#letërsi

[rrebeli]

Dritarja

Dritarja ime rri gjithë ditën hapur, Nga brenda hapa dhe copëza bisedash dëgjoj. Dritarja, syri i dhomës mes kaltërsisë, Në mbrëmje, xhamat me yje vizatuar janë. Dritarja, syri i dhomës mes kaltërsisë, Nga shoh agimet dhe perëndimet në liri.

[the-quivering-quill]

Nëse do të dish si është një njeri, hap sytë si i trajton vartësit, jo ata që janë në një shkallë me të.

Harry Potter dhe Kupa e Zjarrit

[kafsho]

Gjahu i fazanëve

[T]ë shtunë, kur vamë për gjah, të vrismim fazanë. Ka Papi një miknë e tij italan, të cilit na i kish shkrepur të hante mish pe fazani. Papi i kërkovi lejë italanit, që të më merrnin dhe mua e kështu u bë: unë timonë, ata çiftet – dhe u nismë!

Italani ishte shumë i lezetshmë, se na e bëri udhën të këndshme me rrëfimet e tij për indianët e Amerikës. Biseda mori udhë, ngaqë po kalomim nëpër një si xhungël, përtej të cilës ishnë kasollet e indianëve. Ama, unë u bëra kaqë në Amerikë, një indian nuk e kam parë! Vetëm ç’shohëm nëpër filma! Udha u bë më e bukur, kur Papi, që ka zbritur në këtë botë vetëm për të bërë pyetje, deshi të dinte, se kur dhe pe nga kanë ardhur indianët e Amerikës, në Amerikë! Xhani ia tha, që ata janë amerikanët e vërtetë, po janë si ata zotët e shtëpisë që odën e pritjes e kanë plot me miq e vetë nuk dalin se janë akoma në brekë!

Një udhishte e bukur, e shtruarë me asfalt të freskët, gjarpëronte dëpër një pyll, që të mbushte mushkërinë me erën e luleve të lartësive. Kurrizi i udhës ngrihej e ulej i vijëzuarë dhe pikëzuarë për bukuri. Një dorë e kujdesëshme i kish vënë tabellat e shpejtësisë së lejuarë e të paralajmërimeve. Me një llaf, ish nga ato udhë, që ke qejf ta ngasësh veturën përmbi to. Më të djathtë na dolli një tel shumë i lartë i ndërthurur. Kjo ishte shenja se arritmë. Po, ama, mund të kemi ecur përgjatë telave, nja njëzetë kilometra të mira, gjer në hyrje të rezervatit. Nuku kishnë të mbaruarë telat-o! Mezi arritmë te zyrat, ku do regjistroheshim e ku do paguamim për t’u futur në atë pyll gjuetie, pe afro tetëdhjetë hektarësh, i tëri i rrethuarë me rrjetë pe teli.

Xhani mori me vete edhe Papin dhe vanë që të regjistronin çiftet. Kishnë bërë ca pagesa për lejën e gjahut, për shpezët, ca taksa e bilmemera dhe më në fund erdhnë te unë. Më thanë t’i bija rrotull një hangari, ce maqina do rimorkionte kafaznë, i cili kishte brenda nja njëzet fazanë. E lidha kafazë pas xhipit dhe hymë thellë dëpër udhishtet e asfaltuara të xhunglës. Xhani bënte prova se si të qëllonte gjahun, kur makina ish në lëvizje e sipër. Nisi edhe Papi ta nxjerrë grykën e çiftes nga penxherka, po më parë bëri ca pyetje nga ato që nisnin me “lejohet…”

“Lejohet ta zbrazësh, kur je brenda në maqinë?”

T’ëmën e s’ëmës, thashë, dale mo, të pyes dhe unë! Unë e kisha për herë të parë. Papi kish qenë dhe herë të tjera e megjithatë s’të linte radhë.

“Të kujt janë këta fazanë?” pyeta Xhanin.

“Tanët,” tha Xhani. “I blemë. Njëzetepesë dollarë copën?”

E humba fare. Ndala maqinën dhe desha t’i zbraz të tëra pyetjet që kisha në kokë.

“E ku po i shpjemë ne, fazanët?!”

“Jepi-o, maqinës,” tha Papi në një pe atyre rasteve të rralla, kur ai dinte më shumë se unë. “Nuk e kupton, o? Po i shpjemë aty më thellë që t’i vrasëm.”

T’ëmën! Mbeta e s’po e mblidhja dot veten. Demek blemë fazanët, ata tashi ishin tanët dhe ne, në vend t’ia mbathmim në shtëpi me fazanë të gjallë, duhet t’i lëshomim aty dhe pastaj të mundoheshim t’i vrismim. Të vrarë ata bëheshin prapë tanët, të gjallë nuk të lejonin t’i nxirrje! Fazani që shpëtonte, i mbetej gjene atyre të rezervatit. Mëëë-në, gjueti pe lecke!

Xhipi u vu prapë mb’udhë.

“Po mirë o, pse nuk i vramë që aty te zyrat?” nuku kisha të ndalur unë.

“Nuku lejohet.”

“Po sëkur t’i vrasëm këtu, kështu siç i kemi, në kafaz?”

“Dëmtohet kafazi dhe na venë gjobën, që i kemi vrarë shpendët të pambrojtura. Kur t’i nxjerrëm nga kafazi e t’i lëshojmë, pastaj janë rregullat e lojës: ne do përpiqemi për t’i vrarë, ata do të përpiqen të mbeten gjallë. Kjo është lojë e ndershme.”

Hajde, rregulla, hajde! Hajde, ndershmëri, hajde! Sa bëmim ne këto muhabete, na kalovi e na dolli përpara një xhip tjatër, që tërhiqte pas ca lepura, të blerë. Për t’u vrarë dhe ata!

“Lepurat kushtojnë më shumë, apo jo Xhani?” e kish radhën Papka.

“Kjo s’ do mend,” ia bëri Xhani. “Po shikoni se mos vrisni donjë lepur të arratisur, tek u vjen përballë, nëpër ferrat tuaja!

“Pseeeee?!” ia bëmë unë e Papka me një gojë.

“Sepse,’ shpegovi Xhani me durim, “në regjistrat e rezervatit, ne nuku figurojmë që kemi paguarë për lepura.”

Ecmë e ca më thellë, lëshuamë fazanët dhe nismë gjuhetinë e shpifur: pam e pum! Qëllo Xhani e qëllo Papi! E shpunë numërin e fazanëve të vrarë gjer më shtatë. Fazanët e tjerë kishnë shpëtuarë. Ata si duket, rrinin pa lëvizur hiç, na përgjonin fshehur dëpër shkurret e pritnë ashtu, gjersa thyemë qafën ne.

Pëllumb Kulla 

(Rrëfenja nga Amerika)

[martinibabe]

Një tokë e djerrë kujtimesh nga e cila nuk del dot, dhe nuk mbjell dot më asnjë gjë sepse farat mungojnë e toka sështë pjellore.

[kafsho]

Kakavija, aty ku bashkohemi dhe ndahemi me grekët

Sefer Pasha

(...)

Kakavija ishte qyteti më i çuditshëm në botë. Atë pamje ta jepte natën. Qytet me dy ushtarë, një gjeneral të vrarë (afër Kakavijës është vrarë gjenerali italian Telini), dhe një kafshë (qeni i kufirit). Për gjithçka tjetër zbatohej urdhri: – “Të jemi pas çdo fije bari e të mos dukemi kurrkund”. Ndriçimi ishte marramendës (edhe i grekut) me llampa të fuqishme, ku natën dukeshin si në pëllëmbë të dorës të dyja luginat e lumit të Drinos.

(...)

-Macja e postës së Kakavijës vajti në kuzhinën e postës së grekut. Kuzhinieri grek e leu me benzinë dhe ajo mori flakë. Ishte muaj gusht dhe mori zjarr pylli poshtë fshatit Mavropull nga flakët që mezi po shuheshin në trupin e maces. Erdhën zjarrfikësit nga Janina. U bë problem. Na urdhëruan që të mos mbanim më mace në postë. Macja jonë së cilës i vuri zjarrin kuzhinieri grek u kthye pas dy ditësh e çalë. Ajo mjaullinte me lëngatë në fund të zyrës time.

Ti i thoje: – “Po ç’na bëre moj lanete? Na hape luftën me grekërit.”

(...)

Afër vendrojes së kufitarit grek ne hapëm një gropë se aty kulloste natën një derr i egër. Gropën e mbuluam me gjethe. Rreth e rrotull gropës vendosëm kallinj me misër, mollë të egra, ftonj e patate. Nuk e vinim në dyshim se aty do të binte në “kurth”derri i egër. Një mëngjes kur vajtëm të dy me pistoleta në duar se dëgjuam zhurmë mbetëm pa mend. Në gropë kishte rënë mushka e një fshatari.

(...)

Nuselalja e kafshoi në vesh ushtarin grek që flinte gjumë në vendroje. Ai e mbante veshin me dorë dhe i bërtiste rojes së kufirit shqiptar se përse nuk e lajmëroi se nuselaja i qe afruar e po i kafshonte veshin në gjumë. Por kufitari bëri sikur nuk e pa “aksidentin” me “komshiun” e shtetit tjetër. 

(...)

U praktikua vendosja e një pengese me kavo të holla çeliku. Ishin qindra kurthe me “leqe” të mprehtë. Në këtë pengesë që mori dhe “çmim” ra dhe një ndihmës mjek nga Delvina, i cili donte të arratisej. Delvinjotin e kapi “laku” në këmbë dhe ai u tmerrua. Llahtaria më e madhe atij i ndodhi në mëngjes. Kur zbardhi dita i prangosuri nga Delvina vuri re se ngjitur me të kishte rënë në “lak” dhe një çakall. Delvinjoti filloi të bërtasë: – “O ushtar! Jam këtu! Po më shqyen çakalli”

(...)

Ne flinim gjumë tek ajo dhoma e vogël e doganës sa një kasolle. Ishte natë. Nga Janina vjen një stuhi e madhe. Kur u zgjuam në mëngjes pamë një shpend me këmbë të gjata e me sqepin si bajonetë. Qe i zi. S’ishte parë në ato anë. Në dhomë me ne qe dhe Sulo Bilaj nga Drejtoria e Zbulimit.

Po ky shpend nga u fut, thashë unë. E ka dërguar zbulimi i ASFALI – së së Greqisë tha Sulua. Shpendi i trembur nga stuhia ndihej mirë me ne.

(...)

Na erdhi informacioni se një kasetë me këngë greke qe marrë nga një kufitar në piramidë dhe ai e mbante atë në çantën ushtarake. Ti Aleksandër bëre rrufeshëm kontrollin. Dhe në çantën e kufitarit gjete një këmborë delesh.

– Një ciklon i paparë përpin natën tre kufitarë dhe i shpie në tokën greke. Kufitarët kthehen pas tre ditësh. Thanë se kishin jetuar me rrënjë dhe se kishin ngrënë një lepur të egër të gjallë. Kur u kthyen priten si heronj. Por zbulimi ynë në Athinë dha tjetër përgjigje. Kufitarët nga Shqipëria i kishte kapur ASFALIA greke, i kishte rekrutuar dhe i kishte kthyer mbrapsht. Ata do t’i aktivizonte në shërbim e tyre pas 20 vjetësh.

– Në të djathtë të postës kufitare oficerët e zbulimit (tek përroi i parë i fshatit grek Aranistë) merrnin postën sekrete. Letrat bashkëpunëtorët e grekut i linin në zgavrën e një lisi. Zarfet me dollarë drejt Athinës e skifterët me lajme e mbanin frymën në Tiranë. Ta kam lexuar ne Kakavijë tregimin: – “Dollarë dhe skifterë”, të cilin ende s’e kam botuar.

(...)

Një koloneli grek që merrej me gjueti i kishte humbur qeni. Ai kishte dërguar fotografinë në ambasadën tonë në Athinë dhe në ambasadën greke në Tiranë. U bë problem. Më në fund qeni u gjet. Por qeni (bushtra) kur u kap nga ne ishte me shtatë këlyshë.

Kur e nxorëm në vijën e kufirit tek porta koloneli nuk pranoi t’i marr këlyshët. Janë “shqiptarë” tha ai. Koloneli mori vetëm bushtrën. Por këlyshët u futën në pyll e kaluan kufirin dhe e rrethuan kolonelin aty ku është edhe sot ajo pisha grumbullore.

(...)

Jo shumë larg vendrojës së ushtarit grek një kakaviot kishte kopshtin me grurë. Djali i tij 7 – 8 vjeçar i binte një teneqeje që të trembeshin korbat. Por një ditë djaloshi qe larguar për të lozur me shokët dhe ushtria e korbave qe futur e po çukisnin grurin gati për t’u korrur. Ati i djalit erdhi me vrap dhe e qëlloi djalin disa herë me pëllëmbë. Këtë skenë e pa ushtari grek. Unë u ndjeva keq.

(...)

Një koshere bletësh e fshatarit grek kishte vite që kishte zënë vend tek zgavra e një lisi disa metra në tokën tonë. Bletërritësi grek e dinte që bleta ishte e tija. Ne nuk tentonim që ta merrnim mjaltin. Vështronte roja greke. Por një natë korriku me furtunë ra rrufeja në lis dhe bashkë me të mori zjarr dhe zgavra me ushtrinë e bletëve. Të nesërmen bletërritësi grek u afrua në vijën e kufirit dhe shikonte dëmin që iu bë nga rrufeja. Bletën e quante pronë të tijën edhe pse ajo ishte në tokën shqiptare.

05.07.2018

[kafsho]

Nga ditari i punonjësi policie

Më datën 25 maj, ditën e premte, Gani Malushi bëhet “qytetar nderi” në Ersekë me rastin e 65 vjetorit të lindjes. I quajtur “komisari i hekurt”, Gani Malushi u vra në krye të detyrës në gusht 2003. Kolegu i tij Sefer Pasha dhe bashkëpunëtor i afërt në Komisariatin e Policisë së Tropojës në vitet 1999-2000, tregon çaste nga jeta e Komisarit mbështetur në ditarin e tij.

(...) Gani Malushi ka ditë që është i ngrysur si retë në malin e Shkelzenit. Ai dhe grupi i punës nuk po bien në gjurmët e vrasësve të ish drejtorit të policisë së Kukësit Jonuz Hyka. Pas një stërmundimi të gjatë kemi lënë pas Padeshin, Kosharen dhe kemi ndaluar në fshatin Batushë. Megjithëse nuk më thotë gjë unë e marr me mend se Gani Malushi po ndjek internarin e vrasësve të Jonuz Hykës. S’më thotë gjë se kë do të takoj në Batushë, i cili është fshati i parë në Kosovë pas Padeshit. Kafeneja e Batushës është plotë me malësor. (...)

-A të bën ndonjë gjë përshtypje? – më pyeti Gani Malushi.

-Po, – iu përgjigja. Të gjithë këta malësorë që po pinë kafe e çaj janë të gjymtuar. Nuk besoj se janë të gjithë nga Batusha. Siç e sheh disa janë pa këmbë e pa duar. Njëri, ai pranë banakut, e ka nofullën të copëtuar. Kanë marrë pjesë në luftën e UÇK – së. Në betejat e luftës më serbët janë gjymtuar e janë bërë me fraktura. Ka dhe të vrarë. Batusha ka qenë strehë e UÇK – së.

-Nuk më ka qëlluar të hyj në ndonjë kafene me klient të tillë, – shtoi Gani Malushi. Ai djali që është në të djathtë e pi kafenë me dorën e majtë. Të djathtën kush e di se ku e ka lënë.

-Me siguri tek Rrasa e Zogut, – thashë unë.

-Ku bie Rrasa e Zogut?

-Mbi Koshare. Forcat e UÇK – së me të përzënë serbët e kthyen Kosharen në një fortesë të fuqishme. Vetë pozicioni gjeografik i Koshares është i favorshëm.

Gani Malushi filloj ta pijë çajin e boronicës me pikëllim. Për ta qetësuar i tregova një ngjarje nga lufta. Batushasit ishin larguar nga gjenocidi serb. Në fshat kishte mbetur një sakat. Ai ushqehej me rrënjë e fruta të egra. Qëndronte në zgavrën e një lisi. Sakatin e rrethuan disa herë tufat me ujqër. Këtë sakati e ka pohuar me gojën e tij tek disa barinj. Ujqërit e shikonin, por nuk e hëngër. Dhe kjo kishte ndodhur disa herë. Atë që nuk e bën tufat me ujqër e realizuan paramilitarët e Arkanit. Kur një kompani e tyre kaloi rastësisht rrëzë lisit dhe e pa sakatin ata hapën zjarr dhe e vranë. (...)

Pas 15 ditësh nëpër Luginën e Sylbicajve, të Lumit të Gashit e të Burimit të Çek Hasanit takohem me Gani Malushin në postën e policisë së Çeremit në kreshtën, ku është piramida 19 – të. Gani Malushi e ka vendosur rendin në Tropojë. Shqetësimi i kohëve të fundit janë për kolonelin dëmet që po shkaktojnë minat e vendosura nga serbët gjatë gjithë vijës së kufirit. Ka viktima në njerëz dhe në gjenë e gjallë. Dëme po bëhen sidomos mbi tufat me derra të egër. Era e kufomave ndihet që larg. Kjo është arsyeja që Gani Malushi ka ardhur në fshatin Çerem. Unë pasi i raportova për gjendjen në kufi, që nga Padeshi e deri në Çerem, u ulëm afër piramidës 19  –  të.

-Ka dëme në njerëz? – tha Gani Malushi.

-T’i kam dërguar informacionet  me shkrim, – iu përgjigja.

-I kam lexuar, – u shkoqit ai. Desha të di për ndonjë ngjarje të freskët?

-Ka tre plagosje me mina në Sylbicaj, – e sqarova. Ata kanë marrë ndihmën mjekësore në Bajram Curri dhe janë kthyer sërish në stane.

-Po në bagëti?

-Tek kreshta e Lumit të Gashit një bariu i kishte rënë e gjithë tufa në mina, – i thashë. Prej tyre i kishin ngordhur 30 krerë dele. E gjithë kreshta ishte e mbushur me korba.(...) Unë mezi kam ardhur i hipur mbi një kal. Jo shumë larg prej këtej vura re një arushë që kishte rënë në mina. Ishte pa këmbë. Më shikonte mua dhe ulërinte si grua.

-Dua që ta shikoi, – tha prerë.

Pas dhjetë minutash mbërritëm pikërisht aty ku arusha ulërinte si mos më keq. Gani Malushi kur e pa i erdhi keq. Ka kohë që nuk kam parë arusha belbëzoi ai. Por nuk paska më keq të shikosh një arushë pa këmbë.

-Po na kërkon ndihmë, – tha Gani Malushi. Me zor çohet në këmbë. Si të jetë njeri. Qysh mundet ta ndihmojmë?

-Ikim! – i thashë. Asgjë nuk i bëjmë dot. Minat surprizë janë me mijëra.

-Më mirë ta vrasim se sa ta lëmë në atë gjendje të llahtarshme, – foli ai me ngulm.

-Unë nuk kam zemër, – i thashë.

-As unë, – belbëzoi ai.

Kur u nisëm për të lëvizur në udhën që të çon për nga Lumi i Gashit, Gani Malushi, pasi bëri disa hapa u kthye sërish mbrapa. Ai thirri një nga malësorët e Çeremit, i tha kush ishte, dhe si të thuash e urdhëroi prerazi, që me kallashnikovin që e kishte në krah ta vriste arushën e bërë copa – copa nga minat. Do të ishte më mirë edhe për arushën fatkeqe, por edhe për ne. Më mirë t’i dal shpirti një sekondë e më parë. Nuk kemi pse ta lëmë që të torturohet. Dhe malësori nuk e bëri fjalën dysh. Ai me një breshëri kallashnikovi e vrau arushën. Gani Malushi nuk e ktheu kokën andej. Bëmë dy orë udhë gjersa mbërritëm tek Lumi i Gashit, por ai nuk më tha asnjë gjysmë fjale. Vrasja e arushës e brengosi. (...) 

Në Fushën e Gjesë në Valbonë Gani Malushi sot në orën 12 priti ambasadorin amerikan Limpreht. Masat e sigurimit qenë të jashtëzakonëshme. Për nder të ambasadorit Limpreht dhe të miqëve të tjerë  paria e Valbonës shkoi një dash në hell.       Në drekë me sa vura re ambasadori nuk e preku mishin e dashit. Mori pak lakra të egra të pjekura në saç. Ambasadori Limpreht e kishte në krah Gani Malushin. Unë isha pas tyre. Doja të isha më afër për të bërë ndonjë fotografi, por kjo ishte e pamundur. (...) Më bëri përshtypje që Gani Malushi, i cili si karakter impulisiv kërkon t’i reklamoj sukseset, për herë të parë po e shikoja, që ai të heshtëte çuditërisht. Vetëm nga fundi i drekës i rrëfeu ambasadorit Limpreht për luftëtarin e Valbonës Mushak Haxhia në luftë me malazezët. I tregoi gjithashtu dhe këngën: – /Në Valbonë gurëve të zallit/ /E hanë korbat ushtrinë e kralit/ /Vishoviçi, kryetuli/ /Tek Gurra e Kikës/ /Topat seç i nguli/. (...)

           Një fabul tregimi nga Radovicka e Gani Malushit

-Po të them një nga Radovicka ku kam lindur, – u përgjigj ai tak – fap. Ma ka treguar një miku im. Një bari po nga fshati im po ruante dhitë. Befasisht në livadh futet një kec sorkadhi. Keci filloj të kërcej. E pa qeni i kopesë dhe e ndoqi për ta ngrënë. Keci i sorkadhit nisi të vrapojë. Kur qeni e arriti dhe ishte gati ta kafshonte keci i sorkadhes blegëriti. Qeni që i kishte hipur përsipër ndaloi. Zëri iu duk si i ndonjë dhie dhe prandaj qeni nuk bëri asnjë veprim. Qeni e lëshoi. Sorkadhja e vogël filloi të vrapoi sërish. Qeni kur e pa duke vrapuar i bindur që nuk ishte kec dhie e sulmoi përsëri. Por kur e kapi dhe e futi ndërkëmbë u dëgjua përsëri blegërima. Qeni i ndaloi veprimet. Dhe ky avaz vazhdoi nja një orë. Bariu mbante sehir. Qeni u marros. Që s’ishte kec dhie e kuptonte, por zëri i dukej i ngjashëm. Por ai s’mund të hante një kec dhie, të cilat i ruante nga bishat. Nga kjo rrëmujë qenin e ndau vet bariu. Ai e thirri qenin dhe e la të largohej kecin e sorkadhes. Zëri e shpëtoi kecin e sorkadhes.

-Shumë e bukur, – thashë unë.

-Do të tregoj dhe të tjera, – shtoi ai. Mua më vjen mirë që ti mban ditar.

Yrte nga ditari i pabotuar për kolonel Gani Malushin 

Sefer Pasha, 

23.05. 2018 

[kafsho]

Në të vit që më doli  e drejta e studimit, erdhi Kareman Ylli ministër i Arsimit dhe dëgjoi për mua. Kishte lexuar plot shkrime dhe më tha: Çfarë do të studiosh? I thashë: -Veterinari. –Jo, -më tha ai, -do të vazhdosh për letërsi.

Dritëro Agolli, Dorëshkrimet të m’i  botojnë kur të mos jem

[kafsho]

Para së gjithash, më lejoni të them një të vërtetë shumë të thjeshtë: kujtesa është e rëndësishme për letërsinë. Ose më mirë për shkrimtarin. Kjo u ngjan sentencave të një personazhi çehovian, që e mbylli jetën me thënien “kali ha bar”. Sidoqoftë, nuk është dhe aq e thjeshtë prurja në letërsi e atyre kohëve kur mbizotëronte motoja “edhe bar do hamë dhe imperializmit nuk i përkulemi”, ose “… nuk i përkulemi bllokadës imperialisto-revizioniste”, ose “… rrethimit imperialisto-revizionist”. Nuk më kujtohet saktë. Ja, edhe me një fjali që e kam dëgjuar dhe lexuar sa e sa herë, filloi rrengjet e saj kujtesa!

Bashkim Shehu, Letërsisë i duhet kujtesa