CO TO JEST IMMERSYJNE CZYTANIE?/// What is immersion reading?
"Czytając cokolowiek wiem, że znajduję się jakby po dwóch stronach - ja czytający - przed kartką papieru i równocześnie ja - na końcu wzroku, pośrodku znaków pokrywających stronę."
Tadeusz Sławek, Pomiędzy literami. Szkice o poezji konkretnej, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1989, s. 65-66.
Kiedy mówimy o immersji w kontekście czytania książek, mamy zazwyczaj na myśli wchodzenie w pewne struktury narracyjne, które dają nam wrażenie "doświadczania" innej rzeczywistości, tej która jest konstrukcją naszej wyobraźni w drodze lektury. Głównym "bodźcem" nie jest świat zewnętrzny, ale ten ukryty w tekście i nas. To zanurzenie psychologiczne. Jednak materialność książki nie tylko jest drzwiami do doświadczenia innego świata. To konstrukcja przestrzenna i dla pewnej przestrzeni.
Książka żyje swoim życiem. Dynamiczność wychodzi od możliwości nowych technologii i mediów, które współkonstruując narrację, stawiają na interakcję sensoryczną.
Oczywiście do tych przemian można wpisać historię samego medium, eksperymenty z formą książki, jak i z narracją. Materialność zapisu można pojmować jako źródło immersji sensorycznej. Czy jednak powinniśmy dzielić immersję na sensoryczną i psychologiczną? Wydają się one ze sobą powiązane, czy też nierozerwalne.
Widać to zwłasza na przykładzie aplikacji, które poszerzają tradycyjne rozumienie lektury. "Immersion reading" to określenie, którym posługują się twórcy książek na czytnik tekstów Kindle, umożliwiający "real-time highlighting", czyli podświetlanie przy jednoczesnym słuchaniu czytającego narratora, jak i śledzeniu wzrokiem (czy widzeniu) tekstu.
Zapewne o to rozszerzenie książki na inne zmysły to właśnie "immersion reading". Nie wiem jednak na ile zmienia się doświadczanie "wchodzenia w narrację". bo nie miałam okazji przetestowania tej aplikacji. Wydaje się jednak, że nie odkształca jej znacząco, w przeciwieństwie do tego, co obiecuje thriller The Craftsman, a raczej app z jego wersją napisaną na iPada, która właściwe jest czymś na granicy książki, filmu i gry. Za tą pozycją kryje się Immersive Writing Lab, które jest platformą tworzącą historie na miarę ery digitalnej, m.in. dzięki systemowi śledzenia emocji publiczności, czytelnika, widza, a także dzięki spersonalizowanej interaktywności.
McCrea believes the app represents a new kind of digital storytelling that could open up an Alice in Wonderland rabbit hole of possibilities.
McCrea thrills with immersive Craftsman from TechCityInsider on Vimeo.
Istotniejsze wydaje się to, co jest po drugiej stronie - czyli pisanie. Istnieje termin immersion writing, który odnosi się w dużej mierze do sztuki reporterskiej, powiązanej z przemianami w podejściu do dziennikarstwa (USA, lata 70). Hunter S. Thompson nie rekonstuuje historii, ale ją tworzy, uczestnicząc w niej. Jego koncepcja gonzo journalismu, wydaje się mieć szersze pole oddziaływania na transformację sztuki pisania w ogóle. Immersion writing różni się jednak od gonzo journalismu.
Like Gonzo, immersionism details an individual's experiences from a deeply personal perspective. An individual will choose a situation, and immerse themselves in the events and people involved. Unlike Gonzo, however, it is less focused on the writer's life, and more about the writer's specific experiences. Proponents of immersion journalism claim that this research strategy allows authors to describe the internal experience of external events and break away from the limiting pseudo-objectivity of traditional journalism.
W przypadku "pisania" dla "czytania" z wykorzystaniem nowych mediów, w narracji najważniejsze staje się doświadczanie czytania, które nie jest tylko wewnętrznym przyjmowaniem/interpretowaniem treści, ale zewnętrznym wspólkonstruowaniem jej poprzez pewne działania (fizyczne, zmaterializowane). To wejście w fikcję, urzeczywistnia ją w akcie interaktywnego czytania, stającego się performatywną praktyką. Chociaż można powiedzieć, że czytanie zawsze przemienia, a na opisanie tej przemiany użyłabym bardzo metaforycznego zdefinowania: "oczy wypowiadają świat".
To wejście w działanie, które zaoprojektował pisarz, sam przechodząc całą drogę czytania, albo inaczej: "uczestniczenia" w narracji. Nasze "czytanie" to przechwycenie jego ruchów i gestów, z jego słów i instrukcji. Pisarz staje się projektantem ruchów i działań czytelnika, który staje się aktywny. Lektura jest aktywnością. Podobnie dzieje się w przypadku sound walk performensów.
Immersion reading staje się więc projektowaniem doświadczenia historii, przestrzeni dla wyobraźni i zmysłów, przejmując otaczającą nas rzeczywistość w ramach fikcji.