Over lotsbestemming en een behangersbij
Nature
Wat je wordt dat is een onontkoombare zaak: dat is reeds bij de bevruchting bepaald. Als je ouders beiden duif waren, dan wordt je duif, waren ze gnoe, dan wordt je dat en waren ze mens dan wordt je bijvoorbeeld jou. De regel in de natuur is simpel, je wordt, kleine mutaties buiten beschouwing gelaten, wat je ouders zijn.
Ook hoe je jezelf gaat gedragen ligt bij aanvang van het leven al voor een belangrijk deel vast. Net als bij wat je wordt, ligt dat vast in je genen. Zeker de helft van je gedrag is aangeboren. Die helft is je basisblauwdruk ofwel je ‘nature’. Het zorgt ervoor dat je gedrag past bij wat je bent. En dat is maar goed ook. Het zou toch wat zijn, ben je een prachtig mensenlichaam geworden, gedraag je jezelf als een ezel. Of nog erger als een eencellige.
Nurture
Maar Brilmans, mensen die zich als eencelligen gedragen, dat is toch schering en inslag vandaag de dag, kijkt u geen journaal, zult u, als kritische lezer, hoogstwaarschijnlijk denken. En dat is alleszins terecht. Maar het gedrag waar u op doelt, ligt niet in onze natuur, dat gedrag is onze ‘nurture’: de helft van ons gedrag die wordt bepaald door de invloeden van buitenaf oftewel onze omgeving. Waarbij het in de regel zo is: waar je mee omgaat, wordt je mee besmet. En in een tijd waarin we desinformatie, complottheorieën en andere breinverrottende prikkels vrij spel hebben, is een akelige besmetting snel opgelopen. Voor je het weet is er niets meer van je ‘sapiens’ over. Doodzonde!
Een Megachile sicula
Opvoeden
Om er voor te zorgen dat het nageslacht passend gedrag vertoont, voeden veel ouders op. Een ingewikkeld proces van doelgericht prikkels weren en stimuleren. Waarbij het minimale doel is dat het nageslacht zich normaal gedraagt. In de door ‘Big Tech’ gedomineerde netwerksamenleving van nu is dat geen sinecure. Zie het als opvoeder maar te winnen van de algoritmes, nudging-strategieën en waanzin van techgiganten en trolfabrieken.
Vroeger was het beter geregeld. Vroeger had je namelijk zuilen. En binnen die zuilen voedde je op. Dat was lekker makkelijk. Binnen dit institutionele ecosysteem groeide het nageslacht immers als vanzelfsprekend fatsoenlijk op. Het enige waar je je als ouder druk over hoefde te maken, was dat het kroost een fatsoenlijk vak leerde.
Tot aan een de Vroegmoderne Tijd hoefde je je als procreator zelfs daar niet over op te winden. De stiel van het nageslacht lag bij de geboorte al vast. Je erfde de sociale status van je ouders en leerde (in de regel alleen de mannetjes) het vak van je vader. Het grut van een chirurgijn werd chirurgijn, de telgen van doodgraver, doodgraver en die van een metselaar, die werden metselaar. Eigenlijk een beetje zoals de natuur het heeft bedoeld. In de natuur worden chirurgijnvissen vanzelfsprekend chirurgijnvis, doodgravers doodgraver en metselbijen mestselbij.
Een nest van een Megachile sicula in aanbouw.
Een eigenwijze behangersbij
Een uitzondering op deze regel trof ik op Menorca. Daar maakte ik namelijk kennis met een eigenzinnige bij uit de behangersbijen familie. Een bij waarvan de wetenschappelijk Megachile sicula luidt.
Doordat de bij op Menorca algemeen voorkomt, was hij eenvoudig te bestuderen. En daarom deed ik dat. Een vermakelijke bezigheid.
In zijn dagelijks gedrag gedraagt deze bij zich als andere behangersbijen (ook wel bladsnijders genoemd), hij vliegt wat rond en bezoekt met regelmaat een bloem, maar als het er op aan komt, als er een nest gebouwd moet worden, dan toont het vliesvleugelige insect zijn ware aard. De behangersbij behangt namelijk niet, de behangers bij metselt. En hoe! Het beestje is in staat een nest op te metselen dat de het gemiddelde insectenhotel uit het tuincentrum overtreft. Echt prachtige bouwwerken. Althans van buiten. Binnen blijft het kaal. Want behangen doet deze behangersbij niet. Punt uit.