Çoraplıkülot

[coraplikulot]

Estetik ve Sanat Felsefesi

Estetik kelimesinin etimolojik kökenine bakıldığında Latince “aisthesis” kelimesinden türemiştir. Estetik terimi ilk defa 18.yy’ da Alman filozof Alexander Baumgarten tarafından kullanılmıştır. Estetik kelimesi özellikle görsel sanatta güzelliğin doğasını ve beğenisini düzenleyen ilkelerdir. Akademik olarak ifade etmek gerekirse, estetik, güzellik ve sanatsal zevk konularıyla ilgilenen felsefenin kolunu ifade eder.

Güzellik, fikir bütünlüğü olan bir konu değildir. Herkesin güzel neyin güzel olmadığı konusunda farklı bir bakış açısı vardır. Sonuç olarak, kabul edilmiş bir sanat veya estetik tanımı oluşturmak neredeyse imkânsızdır. Sanat eleştirmenleri ve tarihçiler yüzyıllardır bunun hakkında tartışmıştır. Herşey sanat olabilir mi sorusu tartışılan en temel sorulardan biridir.

Sanatı, yaratılışında yer alan usule göre tanımlayan bir yaklaşım sanatın ne olduğunu belirlemeye yardımcı olabilir. Şöyle ki: Eğer sanatçı, yerel sanat galerisinde resim olarak sergilemek istediği büyük, dikdörtgen biçimli bir tahta parçasına birkaç kat kırmızı boya uygularsa, o zaman gerçekten bir sanat eseridir. Öte yandan sanatçı iç mimar, müşterinin evine ön kapı olarak taktığı benzer bir tahta parçasına birkaç kat kırmızı boya uygularsa, o zaman bir sanat eseri değil, bir kapıdır. . Basitçe söylemek gerekirse, sanat olması amacıyla bir eser ortaya koyuluyorsa sanattır, aksi halde sanat değildir.

Sanat olan her eser estetik midir sorusu ise derin bir felsefi düşünceyi kapsamaktadır. Estetik ve sanat felsefesi kavramlarını karıştırmamak gerekir. Sanat felsefesi sanat alanında karşımıza çıkan güzellikleri irdeler. Doğanın güzelliklerini kapsamaz; yalnızca insan eliyle yapılmış olan eserleri ve bu eserlerin insanlar üzerinde bıraktığı etkileri ele alır. Estetik ise doğada var olan nesnelerin güzelliklerini inceler. Sanat eserlerindeki güzelliklerin yanı sıra doğadaki güzellikleri de konu alır. Örneğin, Da Vinci’nin Monalisa isimli tablosu sanat felsefesine konu olabilirken, Manavgat şelalesinin güzelliği estetiğin kapsamındadır.

Yararlanılan Kaynaklar:

http://www.visual-arts-cork.com/definitions/aesthetics.htm

https://www2.bc.edu/severyn-bruyn/Critique.html

https://www.sabah.com.tr/egitim/2017/01/26/estetik-ve-sanat-felsefesi-nedir

https://www.tarihlisanat.com/sanat-felsefesi/

[coraplikulot]

Performans Sanatı üzerine

İlkel çağlarda, özellikle sözlü iletişimin keşfedilmediği tarih öncesi dönemlerde bedenin iletişim aracı olarak kullanıldığı düşünülmektedir. İlkel insanların birbirleri ile olan iletişimi, tanrıya olan inançlarını göstermeleri yalnızca bedenleri ile yaptıkları hareketler ve danslar ile mümkün olmaktaydı. Beden algısı, gelişen ve değişen dünya algısı ile birlikte zaman içinde farklı düşüncelere evirilmiştir.

Antik Yunan, Ortaçağ ve Rönesans dönemlerinde hem din hem de bilimsel gelişmelerin ışığında güzel bedene olan inançlar değişmiş, skolastik düşüncenin yaygınlaşması sonucu düşünce yapılarına ve beden algısına odaklanılmıştır.

20. ve 21. yy’ da yaşanan olaylar ve gelişmeler geleneksel sanat anlayışının değişmesine öncülük etmiştir. Neyin sanat olup olmadığını tartışan ve yeni bakış açısı getiren akımlar ortaya çıkmıştır. Klasik heykel ve resim anlayışından farklı olarak, beden zaman içerisinde bir özne haline gelmiş ve performans sanatı, gövde sanatı, beden sanatı gibi pratikler ortaya çıkmıştır.

Performans sanatının kökeni 20. yüzyılın başlarındadır ve başlangıçtan itibaren avangardın gelişimi ile yakından tanımlanmaktadır. Hugo Ball Dada Manifestosunda savaş tarafından tüketilen bir dünyayı reddetmiş, yeni bir topluluktan ve bu topluluk için yeni bir sanat çağrısında bulunmuştur. Dadaistler saçmalık,  mantıksızlık,  sezgi,  akılsız ve gerçeküstü eserleriyle takdir edilmişler ve bu tutumu yansıtan şarkılar ve eylemler gerçekleştirmişlerdir. Futuristler ve Sürrealistler benzer bir bakış açısı ile kurulmuştur. Hem Futuristler, hem de Dadaistler, aktör ve sanatçı arasındaki bariyerin kaybolmasını sağlamak için çalışmışlardır ve her ikisi de şokun ve rezaletin tanıtım değerinden yararlanmıştır.

1950-1960’lı yıllarda Amerikan avangardının ön saflarında, insan hareketinin sınırsız olanaklarını araştıran Yves Klein ve Merce Cunningham ve müzik için aynı şeyi yapan besteci  John Cage gibi figürler yer almıştır. Sanatçı Allan Kaprow tiyatrosal aktiviteler ve olaylar için galeri içerisinde bir sahne, farklı ışık ve ses oyunlarıyla katılımcıların sanatına dahil olmasını sağlamıştır. Aynı zamanda Litvanyalı-Amerikan sanatçı George Maciunas’ ın “Flux” adını verdiği akış anlamında olan akım gelişmeye başlamıştır. Flux akımını takip eden grubun amacı sanatta devrimci bir sel ve gel-git yaratma, yaşayan sanatı (living art) desteklemek ve anti- sanat yaratmaktır. Flux akımının ve Kaprow’un durağan sanatın ötesinde sanattan çok sanatçının vurgulandığı olaylar sahnelemeleri performans sanatının doğmasına zemin hazırlamıştır.

Performans sanatının doğduğu dönemlerde interdisipliner olarak sergilenmiştir ve çoğu zaman resim, müzik, heykel sergileri ile harmanlarak sahnelenmiştir. 1970’li yıllara gelindiğinde daha sade performanslar sergilenmeye başlanmıştır. Örneğin, 1974’te Bueys adlı sanatçı “I like America and America likes me” isimli performası ile 3 gün galeride kalmış, kendisini keçe ile sarmış ve vahşi bir çakal ile aynı alanı paylaşmıştır.

Performans sanatı konusunda hala günümüzde tartışmalar devam etmektedir. Bu tartışmalardan bir tanesi performans sanatının sergileniş şekli ile alakalıdır. Kimi sanatçılar, performans sanatının katılımcılar olmasa da sadece gerçekleşmiş olması yeterlidir görüşünde olsa da, performans sırasında çekilen fotoğraflarla eylemi dökümante eden sanatçılar da vardır. Günümüzde ise performans sanatının daha çok “Show”a dönüştüğü ve hareketin kendisi hakkında herhangi bir derin düşünceye sevketmediği görüşünde olan insan sayısı küçümsenmeyecek kadar fazladır.  Örneğin 2011 yılında Lady Gaga’nın Grammy ödül törenindeki yumurta performansının sanat olup olmadığı uzun süre tartışılmıştır.

Performans sanatının bir sanat mı olduğu yoksa yalnızca bir eylem mi olduğu konusunda farklı görüşler vardır.  Sanatta kesin çizgiler olmadığı gibi bir görüşün doğru ya da yanlış olduğunu söylemek de mümkün olmamaktadır.

 Yararlanılan Kaynaklar:

·Şenkan,Eda (2017) Beden Kullanımı Ve Performans Sanatı, Işık Üniversitesi, Sanat Kuramı ve Eleştiri Yüksek Lisans Bitirme Tezi, İstanbul

· Erkök,Özgür (2011) Performans Sanatı Ve Aktivizm, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Bitirme Tezi, İstanbul

·https://www.khanacademy.org/partnercontent/tate/participationperformance/performance/a/what-is-performance-art

·https://hyperallergic.com/25076/wtf-is-performance-art/

·https://www.britannica.com/art/performance-art