"Mən ölərəm, sən qalar, sən ölərsən, o qalar, biz hamımız ölərik, bu dünya qalacaq." Mirzə Cəlil
İnsan dünyaya göz açanda heç nəyi bilmir. O, dili, düşüncələri, hətta özünü belə tanımadan doğulur. Lakin zaman keçdikcə öz varlığının fərqinə varır və anlayır ki, bir gün bu varlıq sona çatacaq. Əslində, o, öz ölümünü heç vaxt görməyəcək. O, yalnız başqalarının ölümünü müşahidə edəcək və bu müşahidələr onun ruhunu sıxacaq. Ölümün var olduğunu bilmək və bir gün onun qucağına düşəcəyini hiss etmək insanın taleyindəki ən böyük yükdür.
Amma burada maraqlı bir məqam var. İnsan əgər yox olursa, niyə bu qədər qalmaq istəyir? Niyə insanın içində ölmək deyil, unudulmaq qorxusu var?
Bəlkə də, ölüm sadəcə bir son deyil, yoxluğun içində tamamilə izsiz itməkdir. Çünki insan bəlkə də ölməkdən qorxmur, sadəcə heç vaxt yaşamamış kimi olacağından qorxur.
Unudulmaq, zamanın içində sönməkdir. Bəlkə də, bu həyatında yaşadığın ən dərin iztirab, ən güclü eşq, ən təsirli an bunların heç biri sonda qalmaz. Dünyaya gəldiyin kimi, bu dünyadan getdiyin gün də əslində boş bir iz buraxırsan.
Sənin üçün vacib olan hər şey hansı ki, adın, düşüncələrin, hislərin, hətta iztirabların belə bir gün heç kimin yadına düşməyəcək. Bəlkə sən indi oxuyursan və düşünürsən ki, "Xeyr, insan öz mirasıyla yaşayır." Bəs bir vaxtlar səninlə eyni ümidləri, qorxuları daşıyan milyonlarla insan? Onların adını bilirsənmi? Bilmirik. Çünki unudulublar.
Sartr deyirdi ki, "Cəhənnəm başqalarıdır." Bəlkə də bu, insanın başqalarının yaddaşında yaşamaqdan asılı olmasına bir işarədir. İnsan öz ölümünü dərk etməyə başlayanda, yalnız bir çıxış yolu görür: xatırlanmaq. Çünki əgər unudularsa, o, artıq heç vaxt yaşamamış kimi olacaq. Heç vaxt olmamış bir varlıq olmaq, insanın qəbul edə biləcəyi bir fikir deyil.
Tarix boyunca insanlar əbədiyyət axtarışında olublar. Fironlar ehramlar tikdiriblər, imperatorlar heykəllər qoydurublar, filosoflar kitablar yazıblar. Amma onların neçəsi indi tam xatırlanır?
Bəlkə sən Aristotelin, Dostoyevskinin adını eşitmisən. Bəs onların bilinməyən müasirləri? O dövrdə yazıb-çizən, savaşan, inşa edən yüzlərlə insan vardı. Onların heç biri yadımıza düşmür. Bu, insanın qaçılmaz taleyidir.
Bəs bu taleyi bilə-bilə insan niyə yenə də mübarizə aparır? Niyə bir çox insan unudulmaqdan qorxur?
Çünki insan həmişə öz varlığını başqa insanların qəbulunda təsdiqləməyə çalışıb. O, yalnız öz şüurunda deyil, başqalarının yaddaşında mövcud olmaq istəyir. Bəlkə də, ona görə ki, insanın varlığının əsas sütunu şüurudur, və başqalarının şüurunda olmaq, bir növ, ölümdən sonrakı həyatın illüziyasıdır.
Ölüm insan üçün qaranlıq bir qapıdır, amma unudulmaq ondan daha dərin bir boşluqdur. İnsan bəlkə də ölüm anını hiss etməyəcək. Amma bir gün heç kimin yadına düşməyəcəyini dərk etmək, yaşadığı müddətdə onu içdən-içə yeyən bir həqiqətdir.
Bəlkə də elə bu səbəbdən insanlar adlarını tarixə yazmaq istəyirlər. Böyük yazıçılar, şairlər, alimlər, hətta zalımlar belə tarixdə qalmağa çalışıblar. Çünki unudulmaq ölümün özü deyil, ölümün ikiqat daha qaranlıq formasıdır.
Bəs sənin üçün hansı daha qorxuludur? Ölüm, yoxsa unudulmaq?
Bəziləri deyir ki, insanın yaddaşı onun yeganə varlığıdır. Əgər sənin adın çəkilmirsə, sən artıq mövcud deyilsən. Bəs bu doğrudurmu?
Bir filosofun, bir müharibə qəhrəmanının, bir rəssamın, bir şairin adını tarixdə saxlaması onun varlığını davam etdirir? Bəlkə. Bəs milyonlarla adi insan? Bəs onların həyatı boşuna yaşanıb?
Əgər yaddaş bir insanın varlığının sübutudursa, deməli, bir çox insan heç vaxt mövcud olmamışdır. Çünki indi onların heç bir izi yoxdur. Amma bu absurd deyilmi? Bir vaxtlar sevən, əzab çəkən, ağlayan, xoşbəxt olan, savaşan bu qədər insan sadəcə unudulmağa məhkumdursa, onda onların yaşamağı nə idi?
Bəlkə də insanın etməli olduğu tək şey, xatırlanmaq üçün yaşamaq deyil, sadəcə, mövcud olduğu anın içində var olmaqdır.
Bəlkə də, Azadlıq Unudulmaqdır?
Əgər bir gün unudulacağın qaçılmazdırsa, bəlkə bu, bir azadlıqdır?
Bəlkə unudulmaq qorxusu, əslində, lazımsız bir yükdür. Çünki sən öldükdən sonra nə adının qalıb-qalmaması səni maraqlandıracaq, nə də izinin silinməsi. Sən artıq yoxsan və bu, bir həqiqətdir.
Bəlkə də Dostoyevski haqlı idi: "Ən böyük xoşbəxtlik azad olmaqdır, amma azad olmaq, bəzən, unudulmağa razı olmaq deməkdir."
İndi düşün.. sən nə üçün xatırlanmaq istəyirsən? Sən ölüm qorxusundan qaçırsan, yoxsa sadəcə heç vaxt yaşamamış kimi olmaqdan qorxursan?
Bəlkə insan unudulmaqdan yox, unudulma qorxusunun özündən azad olmalıdır?
gracieabrams
origamiaround
baratheonpilled
turnnoffyourmind
amandla