Belastingdienst in shock: 'Nu zijn we allemaal vogelvrij'
'Boosheid, frustratie, angst, verbazing, schaamte en nog vele andere emoties', zag directeur-generaal José Lazeroms vorige week voorbijkomen op het intranet van 'haar' Belastingdienst. Want na de publieke tribunes met slachtoffers, vult nu ook de beklaagdenbank van de Toeslagenaffaire zich met ambtenaren.
Aangifte tegen de eigen Belastingdienst namens D66-staatssecretarissen Hans Vijlbrief en Alexandra van Huffelen, werd gevolgd door 'passende maatregelen' tegen directeuren. Lazeroms vergat nog de schok en verbijstering die sindsdien binnen de organisatie voelbaar zijn, zeggen betrokkenen. 'De schrik is zo groot dat we nog niet eens weten wát we voelen', zegt een van hen.
Na de aangifte wegens vermoede ambtsmisdrijven in de ontspoorde fraudejacht van 2012-2014, werd aan vier volgens Lazeroms 'gezichtsbepalende' (voormalige) leden van het toenmalige managementteam Fraude 'verzocht' om terug te treden. Onder hen Hans van der Vlist van de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst Fiod en Gerard Blankestijn, inmiddels algemeen directeur Midden- en Kleinbedrijf.
'Nu zijn we allemaal vogelvrij', is het gevoel op de werkvloer, zegt FNV-bestuurder Mieke van Vliet. 'Hoe kan het dat je wordt veroordeeld voordat er onderzoek heeft plaatsgevonden?' Volgens Albert van de Smissen van de grootste bond bij de Belastingdienst NCF is de actie tegen en binnen de dienst 'een schok, heel bedreigend voor de mensen'.
De ondernemingsraad van de Fiod liet meteen per brief weten 'zeer onaangenaam' verrast te zijn door de actie tegen Van de Vlist, die geldt als een onkreukbare crimefighter en teamspeler. 'Ik heb geen betrokkenheid, wetenschap en directe verantwoordelijkheid gehad bij de behandeling van Toeslagen', schrijft Van der Vlist aan zijn collega's.
Dinsdag werd aan werknemersvertegenwoordigers toegelicht dat de topambtenaren niet zijn 'gevonnist'. Na de aangifte wegens vermoedelijke ambtsmisdrijven werden ze slechts aangespoord om 'in het belang van het onderzoek' dat het Openbaar Ministerie nu moet doen, 'voorlopig een stap opzij te zetten, binnen de organisatie'.
Met drie van de vier directeuren, onder wie Van der Vlist die de Fiod ruim acht jaar leidt, werd al langer gesproken over een laatste overstap voor hun pensionering, zegt een woordvoerster van de staatssecretarissen. Directeur Informatievoorziening Willy Rovers zou over twee weken afscheid nemen. Alleen met MKB-directeur Blankestijn, directeur Toeslagen ten tijd van de ontspoorde fraudejacht, is het gesprek over zijn toekomst nu pas geopend.
Toch vindt vakbondsvoorzitter Van der Smissen, zelf al 36 jaar werkzaam bij de dienst, dat geen excuus. 'Dat er zo veel druk op mensen wordt uitgeoefend dat ze min of meer worden gedwongen ontslag te nemen, is een heel groot punt. Dat is in strijd met ons rechtssysteem', zegt hij. 'Het is schandalig dat daarvoor de rechtspraak niet wordt afgewacht'.
FNV-bestuurder Overheid Van Vliet hoorde dat er op het departement vooral vrees was dat er weer discussie zou ontstaan in en buiten de Tweede Kamer als de betrokken ambtenaren ondanks de aangifte zouden blijven zitten. 'Maar wie zegt dat de discussie zo zou zijn verlopen? En wie is de volgende? Het vertrouwen is nog nooit zo diep gezonken, de angst is nooit zo groot geweest', aldus Van Vliet.
De schrik zit er ook goed in door de aangifte wegens 'knevelarij'. De juridisch adviseur van de staatssecretarissen, Hendrik Jan Biemond van Allen & Overy, concludeert op grond van een vrijwel onbeproefd en archaïsch wetsartikel dat ambtenaren van de Belastingdienst zich misschien schuldig hebben gemaakt aan het innen van onverschuldigde betalingen. Dat is een misdrijf waarvoor tot nu toe vooral ambtenaren zijn vervolgd die dat geld in eigen zak staken.
Dat is hier niet aan de orde. 'Zeker nu tegen de hele organisatie Belastingdienst aangifte is gedaan is het voor de werkvloer op dit moment volstrekt onduidelijk wanneer “gewoon je werk doen voor de Nederlandse bevolking” omslaat in “knevelarij”. Daarmee wordt het onmogelijk om als belastingambtenaar je werk te doen', vindt secretaris Paul Soomers van de Vereniging van Hogere ambtenaren bij het Ministerie van Financiën. De hoge ambtenaren dringen aan op een parlementaire enquête.
De Kamer praat woensdag verder over herstel van het vertrouwen bij de burger, de bonden beraden zich met hun achterbannen op de vraag wat er nodig is om het vertrouwen bij de belastingambtenaar te herstellen. 'Dit dossier kent alleen maar verliezers', citeert José Lazeroms instemmend in haar 'weekbericht' op het intranet van de dienst.
Zelf wordt ze binnenkort opgevolgd door weer een nieuwe directeur-generaal, de vierde in amper drie jaar.