BNR De Wereld Buitenlandblog

[bnrdewereldblog-blog]

Obama ‘kocht’ pro-Iran deal in media

Sinds de nucleaire overeenkomst met Iran werd getekend en de sancties tegen het land geleidelijk begonnen te vervallen, zwermt het internationale bedrijfsleven erheen, op jacht naar lucratieve deals. Ook Nederland. 

Minister Kamp van Economische Zaken leidde onlangs een Nederlandse handelsmissie naar Iran, en meldde dat er al meteen hoopvolle deals waren gesloten. Er hing niettemin een schaduw over het bezoek, want Iran het zojuist een test uitgevoerd met een middellange-afstandsraket, die gemakkelijk doelen kan bereiken in Israël en Saoedi-Arabië, de twee aartsvijanden. Het leidde tot een felle discussie, vooral in de Verenigde Staten, over de vraag of Iran met die raketproef de nucleaire overeenkomst heeft geschonden. Ja, zeggen de critici, want met zo’n raket kun je een atoombom op je vijand gooien, en zelfs als het nucleaire programma in Iran is stilgelegd, weet iedereen dat het gemakkelijk kan worden hervat, en dan zijn de rapen gaar.

 Nee, zeggen de voorstanders van het akkoord, die raketproeven zijn onaangenaam, maar Iran houdt zich aan het akkoord. Minister Kamp zei tegen BNR dat hij geen enkele aanleiding zag om de sancties te handhaven of opnieuw in te voeren. Hij maakt zich niet veel zorgen over de raketproeven en kijkt vooral naar de kansen voor het bedrijfsleven. 

 Nu komt persbureau Associated Press (AP) met een onthulling die het Iran-akkoord in een ander daglicht stelt. Ploughshares Fund, een politieke lobbygroep in Washington, heeft volgens AP grote bedragen geschonken aan denktanks en media om een pro-Iran-deal te bepleiten. De meest opvallende gift – 150.000 dollar – was aan National Public Radio (NPR), het Amerikaanse publieke radionetwerk dat beroemd is voor zijn onafhankelijke en zorgvuldige nieuwsvoorziening. Sponsoring van nieuwsorganisaties gebeurt overal, maar sponsoring voor het ventileren van een specifiek standpunt over een specifieke kwestie is hoogst uitzonderlijk.

 NPR zegt dat de ‘Chinese muur’ die, zoals bij elk onafhankelijk medium, staat tussen directie en redactie, ook hier zijn werk heeft gedaan, dus de berichtgeving is niet beïnvloed. Dat kan best zijn, maar in het jaarverslag van Ploughshares staat heel duidelijk: ‘NPR kreeg financiële steun om bij de verslaggeving nadruk te leggen op de Amerikaanse nucleaire politiek en begroting, het Iraanse nucleaire programma, internationale nucleaire veiligheid en het Amerikaanse beleid over nucleaire veiligheid.’ Ook bekende denktanks als het Brookings instituut en Atlantic Council kregen tonnen steun voor het uitdragen van de boodschap, gebaseerd op de wens van president Obama om het akkoord met Iran door het Congres te drukken.

 De man die, achter de schermen, het brein is achter Obama’s buitenlandse beleid en de voordelen en het belang van de nucleaire overeenkomst met Iran bij Ploughshares heeft neergelegd, is Ben Rhodes, door de New York Times ‘de goeroe van Obama’s buitenlandse politiek’ genoemd. Hij speelde een hoofdrol. 

 Of de onthulling van AP het Iranbeleid van de Amerikanen zal veranderen is de vraag. Vast staat dat de Republikeinse oppositie, die van meet af aan tegen de overeenkomst is geweest, er zeker mee aan de haal gaat. Er speelt nog iets anders. Iran klaagt steen en been dat de opheffing van de sancties stuit op een onverwachte Amerikaanse blokkade: het bankverkeer. Heel veel internationale transacties worden afgerekend in dollars, of lopen in het internationale bankverkeer via dollarrekeningen. Daar hebben de Amerikanen een spaak in het wiel gestoken, waarmee het belangrijkste Iraanse exportartikel, olie, contractueel wel kan worden verkocht, maar waar de feitelijke transacties niet kunnen plaatsvinden.  In gewone taal: als koper krijg je wel olie geleverd, maar je kunt niet betalen. Daarover sprak Kamp tijdens de handelsmissie naar Iran met geen woord, maar de ondernemers die tijdens die missie en in de nasleep deals sloten, lopen ongetwijfeld tegen dit probleem aan.

[bnrdewereldblog-blog]

Hezbollah in het nauw

Met vier F-16-gevechtsvliegtuigen, militaire trainers en ontwikkelingswerkers is de Nederlandse betrokkenheid bij de oorlog in het Midden-Oosten bescheiden. Maar er is nog een rol die Nederland speelt, al horen we daar niet dagelijks over. Of beter gezegd: wij verschaffen een podium, en dat staat in Leidschendam.

Daar bevindt zich het Speciale Tribunaal voor Libanon, een VN-instelling die werd opgericht na de moord op de Libanese premier Rafik Hariri in 2005. Eerst probeerde een rechtbank in Beiroet zijn tanden in de zaak te zetten, maar toen dat niet lukte, vroeg de VN toenmalig premier Jan Peter Balkenende of het dan in Nederland kon. Dat kon, zei Balkenende.

Het Tribunaal verdenkt de opperbevelhebber van Hezbollah, Mustafa Amine Badreddine, ervan de leiding te hebben gehad bij de moordaanslag op Hariri. Hij was waarschijnlijk ook betrokken bij de aanslag op een Amerikaanse kazerne in Beiroet, in 1983, waarbij 241 mariniers en omstanders om het leven kwamen. Eveneens in 1983 zat hij achter aanslagen op de Franse en Amerikaanse ambassades in Koeweit. Daar werd hij gearresteerd, berecht en ter dood veroordeeld. In 1985 eisten kapers van een TWA-toestel dat hij zou worden vrijgelaten, wat niet lukte. Maar toen kapers van een vliegtuig van Kuwait Airways in 1988 de eis herhaalden, werd hij vrijgelaten.

Vrijdag werd Badreddine vlakbij het vliegveld van Damascus geliquideerd door een aanval met artillerie. In een eerste verklaring beschuldigde Hezbollah aartsvijand Israël, dat in het verleden verschillende kopstukken heeft gedood. Israël weigerde, zoals gebruikelijk in dit soort situaties, commentaar, behalve een opmerking van een militaire woordvoerder die zei dat zijn land ‘er bepaald niet om treurde’. 

In een tweede verklaring van Hezbollah werd Israël niet meer genoemd, en kort daarop kwam de beschuldiging dat Badreddine is vermoord door jihadisten. Het woord dat werd gebruikt was ‘tafkiri,’ wat zoiets betekent als afvallige moslims. Voor Hezbollah, dat sjiitisch is, valt daar eigenlijk elke soenniet onder, maar de suggestie was duidelijk dat het om IS of Al-Nusra ging. 

Hezbollah en de vijanden van Hezbollah waren het over één ding eens: met de moord op Badreddine is een enorme klap uitgedeeld. Hij was niet alleen een bijna mythisch kopstuk, maar zijn dood is ook een metafoor voor zijn in het nauw zittende beweging. Hezbollah werd in het begin van de jaren tachtig opgericht als sjiitische verzetsgroep tegen de Israëlische bezetting van Zuid-Libanon. Met steun van de grote sjiitische broer, Iran, ontwikkelde de beweging zich tot een belangrijke politieke en militaire organisatie. Het leidde tot grote complicaties, niet alleen oorlogen met Israël, maar ook enorme spanningen in Libanon zelf. In de fragiele Libanese samenleving, waar soennieten en christenen voorzichtig met elkaar en met de sjiitische minderheid omgingen, werd Hezbollah een ernstig ontwrichtende stoorzender. Na bloedige rellen – feitelijk een burgeroorlog – verwierf Hezbollah een stevige positie in het parlement en in de regering.

Toen de burgeroorlog in buurland Syrië uitbrak, wierp Hezbollah zich op als de krijgsmacht van president Assad, die als aleviet, en dus sjiiet, al steun had van Iran. Na vijf jaar heeft Hezbollah naar schatting duizend tot 1.600 manschappen verloren, en begint het vleugellam te raken. En een groeiend aantal Libanezen is woedend, omdat hun land ongewild betrokken raakt bij een oorlog in Syrië door deelname van een partij die nota bene deel uitmaakt van de regering. Hezbollah zit dus stevig in het nauw.

Israël zwijgt. Zolang Hezbollah voor Assad vecht, heeft het noch manschappen, noch de logistieke capaciteit om terug te keren naar zijn gedroomde kerntaak: de vernietiging van Israël. Maar de 30.000 tot 50.000 raketten die in Libanon, gericht op Israël, gereedstaan, blijven een zorg. Hoe meer Hezbollah in de nauw komt, hoe onvoorspelbaarder de situatie voor Israël wordt. De liquidatie van Badreddine is voor de Israëliërs dus eerder een reden om extra alert te zijn dan voor vreugde. Voor het Tribunaal in Leidschendam betekent dat dat het arrestatiebevel tegen één verdachte kan worden ingetrokken.

[bnrdewereldblog-blog]

Turkse slavernij

Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, is optimistisch over de vluchtelingencrisis. De overeenkomst tussen de EU en Turkije begint haar vruchten af te werpen, vindt hij. 

‘We zijn op een keerpunt. De deal met Turkije werkt en het aantal migranten neemt aanmerkelijk af,’ zei hij. Juncker is vaak een knorrige brombeer, maar nu ziet hij het licht. De vraag is of dat terecht is. Als je het aantal vluchtelingen dat Duitse opvangcentra bereikt als criterium neemt, klopt Junckers verhaal, want dat daalt inderdaad. Alleen is dat niet het gevolg van de Turkse rol in het vluchtelingendrama, maar van het sluiten van de grenzen door doorgangslanden als Macedonië en Oostenrijk.

Juncker pleegt simplistische casuïstiek. Nu de Turks-Griekse route lastiger wordt voor vluchtelingen, verplaatst die zich naar Bulgarije en Roemenië. Volgens mensensmokkelaars prima te doen, maar wel een stuk duurder. Bovendien gaat Juncker voorbij aan de stroom vluchtelingen en migranten die vanuit Libië de Middellandse Zee oversteken.

Tegenover het optimisme van Juncker staan het pessimisme van Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, nog altijd het belangrijkste orgaan van de EU. Die vindt het groeiende nationalisme in veel Europese landen levensgevaarlijk. ‘Stop de radicalen,’ zei hij tijdens een bijeenkomst in Rome. ‘Vandaag de dag moeten wij erkennen dat de droom van één Europese staat met één gezamenlijk belang een illusie was.’ Javier Solana, de Spaanse oud-minister van buitenlandse zaken en voormalig secretaris-generaal van de NAVO, gaat nog een stap verder. In een interview met El País noemde hij Hongarije en Polen landen die ten prooi zijn gevallen aan ‘een epidemie van nationalisme.’ Sterker nog: ‘Als Hongarije op dit moment het lidmaatschap van de EU zou aanvragen, zou dat verzoek worden afgewezen.’ 

De afgelopen weken hebben politici en media zich vooral beziggehouden met de staatsgreep in eigen land waarmee de Turkse president Erdogan bezig is. Had die nu wel of niet gevolgen voor de vluchtelingendeal? (Nee) Kon Erdogan de EU een versnelde afschaffing van de visumplicht door de strot duwen? (Ja) Daardoor is de aandacht afgeleid van het lot van de Syrische vluchtelingen in Turkije, waarvan we vooral weten dat het er veel zijn, 2,7 miljoen. Maar hoe gaat het eigenlijk met ze? De Guardian kwam met een schokkende onthulling: heel veel Syrische kinderen komen terecht in ‘sweatshops,’ waar ze twaalf uur per dag achter een naaimachine zitten of aan de lopende band staan. Volgens Unicef zijn ruim de helft van de Syrische vluchtelingen kinderen, en daarvan gaat tachtig procent niet naar school. Het is terugkeer naar de slavernij. 

Dat is belangrijk voor de context. De basis van de EU-deal met Turkije is dat de vluchtelingen vooral dáár blijven totdat ze ooit terug kunnen naar Syrië. Dat faciliteert de EU met miljarden euro’s die aan Turkije worden betaald en beloftes over visumvrij reizen en onderhandelingen over het EU-lidmaatschap. De vraag of Turkije voor vluchtelingen veilig is, is door die deal naar de achtergrond verschoven. Uit de onthulling van de Guardian blijkt hoe onveilig het in Turkije is, en hoe cynisch de bewering van Juncker is dat het beter gaat met de vluchtelingencrisis. Hoezo – beter?

[bnrdewereldblog-blog]

Trump loopt (nog eens) binnen

Na zijn overweldigende overwinning in de voorverkiezingen, in vijf staten, zei Donald Trump vorige week tegen een juichende menigte iets grappigs: “Ik wil de media graag bedanken. Die zijn echt heel objectief……de afgelopen twee weken.” Vervolgens deed hij iets dat nooit gebeurt: hij voegde aan zijn overwinningsspeech een persconferentie toe. Op de eerste rij bleken verslaggevers van alle belangrijke media te zitten, die hem uitvoerig konden ondervragen. Bijvoorbeeld over zijn veranderende toon: wat minder ordinair, wat meer ‘presidentieel.’ Zijn antwoord was behendig: nee, hoor, ik ben altijd dezelfde, ik word echt niet iemand anders. Maar als ik in een ruimte zit met tientallen mensen, druk ik me wat anders uit dan in een sporthal met 25.000 supporters; dat zou iedereen doen. Helaas tonen de camera’s meestal alleen mijn gezicht, en laten nooit eens die enorme menigtes zien die komen luisteren.

Het was Trump op z’n best, niet zozeer om de inhoud, maar vanwege zijn feilloze gevoel voor perceptie en timing. Wat de politiek en de commentatoren vinden, kan hem niet schelen, behalve als hij een overwinning viert. Dan is het juist handig om, via diezelfde kritische media, zijn ideeën tegenover TV kijkend Amerika uiteen te zetten. Wat een vondst: een vraag- en antwoordronde met journalisten na een overwinningsspeech: zomaar een uur extra zendtijd, op een electoraal hoogtepunt. Nog belangrijker: hij deelde een dubbele mokerslag uit. Hij riep zichzelf uit tot de ‘waarschijnlijk genomineerde kandidaat’, en liet de Republikeinse partijleiding zien dat al het gesjoemel en gemanoeuvreer achter de schermen om hem de nominatie te onthouden, een zinloze exercitie is. Vooral dat laatste werkte. De Republikeinse elite begint zich erbij neer te leggen, kopte de Washington Post. Schatrijk is hij al. Nu loopt Trump ook electoraal binnen.

De erkenning van Trump als de genomineerde Republikeinse kandidaat – of hij net wel of net niet voldoende afgevaardigden binnen harkt is lang niet zo relevant als de Republikeinse elite denkt – vormt een soort schisma met de onverminderde kritiek die de media op hem blijven hebben. Daar hebben de media overigens geen ongelijk in. Na zijn overwinning van vorige week hield Trump een toespraak over buitenlands en defensiebeleid waar nauwelijks een touw aan viel vast te knopen. Een grotere en sterkere krijgsmacht, maar niet om in te zetten. Wel korte metten maken met IS, maar niet vertellen hoe. Handelsbeperkingen, maar beter ‘dealen’ met China. Zaken doen met moslimlanden, maar alleen als ze ‘aardig’ zijn. Welke landen dat zijn? Geen idee. De New York Times vatte het goed samen: ‘Als je een hamer hebt, lijkt alles een spijker. Als je ervaring zich beperkt tot vastgoeddeals, ziet alles eruit als een huurcontract.’  Zo werkt het niet, want andere landen hebben ook hun agenda, en nergens staat dat zij zich door het Amerika van Trump zullen laten intimideren. Helemaal waar. Alleen: dit soort – in de ogen van de kiezer – elitaire overpeinzingen hebben niets te maken met de Amerikaanse werkelijkheid van nu. Wat die kiezer in Trumps toespraak over buitenlands en defensiebeleid zag, was alleen de uitstraling – de inhoud deed er niet toe. En die uitstraling was: kijk eens, meisjes en jongens, ik kan het spel van nette zinnetjes en vage, mooi klinkende volzinnen best meespelen.

Wat Trump ook een stevige duwtje in de rug gaf, was een ongenadig felle uitval van de vorig jaar afgetreden Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, John Boehner, aan het adres van Trumps rivaal Ted Cruz, die met zijn oerconservatieve, streng religieuze boodschap hoopt The Donald nog te kunnen blokkeren. ‘Ik heb mijn hele leven nooit met een afschuwelijker klootzak gewerkt,’ zei Boehner.  Hij noemde Cruz ‘Lucifer in levenden lijve.’ Boehner, die in de wereld van politiek conservatisme aan de gematigde kant staat, viel Trump bij. Aan de vooravond van de cruciale voorverkiezingen in Indiana kan het voor Trump niet mooier.

[bnrdewereldblog-blog]

Don Quichot Obama

In de democratische wereld hebben regeringen de goede gewoonte zich niet uit te spreken over de interne aangelegenheden in andere landen. Hoewel, bijvoorbeeld, Mark Rutte vast Hillary Clinton verkiest boven Donald Trump, zou het niet in zijn hoofd opkomen om de Amerikaanse kiezer een stemadvies te geven. Want daar gaan de Amerikanen zelf over.

Het is dus vreemd dat de Amerikaanse president Obama tijdens zijn bezoek aan Groot-Brittannie zich heel duidelijk en nadrukkelijk uitsprak tegen de Brexit. Het Britse volk moet zich niet van de Europese wereld afwenden. Dat is politiek onwijs, en slecht voor de handelspositie van het Verenigd Koninkrijk, betoogde hij. “Voor handelsakkoorden komen jullie dan helemaal achter in de rij,” zei Obama vermanend.

Premier Cameron was er natuurlijk blij mee, want die heeft zichzelf in een gekke spagaat gewerkt door eerst een referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie uit te schrijven, en vervolgens campagne te voeren om lid van de Unie te blijven. Dus voor hem is elke steun gunstig, en zeker die van de Amerikaanse president. Maar heel veel Britten waren ronduit woest dat Obama het zich in zijn hoofd haalde een stemadvies te geven.

De vraag is wat het Obama kan schelen. Zou dat nou echt het belang zijn van het Britse broedervolk, waaruit de kolonie Amerika in de achttiende eeuw voortsproot? Of is rust, orde en eenheid in Europa beter voor de Amerikaanse politieke, economische en militaire belangen? Dat laatste, natuurlijk. Amerika ziet Europa niet alleen als bondgenoot, maar ook als buffer, tegen Rusland en in grote conflicten, zoals met IS. En dus moeten, vanuit Obama’s perspectief, de Europese landen onderling niet zo kibbelen. Er zullen weinig Britten zijn die op het referendum van 23 juni hun stemgedrag wijzigen omdat Barack Obama ze daartoe aanzet.

Obama’s zorg is gerechtvaardigd, want de kans dat de Britten op 23 juni in meerderheid nee stemmen is aanzienlijk. Dat maakt de kans dat Obama, voordat hij op 20 januari 2017 aftreedt, een belangrijk voornemen kan verwezenlijken geringer: TTIP, het handelsverdrag tussen de Verenigde Staten en de Europese Unie. Vanuit Londen reisde hij, met een grote delegatie Amerikaanse ondernemers, door naar de Hannover Messe, om nog eens extra te pleiten voor een snelle afwikkeling van de onderhandelingen. 

Ook hier zit het tij niet mee. In Europa is het verzet tegen het handelsverdrag aanzienlijk, vooral omdat veel mensen niet geloven in de voordelen, bijvoorbeeld van tariefsverlagingen, terwijl ze vrezen dat het verdrag in hun eigen land banen gaat kosten. Zaterdag trok een groep van 35.000 demonstranten door Hannover – althans, volgens de politie, volgens de organisatoren waren het er 90.000 – met slogans zoals ‘Yes, we can – stop TTIP.’

Obama had zich voorgenomen het verdrag in 2016 uit te onderhandelen. Hij heeft drie enorme hindernissen: tegenwerking in zijn eigen parlement, het slakkentempo waarin de onderhandelaars werken (begrijpelijk, want het is vreselijk ingewikkeld), en de hete adem van zijn mogelijke opvolgers in de nek. Hillary Clinton heeft zich, tot schrik van Obama, nogal onverwacht uitgesproken tegen TPP, het vergelijkbare handelsverdrag tussen de VS en een aantal landen rondom de Grote Oceaan. Over dat verdrag is al overeenstemming bereikt, dus Hillary’s verzet is een tegenvaller. Maar ook over het Trans-Atlantische verdrag – met de EU, dus – heeft ze haar twijfels.

En dan Donald Trump, haar belangrijkste rivaal. Die is mordicus tegen alle handelsverdragen. Als hij president wordt, sterft TTIP in het embryonale stadium, wordt TPP teruggedraaid, en gaat waarschijnlijk ook het Nafta-verdrag tussen de VS, Canada en Mexico voor de bijl.

Kortom: zowel tijdens zijn bezoek aan het Verenigd Koninkrijk als aan de Hannover Messe is Obama’s rol het best te beschrijven als symbolisch. Het lot van een president in de laatste maanden van zijn termijn kan niet duidelijker worden geschetst. Hij is, zogezegd, een beetje Don Quichot Obama.

[bnrdewereldblog-blog]

‘Weg met iedereen’

Dinsdag gaan de New Yorkers naar de stembus voor de voorverkiezingen, en dus staat de stad behoorlijk op zijn kop. Verkeerschaos, discussies op de terrasjes in de voorzichtige voorjaarszon, demonstraties, vette krantenkoppen, radio- en TV-presentatoren met overslaande stemmen. Maar wat ik in New York ook veel om me heen merk is een opmerkelijke dosis onverschilligheid. Het zal allemaal wel. Het gaat vanzelf weer over. Het is lood om oud ijzer.

Dat beeld is in overeenstemming met een peiling van Associated Press (AP), waaruit blijkt dat de meeste Amerikanen alle vijf overgebleven kandidaten – Hillary Clinton, Bernie Sanders, Donald Trump, Ted Cruz en John Kasich – eigenlijk maar niks vinden. Het aantal fans per kandidaat is erg laag, het aantal tegenstanders juist heel hoog. De Amerikanen hebben, om het mild uit te drukken, geen hoge pet op van de kandidaten die de twee partijen in de arena hebben. Weg met iedereen – daar komt het op neer.

Een van de meningen die AP noteerde: ‘Hillary Clinton is een leugenaar. Donald Trump is een idioot. Bernie Sanders is een oude dwaas. De Democraten willen mijn geld uitgeven. De Republikeinen willen me vertellen wat ik wel en niet mag in mijn leven – en dan alsnog mijn geld uitgeven.’

Voor die weerstand is ook wel iets te zeggen. De Amerikaanse verkiezingscampagne blinkt dit jaar uit door holle frasen, slagen in de lucht, vage beloften, onuitvoerbare plannen en een vorm van bitterheid die haar weerga niet kent. De twee Democratische kandidaten, Hillary Clinton en Bernie Sanders, debatteren uitsluitend aan de hand van scherpe, persoonlijke verwijten. Bernie over Hillary: ze heeft voor de oorlog in Irak gestemd en haar zakken gevuld met lezingen voor dubieuze banken. Hillary over Bernie: hij heeft als senator niet duidelijk genoeg gestemd voor strengere wapenwetten. Tja – nou en? Beiden willen het minimumloon verhogen, beiden willen de studiekosten verlagen, beiden willen – zogezegd – vrede op aarde. Maar hoe? Geen idee. Hoe dan ook: Hillary zal de nominatie ongetwijfeld in de wacht slepen, dus de schreeuwpartijen die worden gepresenteerd als ‘debatten’ hebben niet veel invloed.

Bij de Republikeinen is het spannender. Daar kun je kiezen tussen Donald Trump, een karikaturale schreeuwlelijk, Ted Cruz, een humorloze, ultraconservatieve, religieuze zeloot, en John Kasich, een keurige maar kansloze man met de uitstraling van een dorpsveldwachter. Ze hielden, ter gelegenheid van de New Yorkse voorverkiezingen, alle drie toespraakjes op een ‘Republikeins gala’ in het Grand Hyatt Hotel, vlak naar het centraal station. De locatie was pikant, want met het kopen en opknappen van dat totaal verwaarloosde hotel begon Trump in de jaren tachtig zijn opmars als vastgoedmagnaat.

Van alle toespraken, optredens en debatten, was de speech van Trump eigenlijk het interessantst. Hij onthield zich van de blafferige boosheid waarmee hij zich doorgaans presenteert, en koos als onderwerp de ontroerende eenheid die de bevolking van New York had getoond tijdens 9/11. Hij las – ook ongebruikelijk voor de man die er trots op is voor de vuist weg te praten en zich niet voor te bereiden – zijn tekst gedeeltelijk van papier. Hoe dan ook: hij blies er zijn opponenten gemakkelijk mee weg. Die zijn dinsdag trouwens kansloos, want Trump speelt in New York een thuiswedstrijd.

Uit het onderzoek van AP blijkt dat de weerzin tegen Trump binnen zijn eigen partij het grootst is van alle kandidaten: 19 procent van de Republikeinse kiezers is enthousiast over The Donald, twintig procent heeft geen mening, 25 procent is teleurgesteld en zestien procent boos. Dat zijn bepaald geen florissante cijfers. Inmiddels is Amerika gewend geraakt aan de luidruchtige, en vaak agressieve demonstraties die Trump overal begeleiden – voor- zowel als tegenstanders. In New York waren het er een paar duizend. De tegenstanders kwamen met hun standaard-spandoekteksten: ‘gooi Trump het land uit’, ‘zwarte levens tellen ook’, en een heel geestige over zijn inmiddels beroemde kapsel: ‘we shall over comb’

Verrassend was de steun die het conservatieve roddelblad The New York Post van Rupert Murdoch aan Trump gaf. In de Verenigde Staten is het gebruikelijk dat kranten zich uitspreken voor een kandidaat. Zo’n ‘endorsement’ heeft niet zoveel om het lijf, zeker niet tijdens deze campagne. Maar opvallend is het wel, vooral vanwege de overweldigend negatieve gevoelens die alle kandidaten oproepe ?

[bnrdewereldblog-blog]

Camerons dreigende (Br)exit

Voor ‘nummer 10’, zoals de ambtswoning van de Britse premier in de Londense Downing Street wordt genoemd, trok zaterdag een groepje boze demonstranten samen. Aanleiding was de onthulling in de Panama Papers dat premier David Cameron stevige winst heeft geboekt via een dubieuze vennootschap van zijn vader. Wat de demonstraten feitelijk wilden is dat de in hun ogen blunderende Cameron opstapt. Een exit, dus.

Ik nam er een kijkje, en noteerde vooral krachtige pleidooien voor de Brexit. Nu geeft een demonstratie doorgaans een scheef beeld, dus ik sprak ook met andere Britten. Het maakt niet uit waarover het gesprek gaat, iedereen heeft binnen een minuut het over de inmiddels overweldigende kans dat het referendum van 23 juni inderdaad zal leiden tot een beëindiging van het Britse EU-lidmaatschap. Invloedrijke Britten, die tot vorige week nog dachten dat de Brexit niet echt gaat plaatsvinden, vrezen nu dat ze ongelijk hebben. ‘Er steekt een perfecte storm op, die Groot-Brittannië uit de EU kan blazen,’ schreef Natalie Nougayrede in The Guardian. 

Overal hoor ik de bevestiging van wat we al in de Britse media hadden gezien: het Verenigd Koninkrijk heeft het Nederlandse ‘nee’ in het Oekraïne-referendum gezien als een protest tegen de Europese Unie. De media wijzen er, terecht, op dat de initiatiefnemers van het referendum Oekraïne hebben aangegrepen om te ageren tegen de EU. En dus wordt de Nederlandse stem gezien als een aanmoediging om op 23 juni ‘nee’ te stemmen. Omdat David Cameron, die het referendum zelf heeft uitgeschreven, zo hartstochtelijk pleit voor een ‘ ja’, zien de Britten paralellen met de Nederlandse politieke partijen die bij het Oekraïne-referendum een ‘ja’ bepleitten, en daarvoor door de kiezer meedogenloos werden afgestraft.

Strikt genomen hebben de twee referenda natuurlijk niets met elkaar te maken. Dat geldt nog meer voor de onthullingen in de Panama Papers. Cameron heeft inmiddels erkend dat hij via zijn vaders vennootschap op de Maagdeneilanden zo’n 20.000 pond heeft verdiend. Formeel heeft hij niets illegaals gedaan, maar politiek is het een stevige dreun. Op een bijeenkomst van zijn Conservatieve Partij, zei hij: ‘Dit is geen geweldige week geweest.’ Prachtig understatement. Minder prachtig was de open deur die hij intrapte met een oproep alle commotie ‘niet aan de regering te verwijten, maar aan mij persoonlijk.’ Ja, nogal wiedes, de meeste van zijn landgenoten hebben geen rijke vaders gehad die gespecialiseerd waren in het wegsluizen van belastinggeld.

Dat de spanning zo oploopt, heeft ook te maken met plaatselijke verkiezingen in mei, waar de Conservatieven stevige verliezen vrezen. Geluk bij een ongeluk: de leider van de Labour oppositie, Jeremy Corbyn, wordt door veel Britten gezien als een overjarige hippie die je niet serieus kunt nemen. Niettemin heeft Corbyn de wind mee. Het moet wel heel gek lopen als hij bij de verkiezingen in mei geen spekkoper wordt, net zozeer als het wel heel gek moet lopen als de Brexit niet doorgaat.

[bnrdewereldblog-blog]

Turkije-deal: terug bij af

Zelfs als de vluchtelingenovereenkomst tussen de Europese Unie en Turkije deze week, bij de invoering, zou blijken te werken, dan nog kun je op je vingers natellen dat het een schijnoplossing is.

Laten we het simpel houden. Voor elke vluchteling die vanuit Griekenland wordt teruggestuurd naar Turkije, mag Turkije en één ‘legaal’ naar Europa sturen. Netto levert dat getalsmatig voor Turkije dus niets op. Sterker nog: Turkije zit aan die teruggestuurde vluchtelingen vast.

De veronderstelling is dat vluchtelingen de vanaf dan illegale oversteek naar Griekenland zullen beëindigen, hoewel niets erop wijst dat ze zich zullen laten weerhouden. De veronderstelling is voorts dat deze constructie slachtoffers uit bijvoorbeeld Syrië zal ontmoedigen om naar Turkije te vluchten. Dat laatste is een illusie, en dat betekent dat de ophoping van vluchtelingen in Griekenland en Turkije zal ophopen. Daarmee is vooral Turkije voor Europa het vuilputje en filter voor óns vluchtelingenprobleem. Omdat we de Turken betalen en belonen met de afschaffing van de visumplicht en een hernieuwde aanvraag voor het EU-lidmaatschap, vinden we dat we ze voldoende compenseren.

Door op deze wijze ons probleem op Turkije te dumpen, beteugelen we misschien een crisis binnen de EU, maar we hebben het werkelijke probleem niet opgelost. Zouden wij, zelfs als Turkije voor vreemdelingen een paradijselijk land was, willen dat zich bij de 2,5 miljoen vluchtelingen die daar nu al zitten dagelijks nog honderden, of misschien wel duizenden aansluiten? Betekent ‘opvang in de regio’ in feite ‘opgeruimd staat netjes?’

Het uitgangspunt was en is dat Turkije een veilig land moet zijn voor de vluchtelingen. Daarmee is iets raars aan de hand. De afgelopen jaren hebben we steeds beweerd dat Turkije géén veilig land is. Nu vinden wel kennelijk van wél. Dat kan ook moeilijk anders, want dan zou de juridische grondslag aan de Europees-Turkse deal ontvallen. Maar door het land nu veilig te noemen, is het niet plotseling echt veilig.

Amnesty International en de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties hameren al vanaf de onderhandelingen met Turkije begonnen op deze zwakste schakel. De beschuldiging van Amnesty van de afgelopen week, dat vluchtelingen met honderden tegelijk worden teruggestuurd naar Syrië heeft zeer veel stof doen opwaaien. Turkije ontkent, en het wachten is nog op overtuigend, gedocumenteerd bewijs. Als dat er komt, kan de EU niets anders doen dat de overeenkomst ongeldig verklaren of opschorten. Maar ook als het verhaal niet klopt, zal de EU zich moeten verdiepen in de vraag wat je, zelfs in optimale omstandigheden, van de Turken mag verwachten. We kunnen dat land niet laten volstromen met mensen die bij ons niet gewenst zijn, en dan simpelweg met onze rug naar het oosten gaan staan – alsof er niets meer aan de hand is.

Hier komt mijn verwachting: een reeks nieuwe ultieme EU-topconferenties, met veel dreigementen over allerlaatste kansen. Want we gaan ontdekken dat we met die Turkije-deal terug zijn bij af.

#Turkije #Griekenland #EU vluchtelingen

[bnrdewereldblog-blog]

Stones

Goede Vrijdag was voor Cuba een zéér goed vrijdag. Hoewel westerse rock en pop in de ogen van het communistische regime verderfelijk en dus verboden zijn, kregen de Rolling Stones toestemming om een gratis concert in Havana te geven. Het was een geweldig succes. Veel Cubanen kennen de muziek van de Stones, ondanks verbod, andere kwamen uit nieuwsgierigheid en waren door het dolle heen.

‘Het was verboden,’ vertelde een fan aan de BBC. ‘We mochten ook niet naar de Beatles luisteren, en sommige Latijns-Amerikaanse zangers uit de Verenigde Staten. Nu mogen we luisteren naar wat we willen horen.’ Het is een hele stap voor een land dat het tot nu toe heeft moeten doen met de Buena Vista Social Club. Prachtige muziek. 

Overal wordt deze mijlpaal in verband gebracht met het bezoek van de Amerikaanse president Obama aan Cuba, vorige week. Misschien is die samenhang er ook wel, maar echt logisch is het niet. De Stones zijn niet Amerikaans, maar Brits, en tussen het Verenigde Koninkrijk en Cuba bestaan al diplomatieke banden. Het bijzondere is dus vooral dat de restrictie tegen de band werd opgeheven. Met de toenadering tot de Verenigde Staten heeft het niet zoveel te maken.

Volgens de Britse Daily Mirror heeft de paus trouwens geprobeerd het concert tegen te houden, want volgens was dat op Goede Vrijdag een soort blasfemie. Of het dan na middernacht kon, was zijn voorstel. De Cubaanse regering en de Stones negeerden het verzoek.

Obama’s bezoek was natuurlijk ook een mijlpaal, al is het de vraag wat precies de gevolgen zullen zijn. Het doel van de president was duidelijk: omdat hij, na een totale boycot van Cuba van een halve eeuw, de betrekkingen geleidelijk wil normaliseren, verwacht hij van Cuba geleidelijke democratisering. Hij bond er geen doekjes om, en sprak die eis in het openbaar uit. Dat viel bij president Raoul Castro duidelijk niet goed. De normalisering van de betrekkingen gaat over handel en toerisme, maar met de interne aangelegenheden van het land mag Obama zich niet bemoeien, zei hij.

Toen Obama aan boord van Air Force One stapte voor de terugreis naar Washington, kwam Castro hem persoonlijk uitgeleide doen. Daaruit concludeerde Obama’s legertje van meereizende adviseurs dat de Amerikanen een duidelijke morele overwinning hadden behaald. Persbureau Associated Press schreef in een analyse dat het nog maar de vraag is of de ontwikkeling van blijvende aard is. 

Er zit in dit alles ook iets hypocriets. Amerika hanteert voor geen enkel land zo’n stringent beleid over het onderhouden van betrekkingen en de politieke structuur in dat land – met uitzondering misschien van Noord-Korea. Cuba is een repressieve dictatuur, maar dat zijn bijvoorbeeld Saoedi-Arabië, de Golfstaten, China en Iran ook, en daarvoor geldt het criterium kennelijk niet.

[bnrdewereldblog-blog]

Cameron in Brexit-paniek

David Cameron is nu echt in paniek. Toen zijn onderminister van arbeid en pensioenen, Iain Duncan Smith, vrijdagavond plotseling en onverwacht ontslag nam, ontstak Cameron in razernij. Aanleiding was een geschil over uitkeringen. Oorzaak is het groeiende aantal prominenten in Camerons Conservatieve Partij dat zich openlijk uitspreekt vóór de Brexit.

Iain Duncan Smith, in Groot-Brittannië bekend als IDS, was woedend dat minister van financiën George Osborne op ‘onverdedigbare wijze’ had gesneden in de uitkeringen voor gehandicapten, maar vooral dat Cameron daarmee akkoord was gegaan. Maar iedereen, vooral Cameron, weet dat het IDS, een voormalig voorzitter van de partij en uitgesproken voorstander van de Brexit, om ging de premier met een rechtste directe verder op achterstand te zetten.

IDS diende zijn ontslag op een vileine manier in: een brief van vier kantjes, die hij vrijdagavond aan Cameron e-mailde, toen die om 17.45 uur terugkeerde van de EU-Turkije top in Brussel en in zijn dienstauto vooruit kroop in de Londense file. In die brief maakte IDS gehakt van het motto van het kabinet-Cameron, ‘we are all in this together.’ Cameron belde IDS onmiddellijk op en probeerde hem vergeefs tot andere gedachten te brengen. De toon van dat gesprek was beleefd. Even later belde de premier opnieuw, maar dat gesprek eindigde in een knetterende ruzie. Volgen de Daily Mail beet Cameon hem ‘you shit’ en ‘je hebt geen gevoel voor fatsoen’ toe. 

Door het komende referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie dreigt de Conservatieve Partij te imploderen. Dat is begrijpelijk, want Cameron speelt een krankzinnig spel. Eerst beloofde hij, als verkiezingsstunt en om anti-Europese groeperingen zoals UKIP de pas af te snijden, dat referendum uit te schrijven. Daarna ging hij pas nadenken over de consequenties en maakte een ingewikkelde deal met de kiezer: hij zou voor het Verenigde Koninkrijk een aparte status afdwingen bij de EU, vooral om Europese migranten en vluchtelingen tegen te houden, en dan kon de kiezer met een gerust hart vóór het blijvende lidmaatschap stemmen. Hij slaagde er ook echt in de Brusselse greep op de Britse politiek te verslappen, maar daar gaat het de kiezer niet om. De Britten voelen zich simpelweg niet thuis in de Europese Unie, vinden dan hun land niet bij Europa hoort en zien in het referendum een mogelijkheid om afscheid te nemen van wat velen als een wangedrocht zien. Velen? Jazeker, ook na de deal die Cameron met de EU sloot, staat het ‘nee’-kamp nog altijd zeven procent voor in de peilingen. 

Cameron erkent openlijk dat het een dubbeltje op z’n kant is. In een interview met de Independent on Sunday – de laatste keer dat deze krant op papier verschijnt, vanaf nu alleen online (www.independent.co.uk) – spreekt hij openlijk over het verlies aan regie van zijn partij in de kwestie van het EU-referendum. Zijn grootste zorg is dat voldoende kiezers op 23 juni zullen opdagen om een dreigend succes van de Brexit-campagne te voorkomen. En dat, terwijl hij zelf de man was die met dat onzalige referendumidee op de proppen kwam.

De 27 andere EU-landen doen er verstandig aan met de voorbereidingen voor een Brits vertrek uit de Unie te beginnen. En ze moeten stoppen met dreigende woorden over de enorme financiële gevolgen, het domino-effect dat een Brexit binnen de EU kan hebben en het gevaar van isolationisme. We weten dat de kiezer nog sneller de neiging heeft op ‘nee’ te stemmen als de elite – en zeker de buitenlandse elite – dreigt met hel en verdoemenis. Hoe dan ook: als er één betrouwbaar signaal is van de richting waarin het gaat, dan is het de spijkerharde manier waarop Iain Duncan Smith zijn eigen partij voor het blok zet.

[bnrdewereldblog-blog]

Trump-fan: ‘Ga naar fucking Auschwitz’

Zo langzamerhand is er geen enkele campagnebijeenkomst met Donald Trump die niet ontaardt in spreekkoren en vechtpartijen. Het is alsof je naar een wedstrijd van Lazio Roma kijkt, met zijn militante harde kern tegen de hooligans die zich fans van de tegenpartij noemen.

Een bijeenkomst in Chicago moest voortijdig worden afgebroken, de Geheime Dienst snelde naar het podium om de kandidaat te beschermen. Het beeld van de harde kern tegen vijandige hooligans klopt volledig. Trump zelf, op een verstoorde bijeenkomst, over het protest: “Sla ze allemaal verrot, jongens. Serieus, ram ze naar de hel, ik beloof jullie dat ik de advocatenkosten betaal.” Een aanhanger van Trump, tegen een groepje tegenstanders: “Ga naar Auschwitz, ga naar fucking Auschwitz.” 

Maar ook de tegenstanders voldoen aan de kwalificatie hooligans. De bijeenkomst in Chicago liep uit de hand door een gerichte en goed georganiseerde actie van – in dit geval – mensen die zich aanhangers van de Democratische kandidaat Bernie Sanders noemen. Een prominente zwarte activist, Jamal Green, had zijn medestanders via Facebook opgeroepen: “Allen, haal tickets. We gaan er hard in!!! #SHUTITDOWN.” Spreekkoren scandeerden ‘Ber-nie, Ber-nie.’ Een groep die zich People for Bernie noemt, twitterde: “Bedenk dat de #TrumpRall niet een kwestie was van geluk. Er kwamen leiders van tientallen organisaties aan te pas om het voor elkaar te krijgen. Fantastisch werk.’ 

De onttakeling binnen de Republikeinse Partij is nu volledig. Paniekerige partijbonzen hopen dat Trump in de voorverkiezingen net niet voldoende afgevaardigden achter zich krijgt voor een onbetwiste nominatie, en dat er dus moet worden gestemd op de conventie, de partijraad die de officiële presidentskandidaat kiest. Sinds 1952 is dat nooit gebeurd, en het lijkt een illusie, gestoeld op wanhoop, dat er nu wel zo’n ‘brokered convention’ komt. Vanuit de partij en in de media wordt met regelmaat president Obama aangewezen als de schuldige, met een redenring die ongeveer zo gaat: deze linkse, filosofische, besluiteloze, elitaire intellectueel heeft Amerika verkwanseld. De kiezers zijn daarom boos en steunen dus een isolationistische, revanchistische radicaal als Trump, die niets opheeft met NAVO, westerse bondgenoten en kostbare strijdkrachten, en Vladimir Poetin een prima kerel vindt.

Dat is Obama in het verkeerde keelgat geschoten, en terecht. Dat de Republikeinse Partij implodeert en voor Trump gaat is een ‘zelf toegebrachte wond,’ vindt hij. De Republikeinen hebben vanaf het moment dat Obama werd beëdigd, een fanatieke, gerichte campagne gevoerd om elk voorstel waarmee hij kwam, systematisch af te branden. Ze kwamen met de ‘birther’ beweging, die volhoudt dat Obama een niet-Amerikaanse moslim is, met een vervalst geboortebewijs – een standpunt dat Trump trouwens deelt.

De strijd zoals die zich nu ontwikkelt, is echt het gevolg van verdeeldheid binnen de Republikeinse Partij zelf. Al een jaar of veertig woedt er een richtingenstrijd tussen de gematigde, liberale flank van de partij en de fanatiek-conservatieven, die een kongsi hebben gesloten met de evangelische beweging. De Tea Party, die binnen de partij veel invloed heeft, is daar een metafoor van geworden. Die strijd is ontaard in een open riool. Trump maakt er handig gebruik van, zoals alle populisten. Hun sterkste wapen is nooit de inhoud van vraagstukken, maar de veronderstelde woede bij het electoraat. Die woede knuffelen en koesteren ze.

[bnrdewereldblog-blog]

Republikeinen in paniek over Trump

Gelukkig heeft Ted Cruz in een paar staten Donald Trump verslagen, anders zouden de Amerikaanse voorverkiezingen bijna saai worden. Maar Trumps positie blijft ijzersterk, en de kans dat hij de nominatie van zijn partij wint is ook na het afgelopen weekend bijzonder groot. Aan Democratische kant bleef Bernie Sanders opmerkelijk sterk in de ring tegen Hillary Clinton. Zij zal de nominatie in haar partij wel winnen, maar helemaal van harte gaat het bij de kiezer niet, en ook dat versterkt de positie van Trump.

Trump zegevierde in twee zuidelijke staten waar Cruz, met zijn conservatief-evangelische boodschap, op zijn sloffen had moeten winnen: Louisiana en Kentucky. Het zijn bovendien grote staten, met veel meer gedelegeerden dan Maine en Kansas, waar Cruz won.

De opmars van Trump heeft tot paniek en ontreddering in de Republikeinse partij geleid. Een hele trits partijprominenten, zoals voormalig presidentskandidaat Mitt Romney, distantieert zich openlijk van The Donald. Als zittende parlementsleden en gouverneurs nu al verklaren dat ze niet op Trump zullen stemmen, dan is er echt een probleem. Oud-senator en oud-minister van defensie William Cohen, veegde de vloer met Trump aan over diens voornemen in de jacht op terroristen ook zonder scrupules hun families te zullen vermoorden. ‘Een soldaat die zo’n order opvolgt, eindig voor een oorlogstribunaal in de Neurenberg-stijl,’ zei hij. Een oud-luchtmachtgeneraal zei trouwens dat ‘de Amerikaanse krijgsmacht zou weigeren zulk soort orders uit te voeren.’ De Republikeinen vrezen dat hun partij implodeert, terwijl de opiniepeilers er juist rekening mee houden dat Trump de nieuwen president wordt.

De Britse zondagskrant Observer, die zich – met velen – blijft verbazen over Trumps opmerkelijke campagnestijl, waarin hij ongegeneerd opschept over de lengte van zijn piemel, acht de kans dat de volgende Amerikaanse president Trump heet reëel, en trekt een grappige vergelijking met andere ‘outsiders’ die in het Witte Huis belandden. Ulysses Grant, de generaal die de Burgeroorlog won, en Dwight Eisenhower, de opperbevelhebber van de geallieerde strijdkrachten in de Tweede Wereldoorlog, bijvoorbeeld. En Herbert Hoover, net als Trump een schatrijke zakenman. Hij werd in 1928 gekozen, met dezelfde slogan die Trump hanteert: ‘Maak Amerika weer groot.’ In 1929 stortte Wall Street in elkaar en volgde de Grote Depressie.

Amerikaanse voorverkiezingen en verkiezingen maken niet alleen in de Verenigde Staten, maar ook in het buitenland altijd veel emoties los. De afkeer van Donald Trump is wel heel opmerkelijk. Het Duitse weekblad Der Spiegel noemt hem ‘de gevaarlijkste man ter wereld,’ het Franse Libération spreekt over ‘een nachtmerrie die werkelijkheid wordt,’ Harry Potter-schrijfster R.W. Rowling noemt hem ‘erger dan Voldemort.’ 

Maar ja, het omgekeerde gebeurde in 2008, toen de hele wereld zo in de ban was van Barack Obama, dat zijn tegenstander, John McCain, vrijwel werd genegeerd. Het had een hoog, klef reli-gehalte, zozeer dat de NPO speciale uitzendingen maakte over de Democratische conventie, maar niet over de Republikeinse conventie. Dwepen is even onverstandig als minachten, want wij gaan er niet over – dat doen de Amerikanen zelf. Maar spannend blijft het – dat wél.

[bnrdewereldblog-blog]

En de winnaar is: Rusland

Als alle partijen tijdens een oorlog voor een korte periode ophouden met schieten, in de eerste plaats om hulpkonvooien door te laten, heet dat een gevechtspauze. Als alle partijen vinden dat ze een oorlog moeten staken, bijvoorbeeld om over vrede te gaan onderhandelen, noemen we het een wapenstilstand. Voor wat er in Syrië gebeurt, bestaat geen woord.

Onder druk van Rusland en Amerika, en een met algemene stemmen aangenomen resolutie in de VN-Veiligheidsraad, hebben Assad en de Syrische oppositie de oorlog onderbroken. Maar voor de strijd met IS en Al-Nusra geldt de onderbreking niet. Rusland en Amerika – met bondgenoten zoals Nederland – zetten hun bombardementen voort, en dat geldt vermoedelijk evenzeer voor het leger van Assad en Hezbollah. Bovendien gaat Turkije door met aanvallen op Koerden, die wij – de coalitie onder Amerikaanse leiding, dus – juist als bondgenoten beschouwen. Kortom: wie het snapt, mag zijn vinger opsteken.

Toch is iedereen het erover eens dat deze ‘gedeeltelijke gevechtspauze’ – laten we het zo maar noemen – een succes is. In vijf jaar oorlog is het de internationale gemeenschap niet eerder gelukt om het over de belangrijkste uitgangspunten eens te worden: het Syrische volk verdient een moment van rust om de gewonden te verzorgen en de ergste honger te stillen, als mogelijke opmaat naar een iets duurzamer regeling en een mogelijk einde van de oorlog.

De grote winnaar, politiek zowel als militair-strategisch, is Rusland. Sinds Poetin eind september orders gaf voor het bombarderen in Syrië – op verzoek van Assad, en dus met een volkenrechtelijk mandaat – is de situatie drastisch veranderd. Toen alleen de westerse landen en de Golfstaten vochten tegen IS en Al-Nusra, was het strategische doel om die twee groepen te verslaan, en tegelijkertijd een einde te maken aan het regime van Assad. De Russen hadden een volstrekt andere strategie: een overwinning van Assad, en daardóór of daarná een offensief tegen IS en Al-Nusra. Om dat te bereiken, volgen de Russen de lijn-Assad: alle tegenstanders zijn terroristen, of ze nu IS heten of het Vrije Syrische Leger. In woord ontkennen de Russen dat, en zeggen een onderscheid te maken tussen de ‘goede’ en ‘kwade’ oppositie, maar in daad is Rusland simpelweg Assads strijd gaan voeren. En met groot succes: het grote offensief om Aleppo en het grensgebied met Turkije is door Assad gewonnen, vooral dankzij de inzet van de Russische luchtmacht.

Dat Assad daarmee de oorlog heeft gewonnen, is misschien wat kort door de bocht, maar dat Rusland – met steun van Iran – Assad op een kritiek moment aan een enorme strategische doorbraak heeft geholpen, staat als een paal boven water. Daarmee is de betekenis van de door Amerika geleide operatie gemarginaliseerd.

Wie, zoals de westerse landen, vindt dat een rechtvaardigde oplossing zowel het verdwijnen van Assad als het uitschakelen van IS en Al-Nusra betekent, heeft pech. De Russen hebben de werkelijkheid naar hun hand gezet: Assad is aan de winnende hand, en nu kunnen alle partijen – ook de door Amerika geleide coalitie – gezamenlijk aan de slag om het kalifaat te verslaan. Het meest urgente probleem is nu de Turken ervan te overtuigen dat zij hun pijlen richten op IS en Al-Nusra, en de Koerden met rust laten – geen gemakkelijke hobbel.

Maar het bredere perspectief is voor de Europese Unie belangrijker. Een kenmerk van iedere oorlog is dat er altijd een moment komt waarop hij eindigt. Voor het eerst is er een sprankje hoop dat de eerste stap op weg naar het einde van de Syrische oorlog is gezet, simpelweg omdat de grote mogendheden het nu welletjes vinden. Als het lukt, houdt de vluchtelingenstroom uit Syrië op en kunnen we serieus onderzoeken hoe we de Syriërs in de EU helpen met terugkeer naar eigen land. Zo geredeneerd, hebben Amerika en Rusland samen meer bereikt dat de EU, die onder ruzie over het vluchtelingenvraagstuk dreigt te bezwijken.

[bnrdewereldblog-blog]

Brits akkoord: scheiding van tafel en bed

“Britten kunnen naar Europa blijven gaan, net als Europeanen naar Groot-Brittannië kunnen blijven komen en werken.” Het was een van de meest onthullende zinnetjes uit de persconferentie van premier David Cameron, nadat hij de 27 andere landen van de Europese Unie schaakmat had gezet en vrijwel al zijn voorwaarden voor een aparte status binnen de EU had binnengehaald

‘Britten’ en ‘Europeanen.’ Cameron bleef het erop hameren. Want Britten zijn geen Europeanen. Ze hebben het nooit zo gevoeld, ze zijn pas in 1973 tandenknarsend en uit pragmatische redenen lid geworden van de Unie, maar ze hebben het gedachtegoed van Europese samenwerking nooit omarmd. Ze hebben er simpelweg nooit echt deel van uitgemaakt, ook niet in tijden van hoogconjunctuur. De Brusselse marathononderhandelingen over de dreigende ‘Brexit’ waren dus niet simpelweg een middel om Cameron munitie te geven om zijn eigen volk te adviseren in een referendum vóór het blijvend lidmaatschap te kiezen, maar vooral het uur van de waarheid over de relatie. Ook als het land niet was overspoeld met Oost-Europeanen, moest het moment komen waarop het Verenigd Koninkrijk aan Brussel zou laten weten dat het huwelijk is mislukt, en er een scheiding moet komen van tafel en bed.

Heeft Cameron alles binnengehaald wat hij wilde? De beste kwalificatie is: bijna. Hij wilde en kreeg een ‘noodrem’ op sociale voorzieningen van Oost-Europese immigranten, girale kinderbijstand voor kinderen van immigranten op basis van de kosten van levensonderhoud in hun eigen land, een garantie dat Groot-Brittannië niet meedoet eventuele verdere integratie binnen de EU, en garanties om de City, het Londense financiële centrum, immuun te maken voor ‘discriminatie’ van de eurolanden.

Cameron wilde eigenlijk meer: helemaal geen kinderbijstand meer voor immigrantenkinderen die niet in Groot-Brittannië verblijven, en een nog strengere ‘noodrem’-regel voor immigranten, maar dat hij zijn 27 gesprekspartners versloeg is duidelijk.

Althans: in onze ogen. De Britten denken er anders over. Volgens de Britse media heeft Cameron verloren. Of te weinig binnengehaald. Of gewonnen, maar het zal niet helpen. De conservatieve Daily Mail kopte: ‘Noem je dat een deal, Dave?’ En in een achtergrondartikel: ‘Cameron beloofde een half brood en kwam thuis met kruimels.’ De liberaal-onafhankelijke Independent maakte de balans op wat rustiger toon op. Heeft Cameron de Britse soevereiniteit gewaarborgd? Ja, vindt de krant. Lukte het hem om de stroom Oost-Europese immigranten te stoppen? Nee, maar het stond vast dat hem dat niet helemaal zou lukken, en het binnenhalen van de ‘noodrem’-regel was een slim alternatief. Kinderbijslag? Nee. Hij wilde er helemaal vanaf, en moest indexering op basis van de kosten van levensonderhoud in de thuislanden van de kinderen aanvaarden. Garanties tegen verdere integratie in de EU? Ja, die slag won hij ruimschoots.

De progressief-liberale Guardian kwam met het meest verhelderende commentaar. Cameron bereikte weldegelijk heel veel, schrijft de krant. De krant is zelf voorstander van blijvend lidmaatschap en brengt ook een stemadvies uit voor het referendum: vóór de EU, en dus tegen een ‘Brexit.’ Maar, stelt de krant, ‘slechts ruim een kwart van de Britse is vóór, eenzelfde percentage is mordicus tegen. De helft van het electoraat weet het dus nog niet. ‘Deze hele onderhandeling was een gok over de Britse rol binnen de EU en de aanpak van de Conservatieven. Maar nu Cameron deze koers eenmaal heeft gekozen, komt hij thuis met een pakket dat de weifelaars echt serieus moeten nemen,’aldus de Guardian.

Kortom: Cameron had geen referendum moeten uitroepen, maar je kunt ook zeggen dat er iets moest gebeuren om de Britse positie duidelijk te maken. De Britten zijn nooit Europeanen geweest, en willen dat ook nooit worden. De ‘status aparte’ die ze nu binnen de EU hebben bevochten, is niet meer dan een bevestiging van de werkelijkheid.

[bnrdewereldblog-blog]

Obama’s échte erfenis

Met het plotselinge overlijden van Antonin Scalia, lid van het Amerikaanse Hooggerechtshof, wordt de verkiezingsstrijd overschaduwd door een politiek gevecht dat misschien veel belangrijker is: slaagt president Obama erin een opvolger te nomineren en die benoeming door de Senaat te krijgen? Want de koers van dit hoogste rechtscollege bepaalt – simpel gezegd – of de Amerikaanse samenleving links- of rechtsaf slaat.

In Nederland is de wet onschendbaar. Dat wil zeggen: wij kennen geen middel om de juistheid van de wet te bestrijden. Een wetsontwerp gaat immers langs de Raad van State, die controleert of de inhoud in overeenstemming is met de Grondwet, en wordt aangenomen in de Tweede en Eerste Kamer en door de Koning getekend. Daarmee is een Nederlandse wet verheven tot de absolute juridische waarheid.

In de Verenigde Staten werkt het anders. Ook daar keurt het parlement wetten goed, en ze worden door de president getekend, maar het Hooggerechtshof kan ze onderuit halen. Of, bij gebrek aan bestaande wetgeving, vonnissen wijzen die kracht van wet hebben. Historische voorbeelden: in 1954 vonniste het Hof dat het beginsel van ‘apart maar gelijk’ geen grondwettelijke grondslag had, en dat blanke scholen dus zwarte leerlingen moesten toelaten. In 1973 besliste het Hof dat een vrouw het recht heeft op abortus, zonder bemoeienis van de overheid, omdat het valt binnen het constitutionele recht op privacy. Amerika heeft dus geen abortuswet, maar een uitspraak van het Hooggerechtshof die de functie van wet heeft. 

Enkele van de meer recente vonnissen: in 2014 besloot het Hooggerechtshof dat politie en justitie geen recht hebben on de mobiele telefoon van een arrestant of verdachte te onderzoeken zonder gerechtelijk bevel. In 2015 kreeg Obama steun van het Hof voor zijn nieuwe gezondheidswet. Nog ingrijpender: het Hof keurde het homohuwelijk goed.

Het Hof bestaat uit negen voor het leven benoemde rechters, die over elk vonnis stemmen. Meestal zijn de uitspraken vijf tegen vier, waarbij de politieke overtuiging van elk lid van het Hof een enorme rol speelt. De nu overleden Scalia, een uitgesproken conservatieve jurist, was voorgedragen door president Reagan. Veel Amerikanen vinden de benoeming van een lid van het Hof zo belangrijk, dat ze hun stem bij verkiezingen alleen op grond daarvan uitbrengen. Dus als een kiezer vindt dat het Hof te ‘links’ is, stemt hij op een Republikein met conservatieve constitutionele opvattingen, in de hoop dat die als president een vacature moet vullen. En andersom, uiteraard. Obama, die al twee rechters in het Hof heeft benoemd, heeft daarmee een kans zijn échte nalatenschap gestalte te geven. Die gaat dan ver uit boven bijvoorbeeld het belang van de gezondheidswet.

Al meteen na Scalia’s overlijden, zaterdag, brak een fel debat uit over de vraag of Obama in het verkiezingsjaar zo’n belangrijke voordracht mag doen. De Republikeinse factievoorzitter in de Senaat. Mitch McConnell, eiste onmiddellijk dat de benoeming zou worden overgelaten aan Obama’s opvolger. Juist in een verkiezingsjaar, zo redeneert hij, heeft de kiezer de gelegenheid om zich mede daarover uit te spreken. Lees: stem op een Republikein. Maar Obama zei uiteraard dat het ‘zijn grondwettelijke plicht is’ een opvolger voor te dragen. 

Elke federale benoeming – van ministers tot rechters en ambassadeurs – moet door de Senaat worden goedgekeurd. Met een meerderheid van 54 tegen 46, hebben de Republikeinen uiteraard een middel om een voordracht van Obama te blokkeren. Of ze kunnen de benoeming traineren via een filibuster. Maar McConnell heeft als Republikeinse leider juist te kennen gegeven minder naar het middel van obstructie te willen grijpen. Hij moet dus uitkijken dat een actie tegen een voordracht op dit moment, of een uitgesproken partijdige campagne in de Senaat, niet tegen hem werkt.

In de grondwet staat overigens nergens dat een lid van het Hooggerechtshof jurist moet zijn. Je mag dus, net als in het parlement, leek zijn. Dat gebeurde voor het laatst in 1941: James Byrnes had niet eens een middelbareschooldiploma.

[bnrdewereldblog-blog]

Raket + atoombom = doodgriezelig

Iran heeft achttien jaar lang in het diepste geheim aan een nucleair programma gewerkt voordat westerse geheime diensten het ontdekten. Dat leidde tot jaren van dreigementen over en weer, tot een boycot, en uiteindelijk tot een akkoord dat de bouw van een Iraanse atoombom op korte termijn blokkeert. Al die tijd heeft Iran consequent ontkend een atoombom te ontwikkelen of die te willen.

In Noord-Korea is het precies andersom. Dat land zegt nadrukkelijk aan een atoombom te werken, en er ook al enkel te hebben. Deskundigen en geheime diensten denken dat het verhaal klopt, al zijn het waarschijnlijk nogal klungelige bommen. Maar de buurlanden Zuid-Korea en Japan maken zich, terecht, ernstige zorgen.

Nu staat de zaak extra op scherp door de lancering van een Noord-Koreaanse langeafstandsraket. Volgens Noord-Korea is daarmee een satelliet in de ruimte gebracht. Of het een echte satelliet is, is de vraag, maar op Amerikaanse en Zuid-Koreaanse satellietbeelden is klaarblijkelijk duidelijk te zien dat de raket ‘een voorwerp’ in een baan om de Aarde heeft gebracht.

Een aantal resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties verbiedt Noord-Korea atoomwapens en langeafstandsraketten te ontwikkelen. Niettemin heeft Noord-Korea de lancering van de raket van tevoren aangemeld bij de VN. Het gaat hier om een vreedzame missie, aldus Pyongyang. Een satelliet is immers voor niemand een bedreiging. In 2012 bracht het land ook een kleine satelliet in de ruimte. Kletskoek, zegt het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken. Die satelliet stelt niets voor, maar Noord-Korea kan in de neus van zo’n raket ook een atoombom plaatsen. Hawaii en Alaska liggen dan binnen schootsafstand. Doodgriezelig, dus.

Dus riepen Amerika, Zuid-Korea en Japan de Veiligheidsraad in spoedzitting bijeen. Daarin – en feitelijk in het hele verhaal – speelt China de sleutelrol. China is de enige Noord-Koreaanse bondgenoot. Sterker nog: zonder voortdurende Chinese financiële hulp in de vorm van voedsel, olie en geld en luxe goederen, zou het land, met een bruto nationaal product van 16 miljard dollar, niet kunnen overleven. Het is een barbaars, door en door corrupt schrikregime, met een afgebeulde en arme bevolking.

Dat China het regime in stand houdt heeft één simpele reden: Noord-Korea vormt een natuurlijke buffer met Zuid-Korea, dat wordt gezien als de poort naar het Westen. Dat wil niet zeggen dat de Chinezen blij zijn met het schrikregime van de Kim-dynastie, en zeker niet met de grillige, onberekenbare en wrede huidige dictator Kim Jung-un, waarschijnlijk 33 jaar oud, hoewel zelfs de Chinezen dat niet zeker weten.

Vandaar dat China de VN-sancties tegen Noord-Korea niet heeft tegengehouden. En ook in deze crisis toont Beijing duidelijk irritatie. Zoals altijd zegt China dat het dispuut door overleg moet worden opgelost, maar het land betreurt de raketproef overduidelijk.

Wat China absoluut niet wil is de oplossing waaraan Anerika, in overleg met Zuid-Korea, werkt: THAAD. Dat staat voor Terminal High Altitute Defense System. In gewone taal: een stelsel van radarapparatuur en antiraket-raketten waarmee je aanstormende vijandige raketten uit de lucht kunt schieten. Het lijkt een beetje op het door de Verenigde Staten medegefinancierde Israëlische ‘Iron Dome’-systeem, waarmee in de laatste oorlog met Gaza indrukwekkende successen werden geboekt.

Als China deze ontwikkeling wil tegenhouden, zal het zijn bondgenoot Noord-Korea moeten dwingen met het raketprogramma te stoppen. China houdt er niet van op het internationale toneel een prominente rol te spelen, maar wordt daartoe nu gedwongen. Iedereen, zeker in de Veiligheidsraad, kijkt nu met ingehouden adem naar de wijze waarop China deze hobbel gaat nemen. Veel keus heeft het land niet, want voor Amerika, Zuid-Korea en Japan is het nu echt één minuut voor twaalf.

[bnrdewereldblog-blog]

Let the games begin

Let the games begin, and may the best woman or man win. Maandag start het vierjaarlijkse rondreizende circus van de Amerikaanse presidentsverkiezingen, eerst met voorverkiezingen, die tot de zomer duren, en dan met de ‘echte’ strijd tussen de twee genomineerde kandidaten. Op 8 november kiest het volk dan de nieuwe president.

Geen enkel land kent zo’n lange verkiezingsstrijd, en dat is raar voor een natie die zichzelf graag ’s werelds oudste volledige democratie noemt. Wat oorspronkelijk aan het ingewikkelde kiesstelsel ten grondslag lag, was een diep wantrouwen tegen achterkamertjespolitiek, met partijen die alleen hun eigen leden op een congres kandidaten of lijsttrekkers laten kiezen. Iedere burger, vinden de Amerikanen, moet zich over de kandidatuur kunnen uitspreken. En dus organiseren alle staten voorverkiezingen, waar een ieder die zich kandidaat heeft gesteld vecht op afgevaardigen die hem of haar op het partijcongres vertegenwoordigt.

Eind achttiende eeuw was daar iets voor te zeggen: communicatie verliep heel langzaam, reizen kostte vele weken, en het was onmogelijk om alle stemgerechtigden naar een partijcongres te krijgen. Dus was het slim om per staat afgevaardigden te kiezen en die naar het congres te sturen. En anno 2016 is het tamelijk eenvoudig alle voorverkiezingen min of meer gelijktijdig te laten plaatsvinden, en de functie van die vertegenwoordigers is ook achterhaald. Maar iedere poging om het systeem te moderniseren wordt weggehoond.

Het aantal vertegenwoordigers per staat is evenredig aan het aantal inwoners. Iowa, waar de strijd maandag losbarst, heeft 44 Democratische afgevaardigden naar het partijcongres, de Republikeinen hebben er 30. Op het totaal van alle vertegenwoordigers uit alle staten – 4.746 Democraten en 2.383 Republikeinen – stelt dat dus nauwelijks iets voor. Om de nominatie in de wacht te slepen is de helft plus één van alle gedelegeerden nodig, bij de Democraten dus 1.819, en bij de Republikeinen 1.237, en met de ruwweg één procent gedelegeerden die een kandidaat in Iowa binnenhaalt, kan hij niet echt veel, al is de eerste slag publicitair gezien een daalder waard – trouwens de oorsprong van het Amerikaanse woord dollar. In de meeste staten is degene die de helft plus één van de stemmen binnenhaalt de winnaar, en krijgt dus alle gedelegeerden. In Iowa net weer niet, daar worden de gedelegeerden proportioneel 

Als het echt helemaal zo ging, zou het eerlijk zijn, maar er zit een addertje onder de prairie. Beide partijen hebben ‘super gedelegeerden’ – alle leden van het Congres, gouverneurs, partijbonzen – en die verbinden zich vaak al aan het begin van de race aan hun favoriete kandidaat. De Democraten hebben er 713, waarvan koploper Hillary Clinton er al 342 aan zich heeft gebonden. De Republikeinen hebben er 437, al noemen ze hen ‘ongebonden gedelegeerden’ in plaats van ‘super gedelegeerden.’

Amerikanen hebben een knuffelrelatie met opiniepeilingen, al komen die vaak niet uit. Toch zijn ze leuk. Op dit moment staat Hillary Clinton met bijna vijftig procent comfortabel aan kop, gevolgd door haar partijrivaal Bernie Sanders, met 41,4 procent. Op de vierde plaats staat de koploper in de Republikeinse race, Donald Trump, met 34,6 procent, aanmerkelijk meer dan zijn belangrijkste tegenstander Ted Cruz, met 20 procent. 

Voor Amerikanofielen, Amerika-bashers, politieke junkies of liefhebbers van puur amusement: riemen vast en veel plezier.