Ayak Yapımız
Hepimizin öncelikleri ve yaptığı spor branşları birbirinden farklı ama hepimiz için ortak olan bir gerçek varsa o da sağlıklı, sakatlık geçirmeden spor yapabilmek. Uzun zamandır planladığım bir yazı dizisine bu karantina günlerinde başlayabildim, umarım herkes için ufakta olsa bir katkı sağlayabilir.
Vücudumuz; kemikler, bağlar ve kasların birbirleri arasında kusursuz uyum ile çalışan bir makinadır. Bu makinanın bir öğesinin zayıflaması diğer öğelere alışık olmadığı bir yük bindireceğinden işleyişinde çeşitli sorunlar ortaya çıkaracaktır. Bu nedenle güçlü kas, kemik ve bağlara sahip olmalıyız ki, günlük yaşamımız başta olmak üzere, spor hayatımız sekteye uğramasın.
Bu yazı dizisine nereden başlayacağımı düşünürken, ayak konusundan giriş yapmanın en doğrusu olacağına karar verdim. Bunun sebebi de temeli sağlam olmayan bina en ufak bir sorunda yıkılma tehlikesi ile karşı karşıya kalabilir…
Öncelikle ayak yapısından başlayarak, güçlü bir ayak yapısının bize ne katabileceğini naçizane anlatmaya çalışıp, çeşitli egzersizler ile daha sağlıklı ayak yapısına nasıl ulaşabileceğimizi öğreneceğiz.
Ayak yapımız tüm vücudumuzun ağırlığını taşıyan ve hareket etmemizi sağlayan en önemli organlarımızdan bir tanesidir. Ayağımız, 26 kemik, 33 eklem, 107 bağ ve 19 kastan oluşan vücudun karmaşık bir parçasıdır. Bu nedenle ayağımıza iyi bakarak bu karmaşık sistemin dış etkenlerden daha az etkilenmesini ve sağlıklı çalışmasını sağlayabiliriz.
Aşağıda bu karmaşık yapının kemik, bağ, eklem ve kas yapılarını görebilirisiniz.
1.1 – Ayak Kemikleri
1.2 – Ayak Bağ Yapısı
1. 3 – Ayak Kas, Kemik ve Bağ Yapısı
Koşu ile ilgilenenlerin dönemsel olarak şikayetçi olduğu bazı ayak ve ayak taban ağrıları olmakla beraber, bu ayak ağrıların birçok gerekçesi olabilir. Bu tür ağrıların gerekçelerini öğrenip ağrılarınızın hangi sakatlıkları işaret ettiğini aşağıda detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
Not: Bu sakatlıklar bilgi amaçlı paylaşılmaktadır. Gerçek tanı ve tedavi için doktorunuza başvurmanız sağlığınız ve tedavi sürelerinizin doğru ilerlemesi için kritik önem taşımaktadır.
Ayaklarımız da 7 adet önemli sakatlık vardır.
1- Plantar Fasciitis (Plantar Fasiit)
2- Stress Fracture (Stres Kırığı)
3- Ankle Sprains (Ayak Bilek Burkulmaları)
4- Bunions (Halluks Valgus)
5- Achilles Tendinitis (Aşil Tendinit)
6- Turf Toe (Çim Parmak)
7- Heel Spurs (Topuk Dikeni)
1- Plantar Fasciitis (Plantar Fasiit)
Plantar Fasciitis topuk kemiğinden başlayarak, ayak tabanını destekleyen ve ayak ön kısmına kadar uzanan, deriyle yapışık olan bağdır. Bu bağın sertlik kazanıp, kalınlaşması sonucu ayak tabanına yayılan ağrı ile ortaya çıkar. Sebepleri olarak aşırı kilo almak, yanlış ayakkabı seçimi, yanlış ayak basma (koşarken) vb. durumlar ile ortaya çıkabilmektedir.
1. 4 – Plantar Fasciitis Egzersizleri
2- Stress Fracture
Stres Kırığı adından da anlaşılacağı gibi kemik üzerinde oluşan mikro kırıklardır. Bu tür kırıklar sert zeminler üzerinde yapılan ağır sporlar ile ortaya çıkabilmektedir. İlk belirtileri ince ve hafif sızı şeklinde olmakla birlikte zaman içerisinde ağrının şiddeti artış göstermektedir.
Tedavi süreçleri uzun bir zamana yayılarak sürekli dinlenmek ile yapılmaktadır.
1. 5 – Stres Kırığı
3- Ankle Sprains (Ayak Bilek Burkulmaları)
Bu sakatlık, zayıf bilek, aşırı büyük ayakkabı kullanımı, kontrolsüz adım atma vb. sebeplerin etkisi ile meydana gelebilmektedir. İlk belirtileri burkulma şiddetine göre farklılık göstermekle birlikte, ani ve aşırı bilek şişmesi, deri renginde farklılık ve yürüme esnasında derin sızı seklinde olmaktadır. İlk anda elle bilek yapısının kontrol edilmesi ve soğuk (buz) uygulaması gerekmektedir. Bu sayede uzun sürecek tedavilerin zamanını (burkulma şiddetine göre farklılık göstermektedir) kısalmasına ve iyileşme için önemli bir müdahale olduğu unutulmamalıdır. Doktorunuzun tavsiyesi ile bilek sargısı da kullanılabilmektedir.
Bu türden sakatlıklarınızın sıklıkla tekrarlanması durumunda bir bilek koruyucu, spor yapılan zeminin değiştirilmesi, bilek kaslarının güçlendirilmesi önerilmektedir.
1. 6 – Ayak Burkulması
1. 7 – Ayak Burkulma Egzersizleri
4- Bunions (Halluks Valgus)
Bu rahatsızlığın temel belirtisi ayak başparmağı ve tarak kemiği eklemi arasında meydana gelen dışa doğru kemik büyümesidir. Büyük oranda kadılarda görülen bu hastalığın temek sebepleri arasında yüksek topuklu ve dar burunlu ayakkabıların çok uzun süreli giyilmesidir. Bu türden ayakkabı kullanımında mecbursanız aralıklarla düz tabanlı ve ayağınızın ergonomisini bozmayan ayakkabılar (sandalet, terlik vb.) ile aralıkla dinlendirmeniz önerilmektedir. Tedavisi cerrahi ve medikal yöntemler ile yapılmaktadır.
1. 8-Bunions
5- Achilles Tendinitis (Aşil Tendinit)
Aşil bölgesinde ödem toplaması ile meydana gelen hafif sızı ile kendini göstermektedir. Aktivite başlangıcında hafifçe kendni hissettiren ve sonrasında geçen fakat esnasında kendini aktivite sonunda huzursuz ve derinden gelen bir ağrı olarak da gözlenmektedir. Bu hastalığın sebepleri arasında koşu esnasında topuk basmak, yoğun koşu temposu, iyi ısınmadan koşmak gibi sebepler ile ortaya çıkmaktadır. Bu tendon kendi vücut ağırlığının yaklaşık üç katı kadar ağırlığı taşıya bilmesi yanında vücudumuzun da en sık kopan tendonudur. Bu tendeonun kopması sonucu yürüme yetisi yitirilir ve çok uzun süreler ayak bilek hareketlerinin yapılamamaktadır. Tedavisi için tendon bölgesinin iyi esnetilmesi, buz ile masaj yapılması önerilmektedir.
1. 9-Aşil Tendon Yapısı
1. 10-Aşil Tendon Egzersizleri
6- Turf Toe (Çim Parmak)
Ayak başparmağı ekleminin altında yer alan kapsüloligamentöz’ün yırtılması/zarar görmesi sonucu ayak başparmağının istemsizce yukarıya doğru kalmasıdır. Bu hastalığın meydana gelmesi ayak başparmağının aşırı derecede zorlanması sonucunda ortaya çıkmaktadır. Tedavisi için (kapsülün yırtılma derecesine göre değişiklik göstermektedir) ilaç, buz, dinlendirme, medical alet ile ve cerrahi müdahale olarak sıralanmaktadır.
1. 11- Turf Toe (Çim Parmak)
7-Heel Spurs (Topuk Dikeni)
Topuk dikeni; topuk ile Plantar Fasciitis’in birleşme noktasında kalsiyum birikmesidir. Bu birikme sonucu sabah uyandığında ayakta ağrı, yürüme/aktivite esnasında ayak tabanında batma gibi belirtileri olmaktadır. Bu hastalığın sebepleri arasında aşırı kilo, çok uzun süreler ayakta durma ve yanlış ayakta durma gibi nedenler gösterilmektedir. Tedavisinde egzersiz, buz uygulaması, antienflamatuar ilaçlar, tabanlık kullanır. Tedavi edilmez ise yürüyüş şeklinde bozulmalara ve kronikleşir ise başka sorunlara da yol açabilmektedir.
1. 12- Heel Spurs (Topuk Dikeni)
Kaynakça: Görseller ve tanımlamalar internet ortamından alınmıştır.
















