Du lịch Campuchia chịu cú sốc chưa từng có: Vì sao nên nỗi?
Trong nhiều năm, Campuchia được xem là một trong những điểm đến giàu tiềm năng nhất Đông Nam Á. Quốc gia này sở hữu quần thể Angkor – một trong những di sản văn hóa nổi tiếng nhất thế giới; có vị trí liền kề các trung tâm du lịch lớn của khu vực; chi phí phải chăng và từng thu hút mạnh dòng khách từ Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, Hàn Quốc cũng như các thị trường phương Tây.
Thế nhưng, bước sang năm 2026, du lịch Campuchia bất ngờ rơi vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Theo số liệu của Bộ Du lịch Campuchia, trong 5 tháng đầu năm 2026, nước này chỉ đón khoảng 1,539 triệu lượt khách quốc tế, giảm 47,8% so với gần 2,951 triệu lượt cùng kỳ năm trước. Riêng tháng 5, lượng khách giảm tới 57,5%.
Đây không phải một nhịp điều chỉnh thông thường. Mức giảm gần một nửa chỉ trong vài tháng cho thấy Campuchia đang phải đối mặt với một cú sốc mang tính hệ thống, trong đó những biến cố ngắn hạn chỉ là phần nổi của những sai lầm đã tích tụ trong nhiều năm.
Cú đổ gãy bắt đầu từ biên giới Thái Lan
Biểu hiện rõ nhất của cuộc khủng hoảng là sự sụp đổ của thị trường khách Thái Lan. Trong 5 tháng đầu năm 2025, Campuchia đón 856.169 lượt khách Thái Lan. Cùng kỳ năm 2026, con số này chỉ còn 32.757 lượt, giảm tới 96,2%. Nói cách khác, một thị trường từng đóng góp gần một phần ba lượng khách quốc tế đã gần như biến mất.
Sự suy giảm này kéo theo cú lao dốc của luồng khách đi qua biên giới đất liền. Khách nhập cảnh bằng đường bộ và đường thủy giảm từ khoảng 1,735 triệu xuống chỉ còn 563 nghìn lượt, tương đương giảm 67,5%. Trong khi đó, lượng khách đi bằng đường hàng không giảm khoảng 20%.
Chỉ riêng sự sụt giảm của khách Thái Lan đã khiến Campuchia mất hơn 823.000 lượt khách, chiếm gần 60% tổng mức giảm tuyệt đối trong 5 tháng đầu năm. Nhưng Thái Lan không phải toàn bộ câu chuyện.
Không chỉ khách Thái Lan quay lưng
Nếu loại toàn bộ khách Thái Lan khỏi số liệu của cả hai năm, lượng khách quốc tế còn lại của Campuchia vẫn giảm khoảng 28%. Điều đó cho thấy Campuchia không chỉ gặp một sự cố song phương hay một đợt gián đoạn biên giới đơn lẻ. Nước này đang suy giảm trên diện rộng ở gần như tất cả các thị trường quan trọng:
- Khách Lào giảm hơn 91%.
- Indonesia giảm gần 39%.
- Philippines giảm khoảng 35%.
- Việt Nam giảm khoảng 26%.
- Trung Quốc giảm khoảng 19%.
- Nhật Bản, Đức, Đài Loan và nhiều thị trường châu Âu đều giảm ở mức hai con số.
Khách ASEAN đến Campuchia giảm hơn 67%, nhưng khách ngoài ASEAN cũng giảm đáng kể. Đông Bắc Á giảm khoảng 25%, châu Âu giảm gần 24%, Nam Á giảm hơn 35%. Như vậy, sự sụt giảm không còn mang tính cục bộ. Nó cho thấy sức hấp dẫn, mức độ an toàn được cảm nhận và uy tín quốc tế của điểm đến Campuchia đều đang bị tổn thương.
Khi một đất nước bị gắn với hình ảnh của các “ổ lừa đảo”
Trong ngành du lịch, tài nguyên chỉ là điểm khởi đầu. Điều quyết định hành vi của du khách là niềm tin. Campuchia có Angkor, nhưng trong nhiều năm gần đây, cái tên Campuchia trên truyền thông quốc tế không chỉ gắn với đền đài, văn hóa Khmer hay bờ biển Sihanoukville. Nó ngày càng xuất hiện cùng các khái niệm như:
- trung tâm lừa đảo trực tuyến;
- bắt cóc và cưỡng bức lao động;
- các khu phức hợp được bảo vệ khép kín;
- mạng lưới tội phạm xuyên quốc gia.
Nhiều đường dây trong số đó được truyền thông và cơ quan chức năng quốc tế xác định có sự tham gia hoặc điều hành của các nhóm tội phạm người Trung Quốc. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở quốc tịch của tội phạm, càng không thể quy kết cho người Trung Quốc nói chung. Vấn đề nghiêm trọng hơn là Campuchia đã để cho các mạng lưới đó phát triển trong thời gian dài, bám rễ vào một số địa bàn kinh tế – du lịch và làm tổn hại trực tiếp đến hình ảnh quốc gia.
Một khi du khách bắt đầu liên tưởng một địa danh với nguy cơ lừa đảo, bắt giữ, mất an toàn hoặc hoạt động tội phạm có tổ chức, thiệt hại không chỉ nằm ở vài khu phức hợp hay một thành phố. Nó lan sang toàn bộ thương hiệu quốc gia. Khách du lịch không có nghĩa vụ phải phân biệt đâu là khu vực an toàn và đâu là khu vực rủi ro. Khi cảm thấy bất an, họ chỉ cần lựa chọn một quốc gia khác.
Cái giá của việc tự biến mình thành “sân sau”
Campuchia đã thu hút rất mạnh dòng vốn Trung Quốc trong nhiều năm. Vốn đầu tư, tín dụng, bất động sản, sòng bạc, khách sạn, khu kinh tế và hạ tầng từ Trung Quốc từng tạo ra tốc độ tăng trưởng nhanh tại Phnom Penh, Sihanoukville và một số khu vực khác. Nhưng đi kèm với lợi ích kinh tế là sự phụ thuộc ngày càng nghiêm trọng.
Khi một quốc gia phụ thuộc quá sâu vào một đối tác về vốn, thị trường khách, bất động sản và hoạt động kinh doanh, nước đó dễ đánh mất khả năng kiểm soát định hướng phát triển. Một số địa phương Campuchia từng tăng trưởng nóng không phải dựa trên năng lực sản xuất, chất lượng dịch vụ hay nền kinh tế du lịch bền vững, mà dựa nhiều vào:
- khách đoàn phụ thuộc vào một thị trường;
- các hoạt động kinh doanh thiếu minh bạch;
- những khu vực gần như tách biệt khỏi nền kinh tế bản địa.
Campuchia vì thế bị nhìn nhận như đang tự thu hẹp không gian chiến lược của mình, ngày càng giống một “sân sau” về kinh tế và ảnh hưởng của Trung Quốc.
Sự phụ thuộc này không chỉ gây rủi ro đối ngoại. Nó còn làm biến dạng mô hình du lịch: thay vì xây dựng một ngành dịch vụ đa dạng, chất lượng cao, gắn kết với cộng đồng và có khả năng tạo ra khách quay trở lại, nhiều nơi lựa chọn con đường ngắn nhất là phục vụ dòng khách đoàn, sòng bạc và bất động sản. Khi dòng vốn hoặc dòng khách này suy yếu, phần còn lại của nền kinh tế không đủ sức lấp đầy khoảng trống.
Quan hệ với Thái Lan chỉ là một ví dụ
Khủng hoảng khách Thái Lan cho thấy một sai lầm khác: Campuchia đã để quan hệ với một nước láng giềng trực tiếp tác động quá mạnh đến một ngành kinh tế quan trọng. Thái Lan không chỉ là nguồn khách lớn. Đây còn là cửa ngõ kết nối Campuchia với mạng lưới du lịch, vận tải và hàng không của khu vực. Khi quan hệ song phương căng thẳng và giao thông qua biên giới bị hạn chế, thiệt hại đối với Campuchia xảy ra ngay lập tức.
Tuy nhiên, Thái Lan chỉ là trường hợp điển hình, không phải duy nhất. Trong quan hệ quốc tế, Campuchia nhiều lần bị đánh giá là quá nghiêng về một phía, xử lý thiếu cân bằng trong một số vấn đề khu vực và đặt lợi ích của một đối tác lớn lên trên sự đồng thuận rộng hơn của ASEAN.
Một chính sách đối ngoại thiếu cân bằng có thể đem lại lợi ích ngắn hạn, nhưng về lâu dài sẽ làm giảm lòng tin của các nước láng giềng và thu hẹp không gian hợp tác.
Du lịch đặc biệt nhạy cảm với môi trường đó. Một quốc gia không thể kỳ vọng hàng triệu người dân từ các nước xung quanh tiếp tục đến tham quan, mua sắm và tiêu dùng như bình thường nếu quan hệ chính trị, xã hội và tâm lý giữa các bên liên tục bị bào mòn.
Sai lầm trong định hướng phát triển du lịch
Bên cạnh vấn đề hình ảnh và đối ngoại, Campuchia còn phải trả giá cho những sai lầm mang tính kỹ thuật và chiến lược.
Phụ thuộc quá lớn vào khách đường bộ
Trong giai đoạn trước, lượng lớn khách quốc tế của Campuchia đến từ Thái Lan, Việt Nam và Lào bằng đường bộ. Dòng khách này giúp số liệu tăng nhanh nhưng thường có thời gian lưu trú ngắn, mức chi tiêu không cao và rất nhạy cảm với tình hình biên giới. Khi biên giới biến động, toàn bộ lượng khách sụt giảm ngay lập tức.
Phụ thuộc vào một số thị trường nguồn
Campuchia phụ thuộc nhiều vào Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc và một số thị trường Đông Bắc Á. Quá trình đa dạng hóa thị trường diễn ra chậm, khiến ngành du lịch dễ bị tổn thương khi một hoặc hai thị trường gặp vấn đề.
Sản phẩm du lịch chưa đủ đa dạng
Angkor là tài sản vô giá, nhưng Campuchia chưa tạo ra đủ nhiều sản phẩm có sức hút tương đương để kéo dài thời gian lưu trú. Không ít du khách đến Siem Reap, tham quan Angkor trong một hoặc hai ngày rồi rời đi. Phnom Penh, vùng biển và các khu sinh thái chưa hình thành được một hệ sinh thái sản phẩm đủ mạnh để biến Campuchia thành một hành trình dài ngày.
Tăng trưởng nóng nhưng thiếu chất lượng
Một số địa phương phát triển khách sạn, casino và bất động sản nhanh hơn khả năng quản lý. Hạ tầng xã hội, môi trường, chất lượng dịch vụ, đào tạo nhân lực và trật tự đô thị không theo kịp tốc độ xây dựng. Kết quả là Campuchia có thể có thêm phòng khách sạn và các khu phức hợp lớn, nhưng chưa chắc có thêm một sản phẩm du lịch tốt hơn.
Chậm xử lý khủng hoảng hình ảnh
Khi truyền thông quốc tế liên tục phản ánh về các trung tâm lừa đảo, giải pháp không thể chỉ là quảng bá thêm Angkor hay tổ chức vài sự kiện du lịch.
Campuchia cần một chiến dịch thực chất nhằm triệt phá tội phạm, bảo vệ nạn nhân, xử lý các lợi ích bảo kê và chứng minh với quốc tế rằng nhà nước có khả năng kiểm soát tình hình. Nếu nguyên nhân gây mất niềm tin chưa được xử lý, hoạt động truyền thông đơn thuần khó tạo ra hiệu quả.
Một cuộc khủng hoảng được tích tụ từ nhiều năm
Cú giảm gần 48% trong những tháng đầu năm 2026 có yếu tố kích hoạt trực tiếp là quan hệ với Thái Lan và sự sụp đổ của dòng khách đường bộ. Nhưng nếu chỉ nhìn vào nguyên nhân trước mắt, người ta sẽ bỏ qua bản chất của vấn đề. Campuchia phải trả giá vì nhiều lựa chọn đã tích tụ trong một thời gian dài:
- phụ thuộc quá lớn vào Trung Quốc về vốn, khách du lịch và mô hình kinh doanh;
- để các trung tâm lừa đảo xuyên quốc gia phát triển và làm hoen ố hình ảnh đất nước;
- đặt lợi ích ngắn hạn của bất động sản, sòng bạc và dòng tiền nóng lên trên sự phát triển bền vững;
- duy trì quan hệ thiếu cân bằng với một số nước trong khu vực;
- phụ thuộc quá mức vào khách láng giềng và đường bộ;
- chậm đa dạng hóa sản phẩm, thị trường và phương thức tiếp cận;
- không xử lý kịp thời cuộc khủng hoảng về an toàn và niềm tin.
Bài học rút ra là: Một quốc gia có thể kiếm được nhiều tiền trong ngắn hạn từ sự phụ thuộc, tăng trưởng nóng và những dòng vốn dễ dãi. Nhưng khi phải đánh đổi niềm tin, an ninh và uy tín quốc gia, quả báo có thể ập đến bất kỳ lúc nào.
