Tìm hiểu về rau chùm ngây, thảo dược được tìm kiếm nhiều nhất
Cùng tôi đi tìm hiểu xem thảo dược chùm ngây là gì? Liệu giá trị dinh dưỡng mà nó đem lại có đúng như những nhà khoa học đã chứng minh không?
Cây chùm ngây là cây gì?
Chùm ngây hay ba đậu dại (danh pháp hai phần: Moringa oleifera) là loài thực vật thân gỗ phổ biến nhất trong Chi Chùm ngây (danh pháp khoa học: Moringa) thuộc họ Chùm ngây (Moringaceae), xuất xứ từ vùng Nam Á nhưng cũng mọc hoang và được trồng, khai thác, sử dụng nhiều nơi trên thế giới do có giá trị kinh tế cao.
Trong tiếng Anh, cây chùm ngây có nhiều tên gọi khác nhau như "cây cải ngựa" (Horseradish tree, do rễ non của cây có vị của cải ngựa, mù tạt), "cây dùi trống" (Drumstick tree, do thân/quả cây giống dùi trống), "cây dầu bel" (Bel-oil tree, do dầu ép từ hạt cây được bán với tên gọi bel-oil).
Đặc điểm nhận dạng cây chùm ngây
Cây thân mộc cao cỡ trung bình, ở độ tuổi trưởng thành cây có thể mọc cao hàng chục mét. 1 tuổi nếu không cắt ngọn cây có thể cao tới 5-6m và có đường kính 10 cm. 3-4 năm tuổi là cây ở độ tuổi trưởng thành. Thân cây óng chuốt, không có gai. Lá kép dài 30–60 cm, hình lông chim, màu xanh mốc; lá chét dài 12–20 mm hình trứng, mọc đối có 6-9 đôi. Cây trổ hoa vào các tháng 1–2. Hoa trắng kem, có cuống, hình dạng giống hoa đậu, mọc thành chùy ở nách lá, có lông tơ, nhiều mật. Quả dạng nang treo, dài 25–40 cm, ngang 2 cm, có 3 cạnh, chỗ có hạt hơi gồ lên, dọc theo quả có khía rãnh. Hạt màu đen, tròn có 3 cạnh, lớn cỡ hạt đậu Hà Lan.
Hoạt chất và dinh dưỡng
Các bộ phận của cây chứa nhiều khoáng chất quan trọng, giàu chất đạm, vitamin, beta-caroten, acid amin và nhiều hợp chất phenol. Cây chùm ngây cung cấp một hỗn hợp gồm nhiều hợp chất quý hiếm như zeatin, quercetin, alpha-sitosterol, caffeoylquinic acid và kaempferol. Một số nguồn nghiên cứu cho biết chùm ngây chứa hơn 90 chất dinh dưỡng tổng hợp bao gồm bảy loại vitamin, sáu loại khoáng chất, 18 loại acid amin, 46 chất chống ôxi hóa, liều lượng lớn các chất chống viêm nhiễm, các chất kháng sinh, kháng độc tố, các chất giúp ngăn ngừa và điều trị ung thư, u xơ tiền liệt tuyến, giúp ổn định huyết áp, hạ cholesterol, bảo vệ gan.
Lá chùm ngây còn chứa nhiều dưỡng chất hơn cả quả và hoa, tính theo trọng lượng, trong đó vitamin C hơn cam 7 lần, vitamin A hơn cà rốt 4 lần, canxi gấp 4 lần sữa, sắt gấp 3 lần cải bó xôi, đạm nhiều gấp đôi sữa chua và potassium gấp 3 lần trái chuối.
Thành phần dinh dưỡng có trong 100gram lá chùm ngây:
Năng lượng 268 kJ (64 kcal)
Cacbohydrat 8.28 g
Chất xơ thực phẩm 2 g
Chất béo 1.4 g
Protein 9.4 g
Nước 78.66 g
Vitamin A quy đổi t.đương 378 μg (42%)
Thiamin (Vit. B1) 0.257 mg (20%)
Riboflavin (Vit. B2) 0.66 mg (44%)
Niacin (Vit. B3) 2.22 mg (15%)
Axit pantothenic (Vit. B5) 0.125 mg (3%)
Vitamin B6 1.2 mg (92%)
Axit folic (Vit. B9) 40 μg (10%)
Vitamin C 51.7 mg (86%)
Canxi 185 mg (19%)
Sắt 4 mg (32%)
Magie 147 mg (40%)
Mangan 1.063 mg (53%)
Phospho 112 mg (16%)
Kali 337 mg (7%) Natri 9 mg (0%)
Kẽm 0.6 mg (6%)
Thành phần dinh dưỡng có trong 100gr quả chùm ngây:
Năng lượng 155 kJ (37 kcal)
Cacbohydrat 8.53 g
Chất xơ thực phẩm 3.2 g
Chất béo 0.2 g
Chất đạm 2.1 g
Vitamin A equiv. (1%) 4 μg
Thiamine (B1) (5%) 0.053 mg
Riboflavin (B2) (6%) 0.074 mg
Niacin (B3) (4%) 0.62 mg
Pantothenic acid (B5) (16%) 0.794 mg
Vitamin B6 (9%) 0.12 mg
Folate (B9) (11%) 44 μg
Vitamin C (170%) 141 mg
Canxi (3%) 30 mg
Sắt (3%) 0.36 mg
Magiê (13%) 45 mg
Mangan (12%) 0.259 mg
Phốt pho (7%) 50 mg
Kali (10%) 461 mg
Natri (3%) 42 mg
Kẽm (5%) 0.45 mg
(Nguồn: USDA)
Các quốc gia trồng cây chùm ngây
Bản địa chùm ngây là ở vùng sơn cước Hi Mã Lạp Sơn tây bắc Ấn Độ, có lịch sử phát hiện và sử dụng hơn 4000 năm, nhưng ngày nay được trồng rộng rãi ở Châu Phi, Trung Mỹ, Nam Mỹ, Đông Nam Á v.v.
Ở Việt Nam chùm ngây là loài duy nhất của Chi Chùm ngây được phát hiện mọc hoang từ lâu đời tại nhiều nơi như Thanh Hóa, Ninh Thuận, Bình Thuận, vùng Bảy Núi ở An Giang, đảo Phú Quốc v.v. Tuy vậy trước đây cây ít được chú ý, có nơi trồng chỉ để làm hàng rào, và chỉ trong vài chục năm trở lại đây khi hạt cây từ nước ngoài được mang về Việt Nam, được trồng có chủ định và qua nghiên cứu người ta thấy cây có nhiều tác dụng đặc biệt nên tưởng là cây mới du nhập.
Cách trồng cây chùm ngây
1. Trường hợp trồng cây chùm ngây để làm rau ăn hàng ngày
Với trường hợp định trồng cây chùm ngây để làm rau ăn hàng ngày hoặc cung cấp rau cho các cửa hàng, siêu thị, bán ngoài chợ thì nên chú ý:
Mật độ trồng chùm ngây: Các cây cách nhau 1m, các hàng cách nhau 1,5 m. Chăm sóc đến khi cây cao khoảng 1m thì cắt đọt để cây ra nhiều nhánh hơn, sau đó lại cắt nhánh để cây ra càng nhiều nhánh hơn nữa giúp thu hoạch được nhiều rau hơn, vừa non, xanh lại ngon nhất. Chất lượng tốt nhất mà dễ thu hái. Tránh để cây mọc quá cao và già quá
Thời gian trồng cây chùm ngây: Thích hợp để trồng nhất vào đầu mùa mưa ( tháng 6-8 hàng năm). Tránh trồng vào mua khô sẽ khiến cây khó trồng và dễ chết
Xử lý thực bì trước khi trồng: Cần dọn sạch sẽ thực bì để hạn chế sâu bệnh hại cây và thuận lợi cho việc đào hố. Với hố trồng đào theo kích thước 30 x 30 x30 cm. Đào trước 1 tháng và cho 2-3kg phân hữu cơ vào hố và lấp lại
Cách trồng chùm ngây: Sử dụng quốc xới đều đất lên sau đó cho túi bầu đã xé lớp bọc đặt cây vào chính giữa hố, điều chỉnh cho cây đứng thằng và lấp ém đất ở xung quang. Lấp theo hình nón để tránh cây bị úng nước vì lúc này là mua mưa sẽ khiến cây chết nhiều
2. Trường hợp trồng cây chùm ngây để làm dược liệu
Nếu bạn muốn trồng cây chùm ngây để làm nguyên liệu trong sản xuất dược phẩm thì nên trồng cây thưa ra chút ( các cây cách nhau 3m, hàng cách nhau 3m). Hố trồng cây cũng to hơn ( 40x40cm), cũng đào trước 30 ngày nhưng cho phân nhiều hơn ( khoảng 3-4kg phân hữu cơ) sau đó lấp hố lại.
Cách trồng cũng giống trồng làm rau. Nhưng giai đoạn đầu khi chăm sóc cần rào kỹ và khu vực trồng cây cấm không cho gia súc gia cầm tiếp xúc, vì lúc này cây vẫn còn non, mềm, dễ bị gãy do dẫm đạp.
Vào mua khô cần dọn dẹp cỏ dại, cỏ khô, cành lá khô sạch sẽ đề phòng cháy. Thường xuyên bón phân, vun xới gốc cây.
Ứng dụng của cây chùm ngây vào đời sống
Hầu hết các bộ phận như lá, hoa, quả, hạt, rễ, thân của cây chùm ngây đều hữu dụng với con người. Bằng cách canh tác chùm ngây, nhà nông có thể cải thiện đất xấu. Lá, hoa và quả non của chùm ngây, với rất nhiều dinh dưỡng và nguyên tố vi lượng, được dùng làm thực phẩm cho người và gia súc, giúp xóa đói giảm nghèo, góp phần đảm bảo an ninh lương thực, chống suy dinh dưỡng trẻ em tại các quốc gia đang phát triển.
Trong ẩm thực, lá non và thậm chí cả lá già của chùm ngây được sử dụng để nấu canh với thịt, tôm, nấm hoặc nấu suông (mùi vị tương tự rau ngót), trộn salad, ăn sống, xào thịt, trứng, xay nhuyễn thành nước sinh tố. Lá chùm ngây phơi khô tán bột có thể để rất lâu mà không mất dinh dưỡng, sử dụng cho nhiều món ăn như cháo, bột trẻ em, nhào bột bánh, pha nước uống. Hoa chùm ngây có nhiều mật ngọt và giàu dinh dưỡng, làm rau hoặc phơi khô dùng nấu lấy nước uống như một loại trà. Trái non được dùng xào, nấu canh, hầm xương, ninh súp như đậu cô ve và cho hương vị gần tương tự măng tây. Khi già, hạt chùm ngây có thể rang ăn như đậu phộng. Rễ non của cây ăn sống hoặc làm gia vị như cải ngựa (mù tạt). Tuy nhiên tương tự rau ngót, lô hội, hạn chế sử dụng rau và các chế phẩm từ chùm ngây cho phụ nữ có thai.
Tư vấn về thực dưỡng với chùm ngây cho biết khi nấu canh rau chùm ngây chỉ cần vừa chín tới để bảo tồn tốt nhất dưỡng chất, không cần nhiều rau vì lượng dinh dưỡng trong rau rất cao, nêm ít gia vị, không cần hoặc cần rất ít mì chính vì rau có vị ngọt đậm tự nhiên.
Sự chú ý đến công dụng của chùm ngây ngày càng tăng lên tại nhiều quốc gia trên thế giới và trong thực tế, loài cây này đã vượt ra ngoài khuôn khổ là một loại rau mà được sử dụng rộng rãi và đa dạng trong công nghệ dược phẩm, mỹ phẩm, nước giải khát dinh dưỡng và thực phẩm chức năng. Các quốc gia đang phát triển sử dụng chùm ngây như dược liệu kết hợp chữa hàng trăm loại bệnh hiểm nghèo, bệnh thông thường như phòng và trị ung thư, tiểu đường, thiếu máu, còi xương, tim mạch, kinh phong, sưng tấy, viêm nhiễm, mỡ máu, đau dạ dày, ngừa thai, ung loét, lão hóa, suy nhược cơ thể, suy nhược thần kinh, trị chứng bất lực và tăng cường khả năng ham muốn tình dục. Thống kê chưa đầy đủ cho thấy chùm ngây có thể được sử dụng để điều trị đến hơn 300 căn bệnh. Đặc biệt, hợp chất zeatin, với năng lực chống lão hóa mạnh mẽ, trong chùm ngây cao gấp vài ngàn lần so với bất kỳ một loại cây nào khác. Thêm vào đó, chùm ngây cũng có hai loại hợp chất phòng ung thư và chặn đứng sự tăng trưởng của khối u, khiến cây được mệnh danh là loại cây phòng ung thư.
Hạt khô của cây có thể được ứng dụng để làm hoạt chất lọc nước hoặc ép lấy dầu. Chất dầu trong hạt có phẩm chất tốt, màu vàng tươi sáng với một hương vị dễ chịu có được so sánh chất lượng với dầu oliver, để rất lâu không hỏng và được sử dụng làm dầu ăn hoặc dầu máy. Tại các vùng ô nhiễm nơi nông thôn nghèo châu Á, châu Phi, hạt chùm ngây thường được nghiền nát hòa vào nước, để lắng, các chất cặn bẩn sẽ bị loại bỏ hoàn toàn. Nước sạch này còn được sát khuẩn do tác dụng của chất dầu cay trong hạt, nên có thể dùng ngay làm nước uống.
Do chùm ngây mọc nhanh, sống được ở những điều kiện đất đai khô cằn và trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, chịu được hạn hán, nên nhiều nơi trên thế giới chùm ngây được trồng làm hàng rào xanh che chắn cho các khu sản xuất nông nghiệp, che bóng cho các cây công nghiệp dài ngày, chắn gió, chắn cát. Cây cũng có khả năng cải tạo đất tốt, lá già làm phân hữu cơ và thức ăn bổ sung cho gia súc rất tốt. Dáng cây thon, thân óng, tán đẹp, lá xanh mướt nên còn được trồng làm cảnh.
Tuy thuộc loại mộc nhưng gỗ thân cây mềm, nhẹ, là nguồn nguyên liệu tiềm năng cho kỹ nghệ giấy và còn được dùng để chế phẩm màu xanh.
Hy vọng với các thông tin trong bài viết sẽ giúp các bạn hiểu rõ hơn về cây chùm ngây, cũng như công dụng của chùm ngây cho sức khỏe con người, thời gian tới có nhiều thời gian mình sẽ viết thêm nhiều bài viết về loài cây chùm ngây, rất mong được các bạn đón đọc.
Bài viết được tham khảo trên bài viết gốc từ Wikipedia.org
Nguồn: https://chipchip.biz/cay-chum-ngay-la-gi-tim-hieu-nguon-goc-cua-cay-chum-ngay/