#laagopgeleid

[dekwetsbaren]

Werken zou moeten lonen

Maar voor werknemers met banen aan de onderkant van de arbeidmarkt, of werkzoekenden die slechts deeltijd beschikbaar of arbeidsgehandicapt zijn, blijkt dit niet het geval. De zogenaamde armoedeval, als gevolg van korting op toeslagen, niet vergoede kosten voor kinderopvang e.d., bestaat nog steeds. En medewerkers die van hun werkgever geen tegemoetkoming in de reiskosten ontvangen gaan er per saldo financieel op achteruit. Dit geldt met name in geval van deeltijd arbeidsovereenkomsten, waarbij afhankelijkheid van de uitkerende instantie blijft bestaan.

Daarnaast is bij deeltijdarbeid (en 0-uren contracten) de administratieve afhandeling per maand of week vanwege de gedeeltelijke uitkeringsafhankelijkheid een terugkerend probleem. Veelal leidend tot financiele chaos en met de bewijslast bij de werkende. Kortom; werken loont niet (altijd) en wie al moeite heeft om financieel rond te komen, kan door te gaan werken in de problemen raken.

[dekwetsbaren]

Veranderende markt

We zitten midden in een crisis (of wat meer optimistisch: we krabbelen er juist een beetje uit), maar wat we niet moeten vergeten is dat de arbeidsmarkt de laatste decennia ingrijpend is veranderd. 

Aan de onderkant van de arbeidsmarkt zijn de laaggekwalificeerde maakberoepen in de industrie, landbouw en bouw al voor een groot deel verdwenen, in de komende jaren zal dit alleen maar verder toenemen. Een fabriek met vroeger honderden productiemedewerkers wordt nu door een handjevol operators draaiend gehouden. De werkgelegenheid neemt af, zeker aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Volgens een studie uit september 2013 van de Universiteit van Oxford is over twintig jaar bijna de helft van de huidige banen verdwenen of drastisch veranderd.

Waar vroeger bovendien werd geaccepteerd dat niet iedere werknemer even productief was staan de marges van bedrijven nu vaak zo onder druk dat dit niet meer geaccepteerd wordt.

Uitgerekend nu komt de politiek tot de conclusie dat regelingen zoals de WSW en Wajong wel erg veel geld kosten en bedenkt de Participatiewet, die naar verwachting op 1 januari 2015 wordt ingevoerd. Met deze wet wil het kabinet arbeidsgehandicapten en andere mensen ‘met een afstand tot de arbeidsmarkt’ een betere kans op werk bieden. Aan me hoela!

Natuurlijk moet er iets gebeuren, want door de manier waarop de arbeidsmarkt zich ontwikkelt (minder mensen die het werk verrichten en bovendien hoger opgeleid) worden we geconfronteerd met een immens probleem. Maar, deze wet is een hele brutale leugen die veel mensen buiten spel zet. De opeens zeer populaire voetbaltrainer Louis van Gaal zou zeggen: ‘ben ik nou zo slim, of ben jij nou zo dom?

Peter de Groot

[dekwetsbaren]

Juiste aanpak werkloosheid bij grofvuil gezet

Aan de onderkant van de arbeidsmarkt is een soort stoelendans gaande, maar er zijn te weinig stoelen. Als je iets doet voor de een, doe je de ander tekort. Dit verschijnsel is mooi beschreven in het boek van Will Tinnemans over de problemen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Nederland kampt met een vergaande onderbenutting van de productiecapaciteit, ontstaan door een tekort aan vraag. De beste bijdrage aan verbetering van deze situatie is de invoering van een klassiek stimuleringsbeleid. Daardoor zou de werkloosheid ook aan de onderkant van de arbeidsmarkt fors omlaag gaan. Helaas lijkt deze aanpak bij het grofvuil te zijn gezet, en dan kom je vanzelf in deze moeilijkheden terecht. We hebben onszelf de handen op de rug gebonden door zo ingrijpend te bezuinigen. Buitengewoon onverstandig. Een duidelijke meerderheid van de macro-economen denkt er net zo over. In tegenstelling tot veel anderen ben ik niet pessimistisch over de onderkant van de arbeidsmarkt. Er blijf behoefte bestaan aan laagopgeleiden die eenvoudig werk doen. De werkgelegenheid van deze mensen is in omvang constant, ook procentueel. Het belang van een opleidingsniveau wordt vaak overschat. Het is een misvatting om te denken dat alles geautomatiseerd kan worden. Het echte probleem zit niet aan de onderkant, maar in het middengebied. Daar gaan de klappen vallen. De flexibilisering is in Nederland duidelijk doorgeschoten. Het is het gevolg van het feit dat vaste arbeid onnodig duur is gemaakt, onder meere door sociale premies en de lange doorbetalingsplicht bij ziekte. Hierdoor worden mensen in schijnzelfstandigheid gedwongen. Trendwatchers voorspellen een sterke toename van de flexibilisering. Ze voorspellen ook dat het bedrijfsleven zal moeten opereren in een steeds grilliger mondiale markt. De trendwatchers weten blijkbaar niet dat het aandeel van Nederlandse werknemers in dit soort grote bedrijven steeds kleiner wordt. Er komt wel steeds meer ‘oncontroleerbaar’ werk. Dat is werk waarvan de verantwoordelijkheid voor de uitvoering voor een groot deel bij de werknemer ligt. Daarvoor is uiteraard een vertrouwensbasis nodig. Als werkgever zet je voor dit soort werk geen flexwerkers in. Je hebt mensen nodig waar je op kunt bouwen, en dat zijn mensen in vaste dienst. Ik ben ervan overtuigd dat met de juiste aanpak van de loonkosten het beeld van de arbeidsmarkt snel anders zal worden. Waar wachten we eigenlijk op?     

Dr. Arie Glebbeek (hoofddocent arbeidssociologie Rijksuniversiteit Groningen, secretaris Nederlandse Sociologische Vereniging)

[dekwetsbaren]

Nederland is wereldkampioen deeltijdwerken

De werkzaamheden aan de onderkant van de arbeidsmarkt vinden voor 80 procent plaats in deeltijd en worden eveneens voor 80 procent uitgevoerd door beter opgeleide mensen. De laagst opgeleiden moeten dus concurreren met anderen die het werk heel graag parttime doen en voor wie de beloning niet doorslaggevend is. Daardoor is het voor laagopgeleiden heel moeilijk geworden om een fulltime baan te vinden. Ze moeten concurreren met scholieren en studenten. In geen ander land in Europa zijn er procentueel zoveel scholieren en studenten actief op de arbeidsmarkt. De andere concurrenten zijn de tweeverdieners. De partner werkt doorgaans in deeltijd. We zijn in Nederland wereldkampioen parttime werken. Ontmoediging van deeltijdwerk op deze schaal zou kunnen helpen. Bijvoorbeeld in België mogen scholieren en studenten niet veel bijverdienen. Gezien de populariteit van het in deeltijd werken, zie ik dat in ons land niet gebeuren. Dan moeten we ons erbij neerleggen dat mensen  met de laagste opleiding niet langer in staat zijn een fulltime baan te krijgen. De kosten van aanvullende uitkeringen zouden gedragen moeten worden door degenen die nu van het combinatiescenario profiteren.  

Prof. Wiemer Salverda (Amsterdams Instituut voor Arbeidsstudies AIAS, coördinator internationaal onderzoek naar ongelijkheid)

[dekwetsbaren]

Anders denken

Te lang al denken velen dat werkloosheid een individueel probleem is (te lui, te oud, te ziek, te onervaren, te jong, te laaggeschoold, te gehandicapt, te allochtoon, vul maar in....). Met als gevolg de beschaamde stilte en relatieve gelatenheid van de groeiende groep die de dupe is van een steeds repressiever wordende 'activerende' aanpak, waarvan de effectiviteit nooit is aangetoond. 

Het verbijstert mij hoelang deze beelden nu al standhouden. Het is verbluffend hoe weinig maatschappelijke onrust er tot uitdrukking komt. Waarom dwingen wij onze politici en bestuurders onvoldoende tot radicaal omdenken over de arbeidsmarkt en innovatieve en creatieve ingrepen? Hopen we nog massaal dat economische opleving het tij wel zal keren? Leeft (nog) werkend Nederland in de op niets gebaseerde veronderstelling dat werkloosheid hen niet kan overkomen en is daarom niet tot verandering bereid? Of kunnen we niet zien, omdat er diepgewortelde paradigma's ten grondslag liggen aan ons denken over werk en inkomen?

Anders denken is de kunst. Gelukkig komen er op dit forum in ruime mate radicale en minder radicale ideeën en oplossingsrichtingen voorbij die het waard zijn om onderzocht te worden en uit te proberen (of al onderzocht zijn): aanpassing van het belastingstelsel, het beschikbare werk herverdelen, invoering van een basisloon, jobcarving, reshoring, social return, investeren in scholing en training, ook en vooral van de laagstgeschoolden, .....

Voor sommige van die ideeën hebben we de politiek  niet nodig. Daarmee kunnen we zo aan de slag. Maar hoe zorgen we ervoor dat die ideeën die een radicale impact hebben en die niet binnen onze eigen invloedssfeer vallen worden uitgeprobeerd? Hoe bevorderen wij een paradigmashift? Die vraag houdt mij bezig. Ik hoop op jullie reacties.

Els Scholt

[dekwetsbaren]

Samen werken aan werk

‘Kwetsbaren’ naar werk begeleiden en aan het werk houden is een uitdaging, maar niet onmogelijk. Vorig jaar heb ik meegewerkt aan de totstandkoming van de publicatie die OVAL (de brancheorganisatie voor onder andere re-integratiebedrijven en jobcoachorganisaties) in samenwerking met VNG heeft uitgebracht ‘Samen werken aan werk’. Daaruit blijkt dat er mooie voorbeelden zijn waarbij kwetsbaren echt geholpen worden hun talent te vinden en hun plek te veroveren.

Want ja, iedereen, de kwetsbaren zelf, de gemeenten en re-integratiebedrijven staan voor een grote opgave. De lokale verantwoordelijkheid voor activering en re-integratie van burgers groeit verder. Tegelijk nemen de budgetten fors af. De werkloosheid stijgt en het wordt steeds lastiger om mensen aan het werk te helpen. Er moet dus meer met minder. Het is zaak om niet bij de pakken neer te gaan zitten, maar om juist kansen te zien en de mensen die het betreft niet aan hun lot over te laten. Daarom moeten zowel gemeenten als re-integratiebedrijven zoeken naar effectieve en innovatieve manieren van samenwerking. En dat lukt.

De publicatie ‘Samen werken aan werk’ levert mooie voorbeelden om te delen, kennis van te nemen en aan te sporen tot nieuwe initiatieven. Elke casus vertelt zijn eigen verhaal, vaak ingegeven door specifieke lokale en regionale omstandigheden. Als voorbeeld een succesvol initiatief van Jobstap, de gemeente Nijmegen, Regionaal Jongerenloket Nijmegen, REA college en WerkZin. Samen sturen zij WWB-jongeren (met zeer grote afstand tot de arbeidsmarkt) in de gemeente Nijmegen die geen baan kunnen vinden op ‘Talentenexpeditie’. Dit geeft perspectief aan jongeren. Uitgangspunt: iedereen heeft talenten. Een ander voorbeeld is dat van Traject BV in samenwerking met de gemeente Het Bildt en DSZW Noordwest Fryslân; ‘De Bildtse Proeftuun’. Kern van dat project: parttime werk biedt mogelijkheden. Nog 5 andere succesvolle initiatieven laten ook zien dat er lokaal mogelijkheden zijn.

Ter lering en inspiratie. Ga samen aan de slag en ontketen mooie initiatieven voor deze doelgroep!

Anne-Marie van Gool

OVAL