Hematokrit (HCT) Nedir? HCT Düşüklüğü ve Yüksekliği Tedavisi
Kanda bulunan alyuvarlar yani kırmızı kan hücrelerinin toplam kan hacmine oranına hematokrit denir. Genel olarak yüzdelik olarak ifade edilen bu oran son derece önemlidir. İlk kez 1903 yılında kullanılmaya başlanan ve HCT olarak adlandırılan bu oran, Yunancada kan anlamına gelen hema – ölçme kelimelerinin birleşmesi ile oluşmuştur. Ölçülen değerlerin normalin üzerinde olmasına hct yüksekliği denilmektedir.
Hematokrit Nedir?
Kişilerin kanının RCB yani kırmızı kan hücrelerinden oluşan oranını ölçmeye yarayan teste hematokrit denir. Kişinin kırmızı kan hücre değerleri bu test sayesinde değerlendirilerek birçok sağlık sorunu kontrol altına alınır. Bu nedenle HCT testi çok önemlidir. Bu değer genel olarak hemoglobin seviyesi ile beraber gerçekleştirilir. Kemik iliğinde üretilen kırmızı kan hücreleri olgunlaştıkları zaman kan dolaşımına bırakılır. Bu hücreler, kan hacminin ortalama % 37 - % 49’unu oluşturmaktadır. Oksijene bağlanan ve hemoglobin içeren kırmızı kan hücresi bir nevi proteindir. Kadın ve erkeklerde HCT oranı farklıdır. Yetişkinlerde % 35 ile % 50’lerde olan bu oran, bebeklerde % 50 - % 70 arasında değişir. Bebek büyümeye başladıkça hematokrit oranı da değişmektedir. Bu değerler düştüğü gibi azalabilir.
Hematokrit Neden Ölçülür? HCT oranlarının çok düşük ya da yüksek olması bazı hastalıkların habercisidir. Kırmızı kan hücrelerinin ölçülmesini sağlayan bu test sayesinde kan hastalıkları, dehidrasyon ve diğer bazı hastalıklar erkenden teşhis edilir. Sağlıklı olmak için hematokrit oranlarının normal seviyelerde olması gerekir. Bu testin yapılmasının temel nedenleri şu şekilde sıralanabilir: Anemi yani kansızlık Kan kanseri – Lösemi Beslenme bozuklukları Vücudun susuz kaldığı dehidrasyon durumu Tam kan sayım testi yapıldığı durumlar RBC üretimi sorunu Polisitemi Kan nakli ya da diğer tedaviler için Kırmızı kan hücrelerinin üretimini takip etmek Hematokrit testleri, normal kan testleri ile aynıdır. Çocuk ile yetişkinlerde, kolda bulunan damarın içerisine bir iğne yerleştirilerek kan numunesi alınır. Yeni doğan bebeklerde ise HCT değerli için gerekli olan kan topuklardan alınır. Kolay bir şekilde alınan kan için önceden herhangi bir hazırlık yapılmasına gerek yoktur. Hematokrit’in Normal Değerleri Yapılan ölçümler sonrası elde edilen hematokrit değerleri kişinin yaşına, cinsiyetine ve ergenlik sonrası döneme göre değişir. Bebeklikten yetişkinliğe kadar değişen HCT değerleri ile birçok sağlık sorunu önceden tespit edilerek önlem alınmaktadır. Normal değerler şu şekilde sıralanabilir: Yeni doğan bebekler: % 55 ile % 68 Bir haftalık bebek: % 47 ile % 65 Bir aylık bebek: % 37 ile % 49 Üç aylık bebek: % 30 ile % 36 1 yaş: % 29 ile % 41 10 yaş: % 36 ile % 40 Yetişkin kadınlar: % 38 ile % 48 Yetişkin erkekler: % 42 ile % 54 Ölçüm yapılan hematokrit makinesine göre bu değerlerde % 7 oranında değişiklik olabilmektedir. Elde edilen değerler, bir uzman tarafından HGB yani hemoglobin değerleri ile beraber değerlendirilmektedir. Yapılan HCT ölçümü sırasında iğne ile kan örneği alındığı için enfeksiyon, kanama, baş dönmesi ve morarma gibi riskler bulunur. Bütün bunlar nedeni ile ölçümler büyük bir titizlikle yapılmaktadır.
HCT Düşüklüğü
Kan sayımının bir parçası sayılan hematokrit, kırmızı kan hücrelerinin sayısını ve hemoglobin sonuçlarını ele almaya yardımcı olur. Cinsiyet, yaş ve ırk faktörler bu ölçüm esnasında dikkate alınır. Kırmızı kan hücreleri düşük olduğu zaman HCT değeri de düşer. Hematokrit’in düşük çıkmasının temel nedenleri şunlardır: B12 vitamin eksikliği Folat ve demir eksikliği Sindirim sisteminde ve rahim bölgesinde meydana gelen kan kaybı Radyasyon, kemoterapi, toksin gibi nedenler ile kemik iliğinde zarar görülmesi Anemi türleri Miyelodisplastik sendromu Aplastik anemi Kronik böbrek hastalıkları Böbrek yetmezliği Talasemi Kronik inflamatuar sorunu Kırmızı kan hücrelerinin çok fazla tahrip olması Hematokrit düşüklüğünün temel belirtileri ise şu şekilde sıralanabilir: Güçsüzlük Halsizlik Soluk beniz Bayılma Baş ağrısı Nefes darlığı Ağız kuruluğu
HCT Yüksekliği
Yapılan hematokrit tahlil sonuçlarına göre değerler normalin üzerinde çıktığı zaman hematokrit’in yüksek olduğu anlaşılır. Test sonucunda yüksek kırmızı kan hücreleri elde edilmesi, bu yüksekliğin temel nedenlerindendir. Yüksek hemoglobin görülmesi de HCT değerlerinin yüksek olmasına enden olur. Genel anlamda hematokrit’in yüksek çıkmasının temel nedenleri şunlardır: Dehidrasyon Nefes almada zorluk Vücudun yeteri kadar oksijen sağlayamaması Böbrek tümörleri Kandaki oksijen oranının azalması Sigara kullanımı Genetik etkiler Yüksek irtifalarda yaşamak Polisitemi vera İshal Doğuştan görülen kalp hastalıkları Hematokrit yüksekliğinin temel belirtileri şunlardır: Dışkıda kan Halsizlik Karın ağrısı Baş ağrısı Güçsüzlük Ciltte kaşıntı Eklem ve kaslarda ağrı Kolay morarma sorunu
Hematokrit Yüksekliği – Düşüklüğü Nasıl Tedavi Edilir?
Önemli bir sorun olan hematokrit düşüklüğü ya da yüksekliğinin tedavisi mümkündür. Düşüklük ya da yükseklik nedeni ile görülen belirtilerden birkaçını yaşadığınız anda mutlaka bir dahiliye doktoruna başvurmanız gerekir. Doktor tarafından HCT testi yapılır. Test sonucunda elde edilen değere göre hangi sorunu yaşadığınız tespit edilir. Gerekli olan tedavi, bu duruma neden olan sebebe göre değişmektedir. Kişinin hematokrit değeri ve genel sağlık durumu değerlendirilir. Eğer değerler çok yüksek ya da düşük ise ilaçla tedavi mümkün değildir. Hematokrit değeri çok düşük olduğu zaman intravenöz demi kan nakli yapılabilir. Ayrıca kemik iliğinin etkisi ile kırmızı kan hücrelerinin artmasını sağlayacak ilaçlar kullanılır. Ölçülen hematokrit değeri çok yüksek ise ve sorun polisitemi vera gibi bir hastalıktan kaynaklanıyorsa, hacamat tedavisi uygulanabilir. Hematokrit değerlerinde yaşanan sorunlar nedeni ile uygun besinler tüketilerek tedaviye destek olabilirsiniz. HTC düşüklüğü yaşayan kişilerin et, balık, süt, yoğurt, bamya gibi besinler tüketmesi önerilir. Ayrıca düzenli olarak egzersiz yapılması da hematokrit düşüklüğünü ya da yüksekliğini dengelemeye yardımcı olur. Bu nedenle egzersizler yaşam biçimi haline getirilmelidir. Read the full article