Paspoort: Riesling druif.
“Waarom een blog over Riesling, want dat zijn toch die Moeselwijntjes die ik altijd dronk toen ik 18 was in de kroeg”? Ja helaas klopt dat deels, en begrijp ik deze gedachte, want ja vaak als je in een ambitieloze kroeg, misschien zelfs restaurants & discotheken een witte wijn besteld krijg je vaak deze smaakloze suikerwaters voor je neus, dit meestal de zoete massa wijnen gemaakt van vaak de Rieslingdruif en dan nog eens het liefst uit een liter fles geschonken voor € 2,- inkoop. Ik snap als je dat enkele jaren in je jeugd gedronken hebt (wanneer je misschien niet zoveel geld hebt/had) en je toch een glas wijn wilde drinken in de kroeg en de volgende morgen wakker werd met het gevoel alsof je met je hoofd een chemische reactie had teweeggebracht je niet zo’n positieve associatie met dit druivenras hebt.
Nou is het zo dat wanneer ik een slechte ervaring heb met een niet al te inhoudelijke dame met laten we zeggen bruin haar, bruine ogen en een kleine moedervlek net naast haar rechteroog, dat niet alle dames met bruin haar, bruine ogen en een kleine moedervlek net naast haar rechteroog geen inhoudt hebben. Zo werkt het voor mij ook in de wijnbouw, iedere individuele wijnboer, wijngaard, wijnmaker, wijnland heeft iets anders te bieden. De minder inhoudelijke producent kan een buurman hebben die dag en nacht aan het sleutelen is in de wijngaard om een perfect product neer te zetten maar wordt vaak overschaduwd door die grote massa suikerwater producent die het product ook wijn mag noemen omdat het goedje van druiven is gemaakt. Wat ik hiermee probeer aan te geven is dat generaliseren doen we als mensen al gauw en dit is vaak onterecht aangezien er meer is dan die ene ervaring, durf de confrontatie aan en valt het na 10 keer nog tegen maar heb je het wel serieus geprobeerd dan mag je alsnog een mening vormen.
Gelukkig staan we al steeds meer open voormooie bieren en wijnen, toch hoor ik nog te vaak “Ik lust geen Riesling” of “Nee hoor meneer voor mij geen dessertwijntje bij het dessert want dat is altijd zo mega zoet”, de haren die ik niet heb op mijn rug gaan dan werkelijk rechtstreeks omhoog staan. Die mening vormen kan je het best doen door eens een themaproeverij bij te wonen waarbij je van een soort, type, ras of welk thema dan ook meerdere naast elkaar kan proeven en dan ineens heel anders naar een product al gaan kijken.
De laatste proeverij die Guillaume’s Fijn-Proeverij i.s.m. Proeflokaal De Zes Vaatjes heeft gehouden ging over het eerder genoemde druivenras Riesling, Riesling van droog tot edel zoet afkomstig vanuit de hele wereld, een druivenras wat veel meer is dan enkel de slappe zoete suikerwatertjes uit de Moezel.
Ik zal haar aan je voorstellen:
Algemeen:
De Riesling is al een oud druivenras en het oudste wat op schrift is gevonden komt uit 1435 en uit Duitsland.
Ze heeft compacte trossen van groen tot rijp goud gekleurd.
De wijnen gemaakt van de Riesling druif zullen zo goed als altijd ‘mono cépage’ wijnen zijn, dit houdt in dat ze niet gauw geblend al worden met een ander druivenras.
Je zou denken dat in Duitsland de grootste Riesling producent gevestigd is maar nee, de grootste producent is gelegen in Washington State (de Riesling doet het hier erg goed!) genaamd Château St. Michelle.
Bodem + plek van aanplant:
In principe kan de Riesling op ieder bodemtype wel gedijen (wel is het zo hoe armer hoe beter), wat belangrijker is is de aanwezigheid van koelte in de nacht en schaduw overdag. Hierdoor zie je wijngaarden beplant met Riesling vaak op hellingen net achter een berg of bos of in rijke zonnige landen in de meest koele streken waar ook appels en perziken goed kunnen groeien, op plekken waar ze lang en langzaam kunnen rijpen. Wanneer de druiventrossen vol in de zon of hitte aangeplant staan al ze een dikkere schil dan dat ze van nature heeft aanmaken, in deze schil zitten de zogenoemde ‘Fenolen’ (= aroma en smaakstoffen). Wat gebeurd er dan precies? Riesling is een hele elegante druif die graag haar verfijnde zuren wil laten spreken, door teveel fenolische deeltjes in de schil zal er een ruwer karakter in zowel smaak als geur ontstaan en elegantie zal verloren gaan, dit kan onder ander leiden tot de zogeheten ’Goûte de Pètrol’. Indien er te weinig schaduw is vanuit een heuvel/berg of bos kan er schaduw gecreëerd worden door het blad zo te snoeien dat deze voor de trossen hangen, dit wordt ook wel bladmanagment genoemd.
Ook is het belangrijk dat de plek waar de Riesling staat aangeplant een lange rijpingsperiode biedt aan de druif, ze is namelijk pas laat in het seizoen rijp met als voordeel dat ze erg goed bestand is tegen de vrieskou (dit komt mede door de hardheid van de stam van de plant.
Vinificatie (= wijnmaak méthode):
De mooiste eigenschap die de Riesling bezit is dat ze als geen ander de typeringen van haar omgeving kan weergeven in het glas, dit uit zich in het bodemtype wat terug te proeven is in het glas, maar ook het klimaat en jaartal.
De Riesling houdt niet van Malolactische gisting, deze gisting wordt veel toegepast bij het maken van wijn om de soms wat hoge appelzuren om te zetten in makkelijkere melkzuren, aangezien zuren één van de belangrijkste eigenschappen is van de riesling wil je deze niet verloren laten gaan en blijft deze Malolactische gisting zo goed als altijd achterwege.
Om het karakter van Riesling zo natuurlijk mogelijk te houden zal je ook niet gauw tegenkomen dat tijdens het wijn maken er een houtopvoeding heeft plaatsgevonden, dit wederom om de zuren in eren te houden, houtgebruik zal afbreuk doen aan deze zuren en het karakter doen verknallen. Uiteraard zijn er altijd wijnmakers die wat experimenteren en wel wat houtopvoeding zullen toepassen, als ze dat doen zullen ze gebruik maken van zeer grote vaten (foudres) die al vele jaren oud zijn, nu is de intensiteit van het hout niet zo groot, de poriën van het hout zijn al dicht waardoor er geen zuurstof bij de wijn komt en zo’n groot vat waar vele liters wijn ingaat heeft minder invloed dan bv. een klein vat waar 225 L wijn ingaat en zo de verhouding wijn en houtaanraking groter is. Waarom zou een wijnmaker er dan toch voor kiezen wel hout toe te passen als ze daar niet van houdt? Er kan hiervoor gekozen worden om het koolzuur na de vergisting rustig te laten stabiliseren. Je zal over het algemeen Riesling wijnen tegenkomen die zijn vergist en/of gelagerd op roestvrijstalen cuve’s waar geen zuurstof bijkomt en zo de aroma's en smaken zo primair mogelijk te houden, dit is mede belangrijk vanwege geen toepassing van malolactische gisting en de zuren extra gevoelig zijn voor oxidatie.
Rijpingspotentieel:
Riesling wijnen kan je drinken van vers tot enkele en zelfs vele jaren oud. Wederom spelen de eerder genoemde zuren een zeer belangrijke rol, de natuurlijke wijnsteenzuren (met een lage pH waarde) die intact worden gehouden door geen malolactische gisting toe te passen werken conserverend wat de houdbaarheid van de wijn kan verlengen en subtieler in de smaak gaan worden.
Maar dit is niet het enige waarom Rieslings zo oud kunnen worden, de Riesling draagt van nature redelijk wat suikers met zich mee, wijnmakers kunnen er voor kiezen om een gedeelte van deze suikers niet te laten vergisten (wat je dan overhoudt noem je restsuikers), ook suiker werkt conserverend.
En als 3de belangrijke feit is dat Rieslings met een laag alcoholgehalte op de markt gebracht worden, dit heeft als voordeel dat hoe lager een wijn in alcohol zit des te vertragender het oxidatieproces toetreedt en zo langer vers blijft
Toepasbaarheid Riesling in de gastronomie:
Gezien de vele gezichten van Riesling kan je vele gerechten combineren, het ligt er enkel aan welk type Riesling je open gaat maken. Hele droge rieslings gaan mooi met koude zeevruchten, Rieslings met een klein zoetje met gerechten waar rauwe vis in wordt gebruikt en de nog zoetere bij pittig Aziatisch eten is een geweldige combinatie. De 'wetten' van de Gastronomie & de veelzijdigheid van de Riesling wijnen gaan te ver om hier op door te gaan aangezien de mogelijkheden zo breed zijn.
Rieslings die we proefden tijdens de Riesling wereldwijd proeverij 4 & 5 juli 2015 in Proeflokaal De Zes Vaatjes te Utrecht:
Proefnotities laat ik achterwege aangezien dit allemaal top wijnen zijn, wil je nou echt meer weten schroom dan niet mij te contacten!!!
Aperitief: Mousserend
❶ Markgraf von Baden, Deutscher Sekt Brut, ‘Klingelberger’, Qba (Deutscher Qualitätswein Bestimter Anbaugebiete), Klingelberger – Baden - Duitsland, 12% alc.
Baden, een lang gestrekt (400 km, 2na grootste wijnbouwgebied van Duitsland) waar de wijngaarden van Markgraf von Baden op verweerde mineraalrijke granietbodems gevestigd zijn met veel gneis en porfier, wijngaard genaamd ‘Schlossberg’ (vroeger Klingelberger waardoor de naam nog steeds gedragen wordt op het etiket).Opbrengsten qua hoeveelheid druiven per hectare kunnen hoog zijn in Duitsland, voor deze wijn gaat men voor kwaliteit i.p.v. kwantiteit met slechts 50 hl per ha. Baden kent een warm in de zomermaanden en een lange zonnige herfst waardoor de druiven voor deze wijn in oktober worden geoogst.
De wijn wordt volgens de Méthode Tradionelle geproduceerd (de manier hoe ook Champagne gemaakt wordt), wil je hier meer van weten zie dan (dit betreft wel een Champagne filmpje)
https://www.youtube.com/watch?v=d456c7dzoEo&list=PLljt2PlsYCc-yIx0H1wrmAo1OEU0UtPfh&index=1
Serie 1: Riesling Oostenrijk
❷ 2011 Prager, Federspiel ‘Steinriegl’, Weissenkirchen - Wachau – Niederosterreich - Oostenrijk, 12.5% alc.
De familie Prager maakt als sinds 1715 wijn (althans er zijn documenten gevonden met dit jaartal als gegeven), sinds de jaren ’90 zijn het Ilse & Toni Prager die het wijnbedrijf bezitten. Wijngaarden op zo’n 250 meter hoogte langs de Donau rivier die door het noorden van Oostenrijk kronkelt, zo ook door de wijnregio de Wachau. De wijngaard ‘Steinriegl’ gelegen in Weissenkirchen is in 1972 aangeplant. De bodem is hier zeer karig met veel gesteente wat bruine aarde & mineraal zout rijke kalk en marmer. Het klimaat wat hier heerst is Continentaal Pannonisch met warme lange zomers en koude winters, de wijngaarden liggen goed beschut van koude winden door bebossing en ook de kronkelige rivier zwakt de koude winden af.
In Wachau kennen ze een smaak/kwaliteit indeling verdeeld over 3 kwaliteiten, deze wijn is een zogenaamde ‘Federspiel’: (zie hieronder de niveaus)
Steinfeder = lichte wijnen met max. 11,5% alc.
Federspiel = elegant wijnen met max. 11,5% à 12,5% alc.
Smaragd = rijpe wijnen die een minima hebben van 12,5% alc. en mag niet voor 1 mei na de oogst op de markt komen en moet voorzien zijn van een kurk.
❸ 2011 Domaine Wachau, Smaragd ‘Kellerberg’, Dürnstein – Wachau – Niederösterreich – Oostenrijk, 13.5% alc.
Deze wijn geproduceerd door de coöperatie Domaine Wachau draagt het label Domäne Wachau uit het gelijknamige wijnbouwgebied Wachau. Wijnen van dit label zijn gemaakt van druiven afkomstig van een selectie van de beste wijngaarden binnen de 2.500 zeer kleine wijngaarden binnen deze coöperatie (in totaal 440 ha van 250 families, dit is 1/3de van de gehele wijnbouw binnen de Wachau). De druiven worden met een opbrengst van 40 à 45 hl per ha geoogst half november, na ontstelen wordt het sap met de schillen mee geweekt en na de vergisting een korte periode gerijpt op foudres.
❹ 2008 Bründlmayer, ‘Zöbinger Heiligenstein’, Langenlois - Kamptal – Niederosterreich – Oostenrijk, 12% alc.
Wijngoed Bründlmayer behoort tot de top op het gebied van produceren van witte wijn in Oostenrijk. Het wijngoed is een echt familiebedrijf met 75 hectare wijngaarden. In 1980 heeft Willi Bründlmayer het wijngoed van zijn ouders overgenomen, van hen heeft hij de liefde en respect voor de natuur geërfd. Hij hecht veel waarde aan het natuurlijk evenwicht in zijn wijngaarden, en gebruikt dan ook geen chemische middelen zoals herbiciden en de wijngaarden worden uitsluitend met organische middelen bemest (zoals compost van plantenafval). De wijngaarden liggen voornamelijk op terrassen en glooiende hellingen aan de oevers van de rivier Kamp (een zijrivier van de Donau). De bodems is hier karig primair gesteente met soms een bovenlaag van löss.
Zoals een top wijn vaak een lage opbrengst heeft is ook deze wijn van slechts 40 hl p ha geproduceerd. Alle druiven worden gemiddeld gezien van midden september tot soms in november met de hand geplukt, na de fermentatie in roestvrijstaal rijpen de wijnen in grote houten vaten van Oostenrijkse eiken en/of acacia.
Serie 2: Riesling onbekender
2012 Domaine Szeremley 'Riesling Selection' - Badascony - Transdanubië- Hongarije - 13% alc.
Wijnmaker Huba Szeremley begon in 1992 met het uitbreiden van de familie wijngaard. De wijngaard kijkt uit over het Balatonmeer en ligt op de vulkanische hellingen van Badacsony (ligt in het westelijke deel Transdanubië). Het gebied kent een uniek microklimaat omdat de wijngaarden zowel direct als indirect zonlicht krijgen door de weerkaatsing van zonlicht vanuit het Balatonmeer, verder absorbeert de bodem bestaande uit vulkanische basalt warmte, wat bij dalende temperatuur (in de avond) weer wordt afgegeven. De wijngaarden liggen goed beschut door bossen.
Er zijn 2 typen Riesling gebruikt voor deze wijn, te weten de Olaszrizling & de Rajnairizling (Olaszrizling is de Hongaarse variant van de Italiaanse of Welschriesling, deze druif is een van de meest aangeplante druiven in Hongarije. De Rajnai riesling is de Hongaarse benaming van de wereldbekende riesling).
❻ 2012 St. Michael-Eppan, ‘Montiggl’, Süd Tirol/Alto-Adige – Italië 12.5% alc.
Deze coöperatie (sinds 1907) is begonnen als collectief om het hoofd boven water te houden voor de wijnboeren uit deze streek, de streek had het erg moeilijk en vandaar dat een groep boeren de handen ineen sloeg en als coöperatie zijn verder gegaan (bevat 355 leden en 350 ha wijngaarden).
Er worden hier vele wijnen in verschillende series gemaakt, deze wijn komt uit de middelste Cru lijn. Wijngaarden van deze wijn liggen bij het meer Montiggl (helemaal zuid Trentino) op glooiende hellingen zo’n 450 m boven zeeniveau van een bodem van klei en witte kiezel De druiven worden hier zo eind september geoogst
Serie 3: Riesling klassiek
❼ 2014 Seebrich, ‘Roter Schiefer’ Kabinett Trocken, Nierstein – Rheinhessen – Duitsland, 12% alc.
Eén van de meest typerende wijngaarden waar ik tijdens mijn wijnreizen ben geweest zijn die gelegen op de bergrug de Roterhang in het grootste wijnbouwgebied (1/4de totale Duitse wijnbouw)van Duitsland de Rheinhessen (ook wel het land van de 1000 heuvels genoemd). Eén van de trotse wijngaard bezitters op deze Roterhang (met 15,5 ha) is de familie Seebrich die al sinds 1783 een wijnbouwbedrijf zijn. Eén van de belangrijkste elementen wat deze bergrug zo bijzonder maakt is de bodem met verweerde rode leisteen met een dikke onderlaag van klei.
❽ 2008 Paul Kubler, ‘Breitenberg’, Soultzmatt – Elzas – Frankrijk, 13,2% alc.
Uiteraard mag de Elzas niet ontbreken in een Riesling proeverij, ik koos voor dit familie bedrijf wat al sinds 1620 bestaat (nu de 1de generatie), veel kennis vanuit het verleden gecombineerd met de kennis van nu mede door het stage lopen in bv. Nieuw-Zeeland, Australië en Bourgogne. Hun Riesling wijngaarden liggen in het warmere zuidelijkere gedeelte van de Elzas de ‘Vallée Noble’. De bodem bestaat hier uit zandsteen en kalkafzetting
Serie 4: Riesling van verder weg
❾ 2011 Greywacke, Rapaura - Marlborough – Nieuw Zeeland, 12% alc.
Dit was voor mij de enige vreemde wijn in de proeverij, maar op aanraden van een collega sommelier heb ik hen aangeschaft (en ja Maurits viel zeeeeeer goed in de smaak bij zo goed als iedereen).Wijn gemaakt door Kevin Judd (deze man is 25 jaar hoofd wijnmaker geweest bij het wereldberoemde wijnhuis Cloudy Bay en is tevens de grondlegger van wat Sauvignon blanc nu is in Nieuw-Zeeland (petje af voor deze man). Deze wijn wordt sinds 2009 geproduceerd en is afkomstig uit de Brancott Valley, (Zuid-Marlborough). Na organische behandeling in de wijngaard worden de druiven manueel geoogst, druiventrossen in haar geheel rustig geperst waarna de ene helft in RVS gaat voor vergisting met cultuurgisten & de andere helft in Franse kleine vaten met spontane gisting. Hierna geblend in hele oude grote vaten voor 5 maanden rijping sur lie (=afgestorven gistcellen)
❿ 2014 Viña Cono Sur Santa Elisa Estate ‘Single Vineyard Block N° 23’, Rulos del Alto – D.O. Valle del Bío Bío – Chili, 13,9% alc.
Helemaal uit het zuiden van Chili in de Vallei Bío Bío ( Bío is de rivier die door dee wijnregio stroomt) heeft het wijnhuis Viña Cono Sur een gedeelte gereserveerd voor Riesling. In het gedeelte Rulos del Alto is de Quitralmãn Estate gevestigd (dit is één van de huizen van Cono Sur). Hier heersen hete zomers maar altijd met koele winden door de wijngaarden, om regen zitten ze hier niet verlegen en er wordt veel bescherming geboden door de door de Nahuebua Mountain Range (bescherming voor door Pacific Ocean).
⓫ 2011 Château Montelena Winery, Potter Valley – Napa County - North Coast – Californië – VS, 13.4% alc.
Naar deze wijn heb ik persoonlijk naar uitgekeken, een wijn met een verhaal, materie en oh zo mooi. Ik al dit even verder toelichten.
Château Montelena is al in 1822 gesticht in de Napa Valley door A.L. Tubbs, niet als wijn producerend bedrijf maar als plek waar wijnboeren hun wijnen in de kelders konden laten rijpen (als externe ruimte nadat Tubbs geïnspireerd was geraakt door de kelders van Lafite in de Bordeaux). Pas later In 1920 kocht de familie ook een stuk wijngaard om zo ook druiven te gaan verbouwen maar wederom niet voor eigen productie, ze verkochten deze druiven namelijk door aan andere wijnhuizen.
In 1947 overleed Tubbs en daarna is er bijna 20 jaar niets meer gebeurd op wijnbouwgebied hier, er is enkel een gigantische Chinese tuin aangelegd. Gelukkig veranderde dit in 1968 toen het bedrijf werd overgenomen met als doeleinde weer als wijnbouw bedrijf verder gegaan en met groot succes de eerste wijn die gebotteld werd in 1972 direct vele prijen won internationale wijn proef competities.
De Riesling aanplant ligt wat meer landinwaarts in de Potter Valley, verscholen direct tussen de Mendocino National forest en daarachter de Coastal Mendocino Mountains, dit creëert een klimaat waar de Riesling zich perfect thuis voelt. De bossen zorgen voor koele nachten, dit in combinatie met de bergen zorgt ervoor dat er net na de reguliere oogstperiode in de ochtend mist/dauw ontstaat, zodra de zon opkomt en het wat warmer word ontstaat er een luchtvochtigheid waar de Botrytis Cinerea schimmel zich kan ontwikkelen, deze schimmel tast de schil van de buitenkant aan en er ontstaan piepkleine gaatjes waardoor het waterige vruchtsap in de druif afloopt en verloren gaat, nu blijft er minder vruchtvlees over van een hogere concentratie en rijk aan natuurlijke suikers, dit wordt een edele rotting genoemd. Niet alle druiven ondergaan dit proces voor deze wijn, slechts ±7%, en dat maakt deze wijn zo spannend. De vergisting gebeurt vervolgens op roestvrijstaal waarna een rijping volgt eveneens op RVS maar ook op grote neutrale vaten.
Serie 5: Riesling zoet
⓬ 1994 Weinguter Wegeler, ‘Bernkasteler Graben’ Spätlese Vintage Collection, Bernkastel – Mosel – Duitsland, 13.4% alc.
De familie Wegeler waar de druif Riesling al vele jaren bij meerdere huizen voor meerdere generaties heilig is, uiteraard zijn er in de Mosel wel meerde van deze families te vinden maar dat je er de mogelijkheid krijgt om voor een normale prijs een oude wijn kan kopen zie je helaas niet veel. Bij de Wegelers vinden e dat iedereen erachter moet komen wat de potentie van een Riesling wijn kan zijn, vandaar dat ei van zichzelf eisen 20% van hun oogst apart te houden en pas op de markt brengen wanneer de wijn zich op ware klasse toont.
⓭ 2012 Paul Cluver, De Rust Estate, Noble late Harvest, W.O, Elgin – District Overberg – Western Cape - Zuid Afrika, 9,5% alc.
Als afsluiter een snoepje van een wijn die ik in Zuid-Afrika heb mogen ontmoeten en enorm verliefd op ben geworden net als het gebied zelf).In dit van origine appelgebied op een plateau van de Goenlandberg & Kogelberg en omringd door bergen waardoor er net zo’n klimaat heerst als eerder vertelt bij wijn ⓫, deze wijn bestaat dan ook voor 60% uit druiven aangetast door Botrytis. Voordat de familie Burger met druiven aan de gang gingen verbouwden ze ook appels, in 1987 pas aangeplant met druiven en in 1979 pas voor het eerst wijn gemaakt. Qua wijnbereiding zijn ze wat eigenwijs hier, ik heb in mijn introductie en uitleg over de Riesling druif herhalend gezegd dat ze niet van houtgebruik houdt en dat boeren er alles aan gelegen is de druif zo primair en levendig te houden als mogelijk, na het schilcontact volgt een zeer beheerste persing die maar liefst 2 dagen duurt de vergisting vind hier toch echt plaats op RVS voornamelijk maar 10% op 3de & 4de jaar oude kleine vaten (deze vergisting duurt 8 weken), zo ook de rijping.
Als laatste wil ik als tip meegeven dat wanneer je in een restaurant bent en je hebt het gevoel dat er iemand rondloopt met een wijnhart, vraag dan gerust eens of hij/zij een mooie Riesling in huis heeft, geloof me: hij/zij blij jij blij!!!
Geniet van Riesling!