Türk ve Dünya Tarihi @cihantarihi-blog - Tumblr Blog

Yerli Köpek Irkları

Anadolu’da başlıca 5 çeşit çoban köpeği ırkı bulunmaktadır. Bunlar;

1- Kangal Çoban Köpeği

2- Akbaş Çoban Köpeği

3- Malaklı Çoban Köpeği

4- Kafkas Çoban Köpeği

5- Boz Çoban Köpeği

1. Kangal Çoban Köpeği: Bu köpek türü Anadolu’ya Oğuzlarla birlikte göç eden Kanglı boyuyla beraber getirilmiştir. Çin kaynaklarına göre bu boyun günümüz Moğolistanında yaşamaktaydı. Oğuz destanında da adı geçen bu boyun “kağnı arabasını” da icat ettikleri düşünülmektedir. Kangal köpeği günümüzde Sivas ilinin simgesidir. Bu köpek çok akıllı, çok sadık ve öğrenme becerisi çok yüksek bir köpektir. Erkekleri 45-70 kilo arasında olup, sırt yüksekliği 70-85 cm, ayakta boyu 2 metreyi bulmaktadır. Dişileri ise 40-60 kilo, sırt yüksekliği 60-75 cm civarındadır.

2. Akbaş Çoban Köpeği: Akbaşlar da Kangal gibi Orta Asya’dan Türk göçleriyle birlikte gelmiştir. Karatatar Türkmenlerinin getirdiği bu köpek türü günümüzde Eskişehir, Haymana, Kütahya yörelerinde yaşamaktadır. Ağırlığı 40-60 kg, boyu 70-85 cm civarındadır. Kangal köpeği ile aynı soydan gelir. Kangallara karabaş, bu türe akbaş denilmiştir.

3. Malaklı Çoban Köpeği: Aksaray ve çevresinde yetiştirilir. Kangal ile karıştırılan bir türdür. Genel olarak birbirlerine benzemelerine karşın malaklı cinsi daha büyük yanaklı ve kangala göre daha iri kafalıdır. Sırt yüksekliği 85-100 cm civarındadır.

4. Kafkas Çoban Köpeği: Kafkaslardan Anadolu’ya gelen bu köpek türü Türkiye’de Kars Çoban Köpeği olarak da bilinmektedir. İri ve çok tüylü bir türdür. Genellikle Kars, Ardahan, Artvin, Erzurum, Ağrı, Iğdır yörelerinde yetişir. Bunun dışında Azerbaycan, Gürcistan ve Rusya’da da yaşamaktadır.

Aşağıda dört köpek ırkı görülmektedir (Kangal, Akbaş, Malaklı, Kafkas);

#kangal #akbaş #malaklı #kafkas #çoban #köpeği

Britanya Adaları

#britanya #adaları #iskoçya #irlanda #kuzey irlanda #galler #birleşik krallık

Emir Timur

Hiç bir savaşta mağlubiyet yüzü görmemiş, Türk milletinin yetiştirdiği en büyük komutanlardan biridir. Soylu bir soydan gelmediği için han, kağan, sultan unvanlarını kullanmamış, sürekli Cengiz Han soyundan gelen birini yanında bulundurmuş ve kendisini emir olarak isimlendirmiştir.

Timur’un çocukluğu günümüzdeki Özbekistan'ın Semerkand şehri ile Belh şehri arasında Şehr-i şebz şehri sınırları içerisinde yer alan Keş şehrine bağlı Hoca Ilgar köyünde geçmiştir. 1336 yılında doğduğu kabul edilmektedir. O dönemde Moğol İmparatorluğu, Cengiz Han’ın oğulları arasında bölüşülmüş, Orta Asya da Cengiz’in oğlu Çağatay’ın olmuştu. Çağatay ülkesinde yaşayanlar diğer Moğol Devletlerine göre daha çabuk İslamlaştı ve Türkleşmiştir. Bu devletin vatandaşları bir ulus olabildi ve kendilerine Çağataylılar demişlerdir. Timur’un babası Çağatay Devleti’nde Türk-Moğol kabilelerinden Barlaslar’ın reisidi. Atası Emir Tummanay’ın Cengiz Han’ın da atası olduğu düşünülmektedir.

Yahudilik ve Yahudi Tarihi

Dünya üzerinde en fazla inananı olan tek Tanrılı dinler İslam ve Hristiyanlıktır. Bunların dışında diğer tek Tanrılı din ise Yahudiliktir. Günümüzde Yahudilerin toplam nüfusu 14 milyon civarındadır. Bu nüfusun 6 milyon civarı İsrail’de, 6 milyon civarı ise ABD’de yaşamaktadır. Aşağıdaki listede ülkelere göre Yahudi nüfusunu görebilirsiniz;

Komünizm

Komünizm ortak mülkiyet odaklı ve sınıf kavramının olmadığı bir yönetim tarzı olarak tanımlanmaktadır. Bu yönetim tarzı insanlığın ilk çağlarından beri uygulana gelmekte olduğu halde, daha sonraları insan nüfusunun artması ile birlikte mülkiyet kavramı oluşmaya başlamış ve farklı yönetim şekilleri ortaya çıkmıştır.

Önceleri küçük kabileler halinde yaşayan insanlar, büyük gruplara evrilmeye başlayınca toplumsal kurallar oluşmaya başladı. Tabi ki bu kuralları işletebilmek için yönetici bir kesim oluşmuştur. Kabile şefleri ve reisler gücü tekellerinde toplamışlar ve diğer şehir devletlerini ele geçirmeye başlamışlardır. Sonuçta krallıklar meydana gelmiş, hatta topraklar ve insanlar kralın malı sayılmıştır. Böylece genel toplum yararının yerine kişisel faydacılık anlayışı ortaya çıkmıştır.

Tabi ki komünal yaşam hiç bir zaman ortadan kaybolmamıştır. Mesela Orta Asya göçebe Türk ve Moğol toplumlarında devam etmiştir. Bu toplumlarda sürü, boyun malıdır. Sürü güdülecek ise toplumun her kesimi yardımcı olur, savaşa gidilecekse hep beraber gidilirdi. Orta Asya'nın çetin yaşam koşullarında ve seyrek nüfusun olduğu bir ortamda bu zorunluluktu. Mesela aynı dönem Çin medeniyeti incelendiği zaman sınıf ayrımları görülmektedir. Yöneticiler, askerler, tüccarlar, çiftçiler ve köleler bulunmaktaydı. Bu toplumda mesleği sadece askerlik yada yöneticilik olan bireyleri destekleyebilecek üretim fazlası verilebilmekteydi. Yani toplumların yönetim biçimlerini seçmeleri biraz da yaşadıkları çevre gibi zorlayıcı etkenlerden ileri gelmektedir.

Tarih boyunca komünizmi görüş olarak benimseyen ilk ilim adamı Osmanlı döneminde yaşamış olan Şeyh Bedreddin’dir. Şeyh Bedreddin tarihte ilk kez sosyalizm uygulamalarının hayata geçirilmesini savunan kişidir. Kendisi Alevi-Bektaşi geleneğinden geldiği için Orta Asya Türk yaşam biçimini desteklemekteydi. Şeyh Bedreddin’in yaşadığı dönem tam olarak Osmanlı Fetret Devrine denk gelmektedir. Şeyh Bedreddin sırasıyla Bursa, Konya, Suriye ve Kahire’de dersler almıştır. Daha sonra Tebriz’e giderek Batıni ilimlerle ilgilenmiştir. Bedreddin’in görüşlerinin burada şekillendiği söylenebilir. Anadolu’da çeşitli yerleri gezmiş, müritler toplamış ve en sonunda Edirne’ye yerleşmiştir.

Bu sıralarda ortaya çıkan Fetret devrinde Musa Çelebi’yi desteklemiştir. Musa Çelebi, kardeşleriyle giriştiği taht mücadelesinde Anadolu Türkmen ve Yörüklerini asıl güç olarak arkasına almak istiyordu. Bu yüzden kendisine tehdit olarak gördüğü zengin beylerin mallarına el koyarak fakir Türkmenlere dağıtıyordu. Bunu yaparken de Şeyh Bedreddin’in görüşlerine başvuruyordu. Şeyhin eşitlikçi görüşleri onun sivrilmesini ve Musa Çelebi’nin kazaskeri olmasını sağlamıştı. Şeyh Bedreddin’in en yakın adamlarından olan Börklüceli Mustafa “Yarin yanağından başka her şey paylaşılmalı” demekteydi. İran’da görüp öğrendikleri Komünal yaşam biçimini Anadolu’ya taşımayı amaçlamaktaydı. Şeyh Bedreddin ve adamları Börklüceli Mustafa ile Torlak Kemal’in isyan hareketleri Osmanlı tarafından bastırıldı ve hepsi II. Murat döneminde yakalanarak idam edilmiştir.

Komünizmin dünyada etkin bir görüş olarak ortaya çıkması ise 16. yüzyıldan itibaren bazı fikir adamlarının bu konudaki çalışmalarına dayanmaktadır. Thomas More’un Ütopya ve Eduard Bernstein’ın yazdığı Cromwell ve Komünizm adlı eserleri ortak mülkiyet kavramını sorgulayan yapıtlar olmuştur. Jean Jacques Rousseau ve Robert Owen gibi yazarlarda bu konuları işlemiştir. ama Komünizm denilince akla gelen ilk isim olan Karl Marx’ın çalışmaları çok önemli yer tutmaktadır.

Karl Marx Prusya’da zengin bir ailenin oğlu olarak doğmuştur. Bonn ve Berlin Üniversitelerinde felsefe ve ekonomi eğitimi aldı. Bazı gazetelerde yazarlık yapmıştır. Yazılarında işçi sınıfı ve yöneticiler arasındaki sınıfsal farklılıkları incelemiştir. En bilinen ve en büyük eseri olan Das Kapital, Marx’ın ölümünden sonra dostu Friedrich Engels tarafından notlarının düzenlenmesiyle oluşturulmuş ve yıllarca komünist düşünce sahiplerinin başucu kitabı olmuştur.

Komünizmin yükselmesi ise Avrupa’da sanayi devriminin başlamasıyla ortaya çıkmıştır. Sanayi devrimi ile birlikte köylerinden koparılan köylüler alışık olmadıkları bir çalışma tarzı ve ekonomiyle karşılaşarak işçi sınıfını oluşturmuşlardı. Buna tepki olarak Avrupa’da eşitlik adı altında komünist düşünce etkinliğini arttırmaya başlamıştı. Bu görüşler en fazla Doğu Avrupa’da kendisine yer bulmuştur. Rusya’da çarın baskıcı yönetiminden bıkan milyonlar Birinci Dünya Savaşının yıkıcı etkisinden bıkmışlardı. Ayrıca Rus İmparatorluğu içerisinde bulunan birçok farklı din ve dile mensup halklar da sadece Ruslara ait bir imparatorluk yerine Lenin’in halkların eşitliği ilkesinin egemen olacağı bir komünist rejimi tercih etmekteydiler. Burada bir diğer unsur da Avrupa devletlerinin bir şekilde halklarının talepleri doğrultusunda meşruti yönetimlere geçmelerine karşı Rusların bunu gerçekleştirememiş olmalarıydı. Özellikle III. Alexandr dönemindeki baskıcı yönetim halkta bir intifadaya sebep oluyordu. Oğlu II. Nikolay döneminde patlayan 1905 Devrimi Çarlık düzenini derinden sarsmış ve 1917deki devrimle tamamen ortadan kaldırmıştı. Bundan sonra Soviyet Rusya dönemi başlamış oluyordu.

Vlademir Lenin’in kurduğu düzen ile artık büyük toprak ağaları ortadan kalkmış, devlet çiftlikleri kurulmuştu. Bu dönem Ruslar dışındaki halklar için de bir anlamda rahatlama dönemi olmuştu. Komünizmin tüm ilkelerinin uygulandığı bir dönem olduğu için halklar arası eşitliğe dikkat ediliyordu. Ama Lenin’den sonra gelen Stalin dönemi tam bir kargaşa ve kaos dönemi olmuştu. II. Dünya Savaşı’nın patlak vermesiyle Stalin sadece Almanlardan değil kendi ülkesinde yaşayan diğer uluslardan da korkmaya başlamıştı. Bu yüzden halkları birbirlerine karşı kışkırttı, çoğunu Almanlara yardım etmekle suçlayarak ülkenin uzak yörelerine sürdü. Kırım’dan kovulan Tatarlar, Gürcistan’daki Meşket Türkleri bunlara sadece bir kaç örnektir. Rus kökenli olanların ülkenin her tarafına yerleşmelerini sağladı. Bununla halkların köklerini unutmaları ve körü körüne devrime bağlanmaları amaçlanmaktaydı. Kendisi Gürcü olan Lenin’in devleti tamamen bir Rus devleti haline dönüştürmek istemesi ilginçtir. Neticede halklar yerlerinden edildikleri için devlete ve devrime olan güvenlerini kaybettiler. Yeni halkların yerleştikleri yerde bulunan yerel halklar ile bunlar arasında sorunlar çıkmaya başladı. Hatta bu sorunlar günümüzde bile devam emektedir. Özbek ve Kırgızlar arasında sürtüşmeler sonucunda aynı soydan olmalarına karşı binlerce insan öldürülmüştür. Özbekistan’a yerleştirilen Meşket Türkleri hala asimilasyon ve baskıya uğramaktadır.

Neticede Rus komünizmi iyi bir proje olarak başlayıp, 1980lere kadar ancak dayanabilmiştir. Devrim adı altında insanlara yapılan zulümler yüzünden insanlar en sonunda dayanamamış ve bağımsızlık taleplerini yüksek sesle ifade etmeye başlamışlardır. Bunun sonucunda 1991 yılında dağılarak 15 farklı cumhuriyete dönüşmüştür.

Komünizmin uygulandığı bir diğer ülke de Çin olmuştur. Çin’deki komünizm Rusya’dakinden biraz farklı gelişmiştir. Rusya sanayi devrimini bir şekilde yakalamış olsa da Çin hala bir tarım ülkesiydi ve yüzyıllardan beri Avrupalıların sömürüsü altında bulunmaktaydı. Özellikle II. Dünya Savaşı’ndan önce uğradığı Japon istilası nedeniyle yabancı unsurlar sevilmiyor ve milli birlik sağlanmasının gerekliliği sorgulanıyordu. Bu sırada iki farklı akım Çin’i kurtarmak için planlar yapıyorlardı. Bunlardan biri Çin Nasyonal Partisi, diğeri de Çin Komünist Partisiydi. Avrupalılar ve Japonlardan kurtulana kadar ortak çalışan bu iki grup daha sonra iktidar mücadelesine girişti ve Nasyonal Partinin başkanı olan General Chiang Kai-shek’in Taiwan’a kaçmasıyla Çin komünist bir rejimle idare edilmeye başlandı. Komünist partinin lideri olan Mao Zedong, Çin’de bir Kültür Devrimi gerçekleştirmeye başladı. Çin dışarıdan tek bir ülke gibi görünse de günümüzde dahi 42 farklı milletten oluşmuş, bir devlettir. Mao bu farklı halkları bir arada tutabilmek için ortak Çin kültürünü öne çıkarmaya çalışarak Maoculuk olarak tarihe geçen görüşlerini yaymıştır.

Günümüzdeki Çin’de uygulanan komünizm ise Mao dönemine göre farklılık göstermektedir. Hem komünist parti yönetimi bulunmakta, hem de kapitalist dünya ile ortaklaşa çalışmalar içerisine girilmektedir. Kendi kendine yeten ve diğer devletlere kapalı Çin anlayışından çıkılarak, diğer ülkelerle ortak mekanizmaların içerisinde yer alan ve Dünya politikasında önemli yer tutmak isteyen bir Çin anlayışına doğru değişmektedir. Bu değişime rağmen hala devletin bazı alanlarda yasakları devam etmekte, birbirinden çok farklı etnik unsurları bir arada tutmak için ifade özgürlüğü gibi alanlarda sıkı politikalar takip edilmektedir.

Günümüzde yönetim biçimini komünizm olarak belirlemiş 5 ülke bulunmaktadır. Bunlar;

1- Çin

2- Küba

3- Laos

4- Vietnam

5- Kuzey Kore

#komünizm #şeyh bedrettin #osmanlı #soviyet #rusya #küba #kore #marks #lenin #stalin #mao #castro

Türk Bayrakları

Türkler tarih boyunca bir çok bayrak kullanmışlardır. Bayrak kelimesi batırmak kökünden gelmektedir. Daha önceleri batrak olarak kullanılmaktadır. Han ve komutanların yerini belli etmek için çadırlarının önüne dikilen bir direğin üstüne renkli kumaşlar ya da bazı simgeler konurdu. Ayrıca savaşlarda kahramanlık yapanlara da mızraklarının ucuna ipek kumaşlar bağlamalarına izin verilirdi. Bu daha sonra belirli bir şekle girerek, standartlaşmıştır.

Türklerde bilinen ilk bayrak örnekleri milattan önce 3. yüzyılda bulunmuştur. O dönemde her bir boyun kendine ait bir ongunu (simgesi) bulunmaktaydı. Bu ongunlar kumaşların üzerine işlenerek bayrak haline getirilmiştir.

Hunların olduğu iddia edilen sarı üzerine ejderha motifli bayrak bulunmakla beraber, bu bayrağın Hunlara ait olmama olasılığı da bulunmaktadır. Çünkü ejderha Çinliler için kutsal, Türkler içinse istenmeyen bir varlıktı. Daha sonra ise Göktürklerin mavi zemin üzerine kullandıkları yeşil kurt motifli bir bayrakları vardır. Uygur bayrağında ise sarı üzerinde kadın ve erkek figürleri bulunmaktadır. Aşağıda tarih boyunca büyük Türk devletlerinin bayraklarını görebilirsiniz. Bu devletler her zaman bu bayrakları kullanmamış, bazen değişiklik yapmış, ya da sadece tek renkli bayraklar da kullanmışlardır.

Günümüzdeki bağımsız 7 Türk Devletlerinin bayrakları aşağıda görülmektedir;

Özerk Türk Cumhuriyetlerinin bayrakları;

Diğer Türk gruplarının kullandıkları bayraklar;

#türk #bayrak #kazak #türkmen #nogay #kaşkay #tatar #yakut #özbek #azerbaycan #kırgız

Türk Halklarının Sınıflandırılması

Türklerin kökeni , bilinen tarihe göre milattan önce 2000lere, tahminlere göreyse 5000li yıllara kadar uzanmaktadır. Türklerin Sibirya bölgesinde yaşadıkları tahmin edilmektedir. Türkçede bulunan Tundra iklimiyle ilgili kelimelerin, bozkır iklimiyle ilgili kelimelerden daha eski olması bu görüşü desteklemektedir.

Türkler, milletler arasında en fazla göç eden ve en fazla farklı noktalara giden bir millet olmuştur. Atı ilk evcilleştiren millet olmalarından dolayı uzun mesafeleri kısa sürede alabilmişlerdir. İlk göçlerini Bering Boğazı vasıtasıyla Amerka kıtasına yapmışlardır. Bu göçler milattan öncelerde başlayıp, 1800lere kadar devam etmiştir. Yakut Türklerinin, Amerikan Kızılderilileriyle kürk ticareti yaptığına dair 1800lü yıllarda kayıtlar bulunmaktadır.

Daha sonra Çin içlerine ve batıya giden Türkler olmuştur. İskit göçleri ve özellikle 4. yüzyılda başlayan kavimler göçüyle beraber Avrupa içlerine kadar gitmişlerdi. Daha sonra İslamiyetin kabulü ile Arap coğrafyalarına ve Anadolu’ya hakim oldular. Tüm bu göçler sayesinde Türk halkları farklı lehçeler ve şiveler konuşmaya başlamışlardır. Göç yolları ve göçteki birlikteliklerine göre Türklerin farklı boylar şeklinde gruplandırılmasını sağlamıştır.

230 milyon civarında konuşanı olan Türkçe lehçe bakımından 6 farklı grupta incelenebilir;

- Oğuz Grubu - Kıpçak Grubu - Uygur Grubu - Sibirya Grubu - Ogur Grubu - Argu Grubu

Oğuz Grubu: Batı grubu Türkleridir. Bu grup nüfus olarak Türklerin en kalabalık grubunu oluşturmaktadır. Türkiye, Balkanlar, Suriye, Irak, Azerbaycan, İran ve Türkmenistan’da yaşayan Türkler bu gruptandır. Oğuz Türkçesinin herhangi bir lehçesinin bilinmesiyle diğer lehçeler çok kolay bir şekilde anlaşılabilmektedir.

Uygur Grubu: Oğuzlardan sonra ikinci büyük gruptur. Çin’de yaşamakta olan Uygurlar ve Özbekler bu gruptandır.

Kıpçak Grubu: Kuzey Türklerinin oluşturduğu gruptur. Kazak, Kırgız ve Tatarlardan oluşmaktadır.

Sibirya Grubu: Bu diller Sibirya ve Altay bölgelerindeki Türkler tarafından konuşulmaktadır. Yakutça (360.000), Tuvaca (315.000), Hakasça (65.000), Altayca (50.000), Dolganca (5.000), Sorca (10.000) ve Çulımca (2.500) olmak üzere 7 dilden oluşmaktadır. Hepsi Rusya’da yer alan halkların bazıları kendilerine ait özerk bölgelerde yaşamaktadır. Türkçe’nin ilk hali olarak düşünülmektedir. Diğer Türk lehçeleri bu gruptaki dillerden türemiştir.

Ogur Grubu: Bu gruptaki dillerin çoğu ölmüştür. Sadece 2 milyon civarında konuşanı olan Çuvaşça kalmıştır.

Argu Grubu: Bu gruptaki tek yaşayan dil 42 bin kişinin konuştuğu ve İran ve Afganistan’da bulunan Halaçca’dır.

#türk #sınıflandırma #azerice #tatarca #oğuz #kıpçak #uygur #özbek #kırgız #kazak #türkmen

Vikingler

Vikingler, 8 ve 11. yüzyıllar arasında Avrupa’da etkin olmuş bir kuzey halkıdır. Kökenleri günümüz İskandinavya’sıdır. Günümüzde Norveçliler, İsveçliler, Daminarkalılar ve bazı Rusların kökeni Vikinglere dayanmaktadır. Vikingler boy ve kabile şeklinde örgütlenmiş olup, başlarında büyük bir kral bulunmazdı. Bu yüzden bazen kabile federasyonları halinde Avrupa’ya saldırırken, çoğu zamanda rakip kabileler arasında savaşlar yapılırdı. Vikinglerin birden bire tarih sahnesinden çekilmesinin nedeni de bu kabile anlayışından kaynaklanmaktaydı. Merkezi yönetimin eksikliği Viking çağının sonunu getirmiştir. Bazı düşünürlere göreyse bu şekilde merkezi bir yönetimin olmayışı Vikingleri Dünyanın şimdiye kadarki en iyi demokrasisi yapmaktadır. Vikinglerde bir sefere çıkılacağı zaman isteyen Viking kendi iradesiyle sefere katılıp, katılmama hakkına sahipti.

Viking çağının başlangıcı olarak İngiltere’yi tehdit etmeye başladıkları 790 yılı kabul edilmektedir. O dönemde İngiltere’de güneyde Anglo-Saksonlar, kuzeyde ise Keltler (İskoçlar) yaşamaktaydı. Normanlar, Fransız kralının imtiyazı ile bu günün Normandiya bölgesinde yaşamaktaydı. Daha sonra yeni yerleşim yerleri bulmak üzere 1066 yılında Britanya’ya çıkarma yaptılar ve adanın hepsini ele geçirerek ilk İngiliz krallığını kurdular.

Vikingler dört yöne de akınlar yapmışlardır. Güneyde İtalya’nın güneyi ve Sicilya’ya kadar ulaşmışlardır. İspanya kıyılarını tehdit etmişler, Volga nehri üzerinden Hazar denizine kadar ulaşmışlardır. Ayrıca Atlas Okyanusuna yelken açıp, İzlanda ve Grönland’a ulaşmışlardır. Hatta son yapılan keşiflerle Kristof Kolomb’dan 5 asır öncesinde Amerika kıtasına ulaştıkları ortaya çıkmıştır.

Vikinglerin Avrupa’ya akınlar yapmasının iki ana sebebi bulunmaktaydı. Birincisi Vikingler’de statü sahibi olmak çok önemliydi. Kabile içerisinde statü elde etmek için büyük bir savaşçı olmak gerekiyordu. Ayrıca savaşlarda elde edilen köle ve zenginlik de statü sağlamaktaydı.

Vikinglerin ortaya çıkmasındaki diğer bir unsur da aldırdıkları kentlerin birlik içerisinde olmaması ve teknolojik olarak kendilerinden daha az gelişmiş olmasıdır. Mesela Britanya adasına saldırdıklarında bir birine düşman krallar bulunmaktaydı. Ayrıca Britanyalıların donanması bulunmadığı için Vikingler gelişmiş gemileriyle istedikleri gibi çıkartma harekatı yapabilmekteydiler. Vikinglerin etkin harekatlarının bir diğer özelliği de onların ani baskınlar yapmalarıydı.

Şimdi Vikinglerin akınlarını inceleyelim;

793 - İngiltere’nin doğu kıyılarıa seferler 831 - İrlanda'ya sefer 840 - Dublin şehrinin Vikingler tarafından kurulması 859 - Barselona'ya sefer 860 - Rus Vikinglerinin İstanbul’a saldırması 860 - İzlanda' ya ilk seferler ve yerleşimler 860 - İtalya'ya sefer 862 - Rusyadaki Novgorod şehrinin Vikingler tarafından kurulması 866 - York’ta Vikingler krallık kurdular 879 - Kral Rurik Kiev’i Rus Vikinglerinin başkenti yaptı 886 - Normandiya'ya Viking yerleşimlerinin başlaması 900 - Akdeniz kıyılarına viking akınları 941 - Rus Vikinglerinin İstanbul’a ikinci saldırısı 981 - Viking lideri Kızıl Erik'in Grönland'ı keşfi 986 - Viking ships sail in Newfoundland waters. 995 - Kral Olav'ın Norveç'i fethi ve Hristiyan bir krallık kurması 1000 - Kızıl Erik'in oğlu Leif Eriksson'un Kuzey Amerika kıyılarını keşfi ve Vinland kolonisini kurması 1015 - Vikinglerin Vinland kolonisini boşaltıp, geri dönmeleri 1050 - Oslo şehrinin kurulması 1066 - Hasting Savaşında Vikinglerin Saksonları yenmesi

Vikingler, birçok şehir kurmuşlardır. İrlanda’da Dublin, Limerick, Cork, Waterford, Wexford, Rusya’da Kiev, Starja Ladoga, Novgorod, İngiltere’de York şehirleri Vikinglerin eseridir.

Vikingler hakkında bazı kalıplaşmış bilgilerimiz yanlıştır. Aşağıda liste halinde görebilirsiniz;

- Vikinglerin başlıklarında boynuz bulunmazdı. Vikingler çok fazla yazılı kaynak bırakmadıkları için onlar hakkındaki bilgileri Roma tarihçilerinden almaktayız. Romalılar kendilerinden başka diğer kavimleri barbar olarak gördükleri için çok fazla genelleme yapmışlardır. Başlıklarda boynuz kullanımı Germen kabilelerine mahsus bir durumdur. Bu genellemeden dolayı saki Vikinglerde de boynuzlu başlık olduğu yazılmıştır. Hatta Vikinglerin çoğu başlık dahi kullanmazlardı.

- Vikingler hijyen kurallarına dikkat ederlerdi. Genellikle kuzey halklarının temizliğe önem vermediği Romalı tarihçiler tarafından yazılsa da dönemin Avrupasına göre temiz sayılırlardı. Viking erkekleri için temizlik çok önemli ve sosyal statü gösteren bir özellikti. Gerçi Arap diplomat Arap ibn Fadlan seyahatnamesinde ziyaret ettiği Rus Vikinglerinin çok pis olduklarını yazsa da o dönem Müslümanlarının temizlikte çok titiz oldukları da bir gerçektir.

- Vikinglerde dönemine göre kadın hakları çok önemliydi. Kabile içerisinde kadın erkek ayrımı yapılmaz, herkes eşit olarak görülürdü. Savaşlara kadınlar da katılır, yönetici ve komutan olabilirlerdi.

- Vikinglerin çok kan döktüğü yazılmaktadır. Bunu yazanlar genellikle Vikinglerin işgal ettiği toprakların halkları olduğu için biraz hasmane bir tutumla yazılmış olabileceği düşünülebilir. Vikingler her zaman savaş yapmamış, çoğu zaman ticaretle de uğraşmıştır. Volga nehrini kullanarak Haza denizine ve oradan gemilerini karadan taşıyarak Fırat’a geçmişlerdir. Bağdat’a kadar ticaret kolonileri kurmuşlardır.

Kaynaklar

http://ireland-calling.com/viking-cities-in-ireland/

http://www.viking.no/e/etimeline.htm

http://www.radikal.com.tr/radikalist/vikingler_hakkinda_bilmeniz_gereken_10_sey-1300831

http://www.bilgiustam.com/tarihin-deniz-fatihleri-vikingler/

#vikingler #ahmet ibn fadlan #isveç #norveç #danimarka

Alfabelerin Sınıflandırılması

Alfabe, sözlü anlatımı uzaktaki insanlara aktarmak için kullanılan insanlığın en büyük icadıdır. Yazı ve alfabe sayesinde insanlar düşüncelerini aktarmayı başarmışlardır. İlk yazının Mö 3000 yıllarında Sümerliler tarafından icat edildiği sanılmaktadır. Alfabe daha önceleri resim şeklindedir. Daha sonraları ise yapılan resimlerin değişmesiyle harf şekline dönüşmüştür. Mısır hiyeroglifi, resim olarak kullanılan yazı sistemine en iyi örnektir.

Latin alfabesinde kullanılan A harfi, daha önceleri büyük baş hayvanları anlatmak için kullanılıyordu ve aşağıdaki gibi bir dönüşümden sonra A harfine dönüşmüştür;

Günümüzde kullanılan alfabeleri dört grupta inceleyebiliriz;

- Alfabetik: Latin, Kiril, Yunan, Ermeni, Gürcü, Hangıl - Hece Yazısı: Hanca, Kanji - Ebced: Arap, İbrani - Abugida: Hint, Etiyopya

Alfabetik Alfabeler

Bu alfabelerin özelliği her bir sesin harf denilen ayrı bir sembolle ifade edilmesidir. Her sembol art arda gelerek kelimeleri oluşturmaktadır. Latin alfabesi bu gruptaki en yaygın örnektir. Latin alfabesinde ülkelere göre farklı harfler bulunmaktadır. Ama genel olarak benzer harflerin üzerine bina edilmiştir. Latin alfabesinin kökeninin Runik alfabe olduğu düşünülmektedir. Runik alfabe Orta Asya kökenli bir alfabedir. Avrupa’ya göç eden Ön-Türkler sayesinde öncelikle kuzey kavimlerine iletilmiştir. Özellikle İskandinavya’da taşların üzerinde bu alfabe ile yazılmış yazıtlar yaygın olarak bulunmaktadır. Bu alfabe ile yazılmış yazıları Orhun yazıtlarında da görebilmekteyiz. Roma İmparatorluğunun kurucusu olan Etrüskler de Orta Asya’dan gelmiş bir Ön-Türk kavmi olduğu için beraberlerinde bu alfabeyi de getirmişler ve Latin alfabesinin temelini oluşturmuşlardır. Günümüzde Latin alfabesi, Avrupa, Amerika, Sahra altı Afrikası, Türkiye ve Orta Asya’nın bazı ülkelerinde kullanılmaktadır. Bu özelliğiyle Dünya’da en fazla kullanılan alfabedir. Latin alfabesinin orjinalinde 23 harf bulunurken, her bir dile göre farklı harfler eklenmiştir. Mesela Türkçe’de 29 harf bulunmaktadır.

Yunan alfabesi de eski alfabelerden biridir. Bu alfabe Yunanlılar tarafından Mö 8. yüzyıldan beri kullanılmaktadır. Bazı batılı tarihçiler tarafından Latin alfabesinin de kökü olarak düşünülmektedir. Yunan alfabesinde 7 ünlü, 15 ünsüzden oluşmaktadır:

Ayrıca Rusların kullandığı Kiril alfabesinin kökeni de Yunan alfabesidir. Yunanlı misyonerler Kiril ve Metodius’un 9. yüzyılda Slavları Hristiyanlığa davet etmek için Rusya’ya gitmeleri ve yanlarında Yunan alfabesini de götürmeleriyle Slavlar arasında da kullanılmaya başlamıştır. Slavlarda bulunan bazı sesler de Yunan alfabesine eklenmiş ve Kiril alfabesi oluşmuştur. Kiril alfabesi 38 harften oluşmaktadır.

Ermeni alfabesi 405 yılında Ermeni rahip Mesrop Maştots tarafından icat edilmiştir. Aynı bölgede yaşayan Gürcülerin de kendilerine ait bir alfabesi bulunmaktadır. Bu alfabenin Mö 3. yüzyılda yaşamış olan Gürcü kralı Parnavaz tarafından oluşturulduğu düşünülmektedir.

Uzak Doğu’da kullanılan tek alfabetik alfabe Korelilerin kullandığı hangıldır. Bu alfabe 1443 yılında Kral Sejong tarafından Korelilerin okur yazarlığını arttırmak için oluşturulmuştur. Çin yazı sistemine göre çok daha kolay olsa da Koreli bilim adamlarının ön yargısı yüzünden uzun süre kullanılamamıştır. Japonların Koreyi işgalinden sonra milli bilinç uyandırmak için kullanılmaya başlanmıştır. Bu gün Güney ve Kuzey Kore’de kullanılmaktadır. Toplamda 14 ünsüz, 10 ünlüden oluşmaktadır. Yazı yan yana değil harflerin hecelenmesine göre yan yana ya da üst üste de birleştirilebilir.

Hece Yazısı

Hece yazısı genel olarak Çin yazı sistemi olan Hancadır. Hanca daha önceden resim olarak geçen yazı sisteminin Çinliler tarafından bir alfabeye dönüştürülmesiyle oluşturulmuştur. Burada her bir hece için farklı bir sembol kullanılmaktadır. Mesela Çince’de yaklaşık olarak 40 bin civarında karakter bulunmaktadır. Bunların hepsi etkin olarak kullanılmamasına rağmen bu yazı sistemini öğrenmek çok uzun zaman almaktadır. Çince bir gazeteyi okuyabilmek için en az 3000 hanca karakter ezberlemek gerekmektedir. Bu da Çinli bir öğrencinin 6-7 yılını almaktadır.

Bu yazı sistemi Çincenin yanı sıra Japoncada da aktif olarak kullanılmaktadır. Japoncada kanji olarak geçen bu sistem Japonların Hiragana ve Katagana diye adlandırdıkları iki farklı alfabe ile birlikte kullanılmaktadır. Bu durumda Japonca’yı okuma bakımından dünyanın en karışık dili haline getirmektedir. Bazı kelimeler hiraganayla yazılırken, yabancı kökenli kelimeler kataganayla yazılmaktadır ve kanji bu alfabelerden daha da fazla kullanılmaktadır. Japoncada yaklaşık 3000 civarında kanji bulunmaktadır. Hiragana ve kataganada 48er harf bulunmaktadır.

Ebced Yazı Sistemi

Arapça ve İbranice bu grupta yer almaktadır. Bu yazı sistemlerinde her bir harf genellikle bir sessiz harfi ifade ederken üzerilerine gelen küçük işaretlerle aralarında bulunan sesliler oluşmaktadır. Bu yazı sisteminin kökeninin Fenikeliler olduğu düşünülmektedir. Daha sonraları Aramiler tarafından geliştirilmiş ve Arapçaya aktarılmıştır. Arapçanın konuşulduğu bölgeler, İran ve Pakistan kullanılmaktadır. Bunun dışında İslam coğrafyasının hemen hemen hepsinde Kuran dili olması sebebiyle bilinmektedir. Uygur Türkleri de bu gün Arap harflerini kullanmaktadır.

İbranilerin bu yazı sistemini kullanmaları ise İsrail’in kuruluşundan önceki dönemdedir. Eliezer Ben-Yehuda isimli dil bilimci tarafından Yahudilik bilincini oluşturmak için bin yıllardır kullanılmayan İbranice ve İbrani harfleri tekrardan oluşturulmuştur. Daha sonra da İsrail’in 1948 yılında kurulmasıyla resmi dil ve alfabe halini almıştır.

Abugida Yazı Sistemi

Bu sistem Hindistan, Etiyopya, Tayland, Burma, Bangladeş’te kullanılmaktadır. Özellik olarak ebced sistemine biraz benzemektedir. Bu sistemde de sessiz harfler kullanılmakta, sesliler sessizlerin üzerine gelen küçük işaretler ya da harflerdeki küçük değişikliklerle verilmektedir.

Moğol Alfabesi

Moğolların kullanmakta olduğu sistem yukarıdaki hiç bir alfabe sistemine benzememektedir. Yukarıdan aşağıya yazılmaktadır. Cengiz Han’ın Uygur alfabesini Moğolcaya uyarlatmasıyla oluşmuştur. Moğolistan’da resmi olarak Kiril alfabesi kullanılsa da Moğol alfabesi de bazı yerlerde hala geçerliliğini sürdürmektedir.

Aşağıdaki listede Alfabelerin kullanım alanları, gruplaması ve özelliklerini görebilirsiniz;

#alfabe #latin #kiril #arap #kanji #moğol alfabesi #hint alfabesi

Hristiyanlık Kronolojisi

Hristiyanlık dünyada en fazla inananı olan dindir. Bu din sadece bir kişinin ölümü ile başlamıştır. Hz. İsa’nın miladı 0 yılında doğduğuna inanılmakla beraber, bazı kaynaklar Mö 4 yılını da göstermektedir. Miladi takvim 1582 yılında kabul edildiği için 15 asır önce olan bu doğum olayının net tarihi bilinememektedir.

Hz. İsa’nın doğum olayı da bir mucize olarak görülmektedir. İslam ve Hristiyan kaynaklarında aşağı yukarı aynı şekilde anlatılan bu olaya göre Hz. Meryem bakire olduğu halde bir çocuk doğurmuştur. Bu da Hz. İsa’nın ilk mucizesidir. Katoliklere göre Hz. Meryem ölümününden sonra göğe çekilmiştir. Protestanlara göreyse böyle bir olay olmamıştır. İslam’da ise Hz. İsa’nın doğumu Allah'ın ibret vesilesi olarak göstermek istemesiyle olmuş olan bir olaydır. Tüm Hristiyanlık öğretisi sadece iki olaya dayanmaktadır. Bu olaylardan biri Hz. İsa’nın babasız doğması, diğeri de çarmıha gerilmesidir.

Hz İsa Roma İmparatorluğu’na bağlı Yahudiye eyaletinin Beytüllahim kentinde doğmuştur. Beytüllahim bu gün Filistin Devletinin Batı Şeria bölgesinde bulunmaktadır. Ayrıca Hz. İsa’nın memleketi Nasıra olarak kabul görmektedir. Nasıra ise İsrail’in kuzeyinde bulunan bir kasabadır. Hz. İsa’nın memleketinden dolayı ilk başlarda Hristiyanlığa Nasranilik de denilmekteydi.

Hz. İsa marangozlukla geçimini sağlamaktaydı. Yahudi toplumu içinde yaşamıştır. Hristiyanlıktaki bazı görüşlere göre Mecdeleli Meryem adındaki bir kadınla evlenmiş olabileceği belirtilirken, İslama göre evlenmemiştir. 30 yaşlarına doğru insanlara tebliğe başlamıştır. Önce Celile sonra Kudüs şehirlerinde tebliğ hareketini sürdürmüştür. Dönemine göre fazla hümanist olan görüşleri ve Yahudi diniyle çelişen bazı fikirleri nedeniyle dönemin Yahudi din adamları tarafından tehdit olarak görülmüş ve Roma valisine şikayet edilmiştir. Dönemin Roma valisi Pontius Pilatus'un emri ile Kudüs'te çarmıha gerilmiştir. O dönemde çarmıha germe cezası sadece vatan hainlerine verilen bir ceza olduğu için Roma yönetiminin de Hz. İsa’nın görüşlerinden çekindiği düşünülmektedir. Hz. İsa’ya yaşadığı dönemde sadece 12 kişi tarafından inanıldığı bilinmektedir. Bu 12 havari ileride Hristiyanlık dinini dünyaya yayacak olan kişilerdir.

Hristiyanlık inancına göre Hz. İsa ölmüş, ama İslamiyete göre Allah tarafından göğe çekilmiştir. Bu inanç farklılıkları ileride Hz. İsa’nın Hristiyanlar tarafından Tanrı olarak görülmesine sebep olacaktır. Hz. İsa’nın havarileri Roma İmparatorluğunun dört bir yanına dağılmışlardı. Burada Hristiyanlığı halka anlatıyorlardı. O dönemde ezilen fakirler ve köleler için Hristiyanlık bir umut ışığı olduğundan genellikle bu dine inanalar güçsüz kimseler olmaktaydı. Roma İmparatorluğu başlarda bu dinle pek ilgilenmemiş ve tehdit olarak görmemişti. Ama Hristiyanların sayısındaki artış ile birlikte üzerilerindeki devlet baskısı da artmaya başlamıştır. Roma İmparatorluğu geleneksel Yunan ve Roma dinlerine inananların yönetimindeydi. Hristiyanlığın getirdiği özgürlük ve kişisel haklar gibi görüşler kendi yönetim biçimleriyle tamamen zıtlık içerdiği için artık Hristiyanlar tehlike olarak görülmeye başlamıştı. Bu yüzden 4. yüzyıla kadar Hristiyanlar baskı altında tutuldu. Hristiyanlar tahkikata maruz kaldılar.Dinlerini yaymak ve yaşamak için gizlenmek zorunda kaldılar. Öyle ki bazı örneklerini Kapadokya’da görebileceğimiz yeraltı kiliseleri inşa ettiler.

Ama sonunda 4. asırda Hristiyanların makus talihi Roma İmparatorluğunun parçalanmaya başlamasıyla değişti. Roma İmparatorluğu halkı bir arada tutabilecek bir şeyler ararken Hristiyanlığın işlerine yarayabileceğini gördüler. Halkın büyük çoğunluğu zaten Hristiyan olmuştu. Kalan halkı da Hristiyanlığa ikna edebilecek şekilde din yeniden tasarlanabilirdi. Bu yüzden Roma İmparatorluğunu son olarak tek parça halinde yöneten İmparator Flavius Theodosius 391 yılında Hristiyanlığı imparatorluğun resmi dini haline getirdi. Bu yıldan önce zaten Hristiyanlık çeşitli konsüller vasıtasıyla Hristiyanların ve eski dinlere inananların ortak paydada buluşabileceği bir hal almıştı. İznik ve İstanbul’da iki konsil toplanmış ve Hristiyanlığın içi boşaltılarak Roma pagan inancına yaklaştırılmıştır.

Burada en önemlisi olan İznik konsilinden biraz bahsetmek gerekmektedir. İznik konsili 325 yılında Hristiyanlıktaki bazı tartışmalı konuları belirlemek için İmparator Konstantin tarafından toplanmıştır. İskenderiye’de bulunan iki din bilgini olan Atanasyus ve Aryus arasında Hz. İsa’nın tanrı mı insan mı olduğu konusunda anlaşmazlık bulunmaktaydı. Aryus onun sadece insan ve peygamber olduğunun iddia ederken Atanasyus, daha önceden oluşturulmuş olan teslis inancını savunmaktaydı. Teslis inancı ilk olarak Hristiyanların aziz Pavlus olarak bildikleri Yahudi kökenli din adamı tarafından ortaya atılmıştır. Pavlus 5-67 yılları arasında Tarsus’ta yaşamıştır. İlk başlarda amansız bir Hristiyan düşmanıydı. Hristiyanları yakalar ve öldürürdü. Hristiyanlığı bitirmeye yemin etmişti. Ama sonra mucizevi olaylara dayandırdığı hikayesiyle Hristiyan olduğunu iddia etmiştir. Roma dinlerinde bulunan 3 tanrı figürünü Hristiyanlığa nakletmiştir. Mısır’da Ra, İsis, Osiris, Yunanlılarda Zeus, Hera, Athena, Romalılarda ise Jüpiter, Juno, Minerva olarak geçen bu üçleme anlayışı Pavlus tarafında Baba, Oğul ve Kutsal Ruh olarak Hristiyanlığa nakledilmiştir.

İznik konsilinde Atanyus’un Pavlusçu görüşleri kabul edilmiştir. Bu sayede Roma, Yunan dinleri ve Hristiyanlık arasında bir görüş ortaya çıktığı için halkın Hristiyanlaşması daha da kolaylaştırmıştır. Ayrıca bu konsilde sayıları hakkında tam bilgi sahibi olunmayan bir çok İncil elenerek kanonik İnciller olarak kabul edilen 4 İncil, yeni ahid olarak Hristiyanlığın ana kitapları ilan edilmiştir.

Hristiyanlık Roma’dan aldığı güçle beraber yayılmasını Avrupa’da sürdürmeye başladı. Özellikle kuzeydeki Germen halklarına karşı Hristiyanlığı yaymak ve onları medenileştirmek amacıyla akınların ana kaynağı oldu. Daha sonraları İslamın gelişiyle birlikte Hristiyanlık sadece Avrupa’da sıkışıp kaldı. Hatta daha önceden Hristiyan olan Anadolu, Ortadoğu ve Mısır’dan geri çekilmiş oldu. Bu yüzden Papalar İslamı geri püskürtmek için Haçlı seferleri organize etmeye başladılar. Buradaki amaç sadece Hristiyanlık mücadelesi değil, Ortadoğunun zenginliklerini ele geçirmekti. Bunda kısmen başarılı olan Hristiyanlar birinci haçlı seferinde Kudüs ve çevresinde 3 farklı devlet kurabilmişlerdi. Kısa ömürlü olan bu devletler Hristiyanlar için faydadan çok zarar getirmişti. Çünkü dördüncü haçlı seferinde Kudüs’ü kurtarmak isteyen Haçlılar, İstanbul’u ele geçirip, talan etmişlerdi (1204). Ayrıca yarım yüzyıl devam edecek bir Latin krallığı kurdular. Bu gibi olaylardan dolayı doğu ve batı Hristiyanlıkları arasında yüzyıllar sürecek sorunlar ortaya çıkmıştı. Bundan daha önce 1054 yılında zaten Roma ve Konstantinapolis patriklerinin politik nedenlerden dolayı birbirlerini aforoz etmeleriyle soğuk bir sürece giren iki akım Ortodoks ve Katolik kiliselerinin birbirlerinden tamamen ayrılmasına neden olmuştur. Bu ayrılık hala devam etmekle birlikte 2014 yılında Papa’nın İstanbul ziyaretinde Ortodoks Patriğini ziyaretiyle bir nebzede olsa yumuşamıştır.

Orta çağ boyunca Hristiyanlık tamamen bağnaz bir taassup içinde kalmıştır. Kilisenin özellikle politik konularda gereğinden çok etkinleşmiş olması ve bazen kralları bile atama yetkisine sahip olmasıyla halka baskıyı arttırmıştır. Bazen cadı avları yapmış, bazen de cennetten yer satmıştır. Kiliseler halktan topladıklarıyla zenginleşirken, halk fakirlik içinde kalmıştır. Bilim ve düşünce dünyasında ise kilise kendisine rakip olabilecek her türlü düşünceyi dışlayan bir yapı oluşturmuştu. Bu sırada İslam dünyası özgürlükçü yapı ile zenginleşmiş ve Avrupa’nın çok ötesine geçmişti. Endülüs ve Sicilya’daki medreselerdeki özgür düşünceyi gören bazı Avrupalılar bir şeylerin değişmesi gerektiğini düşünmeye ve kiliseyi eleştirmeye başlamışlardı. Özellikle 1453 yılında İstanbul’un Türkler tarafından fethi ile Doğu Roma İmparatorluğunun yıkılmasıyla buradan Avrupa’ya giden bilim adamı ve düşünürler İslam düşünce biçimini bu kıtaya taşımış oldular. Bununla birlikte hem coğrafi keşifler le birlikte zenginleşme başladı, hem de Kilise karşıtı görüşler açıkça ifade edilmeye başlanmıştır.

Türkler tarafından sürekli yenilen Avrupalılar bundan bir çıkış yolu ararlarken dinde yenilenme gerektiğinin farkına vardılar. Özellikle Latinlere göre daha geç Hristiyan olmuş Germen kökenliler arasında yeni fikirler yeşermeye başlamıştı. Bunlardan en önbemlisi Alman bir din adamı olan Martin Luther cennetten yer satma belgesi anlamına gelen endüljnsın kaldırılması hakkında Kilise ile ters düşerek , aforoz edilmiştir. Martin Luther’in bu fikirleri kilise idaresinden sıkılmış olan bir çok kişi için kurtuluş anlamına geldi ve bir çok destekçi bulmasını sağladı. Bundan sonra Reform kiliseleri adı verilen bir çok kilise Katoliklikten ayrılarak yeni oluşumlar haline gelmeye başlamıştır. Protestanlık, Kalvenizm, Anglikanizm ortaya çıkmıştır.

Bu dönmeden sonra Hristiyanlık çok yeni bir döneme girmiş ve Avrupa dışarısına çıkmaya başlamıştır. Coğrafi keşiflerle birlikte yeni keşfedilen yerlerde halkın dini zorla değiştirilmeye başlanmıştır. Maya ve Aztek İmparatorlukları yıkılmış, eski kültürler yok edilmiştir. Ayrıca Avrupa’dan gelen yeni yerleşimcilerle birlikte Amerika kıtasında, Hristiyanlık en büyük din konumuna gelmiştir. Avustralya’da da aynısı yapılmış, yerli Aborjinler kıyıma uğramış ve yerlerine İngiltere'nin Britanya adalarında yaşamasını istemediği İskoç ve İrlanda gibi azınlık gruplar ve cezaevlerindeki tutuklular yerleştirilmiştir. Bu gruplar Hristiyanlığı beraberlerinde getirmişlerdir. Amerika kıtasındaki iş gücü ihtiyacını karşılamak için Avrupalılar kölelik faaliyetleri için Sahra Altı Afrika’yı ele geçirmişlerdir. Buralarda yerli dinleri ortadan kaldırıp, hem dinlerini hem de dillerini kıtaya egemen kılmışlardır.

Günümüzde ise Hristiyanlık içerisinde pek çok yeni akımlar ortaya çıkmıştır. Özellikle ABD merkezli olan bu akımlar genelikle ekonomik kaygılar ve ülke yönetiminde güç elde etmek amacıyla kurulmaktadır. Yedi gün kilisesi, Yehova Şahitleri, Evangelistler, Scientology gibi tarikat ve inanç grupları Hristiyanlık içinde kendisine yer bulmuştur. günümüzde ise Hıristiyanlığa inananaların nüfusu git gide azalmaktadır. Özellikle refah seviyesinin artması ile birlikte Avrupa ve Amerika’da kiliseye bağlı olanların sayısında büyük düşüş yaşanmıştır. Bunun tersi olarak son 100 yılda Afrika kıtasında Hristiyan oranı gitgide artmaktadır. 1910 yılında Afrika kıtasının sadece %9,1i Hristiyanken 2010 yılında bu oran %63e çıkmıştır. Tam tersi olarak ise Avrupa 1910da %94 olan bu oran 2010da %76ya Amerika’da ise %96dan %86ya düşmüştür.

Kronoloji

Mö 4 yada 0 - Hz. İsa’nın doğumu 25-30 - Hz İsa’nın tebliğe başlaması 33 - Hz İsa’nın çarmıha gerilmesi 325 - İznik Konsülü 391 - Roma’nın Hristiyan olması 1204 - 4. Haçlı Seferi 1453 - İstanbul’un fethi ve Roma’nın yıkılışı 1517 - Martin Luter’in Kiliseyle arasının açılması 2014 - Papanın Fener Rum patriğini ziyareti

Kaynaklar

http://www.yaklasansaat.com/dunyamiz/volkanlar/roma_dini.asp http://www.dunyadinleri.com/romalilar.html http://www.agapekilisesi.com/MAKALELER/ortodokslar_ve_katolikler_protestanlar.htm http://www.enfal.de/dinlertarihi/dinler%20tarihi/dinlertarihi/81.htm

#hristiyanlık #hz isa #katolik #ortodoks #protestan #iznik konsili #pavlus #incil

İngiltere Tarihi

İngiltere kuzeyde küçük bir ada olmasına rağmen özellikle son 200 yıldan beri Dünya politikasında önemli bir yer tutmaktadır. ABD'nin İkinci Dünya Savaşından sonra süper güç olmasına kadar tartışmasız olarak Dünyayı yönetmiştir. Küçük bir adanın nasıl “Güneş Batmayan İmparatorluk”a dönüştüğünü inceleyelim.

Britanya adasının ilk yerleşimcileri Britonlardır. Daha önceleri Britonların Kelt kökenli olduğu düşünülse de artık Keltlerden önce Britanya adalarının yerlileri oldukları fikri daha baskındır. Britonlar adada 2000 yıldan daha uzun bir süredir yaşamaktaydılar. Sonraları ise Keltler ortaya çıktı. Mö 6. yüzyıla kadar günümüz Avusturyasında yaşayan Keltler, Mö 3. yüzyılda yayılmaya başladılar. Batıda İspanya içlerine yöneldiler. Kuzeyde ise Britanya adalarına çıktılar. Britanya’nın en kuzeyine kadar giderek, yerli halkla karıştılar ve bu günkü İrlandalıları ve İskoçları oluşturdular.

Daha sonra ise Roma dönemi başladı. Ms 43 yılında İmparator Cladius, Britanya’ya 4 lejyon yolladı. Daha sonra kendisi de savaş filleriyle adaya çıkarak adanın büyük bölümünü kontrol altına aldı. Ama Roma İmparatorluğu’nun kuzeydeki Kelt kabileleriyle uzun süre uğraşması gerekecekti. İrlandalı ve İskoç kabileler sürekli Roma şehirlerine baskınlar yapıyorlardı. Bu sırada Romalılar da yerel halkın ileri gelenlerini Roma askeri kültürüyle yetiştiriyor ve kuzey kabilelerine karşı kullanıyorlardı. Sonunda birbirine paralel 3 farklı savunma sistemi kurmaya karar verdiler. Gask Sırtı (70-80), Hadrian Surları (122-128) ve Antonine Duvarı (142-154) yapıldı. Kuzeyden gelen saldırılara karşı yapılan bu sistemler kısmen başarılı olduysa da Romalılar adanın hepsine egemen olamadılar. 395 yılında ise Vizigot istilasıyla uğraşmakta olan Roma tüm askerlerini çekerek, buradaki hakimiyetini sona erdirmiş oldu.

Kavimler göçünün etkisiyle Germen kökenli Anglo-Saksonlar Britanya adalarını ele geçirdiler. 400lü yıllarda Anglus ve Sakson adlı iki farklı Germen kavmi birleşerek Roma sonrası Britanya dönemini başlattılar. Adanın yerlileri olan Keltler bu akından kaçmak için kuzey ve batıdaki dağlık bölgelere kaçtılar. Bu günkü Britanya adasının demografik durumu bu dönemdeki istilanın bir sonucudur. kuzeyde İskoçlar, batıda Galler bölgesi ve İrlanda adasındaki İrlandalılar bu dönemde mevcut bölgelerde yoğunlaşmışlardır.

Anglo-Sakson döneminde küçük krallıklar şeklinde örgütlenen devletler kurdular. Essex, Sussex, Wessex, East Anglia, Middle Anglia, Mercia, Northumbria ve Kent şehirleri bu dönemde kurulmuştur. 825 yılında Wessex kralı Egbert, Mercia kralı Beornwulf’u Ellendun Muharebesi’nde yenerek Anglo-Sakson birliğini sağlamıştır. Ayrıca bu dönemde Roma devrinde başlayan Hıristiyanlık daha da yayılmıştır.

11. yüzyılın ortalarında Normanlar Britanya adasına akınlara başladılar. Normanlar, yıllarca Avrupa’yı kasıp kavuran Vikinglerin son temsilcileriydiler. Fransız kralının izniyle Fransa'daki Normandiya bölgesinde yaşamaktaydılar. 1066 yılında Normandiya dükü olan William (Fatih William)’ın Normanlar ile İngiliz Anglo-Saksonlar arasında Hasting savaşı yapıldı. Bu savaşın sonunda Normanlar tüm Britanya’ya egemen oldular ve William da ilk İngiltere kralı oldu.

Norman Kralları döneminde bir süre sonra Britanya Adalarında yerel güçler ortaya çıkmaya başladı. Feodal soylular görünüşte krala bağlıydılar. Kral sadece vergi alır, bu derebeyliklerinin iç işlerine karışmazdı. Sadece vergi verilmediği yada isyan edildiği zaman güçlü ordusuyla bu derebeyliklerine seferler düzenlerdi. Ayrıca derebeylerinin kralın istediği zaman asker göndermesi de zorunluydu. Özellikle Fransa ile yapılan savaşlarda her derebeyi savaşa katılmak zorundaydı. Haçlı Seferleri sırasında da derebeyleri kralın öncülüğünde bu seferlere katılmışlardı.

Ama bazen merkezi yönetimin güçsüz olduğu zamanlarda kralın yetkilerini zorlamaya çalıştıkları da olmuştur. Buna en iyi örnek 1215 yılında krala imzalattırılan Magna Carta anlaşmasıdır. Bu anlaşma tarihteki erken dönem insan hakları anlaşmalarından biri olarak görülmektedir. İlk kez bir kral bu anlaşma ile yetkilerini sınırlamış ve bazı kanunlara uyacağını taaddüt etmiş oluyordu. Fransızların Britanya’ya saldıracağı haberi geldikten sonra Kral John, derebeylerinden yardım istemiş, derebeyleri de yardımlarına karşı kralın yetkilerini sınırlayan bu anlaşmanın imzalanmasını talep etmişlerdir.

Bu dönemde gözden geçirilmesi gereken bir diğer konu da kuzeydeki İskoçların isyanlarıdır. İskoçlar ve İngilizlerin farklı soylardan gelmeleri ve İngilizlerin İskoçları egemenlikleri altına almak istemelerinden dolayı sürekli çatışma halinde olan bu uluslar arasında savaşlar eksik olmuyordu. Çoğu zaman İngilizler teknolojik üstünlüklerinden dolayı İskoçları kontrol altında tutabiliyor ama bazen de büyük isyanları engellemekte zorlanıyorlardı. Yine bunun gibi bir İskoç isyanının baş rolünde William Wallace adlı bir İskoç baronu bulunuyordu. İngiliz kralı Edward İskoç tahtını hile ile ele geçirmiş ve İskoçlara her türlü eziyeti yapıyordu. Bu yüzden babası ve kardeşi de İngilizler tarafından öldürülen William Wallace bir isyan başlattı. Yanına bir çok İskoç ailesini de çekebilmişti. William İngilizleri Stirling Köprüsü Savaşı (1297) ve Falkirk Savaşı (1298) gibi savaşlarda yenmişti. Ama İskoç soylularından bir çoğunun Kral Edward’ın hakimiyetini kabul etmesinden sonra William Wallace vatan haini ilan edildi ve İngilizler tarafından 1305 yılında yakalanarak mahkemeye çıkarıldı ve idam edildi. Her ne kadar bu isyan hareketi başarıyla sonuçlanmasa da İskoç benliğini korumak ve İskoçya’nın bağımsızlığı fikrinin taze kalması için çok faydalı olmuştur.

Fransa ile İngiltere ise 13. yüzyıldan bu yana sürekli bir rekabet içindeydiler. Özellikle bu iki devletin kraliyet aileleri arasında yapılan evliliklerden kaynaklanan taht kavgaları bu rekabeti arttırıyordu. İngiliz krallarının Fransız prensesleri ile evlenmeleriyle Fransa içindeki bazı bölgelerde hak idda edebiliyorlardı. Bazen de tam tersi bir durum yaşanıyordu. Yine böyle karışık bir taht anlaşmasında İngiltere kralı III. Edward Fransa tahtında hak iddia etti. Çünkü III. Edward anne tarafından eski Fransız Kralının torunuydu. Ama Fransızlar onun yerine VI. Filip’i seçtiler. Böylece tarihe yüz yıl savaşı olarak geçecek olan Fransa-İngiltere savaş dizisi başlamış oluyordu. Yüzyıl Savaşlarının hiç bir kazananı olmamıştır. Bu savaşlara yüz yıl denilmesinin nedeni 1337-1453 yılları arasında sürmesidir. Savaşın sonlarına doğru İngilizler Fransa’da durumu kontrol etse de bir manastır rahibesi olan Jeanne d'Arc’ın Fransızları yüreklendirmesiyle Fransızlar ülkelerine tekrardan sahip olabildiler.

Bu yenilgiden sonra İngiltere’de Güller Savaşı olarak bilinen bir iç savaş ortaya çıkmıştır. Fransızlar karşısında alınan yenilgiden kralı sorumlu tutan York hanedanları ile Lanchester hanedanları arasında 1455-1485 yılları arasında yapılan savaşlar dizisidir. Bu savaşın sonunda İngiltere’yi bir imparatorluğa dönüştürecek olan Tudor Hanednlığı tarih sahnesine çıkmış oluyordu.

Tudor Hanedanlığı dönemi 1485-1603 yılları arasını kapsamaktadır. Bu dönemde İngiltere sadece Britanya adalarına sıkışıp kalmış bir güç olmaktan çıkmış, güçlü bir donanma kurmuş ve diğer devletlerle olan ilişkilerini geliştirmişti. Öyle ki zamanın en iyi donanması olan İspanyol donanmasını yenmiş ve denizlerdeki üstünlüğü ele geçirmişti. Ayrıca bu dönemde İngiltere’de parlamento kurulmuştu. Tarihçilere göre İngiliz kültür ve milli bilinci bu dönemde oluşturulmuştu.

Tudorlardan sonra İngiltere tarihinde İmparatorluk dönemi başlamıştır. 1603 yılında Tudorların son yöneticisi olan Kraliçe elizabeth’in ölümünden sonra tahta akrabası olan İskoçya kralı VI. James oturmuştu. Bununla birlikte İngiltere ve İskoçya devletleri birleşmiş oluyordu. Hemen güçlü donanmasıyla yeni keşfedilen Amerika Kıtasından yer kapma yarışına girişildi. 1607 yılında Amerika Kıtasındaki ilk İngiliz yerleşimi olan Jamestown kuruldu. Bundan sonra Amerika’nın özellikle doğu kıyıları İngiliz şehirleriyle doldu. İngiltere ve İskoçya’dan pek çok kişi bu yeni fırsatlar kıtasına göç ediyordu. Hatta bazıları senetli köle olarak bile gidiyordu. İngiltere’nin aksine verimli topraklarıyla Amerika Kıtası tam bir çekim merkezi konumuna gelmişti. İngilizler ise bu yeni kolonileri düzen altında tutmak için merkezden yöneticiler atıyorlardı.

İngiltere sadece Amerika Kıtasıyla değil, Asya ile de ilgilenmekteydi. Devrinin en mükemmel donanmasına sahip olmasından dolayı karşısına çıkabilecek bir güç bulunmuyordu. Öncelikle ticaret şirketleriyle barışçıl yollarla Hindistan ve Çin ile ticaretini geliştirmeye başladı ama yerel yöneticiler bu ticaretin sürekli aleyhlerine geliştiğini görünce İngilizler’den kurtulmak istediler. Bu andan itibaren ise İngilizler zor kullanarak Hindistan ve Çin’in bazı bölgelerini ele geçirdiler. Teknolojik bakımdan üstün oldukları alanlar ateşli silahlar ve donanmalarıydı.

Bu dönemde İngiltere güneş batmayan İmparatorluğa dönüşmüştü. Baharat ve kumaş ticareti için Hindistan’ı Babür İmparatorluğu’ndan aldılar, yeni keşfettikleri Amerika ve Avustralya kıtalarını yönetip, verimli topraklarından faydalandılar, bu kıtalardaki insan gücünü karşılamak için Afrika’daki kolonileriyle köle ticaretini başlattılar ve tüm kazançlarını merkeze yani Londra’ya aktardılar. Çok kan döktüler, çok servet kazandılar. İngiliz ekonomisinin bu gün dahi en büyük ekonomiler arasında yer almasının sebebi o dönemde yaptıkları sermaye birikimidir.

Ama daha sonra bu kadar büyük bir imparatorluğu ellerinde tutmakta zorlanmaya başladılar. Amerika’nın İngiliz kolonilerinde yaşamakta olan koloniciler, sürekli merkez tarafından arttırılan vergilere dayanamayarak isyan ettiler. 1783 yılına kadar koloniciler ile İngilizler arasında bir çok savaş yapıldı ve bu yılda İngilizler Amerika’nın bağımsızlığını tanıdılar. Bununla birlikte kendilerinden dünya liderliğini alacak bir ülke kurmuş oluyorlardı. İkinci Dünya Savaşı’na kadar tartışmasız olarak en güçlü devlet olan İngiltere bu savaşla birlikte bu unvanını ABD’ye kaptırmış oluyordu.

Daha sonraları ise 1960larda oluşan bağımsızlık dalgası ile Afrika ülkeleri ve Hindistan bağımsızlıklarını ilan ettiler. 1999 yılında ise İngiltere Hong Kong’u Çin’e bıraktı. Bu gibi gelişmeler ile İmparatorluk küçülse de hala İngiltere tahtına bağlı 18 farklı ülke bulunmaktadır.

Kaynaklar

http://www.nkfu.com/roma-britanyasi-hakkinda-bilgi/

https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_British_Isles

http://www.bayrakfirmalari.com/Sayfa.asp?islem=2&SayfaNo=163

http://ewn.co.za/cdn/-%2Fmedia%2FFE6B2A91D6F54B84820A22661E8D1E47.ashx%3Fas%3D1%26h%3D441%26w%3D700

http://www.timemaps.com/history/britain-750ad

#ingiltere #roma imparatorluğu #keltler #iskoçlar #irlandalılar #magna carta #william wallace #britonlar #anglo saxon

Malazgirt Zaferi

Tarih 26 ağustos 1071. İki büyük güç Malazgirt ovasında karşılaşıyor. Bir tarafta binlerce yıldır ayakta kalan Romanın mirasçısı Doğu Roma, diğer tarafta Oğuz Türklerinin kurduğu İslamın kılıcı Selçuklu. Ve bu orduların başında iki muzaffer komutan. Alparslan ve Romen Diojen. İkisi de kazanmak istiyor. Biri doğu sınırlarındaki belirsizliği ortadan kaldırmak, diğeri ise Orta Asya’dan gelen büyük nüfus akını için yeni bir yurt ele geçirmek istiyor. İkisi de kararlı, ikisi de galibiyetten emin. Ama akşama doğru bu savaşın tek bir galibi olacak. Ve Anadolu’da yepyeni bir çağ başlayacak.

Selçuklular, Gazneliler’den Dandanakan Savaşında özgürlüklerini kazanalı henüz 31 yıl olmuştu. Tuğrul Bey ve Çağrı Bey Gazneliler’i yenmiş, diğer küçük beylikleri yönetimi altında toplamış ve birden bire büyük bir İmparatorluk haline gelmişlerdi. Öyle ki yıllarca Abbasi Halifesini esaret altında tutan güçlü Büveyhoğullarını bile tarih sahnesinden silerek İslam’ın yeniden dirilişini sağlamışlardı. Bu hızlı büyüme Tuğrul Bey’in yeğeni olan Alparslan döneminde de sürmüştü. Şimdi Alparslan’ın başka bir hedefi vardı. Yeni yurtlar kazanmak ve doğudan gelen göçebe Türkmenlere yeni bir yurt verebilmek.

Selçukluların merkezi konumundaki İran’da tam düzen sağlanmışken, göçebelerin güvenli liman olarak gördüğü İran’a büyük kitleler halinde göç etmesi sorun yaratmaktaydı. Yerliler ve göçerler arasında bir çok problem çıkıyordu. Göçebeler alışık oldukları özgürlüklerinde taviz vermek istemiyorlar ve bazen yerlileri yağmalamaya kadar gidebiliyorlardı. Alparslan yeni gelen bu grubu düzene sokmakla enerji harcamak yerine, çok akıllı bir hamleyle onların bu enerjisinden faydalanmayı düşündü. Batıda bir çok fethedilecek toprak bulunuyordu. Göçebe Oğuz ve Türkmen topluluklarını batıya yönlendirdi. Çünkü o dönemde ortam fetih için çok müsaitti. Doğu Roma İmparatorluğu içinde taht kavgaları vardı. İmparator batı sınırlarını yine başka bir Türk boyu olan Peçenek ve Kumanlardan korumakla uğraşıyordu. Ayrıca yönetim boşluğundan dolayı Anadolu’da yaşayan halklar arasında da sorunlar vardı.

Genellikle batı kaynaklı tarihin bize öğrettiği şey, Türkler gelmeden önce Anadolu’da Yunan kökenlilerin yaşadığıdır. Bu bilgi tamamen yanlıştır. Çünkü bu dönemde Anadolu’da Rumlar (ki Rum aslında Romalı demektir), Ermeniler, Grogeryenler ve Süryaniler yaşamaktaydı. Hatta Tunceli yöresinde kavimler göçü sırasında bölgeye yerleşmiş olan Hun Türklerinin torunları bile yaşıyordu. Böylesine karışık bir durumda olan Anadolu’da Ermeniler, Rumlara verilen imtazlardan hoşnut olmuyor, bu yüzden Rum ve diğer Hristiyan bölgelerine akınlar yapıyorlardı. Doğu Roma İmparatorluğu ise Türkler gelene kadar bölgeyle ilgilenmemiş, kendi halinde yaşamalarına izin vermiş ve sadece vergi toplamakla yetiniyordu.

En sonunda Türk tehdidi Doğu Roma sınırına gelmişti. Tehlikeyi fark eden Doğu Roma Kraliçesi ordu komutanlarından olan Roman Diojen ile evlenerek onu İmparatorluk tahtına oturttu. Romen Diojen Kapadokyalı tanınımış bir ailenin oğluydu. Çok yetenekli ve hırslı olmasından dolayı ordu komutanlığına kadar ilerlemiş, ama 1067 yılında Bizans İmparatoru X. Konstantin Dukas'ın oğullarını imparatorluk tahtından indirmek için hazırladığı bir komplo nedeni ile idama mahkum edilmiştir. İdam kararını beklerken tahtın asıl sahibi Kraliçe Eudokia’dan evlilik teklifi almış ve ülkenin başına geçmişti.

İmparator olduktan sonra hazırlattığı orduları Selçukluların üzerine yönlendirdi. Yaptığı 3 farklı akınla Selçuklular’ı Fırat nehrinin doğusuna itmeyi başardı. Son bir seferle birlikte Selçuklu tehdidinden tümden kurtulmak istiyordu. Bunun için Rum, Ermeni, Kıpçak, Peçenek, Uz, Slav, Got, Alman, Frank ve Gürcülerden oluşan bir ordu kurdurdu. Kimi tarihçilere göre bu ordunun mevcudu 1 milyon iken gerçekçi rakamlara göre 70-75 bin arasında bir mevcudu bulunuyordu. Ordunun sayısal üstünlüğü bulunmasına rağmen Anadolu’da yaşayanlarda oluşan ayrılık, orduda da görülmekteydi. Bu kadar farklı unsurun bir arada olması ordunun yönetimini zorlaştırıyordu.

Alparslan ise Anadolu içerisindeki akınları Türk komutanlara bırakmış, kendisi Mısır’ı fethetmek için ordusuyla Mısır’a yönelmişti. Bu fırsattan yararlanmak isteyen Romen Diojen hemen ordusuyla yola çıktı ve Selçuklu topraklarının dışında kalan ama Selçuklu devletine ait olan Malazgirt kalesinin almak için oraya yöneldi. Durumu haber alan Alparslan öncü birliklerin Diojen’in ordusunu oyalaması talimatını verip, asıl ordusuyla Malazgirt’e doğru yola çıktı. Tabi bu sırada iki güç arasında elçiler görüşmelerini sürdürüyordu. Halep’te olan Alparslan’a Anadolu’dan çıkmasını isteyen elçilere Alparslan olumsuz cevap vermişti. Aynı şekilde Diojen ile görüşen Selçuklu elçileri de Diojen’den “Sultânınıza söyleyiniz; kendileriyle sulh müzakerelerini Rey’de yapacağım, ordumu İsfahan’da kışlatıp, Hemedan’da sulayacağım” cevabını aldılar. Heyet başkanı Sav Tigin de, Diyojen’e; “Atlarınızın Hemedan’da kışlayacaklarından ben de eminim, fakat sizin nerede kışlayacağınızı bilemiyorum” diyerek, gereken karşılığı verdi.

Sonunda iki ordu Malazgirt ovasında karşılaştı. Sultan elçiler göndererek son ana kadar barış istediğini söyledi. Ama Diojen ordusunun büyüklüğüne güvenerek, bu teklifi reddetti. Bu sırada elçiler gidip, gelirken karşı ordudaki unsurları kendi yanlarına çekmek için uğraşıyorlardı. Alparslan’ın elçileri Türk soylu olan Peçenek ve Kıpçakları kendi yanlarına çekebildiler. Ayrıca Diojen’in ordusundaki Ermeniler de Diojen’den hiç haz etmiyorlardı. Çünkü Malazgirt’e gelirken Diojen halktan aldığı tepkilerden dolayı Ermeni köylerini boşalttırmış ve bir çok Ermeni’yi öldürtmüştü. Bu yüzden Ermenilerle arasında bir husumet oluştu ve Ermeniler de saf değiştirmişti. Böylece Diojen’in 70 bin kişilik ordusu biraz da olsa küçülmüştü. Alparslan’ın ordusu ise 30-40 bin kişiden oluşmaktaydı.

Alparslan bu savaşta yenilirse Doğu Roma’nın önüne çıkabilecek başka bir güç olmadığını, gerçekten de Diojen’in dediği gibi atlarını Hemedan’da sulayabileceğini biliyordu. Askerler arasında da Doğu Roma ordusunun büyüklüğü karşısında tereddütler oluşmaya başlamıştı. Bu yüzden Alparslan zırhının üzerine kefen gibi beyaz bir elbise giydi. Türk adeti olan savaştan önce atının kuyruğunu bağladı ve askerlerine “Burada Allahü teâlâdan başka bir sultan yoktur, emir ve kader O’nun elindedir. Bu sebeple benimle birlikte cihad etmekte veya benden ayrılmakta serbestsiniz” dedi. Askerler coşarak hep bir ağızdan; “Asla emrinden ayrılmayacağız” karşılığını verdiler. Sonra hepsi ağlayarak helalleştiler.

Bizans ordusu klasik düzende dizilmişti. Sağ ve sol kanat birlikleri ve merkezde de Diojen bulunmaktaydı. Alparslan ise hilal taktiğini uygulamak için ordusunu bu düzende hazırlamıştı. Küçük bir birlikle saldırdıktan sonra yenilmiş gibi kaçan Türkleri kovalamaya başlayan Diojen nerede duracağını bilemedi. Türk süvarileri hafif olduğu için zırhlarla donanmış Roma süvarilerinden çok hızlıydılar. Alparslan’ın yanlara konuşlandırdığı okçular sürekli Diojen’in askerlerine saldırıyordu. Diojen son anda ordusunu geri çekmek istedi. Bu sırada Selçuklu’nun ana ordusu da yetişmişti. Tüm Doğu Roma ordusu kılıçtan geçirildi. Hatta İmparator Diojen bile Selçuklu askerlerinin eline düşmüştü.

Esir imparator Alparslan’ın huzuruna getirildiğinde ona “Eğer savaşı sen kazansaydın bana nasıl muamele ederdin?” diye sordu. İmparator, onu öldürteceğini söyleyince Alparslan “Ben sana bir imparatora yakışır şekilde davranacağım” dedi. Aralarında bir anlaşma yapıldı. İmparator kendi fidyesi için 1.500.000 denarius, vergi olarak da her yıl 360.000 denarius ödeyecek; ayrıca Antakya, Urfa, Ahlat ve Malazgirt'i de Selçukluya bırakacaktı. Alparslan, İmparatora vekalet etmeleri için bir Türk birliğini görevlendirdi. İstenilen fidyenin bir kısmını bu askerlere veren İmparator, sefer sırasında tahtı ele geçiren VII. Mikhail Dukas’ı yenmek için bir ordu topladı. Ama Kilikya tarafında yenilerek Kınalıada’daki bir manastıra kapatıldı. Gözlerine mil çekildi ve kısa bir süre sonra da öldü.

Malazgirt Savaşıyla Alparslan Türklere yeni bir yurt kazandırmış oldu. Böylece Anadolu’da bin yıldır süren Türk devri başlamış oldu.

Kaynaklar

http://www.aksitarih.com/anadolunun-fethi.html https://tr.wikipedia.org/wiki/Malazgirt_Meydan_Muharebesi http://www.dallog.net/savaslar/malazgirt.htm

#selçuklular #sultan alparslan #doğu roma #bizans #malazgirt #romen diojen

Tatarlar

Tatarlar, büyük bölümü Rusya ve Ukrayna’da yaşayan Türk soylu bir halktır. Genel olarak Cengiz Han'ın ordusundaki Moğollar ile Türklerin karışımı olan bir halk olarak kabul edilmektedir. Cengiz Han'ın Moğol birliğini kurup, Çin ve Batı üzerine seferlere başlaması üzerine bölgede bulunan Turani halklar Cengiz’in ordusuna katılmaya başladılar. Bu halklardan biri de Tatarlardı. Tatarların kökeni hakkında çeşitli varsayımlar bulunmaktadır. Bunlara göre Tatarlar;

- Türktür - Moğoldur - Türk-Moğol karışımıdır - Ayrı bir Turani topluluktur

Bu kadar farklı köken varsayımının bulunmasında Tatar isminin her bir ülke ya da bölgede farklı bir anlam için kullanılması yatmaktadır. Rusya’da, Rusya Müslümanları için, Türkiye’de kuzey Türkleri için, Avrupa’da Doğu Turani halklar için kullanılan bir kavram olmuştur.

Tatar adını ilk olarak Orhun yazıtlarında görmekteyiz. Otuz Tatarlar olarak geçen bu grubun adı Uygur ve Göktürk kitabelerinde ise Dokuz Tatar olarak anılmaktadır. Uygurlar ile Tatarların yaptığı savaşlar bu kitabelerde yer bulmuştur.

Daha sonraları ise 13. yüzyılda Cengiz Han'ın ordusuna katılan bir grubu görmekteyiz. Cengiz Han'ın Moğol devleti çok uluslu bir yapı içermekteydi. Moğollar, Türkler, Tatarlar, Çinliler ya da ele geçirdiği herhangi bir bölgedeki halk Moğol askeri olabilmekte ve tarih yazanlar açısından da hepsi Moğol sayıla gelmekteydi. Bu durumdan dolayı tek bir milletin adı olan Tatar kelimesi daha sonraları imparatorluğun Batı kısmındaki halkları ifade etmek için kullanılmıştır. Özellikle Moğol İmparatorluğu dağıldıktan sonra kurulan devletlerden Altın Ordu Devletinin halkı için kullanılmıştır.

Altın Orda Devleti,1242 yılında Cengiz Han’ın torunu olan Batu Han tarafından kurulmuştur Cengiz Han, eski Türk geleneği olduğu üzere devletini oğulları arasında bölüştürdü. Büyük oğlu Cuci’ye Seyhun ırmağının batısındaki bölgeleri vermişti. Cuci’nin oğlu Batu Da devletin dağılma sürecinde kendi devletini ilan etti. Altın Orda Devleti, yüzyıllar boyunca Deşt-i Kıpçak bölgesinde gücünü korumuş, Rus Knezliklerinden vergi almış ve hem medeniyet hem de kültür alanında çok ileriye gidebilmişti. ama 14. yüzyılın sonlarında Timur ile yaptığı mücadeleden dolayı gücünü kaybetmeye başladı. Batıda ise Rus Knezliklerinin birleşmesi ile en büyük Kenzlik olan Moskova Knezliği tarafından 1502 tarihinde yıkılmıştı.

Peki milyonlarca Tatara ne olmuştu? Altın Orda döneminde sadece 100 bin nüfuslu 20 civarı şehir olduğundan bahsedilmektedir. Bunun dışında göçebeleri ve küçük şehirleri de düşündüğümüzde büyük bir nüfusa sahiptiler. O dönemde Ruslar ise azınlık olarak yaşıyorlardı. Profesör doktor Aydın Köksal’ın bir söyleşisinde anlattığına göre Rusya’da nüfus kayması yaşanmıştır. Tatar nüfus yavaş yavaş Hıristiyanlaşmış ve milli benliklerini koruyabilecek bir devlet idaresi altında olmadıkları için Ruslaşmışlardır. Bu gün her Rus’un geçmişi incelendiğinde Tatar geçmişine ulaşılabilmektedir.Rusların da devlet yönetimi ve kültrel açıdan Tatatrlardan ve Altınorda devletinden çok fazla etkilenmişleridir. Tatar kökenli devlet adamları özellikle Moskova Prensliği’ne Moğol devlet teşkilatını ve hükümdarlık anlayışını öğrettiler. Altınordu askeri sisteminin Ruslar üzerinde büyük tesiri oldu. Birçok knez ve Rus ileri gelenleri Moğol kızları ile evlenmişti. Rus üst tabakası kültürel olarak Moğollaştı. Altınordu dağıldıktan sonra kurulan Kırım, Kazan ve Kasım hanlıklarından birçok Tatar da Rus knezlerinin hizmetine girerek, zamanla Hıristiyan oldu. Rus tarihinde önemli rol oynayan Rus asillerinin birçoğu Tatar kökenlidir.

Tatarlar ve Bulgarların akraba olması da muhtemeldir. Avrupa Hun İmparatorluğu kurulacağı zaman Batıya göç eden Hun kavimleri içinde Ogurlar da bulunmaktaydı. Ogurlar’ın bir kısmı günümüzdeki Volga tarafında iskan ettiler ve göç yolculuklarını burada bitirdiler. Bir kısmı da batıya devam ederek Peçeneklerle birlikte Balkanlara doğru yol aldılar. Bu grup daha sonra Slavların güneye göçmesiyle yoğun Slav nüfusu içinde eridiler. Hristiyanlaşma ile birlikte milli ve kültürel yapılarını kaybedip, bu günkü Bulgar ulusunu oluşturdular. Volga Bulgarları ise Cengiz’in orduları gelene kadar Volga kıyısında yaşadılar. Gelen yeni Türk-Moğol karışımı halk ile karışıp, günümüz Tatarlarını oluşturdular.

Günümüz Tatarları 6 farklı boydan oluşmaktadır. Yaşadıkları ve konuştukları lehçelere göre aşağıdaki gibi ayrılmıştır;

- Volga-Ural Tatarları: Tataristan Tatarları, Başkurtlar - Kırım Tatarları - Astrakhan Tatarları - Sibirya Tatarları - Ak Tatarlar - Kara Tatarlar

Yukarıdaki haritada kırmızı ve yeşil oklan bölgeler Tatar bölgelerini göstermektedir. Tatarlar Rusya, Sibirya, Kırım, Kafkasya ve Türkiye’de yaşamaktadırlar. Ülkelere göre Tatar nüfusunu aşağıda görebilirsiniz;

Tatar ulusu Soviyet döneminde Rusların ayrımcı politikalarından en fazla etkilenen halklardan biri olmuştur. Soviyet yöneticilerinin içerisinde Tatar soyundan gelen bir çok politikacı olmasına rağmen soyunu inkar edip, Rus gibi davrananların yüksek yerlere gelebilmesinden dolayı bu insanlar kendilerini inkar etmişlerdir. Mesela Soviyetlerin fikir babası ve ilk genel sekreteri olan Lenin de Tatar soyundan gelmektedir. Buna rağmen 1944 yılında 200 bin civarında Kırım Tatarı Özbekistan ve Rusya'nın değişik bölgelerine sürgün edilmiş, bu nüfusun yarısı sürgün sırasında ya da sürgün sonrasında hayatını kaybetmiştir. Bir kısım Tatarlar da Türkiye’ye gelmiş, çoğunluğu Eskişehir ve Ankara yörelerine yerleştirilmiştir.

Günümüzde Tatarlar’da milli bilinç uyanmaktadır. Özellikle Kırım Tatarları yıllar boyu süren baskılar ve zoraki göçlerden dolayı bu bilinci en iyi şekilde korumaya çalışmaktadırlar.

Kaynaklar

https://www.youtube.com/watch?v=zVX3-5AE7Ts http://www.bugun.com.tr/ruslari-tatarlar-adam-etmisti-yazisi-1006326 https://en.wikipedia.org/wiki/Tatars http://www.biligbitig.com/2014/07/tatarlar-kirim-crimean-tatars.html

#tatarlar #kırım #altınorda #türk #moğol

Haçlı Seferleri

Haçlı seferleri kavramı Avrupalı devletlerin Papa öncülüğünde birleşmesi ve Müslümanlar ile Katoliklik dışındaki mezheplere karşı seferler düzenlemesidir. Başlarda bu seferlerin amacı tamamen dini özellik taşımaktayken, daha sonra doğunun zenginliklerini elde etmek ve Hristiyanlığın etki alanını genişletmek olmuştur. Orta çağ boyunca sürekli birbirleriyle savaşan Avrupa Devletlerinin Papanın çağrısına uymasıyla bir birlik kurulmuş ve Avrupalılık bilincinin oluşmasına katkıda bulunmuştur. Haçlı seferleri 3 farklı başlık altında incelenebilir;

- İlk Haçlı Seferleri - Avrupa içindeki Haçlı Seferleri, - Osmanlılara karşı düzenlenen Haçlı Seferleri

İlk Haçlı Seferleri: 1095-1272 yılları arasında olan, Müslümanlara karşı düzenlenmiş 9 farklı Haçlı Seferini ifade etmektedir. Bu seferler Haçlı Seferlerinin başlangıcı olması açısından önem arz etmektedir. Selçuklu ordularının 1071 Malazgirt zaferinden sonra Anadolu’ya rahatça sokulmasından endişe duyan Bizans İmparatorluğu, Papa ve Avrupalı kralları yaklaşan tehlike konusunda uyarmış ve bu seferin düzenlenmesini sağlamıştır. Zaten İber yarımadasında olan Müslümanlar konusunda sıkıntı içinde olan Avrupa devletleri, iki taraftan sarılmak istemiyorlardı ve bu seferlere katılmak için birleştiler. Başlarda sadece Türkleri Anadolu’dan atmak, Kudüs'ü ele geçirmek ve orta doğudaki Hristiyanları korumak olan bu seferlerin amacı daha sonraları doğunun zenginliklerini ve daha fazla toprak ele geçirmek oldu. Papa ise hem Müslüman tehdidini ortadan kaldırmak, hem de kendisinden daha bağımsız bir şekilde hareket etmekte olan Doğu Hristiyanlığını etkisi altına almak için bu seferleri organize etmeye başladı.

Birinci Haçlı Seferi (1095-1099): 1095 yılında Fransa’nın Clermont kentinde toplanan konsülde Papa II. Urban’ın teşvikiyle Müslümanlara karşı bir Haçlı Seferi yapılması kararı alındı. Ama halkın bu sefere katılması için propaganda yapılması gerekiyordu ve Avrupa'nın her yerindeki kiliselerde Haçlı Seferinin önemi anlatılmaya başlandı. Sefere katılanların doğrudan cennete gideceği vaat edildi. Zaten kiliseler sayesinde ellerinde hiçbir şeyleri olmayan halk cennetten yer bile satın alamıyordu. Bu yüzden bu fırsatı kaçırmak istemeyen köylülerin birleşmesiyle Birinci Haçlı Seferinin ilk aşaması olan “Köylü Haçlı Seferi” başlamış oldu. Soylular ve askerler bu ilk Haçlı seferine katılmayı tercih etmediler. 1096 yılında yola çıkan köylüler İznik tarafında Selçuklu ordusu tarafından tamamen imha edildiler.

Birinci Haçlı Seferinin ikinci aşaması ise “Baronların Haçlı Seferi” olarak bilinen, Avrupalı soyluların ve profesyonel askerlerin katıldığı bölümüdür. 1097 yılında İstanbul önlerine gelen orduda Güney İtalya Normanları, Lorraineliler ve Fransızlar bulunmaktaydı. Bu ordu yolda gelirken iaşelerini sağlamak için Macaristan tarafında halka çok eziyet ettiler. Hatta bu yüzden Macar ordusu tarafından hücuma bile uğramışlardı. Bizans İmparatoru I. Aleksios Komnenos Haçlı ordusunu Anadolu’ya geçirdi ve yanlarına yolları iyi bilen rehberler verdi. 30 bin ile 70 bin arasında değiştiği tahmin edilen bu ordu Anadolu’ya yöneldi. 5 haftada Anadoluyu geçip, Kudüs'e ulaşmayı planlarken, Selçukluların hücumlarından dolayı 2 yılda ancak Anadolu’dan çıkabilmişlerdi.

Selçuklular gelen tehlikeyi tahmin ettikleri için başkent İznik’i boşaltmışlar ve Anadolu içlerine çekilmişlerdi. Dönemin Selçuklu Sultanı I. Kılıçaslan, Danişmend Gazi’nin askerleriyle güçlendirdiği ordusuyla Haçlıları Eskişehir yakınlarında karşıladı. Daha önceden daha kolay ikmal sağlamak için Haçlı ordusu ikiye ayrılmıştı. Selçuklu ordusu 8 bin, Haçlı ordusu ise 15 bin kişiden oluşuyordu. Haçlıların sayısal üstünlüğü, zırh kullanmaları ve arkadan gelen Haçlı takviyesinden dolayı Kılıçaslan savaş meydanından geri çekildi ve bundan sonra Haçlıları gerilla savaşıyla yavaşlatmaya çalıştı.

Haçlılar zor koşullar altında Antakya’ya inebildiler. Daha sonra Urfa’da bulunan Ermeni kralı ile ittifaka girdiler ama hile ile Ermeni kralını öldürüp, İlk Haçlı devleti olan Edessa Kontluğu’nu (1098) kurdular. Bu kontluk Zengi Hanedanları 1149 yılında kontluğa son verene kadar ayakta kaldı.

Daha sonra Haçlılar Antakya’yı kuşatarak orada bir Antakya Kontluğu kurdular. Antakya’yı aldıktan sonra 20 bin Müslüman’ı katlettiler. Antakya’da bir süre iaşe sağladıktan sonra nihai hedefleri olan Kudüs’e yöneldiler ve o dönemde Fatımiler’in elinde olan Kudüs’ü kuşattılar. 8 gün süren kuşatmadan sonra Haçlılar Kudüs’e girdiler ve 70 binden fazla Müslüman ve Yahudi’yi katlettiler. Fransızların öncülüğünde bir Kudüs Kontluğu kurdular. Daha sonra Antakya ve Kudüs’ün irtibatını sağlamak amacıyla bu iki bölge arasında kalan Trablusşam’ı işgal ederek Trablus Kontluğu’nu kurdular. Böylece bölgede birbirine bağlı 4 farklı Hristiyan kontluk kurulmuş oldu.

1101 yılında ise Birinci Haçlı Seferinin üçüncü aşaması olarak kabul edilebilen başka bir sefer organize edilmiştir. Bu seferde amaç Antakya ve Kudüs’teki birlikleri desteklemekti. Yaklaşık 300 bin kişilik olan bu ordu, daha önceden giden Haçlıların izlediği yolu kullanmak istediler ama Haçlılar tüm iaşeyi bitirdiği için kıtlıktan harap ve bitap duruma düştüler. I. Kılıçaslan ve Danişment Gazi’nin orduları tarafından tamamen yok edildiler.

İkinci Haçlı Seferi (1147-1149): İkinci Haçlı Seferi, Musul atabeyi İmadeddin Zengi’nin Urfa Kontluğu’na son vermesi ile sıranın kendilerini geldiğini düşünen Haçlılar’ın yardım istemesiyle Alman İmparatoru III. Konrad ve Fransa Kralı VII. Louis’in bizzat ordularının başına geçerek yeni bir sefer yapmalarıyla başlamıştır. Anadolu’dan geçerken ok büyük zayiata uğradılar. Türk güçleri karşısında direnemeyeceğini anlayan Fransız kuvvetleri doğrudan Antalya yöresine inip, oradan gemilerle Kudüs’e erişmek istediler. Ama bu Fransız kuvvetlerinin çoğu bu gün Denizli’nin Kazıkbeli denilen bölgesinde imha edildi ve sadece kralları Kudüs’e varabildi. Selçuklu Sultanı I. Mesud ve Halep atabeyi Nureddin Mahmut Zengi’nin yaptığı akınlarla da Haçlı ordusunun büyük bir kısmı imha edilmiş oldu. Bu Haçlı Seferi Haçlılar için büyük bir hezimet olmuş ve Müslümanlar açısından da Haçlılar’ın yenilebileceği anlaşılmıştır.

Üçüncü Haçlı Seferi (1189-1192): Selçuklular’ın Halep Atabeyi olan Nureddin Mahmud Zengi (Oğuzların Avşar Boyundandır)’nin komutanlarından olan Selahaddin Eyyübi (söylendiği gibi Küğrt değil Türk’tür) Nureddin Zengi’nin ölümüğnden sonra dul eşi ile evlenerek devletin başına geçti ve önce Mısır’daki Fatimiler’e son vererek İslam dünyasındaki çift başlılığa son vermiştir. Daha sonra ise 1187 yılında Hıttin savaşında Haçlılar’a büyük bir yenilgi tattırdı ve Kudüs’ü ele geçirmiş oldu.Bu gelişmeler üzerine Haçlılar takrardan Kudüs’ü ele geçirme sevdasına düşştüler.

İngiltere Kralı Aslan Yürekli Richard, Fransa Karalı II. Filip ve Alman İmparatoru Friedrich Barbarossa kuvvetlerini toplayarak Kudüs’e doğru yöneldiler. Almanların, Selçuklu hücumları arasında Anadolu’dan geçerek Silifke ovasına inebilmelerine karşın İmparatorları Barbarossa’nın serinlemek için girdiği bir nehirde boğulmasıyla dağıldılar. Fransız ve Almanlar ise deniz yoluyla Akka limanına ulaşabildiler. Birkaç kere Kudüs’ü almak için uğraştılarsa da Selahaddin Eyyübi’nin mükemmel savunması karşısında etkin olamadılar ve tekrardan ülkelerine dönmek zorunda kaldılar. Böylece Üçüncü Haçlı seferi de sona ermiş oldu.

Dördüncü Haçlı Seferi (1202-1204): Haçlılar bir türlü Kudüs’ten vaz geçemiyorlardı ve Birinci Haçlı Seferinde olduğu gibi tekrardan Kudüs'ü ele geçirmek istiyorlardı. Bu yüzden Papa III. Innocentius Avrupa’yı yeni bir Haçlı Seferi yapmaya teşvik etti. Bu seferin diğerlerinden farkı doğrudan Papalık tarafından kontrol edilmesiydi. Toplanan ordunun gemilerle Mısır'a çıkarılması, Mısır’ın alınması ve oradan da Kudüs’e sefer yapılması planlanmıştı. Anadolu Selçuklularıyla ve Eyyubilerle uğraşmadan doğrudan hedefe varmak istiyorlardı. Bu taşıma işi için o devrin en iyi denizcileri olan Venediklilere başvuruldu. Venedikliler 84 bin gümüş mark nakliye ücreti karşılığında bu taşıma işini almışlardı. Ayrıca sefer sırasında Haçlı Ordusunun deniz gücünü oluşturarak, alınan yerlerin yarısını da kendilerine almak için anlaşmışlardı. Fakat Haçlı ordusu, Venediklilerle anlaşma yaparken Mısır konusunu hiç açmamıştı ve Venedikliler Kudüs’e gideceklerini sanıyorlardı.

Venedikliler bu taşıma işi için yeni gemiler inşa etmişlerdi. Ama seferden önce katılmayı taaddüt eden 35 bin kişiden sadece 12 bin kişisi toplanma yeri olan Venedik’e geldi. Bu da ödenmesi gereken 84 bin altın yerine sadece 51 bin altın toplanmasına neden olmuştu. Venedikliler kalan meblağın tahsili için kendilerine bağlı olan ve isyan halinde olan Zara şehrindeki isyanın bastırılmasını talep etti. Haçlılar mecburen bu isyanı bastırdılar.

Bu sırada Bizans tahtında hak iddia eden Aleksios Angelos, tahtı ele geçirme konusunda Haçlı ordusunun kendisine yardım etmesi koşulunda Haçlı seferi için yüklü miktarda yardımcı olacağına dair Haçlıları ikna etmeyi başarmıştı. Yaptığı vaatler arasında, Venedik’e olan borçların ödenmesi, Bizanslı askerlerin Haçlı seferine katılması ve Papa için en önemli vaat olan Ortodoks Kilisesinin Katolik Kilisesine bağlanması bulunmaktaydı. Bu sebeplerden dolayı Haçlılar rotalarını Konstantinopolis’e (İstanbul) çevirdiler. 1204 yılının ocak ayında büyük bir kuşatma ile Konstantinopolis’e girdiler ve tüm Ortodoks kiliselerini yağmaladılar. Selanik’te bir krallık kuruldu. İstanbul’da bir Latin İmparatorluğu kurulmuş oldu. Bizans İmparatorluğu’ndaki asiller İznik’e kaçarak orada bir İznik Rum İmparatorluğu kurdular. İstanbul merkezli Latin İmparatorluğu 1261 yılına kadar ayakta kalabildi. Bulgarların ve İznik Rum İmparatorluğu’nun saldırılarıyla yıkıldılar.

Bu Haçlı Seferi amacından saparak, Müslümanlar yerine Ortodoksları vurmuş oldu. Ortodokslar ve Katolikler arasında yüzyıllar sürecek bir sürtüşmeye neden olmuştur.

Beşinci Haçlı Seferi (1217-1221): III. Innocentius Kudüs’ü almayı kafasına koymuştu ve Dördüncü Haçlı Seferinin amacına ulaşmadığını düşündüğü için yeni bir Haçlı Seferi toplamaya karar verdi. Buradaki amaç sadece Akka şehrine sıkışmış olan Kudüs Krallığı’nı kurtarmak ve Kudüs’ü ele geçirmekti. Mısırdaki Dimyat kalesini kuşatarak ele geçirdiler. Ama daha sonra Eyyubiler tarafından dimyat geri alındı ve böylece Altıncı Haçlı Seferi sona ermiş oldu.

Altıncı Haçlı Seferi (1228-1229): Roma-Germen İmparatoru II. Frederick yeni bir Haçlı Seferi organize etti. Birlikleriyle önce kendisine bağlı olan Kıbrıs adasına çıktı. Daha sonra Mısır Eyyübi Sultanı Kamil ile anlaşmaya vararak Kudüs’ü ele geçirdi ve iki devlet arasında 10 yıl sürecek bir barış anlaşması imzaladı. Barış ile Kudüs’ün ele geçirildiği tek Haçlı seferi olması açısından önemlidir.

Yedinci Haçlı Seferi (1248-1254): Fransa kralı IX. Louis tarafından organize edilen bu haçlı seferinde Dimyat’ı alan kraldaha sonra Kahire’ye ilerlemek istedi ama 1249 yılında Mansura Savaşında Salih Eyyüp tarafından yenilgiye uğradı. Daha sonra dimyat’ı da geri vererek ülkesine geri döndü.

Sekizinci Haçlı Seferi (1268-1270): IX. Louis tekrar Mısır’a gitmek için bir ordu topladı ama bu sırada Tunus tarafındaki Arap korsanların Hıristiyan gemilerine saldırdığı haberini alınca seferin yönünü Tunus’a çevirdi ama askerlerinin çoğunu veba ve dizanteri yüzünden kaybedince Sultan ile anlaşarak geri çekilmek zorunda kaldı.

Dokuzuncu Haçlı Seferi (1271-1272): İngiliz kralı Edwrd tarafından Memlük Sultanı Baybars üzerine bir sefer düzenlenmiştir. Akka üzerinden Kudüs’e saldırma girişimi başarısızlıkla sonuçlanmış ve Avrupalılar’ın ortadoğuya yaptığı son Haçlı Seferi olmuştur.

Avrupa İçindeki Haçlı Seferleri: Katoliklik dışındaki görüşlere karşı düzenlenen haçlı seferleridir.

Albigeois Haçlı Seferi: Güney Fransa’da bulunan Kathar mezhebi mensuplarına karşı Katolik Fransızlar tarafından 1209 yılında düzenlenen bir haçlı seferidir.

Bogomillere Karşı Haçlı Seferi: Bosna’daki Kathar mezhebine karşı 1234 ve 1241 yıllarında Papalığın yaptığı Haçlı Seferidir.

Kuzey Haçlı Seferleri: İskandinav adasında yaşayan pagan halkın Hristiyanlaştırılması için 1147 yılında yapıldı.

Osmanlılar’a Karşı Yapılan Haçlı Seferleri: Niğbolu Savaşı (1396), Varna Savaşı (1444) ve Kutsal İttifak Savaşları (1683-1699), Hıristiyanların birleşerek Osmanlı’ya karşı yaptıkları savaşlardır.

#haçlı seferleri #selahaddin eyyubi #aslan yürekli richard #selçuklular #eyyübiler

Büyük İskender

Tarihin gördüğü en büyük komutanlardan biri olan Büyük İskender Makedonya’da Mö 356 yılında doğmuştur. Makedonya Krallığı’nın veliahtı olarak babası Filip’in yerine 336 yılında tahta oturmuştur. Makedonya Krallığı Mö 800 yıllarında kurulmuş olan bir krallıktı. İlk zamanlar kurulduğu yer bu günkü Makedonya bölgesinin daha doğusunda bulunmaktaydı. Yunanistan bölgesinde Atina ve Sparta ile birlikte etkin bir güç olarak yer almaktaydı. Atina’nın Sparta ve Makedonya’ya açtığı Peloponez savaşlarından (MÖ 431-404) sonra daha da güçlenmiştir. Burada Makedonyalıların Yunan kökenli olup, olmadığı konusuna da değinmek gerekmektedir. Gerçek Yunanlılar Atina ve Sparta çevresinde yaşamaktadır. Günümüz Yunanlılarının iddia ettiği gibi Makedonyalılar Yunan kökenli değildir. Ayrı bir ırka sahiptir. Ama o dönemdeki Yunan kültürünün etkinliği ile Yunanlılardan etkilenmişler, devlet ve ordu yönetiminde Yunan sistemini takip etmişlerdir.

Dönemin en büyük devleti ise İran’dan Batı Anadolu’ya kadar uzanan Pers İmparatorluğu’ydu. Diğer adı Ahameniş İmparatorluğu olan bu devlet MÖ 550 yılında kurulmuş, zengin şehirleri ve tüm Anadolu’yu ele geçirip, imparatorluk haline dönüşmüştür. Batı Anadolu’daki Atina’ya bağlı Yunan devletlerini tehdit etmeye başlamıştı. Pers İmparatoru Avrupa kıtasına geçip, Yunanlılar ve Makedonları da boyunduruğu altına almak istiyordu. Bu yüzden bir çok kez Yunan devletlerine saldırıyordu. Termopylae Muharebesi’nde 300 Spartalının yapmış olduğu savunma savaşı hala bilinmektedir. Bunun gibi bir çok kez Persler saldırmıştır. Bu saldırıların temelinde Yunan devletleri ve Makedonların Batı Anadolu’daki Perslere bağlı devletleri kışkırtarak isyanlarına sebep olmaları bulunmaktadır.

Makedonya Krallığı özellikle Büyük İskender’in babası olan Filip’in döneminde gelişmesinin zirvesine ulaşmıştı. MÖ 336 yılında suikaste uğrayana kadar çoğu düşmanını yenmiş, devletini İstanbul’a kadar genişletmiş ve Pers İmparatorluğu ile komşu olmuştu. Dördüncü karısı ile evlenmek için yapılan törende halka kendisini göstermek için tiyatroya girişinde şahsi korumalarından biri tarafından bıçaklanarak öldürülmüş ve hemen devletin ileri gelenleri tarafından oğlu İskender kral ilan edilmiştir.

İskender kral olduğu zaman henüz 20 yaşındaydı. Ama devrin ileri gelen hocaları tarafından eğitim aldığı ve babasının komutanlarının sadakati sayesinde kısa sürede duruma egemen oldu. İskender’in en ünlü hocası Platon’un öğrencisi olan Aristo’dur. Aristo’dan felsefe, tıp ve diğer bilimler hakkımda eğitim aldı. İskender küçüklüğünden beri Asya’yı ele geçirmek ve Hindistan’a erişmek istiyordu. Bunun için öncelikle Makedonya çevresinde sükuneti sağlaması gerekiyordu. Önce kuzeye çıkarak Trakya’da Triballileri sonra da Tuna’nın ötesindeki Getaları yendi. Bu sırada Atina’da çıkan bir ayaklanmayı bastırmak için güneye yöneldi. İliryalıları yendi ve Sparta dışındaki tüm Yunanistan’ı ele geçirdi.

Yunanistan bölgesindeki huzuru sağladıktan sonra Asya seferine hazırlanabilirdi. 30 bin piyade ve 5 bin süvari ile birlikte bu günkü Çanakkale’den Anadolu’ya geçti. Aristo’nun anlattığı Truva hikayelerinden hayran olduğu Aşil’in mezarını ziyaret etti. Daha sonra Granikos (günümüzdeki Biga Çayı) savaşında ilk kez Perslileri mağlup etti. Böylece Batı Anadolu’nun kapıları önünde açılmış oldu. Sard, Efes, Milet, Halikarnas’ı kendisine bağladıktan sonra Kapadokya bölgesine ilerledi. Oradan Kilikya (Adana) üzerine yürüdü ve Perslilerle ikinci karşılaşmasını yaptı. İsos Savaşında Pers İmparatoru III. Darius’u kesin olarak yendi. Dairus ordusunu geride bırakarak kaçabildi. İskender buradan güneye inerek Suriye ve Fenike’yi ele geçirdi. Bu sırada Darius sürekli barış teklifi yapıyor ama İskender bu teklifleri kabul etmiyordu.

İskender Perslilerle uğraşmayı bir süreliğine bırakarak Mısır’a indi ve tüm Mısır’a egemen oldu. Mısırlılar tarafından kurtarıcı hatta yarı tanrı olarak görülüyordu. Yerel Mısır yöneticilerini görevlerine atadı ve orduyu Makedonyalıların kontrolüne bıraktı. İskenderiye şehrinin kurulmasını emretti. Kışı geçirmek üzere bu gün Lübnan’da olan Tyrus (Sur) şehrine geldi. İskender’in bir diğer özelliği de ele geçirdiği bölgelerdeki yerel yöneticilerin görevlerinde kalmasını ve mevcut yönetimin devam etmesini sağlamasıydı. Kendi nüfusunun azlığından dolayı bu yerlere tamamen hakim olamayacağını bildiği için bu yolu tercih ediyordu. Batı ve Doğu medeniyetlerini bu şekilde birleştirerek Helenistik dönemi başlatmıştır.

İskender, Mısır’ı aldıktan sonra Mezopotamya’ya yöneldi. III. Darius ile bu gün Irak’ta bulunan Erbil şehrinde karşı karşıya geldi. Gaugamela savaşında 40 bin piyade 7 bin süvari ile Darius’un 250 bin piyade, 3500 süvari ve 15 savaş fili olan ordusuyla karşı karşıya geldi. Üstün savaş taktikleriyle Darius’un 140 bin adamını öldürürken sadece 4 bin kayıp vererek savaşı kazandı. Darius ile yaptığı bu son savaştan sonra Pers başkenti Babil’i aldı. Daha sonra Hazar kıyılarını ve Afganistan’ı aldı. İskitlerle giriştiği mücadeleden sonra yönünü Hindistan’ çevirdi.

Kaynaklara göre değişiklik gösterse de 35 bin ile 120 bin arasındaki ordusuyla Hindistan’a girdi. bu günkü Pakistan’da bulunan İndüs ırmağına kadar olan yerleri hakimiyeti altına aldı. Ordusundaki huzursuzluklardan dolayı Hindistan içlerine gitmekten vaz geçerek güneye yönelerek Hint okyanusu kıyısına kadar ilerledi. Hindistan seferi için hazırlıklara başladı.

Bu sırada Makedonyalılar ve Persleri bir araya getirmek için çalışmalara girişmesi (Persleri orduya alması, yönetim kademesine getirmesi) Makedonyalılar arasında huzursuzluklara neden olmaya başladı. Perslilerden kraliyet muhafız birliği oluşturdu. Tüm ordunun katıldığı bir ayaklanmadan (Sadece Perslilerden oluşturduğu kraliyet muhafızları katılmamıştır) sonra bazı eski Makedonları da Makdonya’ya geri gönderdi ve Pers ağırlıklı bir ordu kurdu. Daha sonra Babil’e geri döndü. Bir eğlence sırasında hastalandı ve 10 gün sonra 32 yaşındayken öldü.

Büyük İskender öldükten sonra devleti parçalanmaya başladı. İskender’in komutanları farklı bir bölgede egemenliğini ilan etti. Buna göre imparatorluk 5 parçaya ayrılmıştır;

- Lysimachus Krallığı

- Cassander Krallığı

- Antigonus Krallığı

- Ptolemy Krallığı

- Selecus Krallığı

Büyük İskender’den sonra Orta Doğu, İran ve Hindistan artık eskisi gibi olmadı. Kültürler karıştı, haklar karıştı, yeni şehirler kuruldu. İskender, Perslerden topladığı altınlarla para bastırdı ve bu da Yunanistan’dan, Mısır’a ve Hindistan’a kadar ticaretin etkinleşmesine neden oldu. İskender’in 60 civarında şehir kurdurduğu ve fethettiği yerlerdeki halkı bu şehirlerde yaşamaya zorladığı söylenmektedir. Bu sayede farklı kültürler birleşti ve Helenistik kültür oluştu. Büyük İskender’in amacı Makedonlar, Yunanlılar ve Perslerin karışımı bir ırk oluşturmaktı. Bunu tam olarak gerçekleştiremese de kültürel açıdan bu milletler birbirlerine yaklaşmış oldu. Ayrıca Fars kökenliler Büyük İskender’den sonra bir daha Anadolu’ya hakim olamadılar ve İran ve çevresine çekilmiş oldular.

Kronoloji

Mö 800 - Makedonya Krallığı’nın kuruluşu Mö 359 - Filip’in tahta çıkışı Mö 356 - İskender’in doğumu Mö 336 - Filip’in öldürülmesi ve İskender’in tahta geçişi Mö 334 - III. Darius ile Granikos Savaşı Mö 333 - Batı Anadolu’nun fethi ve III. Darius ile İssos Savaşı Mö 332 - Mısır’ın fethi Mö 331 - III. Darius ile Gaugamela Savaşı Mö 331 - Babil’in alınması Mö 329 - Kuzey seferi Mö 327-326 - Hindistan Seferi Mö 323 - İskender’in ölümü

Kaynaklar

https://go.hrw.com/hrw.nd/gohrw_rls1/pKeywordResults?keyword=st9%20alexander

https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_the_Great

#büyük iskender #makedonya #yunanistan #atina #persler

İslam Tarihi

İslam tarihi 571 yılında Hz Muhammed’in doğumu ile başlamıştır. O dönemde Arap yarımadasında güçlü bir devlet bulunmamaktaydı. Kuzey Arabistan, Yemen ve Hicaz olarak 3 farklı kültür bölgesi bulunmaktaydı. Kuzey bölgesi, Bizans ile ittifak halinde olan Kays kabilesi tarafından yönetilmekteydi. Güney bölgeleri ise Yemen kökenli olan ve Sasani İmparatorluğu ile yakın olan Banu Kalb kabilesi tarafından yönetilmekteydi. Bu iki bölgenin arasında ise Mekke, Medine ve Taif gibi şehir devletçiklerinin bulunduğu Hicaz bölgesi bulunmaktaydı. Hicaz bölgesindeki şehirler Yemen’den gelen malların kuzeye geçirilmesini sağlayan kervanların geçiş noktası olduğundan zengin ve nüfus olarak yoğun bir bölgeydi. Tüm bunların dışında Arap çöllerinde yaşayan bedeviler de bulunmaktaydı ve bunlar yol kesip, haraç almakla geçimlerini sağlamaktaydılar.

Dini bakımdan bakıldığında ise Yahudiler, Hristiyanlar ve Hanif dinine inananlar bulunmaktaydı. Tüm bunlardan fazla olarak ise puta tapanlar vardı. Her bir kabilenin ve şehrin birçok putu bulunmaktaydı. Sadece Mekke’de Kâbe’nin içeresinde 160dan fazla put bulunmaktaydı. Bu putların en büyükleri Hubel, Manat, Lat ve Uzza idi. Bu putların Yunan mitolojisinden Araplara geldiği varsayılmaktadır. Manat, Lat ve Uzza’yı Tanrının kızları olarak, Hubel’i de baş tanrı olarak görmekteydiler. Tüm bu putlar İslam’ın etkin olmasından sonra ortadan kaldırılmıştır.

Son peygamber Hz. Muhammed’in 571 yılında doğmasıyla İslam tarihi başlamıştır. Aşağıda Hz. Muhammed döneminin kronolojisini görebilirsiniz;

571 – Hz. Muhammed’in doğumu 577 – Hz. Amine’nin vefatı 594 – Hz. Muhammed’in Hz. Hatice’nin kervanlarını yönetmeye başlaması 595 – Hz. Muhammed ile Hz. Hatice’nin evlenmesi 610 – Hz. Muhammed’in peygamber olması 613 – İslam’a davetin başlaması 615 – Müslümanların Habeşistan’a ilk göçü 616 – Müslümanların Habeşistan’a ikinci göçü 622 – Medine’ye Hicret 624 – Bedir Savaşı 625 – Uhud Savaşı 627 – Hendek Savaşı 628 – Mekke ve Medineliler arasında Hudeybiye barış anlaşması 630 – Mekke’nin fethi 631 – Tebük Seferi 632 – Veda haccı 632 – Hz. Muhammed’in vefatı

Hz. Muhammed’in vefatından sonra dört halife dönemi başlamıştır. O dönemde İslam devletinde halifeler bir kurul tarafından seçilir ve tüm Müslümanların ona biat etmesi beklenirdi. Hz. Ali’nin söylediğine göre Hz. Ebubekir, Hz. Ömer ve Hz. Osman dönemlerinde onlara biat etmiş ve seçime hiçbir şeklide karşı gelmemiştir. Altı kişilik seçici kurulun önerdiği her isme biat etmiştir. Dört halifenin de Peygamberin en yakınında olması ve onun ahlakından en fazla feyz almasından dolayı bu dönemde halife seçiminde hiçbir sorun çıkmamış, tamamen dönemin koşulları içerisinde demokratik bir seçim yapılmıştır.

Dört halife döneminin kronolojisini aşağıda görebilirsiniz;

632 – Hz. Ebubekir’in halife seçilesi 632 – Ridde Savaşları (Yalancı peygamberlere ve zekat vermek istemeyen kabilelere karşı yapılan seferler) 633 – Umman ve Yemen’e seferler yapılması 633 – Irak’ın Halid Bin Velid tarafından feth edilmesi 633 – Kuranın kitap haline getirtilmesi 634 – Hz. Ebubekir’in vefatı ve Hz. Ömer’in halife seçilmesi 636 – Yermük ve Kadisiye Savaşları 637 – Suriye ve Kudüs’ün fethi 642 – Mısır’ın fethi 643 – Azerbaycan’ın fethi 644 – Hz. Ömer’in vefatı ve Hz. Osman’ın halife seçilmesi 646 – Horasan, Ermenistan ve Anadolu’ya seferler 647 – Kuzey Afrika’ya seferler 656 – Hz. Osman’ın şehit edilmesi ve Hz. Ali’nin halife seçilmesi 656 – Deve Olayı 657 – Başkentin Küfe’ye taşınması 659 – Mısır’ın Muaviye’den geri alınması 660 – Hicaz’ın Muaviye’den geri alınması 661 – Hz. Ali’nin hariciler tarafından şehit edilmesi

Dört Halife döneminin sonlarına doğru (özellikle Hz Osman’ın şehadeti sonrası ve Hz. Ali dönemi) İslam Devleti’nde iç karışıklıklar çıkmaya başlamıştı. Araplarda İslam öncesinde yaygın olan kabilecilik anlayışı Hz. Muhammed döneminde ortadan kaldırılmış ama sonrasında maalesef tekrardan ortaya çıkmıştı. Haşimoğlulları ve Ümeyyeoğulları arasındaki iktidar mücadelesinden dolayı devlet Hz. Ali döneminde iç karışıklıklarla uğraşmak zorunda kalmıştı. Deve olayı, Sıffin savaşı ve Haricilerin Hz Ali’yi şehit etmesi gibi olaylar bir kırılma noktası olmuş ve Emevilerin yani Ümeyyeoğullarının iktdara gelmesine neden olmuştur. Emeviler döneminde sadece kabilecilik değil Arap milliyetçiliği de yapılmıştı. Arapların dışındaki Müslümanlar Mevali (köle) olarak nitelendiriliyordu. Arapça ana dil olmuş ve kendi parasını bastırmıştı. Emeviler döneminde büyük fetihler yapılmış, Orta Asya, Hindistan, Kuzey Afrika ve İspanya’ya seferler yapılmıştır.

Emevi dönemi kronolojisi aşağıdaki gibidir;

661 – Emevi döneminin başlangıcı 670 – Kuzey Afrika’nın fethi 672 – Rodos adasının fethi 674 – Buhara’nın fethi 677 – İstanbul’un kuşatılması 680 – Muaviye’nin ölümü ve Yezid’in yerine geçmesi (böylece halifelik saltanata dönüşmüş oldu) 682 – Kuzey Afrika’da Atlas Okyanusu’na erişilmesi 683 – Yezid’in ölümü 711 – İspanya’nın fethi 716 – İkinci İstanbul kuşatması 747 – Horasan’da Ebu Müslim2in isyan etmesi 749 – İsfahan’ın Abbasiler tarafından ele geçirilmesi 750 – Şam’ın düşmesi ve Emevi iktidarının sona ermesi

Emevilerin uyguladıkları ırkçı politikalardan sıkılan Berberiler, Türkler ve İranlılar Abbasi ailesini desteklemeye başladılar. Özellikle İranlı olan Ebu Müslim’in Horasan bölgesindeki çalışmalarıyla büyük bir isyan patlak vermiş ve yönetim Emeviler’den Abbasiler’e geçmiştir. Abbasiler, Emevilerin uyguladığı aşırı Arapçı politikayı terk etmiş, Ordu ve yönetimde diğer milletlere özellikle Türklere yer vermişlerdir. Türkler için sınır boylarını korumaları için şehirler yaptırmışlar ve halifenin özel korumalığını da Türklere vermişlerdir. 10. yüzyılda yerel kuvvetler Abbasilerden ayrılmaya başladı. Büveyhioğulları’nın Bağdat’a egemen olmasıyla kukla yöneticiler olarak kaldılar. Selçukluların Halifeyi kurtarmasıyla biraz rahatlasalar da Moğol işgaliyle birlikte tamamen dağıldılar ve Abbasi yönetimi sona erdi. Diğer kültürlerle yaşanılan etkileşim sayesinde bilim ve kültür çok gelişmiştir.

Abbasi dönemi kronolojisi aşağıdaki gibidir;

750 – Abbasi Devleti’nin kuruluşu 756 – İspanya’da Emevi Devleti kuruldu. 763 – Bağdat’ın kurulması 788 – Mağrip’te İdrisi Hanedanlığının kurulması 800 – Kuzey Afrika’da Aghlabilerin kurulması 805 – Bizans’a karşı seferler, Rodos ve Kıbrıs’ın fethi 809 – Harun Reşid’in ölümü 820 – Horasan’da Tahirilerin kuruluşu 836 – Başkentin Mutasım tarafından Samarra’ya taşınması 839 – Messina ve Sicilya’nın fethi 860 – Samani devletinin kurulması 868 – Mısır’da Tolunoğlulları devletinin kurulması 969 – Fatimilerin Mısır’ıele geçirmesi 1040 – Dandanakan Savaşı 1059 – Tuğrul Bey’in Bağdat’daki halifeyi Büveyhoğullarından kurtaması 1095 – Birinci Haçlı Seferi 1099 – Haçlıların Kudüs’ü alması 1174 – Selahaddin Eyyübi’nin Suriye’yi ele geçirmesi 1187 – Selahaddin Eyyübi’nin Kudüs’ü Haçlılardan geri alması 1258 – Moğolların Bağdat’ı işgali, Halifeyi öldürmesi ve Abbasi döneminin sona ermesi

#islam #hzmuhammed #emeviler #abbasiler #halife #islam tarihi

Efeler

Efe, Batı Anadolu'da yaşamış farklı sebeplerden dolayı mevcut düzene başkaldırmış kişilere denilmektedir. Genellikle İzmir, Aydın, Muğla, Denizli ve Burdur yörelerinde görülmüşlerdir. Selçuklular zamanında Aydın ve Teke yöresindeki koruma görevlilerine efe denirdi. Zeybek sözcüğünün bugün bile Özbek Türkmenlerince kullanıldığı söylenmektedir.

Efelerin ilk ortaya çıkışı Anadolu’daki Celali isyanı dönemine rastlamaktadır. 16. yüzyıla kadar Osmanlı, ordu ve devleti fetihlerle finanse edebiliyordu. Ama değişen ticaret yolları ve fetihlerin azalmasından dolayı bu finansmanı halktan sağlamak istemiştir. Halkın o dönemde söylediği ”Ekmede yok, dikmede yok, yemede ortak Osmanlı,” sözü durumu özetlemektedir.

Şah İsmail’in kışkırttığı Türkmen isyanına karşı uygulanan baskılar ve devletin etkinliğinin azalmasıyla, yerel yöneticiler kişisel hırsları için halktan daha fazla vergi toplamaya başlamışlardır. Kuyucu Murat Paşa gibi idarecilerin de isyanları şiddetle bastırmaya çalışmalarına karşı halk kendi kendini korumaya çalışmış ve Celali isyanları ortaya çıkmıştır. İşte efeleri ilk kez bu Celali isyanlarında Osmanlı yönetimine karşı çıkarken görmekteyiz.

Efeler genellikle toprakları ellerinden alınan köylülerden oluşmaktaydı. Bu kişiler, geçim kaynakları olmadığından dolayı eşkıyalığa yönelmiş ve dağlara çıkmışlardır. Ticaret kervanlarına ya da yerleşik halka saldırıp, ganimet elde etmek üzerine bir düzen kurmuşlardı. Ama efelik, Celali isyanlarından sonra farklı bir karaktere bürünmüş ve bir halk hareketi halini almıştır. Özellikle 1800lerde yaşamış olan Atçalı Kel Mehmet Efe’den sonra kendi içerisinde kuralları ve kaideleri olan bir düzen oluşmuştur. Bu haliyle biraz Avrupa’daki şovalyeliğe ya da Japonların samuraylarına benzetilebilir.

Efelikte bazı kademeler bulunmaktaydı. Bir efenin grubuna dahil olmak isteyen kişi öncelikle kızan olur ve efenin yardımcıları konumunda olan zeybeklerden eğitim alırdı. Daha sonra zeybek ve kendi grubunu kurabilirse de efe ünvanını alabilirdi. Kızan olmak isteyen kişi, efeye bağlı kalacağına dair uzunca bir yemin eder. Silahını efenin ayağının dibine bırakır ve yeminden sonra efe uygun görünce alabilir.

Bir efenin her zaman güçsüzü koruması gerekir. Bu sayede halk tarafından sevilir ve müfrezeye karşı kendisini koruyabilir. Efe yoksul gençleri evlendirir, halkın sıkıntılarını çözmeye çalışır, zalimlik yapan devlet görevlilerini ya da ağaları yola getirir. Mesela halkın kullanımı için köprü ya da çeşme yaptırması için yöredeki zenginleri zorlar. Böylece halkın ihtiyaçlarını gidermiş olur.

Günümüzde efe ya da zeybeklik sadece yöresel oyunlarda kendini göstermektedir. Özellikle Ege bölgesinde sevilen zeybek oyunları düğünlerde sık sık oynanmaktadır. Efe oyununun Orta Asya’dan gelen Şamanist bir ibadet olduğuna dair iddalar mevcuttur. Efe oyununa başlayan önce bir sınır çizer. ”Buralar benden sorulur der. Sonra da oyun başlar. Eller bir ağacın dalları gibi zirveye yükselir, ulu ağaçları simgeler. Sonra da Şamanist inancın bir gereği olarak dağlara yükselir. Onun göklere bakışı, diz çöküşü, sıçraması, toprağa diz vurması ayrı bir anlam taşır. Doğaya saygı, doğayla bütünleşmenin, ondan gelip ona dönüşün bir simgesidir.

Tarih boyunca bir çok efe ortaya çıkmıştır. Bunların içerisinde en meşhur efeleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;

Atçalı Kel Mehmet Efe (1780 - 1830): Efeliği, eşkiyalıktan çıkarıp, kurallar koyan ve bie düzen getiren ilk efe olduğu kabul edilir. Aydın’ın Atça kasabasında doğmuştur. Çocukluğuyla ilgili bir anlatıma göre bir gün cılız bir köpeğin kendisinden iri üç köpeğe karşı gelip, ellerinden kurtulduğunu görür. Bunun üzerine kendisinin de Osmanlı yönetimi karşısında ezilen halka yardım ederek, güçlü Osmanlı’dan kurtulabileceğini düşünerek dağlara çıkar ve efe olur. Yanlız efeliği kendi için değil halk için yapacak ve Aydın isyanı (1829) olarak bilinen ayaklanmaya önderlik edecektir. Aydın’da tüm devlet otoritesini bitirmiş ve kendisine “vali-i vilayet, hademe-i devlet, Atçalı Kel Memet ” diyerek para bastırmış, Aydın ve civarını yönetmiştir. Ama 1830 yılında Osmanlı kuvvetleriyle girdiği bir çatışmada öldürülmüştür. Bu gün memleketi Atça kasabasında bir heykeli bulunmaktadır.

Yağdereli Sinanoğlu Efe: Aydın, Yağdere köyünde doğmuştur. Babası yörenin yörük beyidir. Bir gün köye gelen Osmanlı’nın vergi toplayıcıları toplanan buğday, arpa ve hayvanların az olduğunu söyleyip Sinanoğlu’nun babasını köy meydanda hakaret edip döverler. “Havalar kurak gitti, beklenen mahsul olmadı, halk yoksul durumda” deseler de dinlemezler. Ellerinde ne var ne yok tümünü alıp giderler. O zamanlarda on sekiz yaşında olan Sinanoğlu bu durumu içine yediremez. İki arkadaşını da alarak vergi memurlarının geçeceği yola pusu kurar, onları öldürüp dağa çıkar. Halktan da büyük destek görür. Halk, elindekini durmadan alan, oğlunu askere götürüp getirmeyen Osmanlı’dan bıkmıştır.

Sinanoğlu’nun askerleri yedi, sekiz binlere ulaşır. Aydın’a ele geçirip 1828-1832 yılları arasında beş yıl yönetir. İzmir’den tehditler gelince orayı da almak için yola çıkar. Türk askerleri Sinanoğlu’na silah atmaz. O da Türklere ateş etmez. Bunu bilen Osmanlı Arnavutlardan özel birlikler oluşturarup, ellerine günün en modern silahlarını vererek üstüne yollar. Çarpışa çarpışa Yağdere’ye kadar çekilen Sinanoğlu ayağından ağır yaralı olarak ele geçirilir.

Başkaldıranlara örnek olsun diye çevredeki tüm insanlar İsabeyli, Atça arasındaki (Eski Nazilli-İzmir yolu üzeri) Tombalı çeşmesine elli metre uzaktaki yerde toplanıp halkın gözü önünde idam edilir. Sinanoğlu, kendisini idam edecek çingeneyi bir tepme ile yere yıkıp, ayağı altındaki masayı da tepmeyle vurarak, kendi kendine idam olayını gerçekleştirir. Aşağıdaki türküye konu olmuştur;

“Arnavutlar atar atar vurmaz, Sinanoğlu işvahından duramaz, Efenin mermisi hiç adres sormaz, Aman efem Osmanlı’dan dost olmaz.”

Çakırcalı Mehmet Efe (1872 - 1911): İzmir, Ödemiş, Türköne köyünde doğmuştur. Babası da eski bir efe olan Çakırcalı, yöredeki Boşnak Hasan Çavuş’un annesi ve akrabalarına işkence yapmasından dolayı dağa çıkmış ve efe olmuştur. Uzun yıllar Osmanlı’yı uğraştırmış, çok defalar kendisi için af çıkartılmasına karşı düze inmemiştir. En sonunda Nazilli tarafında Karıncalıdağ’da öldürülmüştür.

Ölmeden önce zeybeklerine “eğer ölürsem kafamı kesinki beni öldü bilip, size zarar vermesinler” demiştir. Zeybekler de dediğini yapmışlar ama müfreze tarafından bulunan cesedinin ilk karısı tarafından teşhis edilmesiyle öldüğü anlaşılmıştır. Adına bir çok türkü yakılmıştır. En meşhuru ise;

“Mezarımın taşı Bozdağa karşı Üstünün toprağı gözümün yaşı Çakırcalı Memedi vurdular akşama karşı Uyan anam uyan gör neler oldu Çakırcalı dağ başı kan ile doldu”

Danişmentli İsmail Efe (1878 - 1946): Aydın, Efeler ilçesi Danişmend köyünde doğmuştur. Milli mücadele yıllarında çok faydalı hizmetleri olmuştur. Milis binbaşı rütbesiyle Anzavur ayaklanmasını bastıran grubun içerisinde yer almıştır.

Demirci Mehmet Efe (1883 - 1961): Aydın Nazilli, Pirlibey köyünde doğmuştur. Askerde Ermeni bir yüzbaşıdan yediği dayaktan dolayı firar etmiş ve Yörük ali Efe çetesine katılmıştır. Okuma, yazması yoktur. Çok fazla ahkam, usül bilmediği söylenir. Devlet görevlileriyle istediği gibi konuşur, sadece Denizli müftüsü Ahmet Hulusi ve Mustafa Kemal’e saygı duyar ve emir alır. 1920 yılında yaptığı “Denizli Baskını” çok konuşulmuştur. Denizli’de bulunan gayri müslimlerin ve bazı devlet görevlilerinin Denizli’yi İtalyan ya da Yunanlılara teslim etmek istemeleri üzerine adamı Sökeli ali efe’yi Denizli’ye yollamıştır. ama Sökelinin öldürülmesi üzerine hiddetlenip, Denizli’ye baskın yapmış ve yüzlerce kişiyi öldürmüş, Denizli’yi de yakmıştır (detaylı bilgi).

Milli mücadeledeki yararlılıkları olmasına karşı düzenli orduya katılma tekliflerini reddederek Çerkez Ethem ile birlikte isyan etmiştir. Yine de Çerkez Ethem gibi düzenli orduya silah sıkmamış, bir müddet sonra teslim olmuş ve adamları terhis edilmiştir. 1961 yılına kadar Aydın Karacasu’da yaşamıştır.

Yörük Ali Efe (1895 - 1951): Aydın, Sultanhisar’da doğmuştur. 19 yaşındayken Alanyalı Molla ahmet Efe’nin çetesine katıldı ve kısa sürede yükseldi. Milli mücadele yıllarında Yunan kuvvetleriyle çetin mücadelelere girişti. Aydın yöresini Yunanlılardan kurtarmıştır.

Yörük Ali Efe gerçekten çok kibar ve kuralları olan bir efeydi. Hiç bir zaman halka zulmetmemiş, sadece vatan müdafasını düşünmüş gerçekten erdemli ve zarif biriydi. Hatta bununla ilgili olarak kendisini ziyarete gelen genç bir hanımın silahından ürktüğünü farkedince, cebinden ipekli bir mendil çıkararak tabancasını örttüğüne dair bir hikaye bulunmaktadır. Kendisi için halk tarafından türküler yakılmıştır;

“Şu dalmadan geçtin mi Soğuk sudan içtin mi Efelerin içinde Yörük de Ali'yi seçtin mi Hey gidinin efesi, efesi efelerin efesi”

1960 yılında tedavi için gittiği Bursa’da vefat etmiştir.

Emir Ayşe Efe (1896 - 1960): Aydın, İmamköy’de doğmuştur. Eşi Mustafa Çanakkale cephesinde şehit düşmüştür. Yunanlıların Aydın’ı işgal etmeleri üzerine Sancaktar ali Efe grubuna katılmış ve yunanlılara karşı savaşmıştır. Daha sonra Yörük Ali Efe grubuna katılmış ve Milli Mücadelenin sonuna kadar savaşmıştır. Mustafa Kemal tarafından İstiklala madalyasıyla ödüllendirilmiştir.

Ayşe Efe’nin aşağıdaki sözleri vatan için neler yaptığının kanıtı gibidir; “Bazı kadınların içinde bir pehlivan, bazı erkeklerde de korkaklıktan dolayı kadın gizlidir. Kemer elindir, çizme ayağın, börk başındır. Mademki burası bizim vatanımız biz de bu vatanın olmalıyız”

Kaynaklar

http://www.yozgatgazetesi.com/yazarlar.asp?yazar=37&yazi=1605

http://omertakak.blogcu.com/efelik-ve-zeybekler-hakkinda-kisaca/97343

http://omeraksahan.blogcu.com/efeler-yasasi/3967595

http://imamkoy.com/index.php/koyumuzun-kadin-kahramani-cete-ayse/

http://www.aydinatca.com/milli-mucadeleye-katilan-efeler.html

http://www.sadettindemirayak.com/arastirmalar.php?c=2

http://www.aydinyerel.com/sinanoglu-efe/

Trending Blogs

Recently Viewed Blogs

Türk ve Dünya Tarihi