Maandag 2 november 2020 – De zelfbeschikkingstheorie stelt dat er drie natuurlijke basisbehoeften zijn die, indien deze bevredigd worden, een optimale functionering, welbevinden en groei van een persoon toestaan: autonomie, verbondenheid en competentie. De theorie heet ook wel zelfdeterminatietheorie (ZDT) en is ontwikkeld door Edward L. Deci en Richard M. Ryan. Er dringen zich opeens veel gedachten bij me op...
Ten eerste het inzicht dat autonomie en verbondenheid een paradoxale dualiteit vormen, wat mij doet denken aan werk van Erich Fromm en Rachel Carson.
Erich Fromm beschrijft in Liefhebben: een kunst een kunde dat mensen de enige levende wezens zijn die zich van hun identiteit bewust zijn. Daarom zitten we met de spanning tussen onze autonomie en afhankelijkheid van de groep opgezadeld. Fromm legt overtuigend uit hoe die spanning – en de daaruit voortvloeiende diepe angst voor eenzaamheid – veel van ons gedrag verklaart. Autonomie versus verbondenheid, daar heeft hij het over.
Dan is er het werk van Rachel Carson, waar ik al eerder in deze blog aan refereerde. De rode draad in haar werk is het inzicht dat mensen onderdeel vormen van de natuurlijke systemen en ook in staat zijn deze te vernietigen. Ook hier: verbondenheid versus autonomie.
Deze dualiteit kan je ook herkennen in de grote stromingen van de twintigste eeuw: het collectivisme en het individualisme. De denkers hierboven geven aan dat dit twee polen zijn, waar een natuurlijke spanning tussen bestaat. Daarom heeft het niet zoveel zin in de één of de ander ‘te geloven’ als zijnde ‘meer waar of belangrijk’. Het zijn polen; ze vormen samen een spanningsveld. Dan helpt het ze te beschouwen als creatieve spanning en je af te vragen hoe die spanning constructief kan zijn.
Dit verklaart voor mijzelf weer beter waarom ik zo enthousiast ben over relationalism; het idee dat een ding of fenomeen alleen bestaat dankzij haar relaties en dat die relaties daarom in hoge mate definiërend zijn voor dat ding of fenomeen.
Tenslotte doen de drie kernbegrippen van zelfbeschikkingsthoerie mij denken aan de bestseller Drive van Daniel Pink, waarin hij uit de doeken doet wat ‘moderne professionals’ motiveert, namelijk in essentie: purpose (verbinding), mastery (competentie) en autonomy (autonomie). Dat lijkt wel heel erg op het rijtje van Deci en Ryan.
