ArkeOkur

ARKEOLOJİ - TARİH ARKEOPOLİTİK YAZILAR by Özgür Kemal DOSTLAR, ROMALILAR, YURTTAŞLAR, BENİ DİNLEYİN: BEN BURAYA SEZAR'I GÖMMEYE GELDİM, ÖVMEYE DEĞİL.

[arkeokur]

Hititlerin Hiyeroglifi

Büyük Ramses’in yaşlılığında varis seçtiği oğlu Kha erken ölünce, yerine 13. oğlu Banenre Merenptah (M.Ö. 1213-1203), 19. Sülale’nin 4. Firavunu olarak tahta çıkmıştı. Babasının Hititlerle yaptığı Kadeş Barışı’nı devam ettirmiş ve Hatti Ülkesi’nde kıtlık çıkınca yardım göndermişti.

İktidarının 5. yılında (Yıl 5, Şemu (yaz mevsimi)'nun 3. ayı, gün 3) askeri bir sefere çıkan Merenptah, Berberi orjinli bir Libya kabilesi olan Libulara ve onların müttefiki Deniz Kavimlerine karşı zafer kazanmıştı. Bu zafer siyah granitten bir stele yazılacaktır. Stel ayrıca Kenan’daki halklara karşı kazanılan zaferlerden de söz etmektedir.

İngiliz Mısırbilimci Sir William Matthew Flinders Petrie, 1896’da Teb’de Merenptah’ın yaptırdığı Ölüler Tapınağı’nın birinci avlusunda bir stel bulur. Taş 3,18 m. yüksekliğinde ve 1,63 m. enindedir. Üzerindeki yazıt 28 satırdan oluşmaktadır. Tercüme için Alman filolog Wilhelm Spiegelberg’den yardım ister. Dikilitaş, Merneptah’ın Zafer Steli’dir.

Stelin son üç satırı Kenan Ülkesi’ndeki halklara karşı elde edilen zaferlerden bahsetmektedir. Bu steli ünlü yapan şey Antik Mısır’da, İsrail’den söz eden ilk kaynak olarak kabul edilmesidir. Spiegelberg, metinde geçen "I.si.ri.ar?"sözcüğünü aceleyle İsrail olarak tercüme eder. Bu durum bugün hala tartışma konusudur. Yazıt şöyle son bulmaktadır:

Prensler secde ederek "Barış!" diyorlar. Kimse başını Dokuz Yay arasında yükseltmiyor. Şimdi Tehenu (Libya) mahvoldu, Hatti barışta; Kenan tüm gamıyla yağmalandı: Ashkelon fethedildi; Gezer kuşatıldı; Yano'am yok edildi. İsrail çöp edildi  ve tohumsuzlaştı; Hurru, Mısır yüzünden dul oldu.

Lakin bizim burada ilgilendiğimiz İsrail değil, Anadolu’nun bilinen en eski adı olan Hatti Ülkesi. Bu stelde Hatti sözcüğünün Mısır hiyeroglifleriyle yazılması çok net bir şekilde görülebilmektedir. Sargon’un kurduğu ve tarihin ilk imparatorluğu olan Akkad Devleti (M.Ö. 2270-2080)  kayıtlarında Anadolu’dan (URUHa-at-ti), “Hatti Ülkesi” diye söz edilir. Bu adlandırma neredeyse 1500 yıl boyunca geçerli kaldı. Bu Anadolu’nun bilinen en eski adıdır. Ve burada yaşayan insanlara da Hattiler deniyordu. Kendilerine Nesililer diyen Hititler de ülkeleri için bu adı kullandılar. 1915 yılında Bedrich Hrozny’nin Hitit Çivi Yazısı’nı çözmesinin ardından, okunan kil tabletlerde “ Hatti” sözcüğüne çok sık rastlanmasından dolayı, ilk zamanlarda, Nesililer de Hatti olarak adlandırılmıştı. Oysa bu halk bambaşka bir dil konuşuyordu.

Kavram karmaşası öyle bir boyuta gelmişti ki hatalı bir şekilde Hititler ile Hattilerin aynı kavim oldukları kabul edilerek Hattilere, Proto-Hititler ; hatta ve hatta Proto-Hattiler gibi mantık dışı adlar takıldı. Ancak araştırmalar ilerledikçe gerçek anlaşıldı ve iki halkın da farklı diller konuşan farklı uluslar olduğu tespit edildi.

Ancak “ Hitit” sözcüğü de uydurma bir addı.

Hititlerden (Geç Hititlerden) ilk bahseden kaynaklardan olan Tevrat’ta adı geçen ve Hetoğulları olarak Türkçeleştirebileceğimiz “Hittim” kavmi, İbranice’de sesli harfler olmadığı için “ht” olarak yazılıyordu. Martin Luther, Tevrat’ı Almanca’ya çevirirken bu harfleri “hethit” olarak telaffuz etmişti. Buradan yola çıkılarak Almanca Die Hethiter, İngilizce The Hittities, Fransızca Les Hittities ve İtalyanca Gli Ittiti  gibi terimler uyduruldu.

Üstelik bu Tevrat bağlantısından dolayı, Hattuşa kazılarına başlanıp  dilleri çözülene kadar, Hititlerin Kuzey Suriye’de yaşamış semitik bir kavim olduğu sanıldı.

Merenptah Steli’nin 26. Satırında geçen “Hatti barışta” ifadesi Kadeş Anlaşması hükümlerinin devam ettiğinin bir göstergesiydi. Burada “Hatti” sözcüğünün hiyeroglif olarak dile getirilişi şu şekildedir.

“Hatti Ülkesi” hiyeroglif dizisine eklenen “Adam” sembolü ise Hatti Ülkesi’nin Adamları’nı yani Hititleri belirtmektedir.

[arkeokur]

Tanrının Ayak İzi Kuzey Suriye’de Halep’in 65 km kuzeybatısında bulunan Ain Dara Geç Hitit Tapınağı’nın eşiğinde bulunan ve tanrıyı içeriye davet eden devasa ayak izleri…

[arkeokur]

[arkeokur]

Eski Norsça Haraldr blátǫnn; Danca Harald Blåtand, İngilizce Harald Bluetooth ya da bizim deyişimizle Mavidiş Harald (935-986), ülkesinin birliğini sağlayan Danimarka kralıydı. Danlara hristiyanlığı kabul ettirmiş ve sonra Norveç’i fethetmişti.

Mavidiş Harald’ı ölümsüz yapan şeyse, yaklaşık bin yıl sonra bir teknolojiye adını vermesi olmuştur: Bluetooth…

Ericsson, Nokia, Intel ve Toshiba tarafından başlatılan, bilgisayar, akıllı telefon, tablet gibi cihazlar arasındaki kablosuz iletişim protokolüne, Danimarka ve Norveç’i birleştiren bu Viking kralının adı verilmiştir.

Bluetooht logosu da Harald Bluetooht’un “Nordik Run” olarak da bilinen “Genç Futhark Runik Yazısı”ndan oluşturulmuştur.

[arkeokur]

CAMİİ DUVARINDA LUVİ HİYEROGLİFLERİ…

Suriye’nin Halep kentinde Al Qiqan (Karga) adlı küçük bir camii vardır. 12. Yüzyıl erken Memlük dönemine ait olduğuna inanılan bu yapıda birçok devşirme malzeme kullanılmıştır.

Girişinde iki antik sütunun kullanıldığı bu camiyi ilginç kılan asıl nokta kuzey duvarında bulunan bir bazalt taştır. Çünkü bu taşta Luvi hiyeroglifleri bulunan bir yazıt bulunmaktadır.

Talmi-Šarruma Yazıtı

Halpa’nın Büyük Rahip Kralı, Kral Telipinu oğlu Talmi-Šarruma’nın, tanrılar Hebat ve Šarruma’ya adağıdır.

Halpa (Halep), M.Ö. 15.yy.’da Hitit egemenliğine girmişti. I. Şuppiluliuma, M.Ö. 14.yy.’da Suriye seferinden sonra oğlu Telipinu’yu Halpa kralı olarak atamıştı. Telipinu’yu oğlu Talmi-Šarruma izlemişti.

[arkeokur]

Frigler, Fransız Devrimi’nde…

Frigler ve Kibele’nin sevgilisi Attis, konik, tepesi öne doğru kıvrılmış, kırmızı bir başlık giyerdi. Frig savaşçılarının miğferi de bu formdaydı. Bu başlık Yunanlar için barbarları ve dolayısıyla Truvalıları da simgelerdi. Traklar ve Daçlar da bu başlığı kullanırlardı. Bu başlık, daha sonra Roma’da, azat edilen kölelerin özgürlüklerini simgelemek için giydikleri bir aksesuar olacaktır. Ve aynı başlık Friglerden 2.500 yıl sonra “bonnet rouge” adıyla, Parisli devrimciler tarafından kullanılmaya başlanacaktır. Frigya Başlığı, Fransız Devrimi’nin ve Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nın özgürlük sembollerinden birine dönüşecektir.

[arkeokur]

Hititçe’nin bir Hint-Avrupa dili olduğunu öne süren tezlerin ilk dayanağı, Assuroloji profesörü Bedrich Hrozny’nin 1915 yılında deşifre ettiği yukarıdaki cümledir. NINDA ideogramının Sümerce “ekmek” anlamına geldiği zaten biliniyordu. Mantıksal olarak ekmek sözcüğünden sonra “yemek” yükleminin geleceğini düşünen Hrozny, “to eat” (İng.) ve “essen” (Alm.) fiillerinden esinlenerek “ezza”yı “yemek” olarak çevirdi. Sonrası daha da kolaydı. “watarma” - “water” (su) ve “eku” – “aqua” (içmek) benzerliğinden yararlanarak Hititçe bir cümlenin ilk çevirisini yapmış oldu : “ nu NINDA-an ezzateni watarma ekutteni ” “ Ve ekmeği yiyeceksiniz, suyu da içeceksiniz.” Ve devam eder: “ É-er-ra-za iyatteni ” “ Kendinize evler kuracaksınız ”

[arkeokur]

PİRAMİTLERİ PROLETERLER YAPTI… UZAYLILAR DEĞİL

İnsanlık tarihine bilimsellikten uzak yöntemsiz bir bakış açısıyla eğilen görüşler genellikle korkunç bir cehalet barındırsalar da çok fazla rağbet görürler. Çünkü aromalarında, mistik gizemler ve komplo teorileriyle soslanmış leziz tatlar barındırırlar. Akademik bilgiye ihtiyaç duymadıklarından hazmedilmeleri kolaydır. İnsanlığın yarattığı koca bir uygarlık tarihinin yasalarını ortaya koymak bu gibi çevreler için gereksiz bir uğraşıdır. Tarihe baktıklarında ya teknolojik olarak bugünden bile daha gelişkin yok olmuş uygarlıklar ya da bizleri ziyaret eden dünya dışı varlıklar görürler. Aslında insanın kendisi bir kültür yaratmış değildir. Yaptığı sadece Atlantislilerin ya da uzaylıların kendisine öğrettiği şeyleri tekrar etmektir. Sümerlere, Mısırlılara, Babillilere, İnkalara bildiklerini, yaptıklarını hep bu “UFO”lar öğretmiştir. Keops Piramidi’nin mükemmelliği karşısında ağzı açık bakakalarak şöyle derler: Bunu yapsa yapsa uzaylılar yapmıştır. İnsana ve toplumsal emeğe ne kadar büyük bir hakaret…

UFOcuların, antik uygarlıklar ve uzaylılar ilişkisine getirdikleri en büyük kanıtlardan biri, Mısır’ın Abydos kentindeki  Seti I Tapınağı’nda bulunmaktadır. 19. Sülalenin 2. firavunu olan Seti I (M.Ö. 1290–1279) Büyük Ramses’in babasıydı. Seti’nin beyaz kireçtaşından yapılmış muhteşem tapınağı oğlu Ramses tarafından tamamlanmıştır. İşte bu tapınakta Ufolojistlerin aklını başından alan hiyeroglifler bulunmaktadır.

Seti I Tapınağı’nın içindeki sütunların üzerinde bulunan kirişlerden birinde, taşa oyulmuş yukarıdaki hiyeroglifler görülmektedir. Ve bu yazıdaki dört piktogram bilinen hiçbir hiyeroglif karaktere benzememektedir. Bu dört şekil düpedüz günümüz teknolojisine ait araçlardır. Yoksa binlerce yıl öncesine mi ?

Hiyeroglif dizisindeki dört karakterde bir helikopter, bir tank veya denizaltı, bir uçak veya zeplin, bir hovercarft veya uçak resmedilmiştir. Ve bunlar muzip bir turistin yaptığı grafitiler değildir. Gerçekten de yaklaşık 3.300 yaşındadırlar. İşte bu fenomene çıplak gözle bakıp görüneni akıl, şüphe ve bilim süzgecinden geçirmeden bir sonuca ulaşanlar haykırmaktadırlar: “Kadim çağlarda yaşamış ve yok olmuş bir uygarlık helikoptere biniyordu.” Ya da “Gördünüz mü piramitleri uzaylılar yapmış demek ki.” Gelin uzaydan dünyamıza inelim ve bilimin berrak sularına yelken açalım. Ve içinde helikopterin, uçağın olduğu bu yazının gerçekte ne anlattığını görelim.

Yukardaki hiyeroglif yazının okunuşu soldan sağa şöyledir: Ka nakht kha em Waset sankh tawy Wehem mesut sekhem khepesh der pedjut 9 Wehem khau user pedjut em tau nebu nesut-bity Men Maat Ra za-Ra Wesiri Seti, mer en Ptah Tercümesi de şöyle: Teb’te ortaya çıkan ve İki Ülke’de devam eden Güçlü Boğa Doğumların yenileyicisi, güçlü zırhı ve dokuz yayıyla düşmanlarını püskürtendir. O taçları yenileyendir, O dokuz yayıyla tüm ülkelere boyun eğdirendir. Çift Kral, Ra’nın hakikati sonsuzdur. Ra’nın oğlu, Osiris Seti, Ptah’ın sevgilisi. Burada Seti I’in kraliyet ad ve ünvanlarından sadece bazıları sıralanmıştır.

Antik Mısır’da firavunların beş adı olurdu. 1) Tahta çıktıklarında verilen Horus Adı. ‘Horus Adı,  ‘srkh/serekh’ denilen dikdörtgen bir çerçeve içinde yazıldığı için ‘serekh adı’ olarak da bilinirdi. 2) Krallara verilen ikinci ad ‘Altın Horus Adı’ idi. Özelliği tam olarak bilinmeyen, ancak eski Mısır dilinde ‘Heru Nebtu’ sözcükleriyle ve hiyeroglif yazıda ‘altın’ işaretiyle tanımlanan bu adın, altın madeninin eski Mısır’da en önemli dini sembollerden biri olan güneşin rengiyle bağlantılı olduğu sanılmaktadır. 3) Üçüncü ad ‘nbty/nebty’ yani ‘iki hanım’ adıydı. Bu ad onların Yukarı ve Aşağı Mısır’ın sembolleri olan akbaba tanrıça Nekbet  ve kobra tanrıça Wadjyt/Wadjet   ile olan bağlarını ve onların koruması altında olduklarını gösteren bir addı. 4) Firavun doğduğunda verilen ad (nomen) ise Fransızların ‘kartuş’ dediği etrafı iple çevrili hissini veren oval şekiller içinde yazılırdı. 5) Firavunlar, doğum sırasında babalarının adlarını alırlardı, o nedenle karışıklığı önlemek için tahta çıktıklarında kendilerine ‘Ra adı’ olarak bilinen bir de ‘tahta çıkma’ adı (Prenomen) verilirdi. Önceleri, sadece doğum anında verilen adlar kartuş içinde yazılırken, Beşinci Hanedan krallarından Neferirkare hem doğum adının, hem de tahta çıkış adının iki ayrı kartuş içine yazılması geleneğini başlatmıştır.

Şimdi Seti I’in Tapınağı’na geri dönelim. Firavun’un adları geleneksel olarak tapınağın birçok noktasına kazınmıştı. O öldükten sonra oğlu Ramses, tapınağın inşasını tamamlamış ve haliyle o da kendi adını yazdırmıştı taşlara. Ancak bazı yerlerde Ramses’in adları babası Seti’nin adlarının üzerine kazınmıştı. Yukarıdaki resimde bu açıkça görülmektedir. En solda bulunan Seti’nin Ra Adı (Pronomen) üzerine, Ramses’inki yazılmıştır. Aynı durum sağda bulunan Seti’nin Nebty Adı için de geçerlidir.

Burada ilk önce Seti’nin Nebty Adı yazmaktaydı: Wehem mesut sekhem khepesh der pedjut 9 Doğumların yenileyicisi, güçlü kılıcı ve dokuz yayıyla düşmanlarını püskürtendir. Daha sonra aynı yere Ramses’in adı kazınmıştır. Kral öldü, yaşasın kral : Mekkemet Wafkhasut Yabancı ülkeleri zapteden, Mısır’ın koruyucusu

Sadece Mısır'da değil başka uygarlıklarda da bir kağıt-taş-kaya gibi yazı yüzeyinin tekrar kullanılabilir olması için yazıtların üzeri kazılır ya da temizlenir ve yerine yeni şeyler yazılırdı. Abydos'ta  olan şey de budur: Palimpsest yani iki metnin birbirine karıştığı yazı. Yeninin altında eskinin silik izi.

İşte üst üste yer alan iki ayrı çizim birleşince, bir ilizyon oluşmuş onları çeşitli araçlara benzetmemize yol açmıştır. Buna Pareidolia denmektedir.  Yani genellikle net olarak görülemeyen cisim veya yapıları daha önceden bilinen cisimlere benzetme.

Ve böylece 3.300 yıl önce bir Mısır tapınağında ölen firavunun adının üstüne yeni firavunun adını kazıyan yazıcı günümüzün en tartışmalı güya gizemlerinden birine imza atmıştır. Abydos'taki bu tasvirde yeni yazıtların altta bulunan kısımlarla erozyon gibi sebeplerden dolayı sökülüp birleştiğini görebiliyoruz. Seti I'in zamanına ait yazıtlar pek anlaşılmazken Ramses II'nin zamanına ait yazıtlar daha nettir. Bugün hala gazetelerde ve web sayfalarında “ bilimin açıklayamadığı 10 gizem” başlıklı makalelerde, Abydos hiyeroglifleri, temcit pilavı gibi sunulmakta ve kadim uygarlıkları uzaylıların kurduğuna delil olarak gösterilmektedir. Oysa bilim bu gizemi çoktan çözmüştür. Cahiller uzaya bakadursun…

[arkeokur]

hayırrrrrrrrrrrr

[arkeokur]

EVİNİZİN HERŞEYİ İKEA

[arkeokur]

EVİNİZİN HERŞEYİ İKEA

[arkeokur]

EVİNİZİN HERŞEYİ İKEA

[arkeokur]

Osman Hamdi Bey, Nemrut Dağı Batı Terası’ndaki Apollon-Mitra-Helios-Hermes başının üstünde dinlenirken… 1883

Bu heykel Yunan ışık tanrısı Apollon’u, Pers inancının ışık tanrısı Mitra’yı, Yunan kültüründe Güneş Tanrısı Helios’u ve tanrıların ulağı Hermesi simgeler. Nemrut Dağı’ndaki  kutsal alandan (Hierothesion) ilk söz eden ve bunların Asurlular’dan kalma olduğunu tahmin eden, 1881’de Diyarbakır’da yol yapım işlerinde görevli Alman Mühendis Karl Sester’dir. Sester’in bilgilendirmesiyle Alman otoritelerin ilgisini çeken Nemrut Tümülüsü ile ilgili ilk araştırma, 1882 yılında arkeolog Otto Puchstein ile Karl Sester’den kurulu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. Otto Punchtein başkanlığındaki ekip, Nemrut Dağı’nın tepesindeki tümülüs ve tümülüsün doğu ve batı yanlarında oluşturulmuş teraslar üzerindeki devasa heykeller ve çeşitli kabartmalardan oluşan eserler üzerinde çalışır. Uzun çalışmalar sonunda Grekçe yazılı kitabeyi çözen Punchstein, bu eserlerin Kommagene Uygarlığı’na ait olduğunu ve Kommagene Kralı 1. Antiochos tarafından yaptırıldığını keşfeder. Antiochos’un ağzından yazılan kitabe, Nemrud Dağı’nın sırrını ve Antiochos’un yasalarını içermektedir. Müze-i Hümayun’a (Osmanlı İmparatorluk Müzesi) 1881’de Müdür olarak atanan Osman Hamdi Bey, Sanayi-i Nefise Mektebi öğretim üyesi heykeltraş Osgan Efendi ile birlikte Osmanlı misyonu olarak 1883 yılında, Nemrut Dağı anıtlarını incelemek, bu konudaki çeşitli soruları aydınlatmak üzere görevlendirilirler. Yazarlar, kısmi kazı da yaptıkları bu araştırmanın sonuçlarını, Puchstein’ın bulguları ile karşılaştırmalı olarak “Le Tumulus de Nemroud Dagh” adlı Fransızca eserlerinde (1. basım 1883, 2. basım 1987) yayımlarlar.

[arkeokur]

Şile'deki Ceneviz Kalesi restorasyondan sonra olmuş size legodan Sünger Bob...

[arkeokur]

İYİ NİYETLİ ALPARSLAN ve KAHPE BİZANS

Büyük Selçuklu Hükümdarı Alparslan, 26 Ağustos 1071’de Anadolu’nun kapısını Malazgirt’te açmıştı. Lakin bu tarihten neredeyse bir yıl önce kapısını bir türlü açamadığı bir kent vardı: Bizans kontrolündeki Edessa… Biz bugün Urfa diyoruz. 1070 yılı... Mısır’daki Fatımilerin veziri olan Nâsır ed-Devle b. Hamdân, kendi devletine ihanet edip Mısır’ı ele geçirmesi için Alparslan’ı çağırır. Selçuklu Sultanı hemen ordusunu toplayıp sefere çıkar. Malazgirt ve Erciş'i ele geçirir. Arkasından Diyarbakır çevresindeki birçok kaleyi alarak Edessa ya da bugünkü tabirle Urfa önlerine gelir ve kenti kuşatır. Resmi tarihimiz nedense bu kuşatmayı hep görmezden gelmiştir. Alparslan’ın 55 gününü harcadığı Urfa Kuşatması, genelde, “ Urfa’yı alamayınca, Halep’e hareket etti.” şeklinde geçiştirilmiştir. Peki Alparslan, neredeyse iki ay boyunca Urfa’da ne yapmıştı. İşte bunu da bize, 1160 yılında Cizre’de doğan Müslüman tarihçi Abu al-Hassan Ali ibn Muhammad ibn Muhammad a-Shaybani ya da bilinen adıyla Ali 'Izz al-Din Ibn al-Athir al-Jazari ya da kısaca Ali İbnü'l-Esîr söylüyor. 1230 -1231 yıllarında yazdığı “Al-Kamil fi al-Tarikh” adlı eserinde, Urfa Kuşatmasına dair oldukça enteresan bilgiler veriyor. Urfa önlerine gelip kenti kuşatan Selçuklu ordusunda elbette ki buna uygun makineler de vardı. Bunlar gülle ya da büyük okları atmaya yarayan “mancınık”, hafif taşların fırlatılmasında kullanılan bir tür mancınık olan “arrede”, kale kapılarının zorlanmasında kullanılan baltaya benzer “külünk” ve delici bir alet olan “miskab” Ancak Bulgar Basil komutasındaki Bizanslı savunucular çok dişli çıkar. Günler geçmiş, Alparslan bir türlü kenti ele geçirememiştir. Nihayet Basil, Alparslan’a bir teklifte bulunur ve 50.000 dinar altın vermeyi önerir. Ama daha önce Sultan, ordusundaki kuşatma makinelerini yakarak yok edecektir. Alparslan teklifi kabul eder ve kuşatma silahlarını yakar. Sonra Urfalılar vaad ettikleri dinarları vermez. Sultan o kadar sinirlenir ki kendisine bu durumu aktaran Urfa elçisini öldürtmeye kalkar. Lakin elçiye zeval olmaz kuralına göre hareket eden Nizamülmülk, sultanı bu kararından döndürür. Mancınıklarla dahi Urfa’yı alamayan Alparslan, rakibinin sözüne inanıp kendi silahlarını kendi eliyle yaktıktan sonra nasıl alsın kenti… 16 Ocak 1071’de Urfa önlerinden ayrılır. Kahpe Bizans, surlardan sırıtmaktadır…

[arkeokur]

Fotoğrafta kayaya uzanmış oturan kişi Gaston Maspero. Büyük Sfenks'i, Luksor Tapınağı'nı ve Unas Piramidi’ni keşfeden Fransız Antik Mısır dili ve tarihi uzmanı. Ortadaki kişi Emile Brugsch. Alman Ejiptolojist. Soldaki ise mezar soyguncusu Muhammed Abd er- Rassul. Deir el-Bahri’deki TT320 nolu mezar odasının önündeler. Ve birazdan çok ünlü bir mumyayı bulacaklar. İlk olarak Krallar Vadisi’ndeki KV7 nolu mezara gömülen ancak daha sonra rahipler tarafından buraya taşınan bir firavunu. Ramses II’yi…

[arkeokur]

İstanbul’un Forumları-5

Amastrianum

Bir halk meydanı olan Amastrianum, bugünkü Aksaray ve Şehzadebaşı semtleri arasında uzanıyordu. Bizans Dönemi boyunca halka açık idamlar Forum Amastrianum’da gerçekleştirilmiştir. Amastrianum hiçbir Bizans kaynağında forum olarak geçmese de sonuçta bir kamusal meydan olduğu açıktır. Meydan aynı zamanda at ticaretinin de merkeziydi.

Amastrianum adı, Karadeniz’de bir Paflagonya kenti olan Amastris’ten (Bugünkü Amasra) gelir. Rivayete göre iş için Konstantinapolis’e gelen Amasralı bir yurttaş burada öldürülünce meydanın adı böyle söylenegelmiş. Bir diğer olasılık da meydanda idam edilen suçluların genelde Paflagonyalı olmasıdır.

Amastrianum’da bulunan Güneş'in Efendisi Titan Helios’a adanmış olan V. Yüzyıl yapısı pagan tapınağı Konstantinopolis’in ilk anıtlarından biriydi. Bu tapınak dairesel planlı ve kubbeli yapısıyla bir rotundaydı. Tapınak, 41.8 metrelik dış çapıyla Roma’daki Pantheon’dan sonra antik dünyadaki ikinci geniş kubbeye sahipti.

Daha sonra İmparator Romanos Lekapenos, 10. Yüzyılda, Helios tapınağı’nın üstünü kapatarak günümüze kalmamış olan bir saray yaptırmıştı: Myrelaion Sarayı. Sarayın yanına ayrıca bir kilise inşa edilmişti. Kilise günümüze ulaşmıştır ve Bodrum Camii adını almıştır. Tarihçi Ioannes Skylitzes, IX.bölgede Myrelaion Kilisesi ile İmparator I.Romanos Lekapenos’un özel mülkü olan bir sarayın varlığından söz eder. Patria’da Romanos’tan önce de burada bir manastırın bulunduğu, adının, V.Konstantinos tarafından, “pis kokulu” anlamına gelen Psarelaion olarak değiştirildiği söylenir. Sudas burasının önceleri Sofist Kraterios’un Konağı olduğunu, daha sonra bu özel arazinin Romanos (920) tarafından ele geçirilip, buradaki daha eski bir rotundanın sarnıca dönüştürülerek üzerine saray ve bitişiğine de alt katı büyük bir kripta (mezar şapeli) olan kilise inşa ettirdiğini belirtir.

Rotundanın doğu yarısı üzerinde saray yapısı, batı yarısı üzerinde de sarayın önünde açık bir teras şeklinde uzanan avlu yer alıyordu. İki ya da üç katlı saray binasına, ortadaki dikdörtgen planlı 8 x 22 m ölçülerindeki ana binanın zemininde bulunan beş sütun üzerine oturan altı kemerli bir revaktan giriliyordu. Revak bölümünün her iki yanında (kuzey ve güneyinde), kanat biçiminde kare planlı mekânlar vardı. Geç Antik döneme ait (4 – 5. yüzyıl) olan rotundanın, ilk kullanılış evresinde Roma’daki Pantheon Tapınağı ve Selanik Hagios Georgios Kilisesi’ndeki gibi üzerinin büyük bir kubbe ile örtülmüş olması mümkündür. Kuzey ve güneyde iki anıtsal girişi olan yapının iç duvarlarında karşılıklı gelecek şekilde yarım daire ve dikdörtgen büyük nişler vardır. 10. yüzyılda yeniden kullanılan yapının içine 70 tane sütun yerleştirilmiş, üzeri çapraz ve sarayın altına gelen kısım ise saray yapısının ağırlığını karşılamak üzere kubbeli tonozlarla örtülmüş, duvarlar da Horasan harcı ile kaplanarak sarayın su ihtiyacını karşılamak üzere sarnıç haline getirilmişti. Rotundanın güneyinde bulunan, son yıllarda otopark yapmak amacıyla kaldırılan yarım daire şeklinde sekiz basamağında sarayla bağlantılı olduğu düşünülür. Latin istilasında zarar gören kilise, 14. yüzyılda tadilat görmüştür.

Aslen Palaiologos hanedanı üyesi Sadrazam Mesih Paşa Kiliseyi 1501 yıllarında camiye çevirmiştir. Cami, yeraltında kalan bölümüne ithafen Bodrum Camii olarak veya kurucusunun adı ile Mesih Paşa Camii olarak da anılmıştır.

Bodrum Camii,  1784 ve 1911 yıllarındaki yangınlarda hasar görmüş ve terk edilmiştir. 1930 yılındaki kazılarda bulunan yapı 1965 ve 1986 yıllarında yapılan restorasyonlarla eski haline getirilmiş ve tekrar ibadete açılmıştır. Kilisenin yanında bugün mağaza olarak kullanılan sarnıcın 30 m çapındaki çatısını, çoğu orijinal ve yükseklikleri 2.5 - 2.9 m arasında değişen 75 sütun taşımaktadır.

Amastrianum’un bir diğer önemli anıtı da bugün Kıztaşı olarak anılan Markianos Sütunu’ydu. Anıt, Praefectus urbi (belediye başkanı)  Tatianus (450-452) tarafından 455 yılında İmparator Markianos anısına diktirilmiştir. Kızıl-gri Mısır granitinden iki parça olarak yapılmıştır. Kaidesi dört yüzlüdür ve beyaz mermerden yapılmıştır. her üç yüzündeki madalyonlar Yunan haçları ile bezenmiştir. Kaidesinde Nike heykelinin bulunuşundan ötürü halk arasında Kıztaşı olarak bilinmektedir. Kadesinin batı yüzünde bir de kitabe bulunmaktadır. Kitabede Latince olarak şu metin yazılıdır: “PRINCIPIS HANC STATVAM MARCIANI CERNE TOVUQVE PRAEFECTVS VOVIT QVOD TATIANVS OPVS” "İşte bu imparator (birinci yurttaş) Marcianus'un anıtıdır / Ki Tatianus bu eseri adamıştır". 

İstanbul’un fethinden sonra kurulan ilk Türk mahalleleri arasında “Kıztaşı Mahallesi” olarak adı geçmiştir. Uzunca bir süre Saraçhanebaşı’nda Yeniçeri odalarında bir evin bahçesinde kalan bu anıt bütün bölgeyi yakan Çırçır yangınından (1908) sonra yeniden yapılan düzenleme sonunda ortaya çıkarılmıştır.

Sütunun üzerinde ise bir Korint başlığı bulunmaktadır. Başlığın İmparator Markianos'un heykellerinden birinin kaidesi olması muhtemeldir. Sütunun üzerinde bulunan ve İmparator Markianos'a ait bronz heykelin 4. Haçlı Seferi sırasında Venedikliler tarafından İstanbul'dan götürüldüğü ve şu an Barletta kasabasında bulunan heykel olduğu söylenmektedir. Bazı kaynaklar 5 metre büyüklüğündeki bu devasa bronz heykelin, bugün Fatih'te Kıztaşı olarak bilinen Markianos Sütunu’nun tepesinde yer alması gereken heykel olduğunu söylemektedir. Ancak sütunun teknik açıdan bu boyuttaki bir heykeli taşıması pek mümkün görünmemektedir.