Grenzen verleggen met de binnensteden in ‘Wonderful Copenhagen’
Drie dagen lang trok ik begin september met de wethouders van de zeven middelgrote Brabantse steden en een groep deskundigen door Kopenhagen en Malmö. Per fiets, trein en bus bezochten we transformatieprojecten en centrumgebieden en lieten we ons bijpraten door betrokken deskundigen. We kwamen oren en ogen te kort en vroegen onze Deense en Zweedse gastheren en -dames het hemd van het lijf. Je krijgt immers niet elke dag de kans om een kijkje te nemen in de keuken van een koploper op gebied van stedelijke transformatie. De video geeft een mooie impressie van de plekken die we hebben bezocht, zoals Nordhavn in Kopenhagen, de wijk Västra Hamnen in Malmö, Gehl Architects, middelgrote stad Albertslund en Doll Living Lab.
Het mooie van jezelf eens onderdompelen in een hele andere omgeving, is dat je ook met heel andere ogen naar je eigen steden gaat kijken. En dat is precies wat we hebben gedaan.
Middelgrote steden
In het reisgezelschap bevonden zich niet voor niets de middelgrote Brabantse steden. Want ook uit de meest recente analyse blijkt dat – ondanks de aantrekkende economie – de vraagstukken rond vitaliteit van middelgrote binnensteden onverminderd groot blijven. Leegstandspercentages van 10 tot 20% zijn eerder regel dan uitzondering en het idee dat in elke lege winkel een nieuwe winkel moet komen is ruimschoots achterhaald. De landelijke Retailagenda rekent ons voor dat een afname van 20% van het winkelvloeroppervlak nodig is, en met het oog op de toekomst zijn we er daarmee waarschijnlijk nog niet.
Kwaliteit van leven
Een vitaal centrumgebied gaat over kwaliteit van leven. Over ontmoeten en beleven: een 'place te be' in plaats van een 'place to buy'. Maar als retail de oplossing niet meer gaat brengen, wie dan wel? Hoe voeg je nieuwe functies aan je binnenstad toe als vastgoedeigenaren niet in beweging komen? Helder is dat er geen kant en klare oplossingen zijn en dat alle partijen, zéker het lokaal ondernemerschap, keihard nodig zijn. Het gerenommeerde architectenbureau Gehl liet ons ook zien hoe de openbare ruimte een belangrijke rol kan spelen in het vitaler maken van de binnenstad, waarbij eenvoudige ingrepen soms al een wereld van verschil kunnen maken.
Slimme combinaties
Ook inspirerend was hoe Kopenhagen en Malmö – ogenschijnlijk automatisch – hun transformatieopgaven hebben gecombineerd met andere maatschappelijke opgaven: slimme mobiliteit, energieneutraal en duurzaam wonen en werken en klimaatbestendigheid. Ik zeg ogenschijnlijk, want ook elders worstelt men, tot onze opluchting, net zo goed met integraliteit en het doorbreken van verkokering. Ook dit leverde leerzame en bruikbare inzichten op voor Brabant!
Nieuwe verbindingen
Tussen de locatiebezoeken door benutten we iedere minuut om informatie uit te wisselen en onszelf en elkaar de spiegel voor te houden. Meegereisde deskundigen vanuit de B5, het onderwijs en de retail namen ons mee in hun kennis en ervaring. De onderwijsinstellingen Fontys en Avans boden de steden aan om met inzet van studenten concrete projecten en onderzoeken mee op te pakken. De provinciale Retailadviescommissie benadrukte dat zij de steden graag terzijde staan door in een vroeg stadium – en niet alleen aan de eindstreep - mee te denken bij plantontwikkeling. En Volop Den Bosch liet zien hoe zij kunnen ondersteunen bij het tijdelijk invullen van leegstaande winkels met goede initiatieven. Regelmatig werden agenda’s getrokken voor een vervolgafspraak.
Rol provincie
Ook de rol van de provincie werd meermaals kritisch tegen het licht gehouden. Moet de provincie een waakhond, scheidsrechter of regisseur zijn? Of moet ze zich überhaupt niet met de binnensteden bemoeien, het gaat immers om lokale aangelegenheden?
Unaniem kwamen de steden tot de conclusie dat de provincie wel degelijk een belangrijke rol moet blijven spelen. Niet als politieagent die toetst en op de vingers tikt, maar als regisseur die ervoor zorgt dat de hoofdrolspelers hun rol goed kunnen spelen. Die zorgt voor kennisdeling, die samenwerking en gezamenlijke afspraken aanjaagt en waar nodig actief participeert. Met denk- en mankracht, en soms ook met investeringskracht.
Pril netwerk
Mooie bijvangst van onze reis was dat we niet alleen met individuele bagage naar huis gingen, maar ook met een gedeelde wens om samen verder op te trekken. In Kopenhagen legden we de basis voor een gezamenlijke samenwerkingsagenda. Een pril netwerk van middelgrote steden die elkaar herkennen in vergelijkbare vraagstukken is 'born in Copenhagen'. Ik ben ervan overtuigd dat dit netwerk alleen maar aan kracht gaat winnen!
