BÀI 2: CÁC LOẠI SÉT THƯỜNG GẶP TẠI VIỆT NAM – LOẠI NÀO NGUY HIỂM NHẤT?
Mỗi khi trời mưa giông, chúng ta thường nhìn thấy tia chớp và nghe tiếng sấm rồi gọi chung là "sét".
Nhưng về mặt kỹ thuật, sét có nhiều dạng khác nhau. Có loại xảy ra bên trong đám mây, có loại xảy ra giữa các đám mây, có loại đánh từ mây xuống đất và cũng có những trường hợp tia sét phát triển từ công trình cao lên phía đám mây.
Hiểu được các dạng sét sẽ giúp chúng ta lựa chọn giải pháp chống sét phù hợp hơn cho nhà ở, nhà xưởng, trạm điện, hệ thống viễn thông và các công trình công nghiệp.
1. Sét trong mây – Intra-Cloud Lightning (IC)
Đây là dạng phóng điện xảy ra bên trong cùng một đám mây dông.
Trong một đám mây dông, các vùng điện tích dương và âm được phân bố ở những khu vực khác nhau. Khi chênh lệch điện thế đủ lớn, dòng phóng điện hình thành và di chuyển bên trong đám mây.
Đây là một trong những dạng sét rất phổ biến.
Tia sét thường bị che khuất một phần bởi đám mây.
Có thể tạo ra những vùng trời sáng lên rất mạnh.
Không nhất thiết đánh trực tiếp xuống mặt đất.
Tuy nhiên, nó cho thấy khu vực đang tồn tại một hệ thống mây dông có hoạt động điện mạnh.
Điểm cần lưu ý: Không nhìn thấy tia sét đánh xuống đất không có nghĩa là khu vực đó an toàn.
2. Sét từ mây xuống đất – Cloud-to-Ground (CG)
Đây là dạng sét mà chúng ta thường quan tâm nhất trong lĩnh vực bảo vệ công trình.
Sét hình thành giữa đám mây dông và mặt đất. Khi đường phóng điện được thiết lập, dòng điện cực lớn truyền xuống hoặc lên qua kênh sét.
Các công trình, cây cao, cột điện, tháp, anten và những vật thể nhô cao có thể trở thành điểm liên quan đến quá trình phóng điện.
Vì sao loại sét này nguy hiểm?
Một cú sét đánh vào công trình có thể gây:
Điện áp bước và điện áp chạm nguy hiểm.
Dòng điện lan truyền theo hệ thống dây dẫn.
Đối với công trình, đây chính là lý do cần xem xét hệ thống chống sét trực tiếp kết hợp với hệ thống tiếp địa và chống sét lan truyền.
3. Sét giữa các đám mây – Cloud-to-Cloud (CC)
Đây là hiện tượng phóng điện giữa hai vùng hoặc hai đám mây dông.
Tia sét có thể xuất hiện theo phương ngang hoặc góc nghiêng giữa các đám mây.
Đôi khi chúng ta nhìn thấy cả bầu trời sáng lên nhưng không thấy tia sét chạm đất. Một trong những nguyên nhân có thể là hoạt động phóng điện xảy ra bên trong hoặc giữa các đám mây.
Mặc dù không nhất thiết đánh trực tiếp xuống công trình, hoạt động điện mạnh trong khu vực mây dông vẫn là dấu hiệu cho thấy điều kiện khí quyển đang thuận lợi cho các hiện tượng sét khác phát triển.
4. Sét từ mây ra không khí – Cloud-to-Air (CA)
Một số tia sét phát triển từ vùng điện tích trong mây ra môi trường không khí xung quanh nhưng không tạo thành một đường phóng điện hoàn chỉnh xuống mặt đất.
Dạng sét này thường khó quan sát và phân loại bằng mắt thường.
Đối với người sử dụng công trình, điều quan trọng không phải là phân biệt chính xác từng tia sét bằng mắt mà là nhận biết:
Khi khu vực xuất hiện mây dông và hoạt động sét mạnh, nguy cơ đối với công trình và thiết bị điện cũng tăng lên.
5. Sét hướng lên – Upward Lightning
Đây là một dạng đặc biệt đáng chú ý đối với các công trình cao.
Trong một số điều kiện điện trường mạnh, kênh phóng điện có thể phát triển từ vật thể trên mặt đất hoặc công trình cao hướng lên phía đám mây.
Các công trình có chiều cao lớn như:
Các kết cấu kim loại cao.
có thể liên quan đến hiện tượng sét hướng lên.
Điều này cho thấy một quan niệm phổ biến là:
không nên được hiểu một cách đơn giản như vậy.
Hệ thống chống sét đúng kỹ thuật có nhiệm vụ tạo ra một đường dẫn được kiểm soát để dòng sét đi xuống đất an toàn, đồng thời giảm nguy cơ dòng sét đi qua những vị trí không mong muốn.
6. Sét âm và sét dương – Negative & Positive Lightning
Nếu phân loại theo cực tính của dòng điện, người ta còn nói đến sét âm và sét dương.
Đây là dạng phổ biến hơn trong các lần phóng điện mây–đất.
Dòng điện truyền theo cực tính âm từ vùng điện tích tương ứng của đám mây xuống đất.
Sét dương là dạng ít phổ biến hơn nhưng có thể có đặc tính dòng điện và năng lượng rất đáng lưu ý.
Nó có thể xuất phát từ vùng điện tích dương của đám mây và truyền xuống mặt đất.
Vì vậy, không nên đánh giá mức độ an toàn chỉ dựa trên việc "tia sét nhìn có mạnh hay không".
7. Sét có thể gây hư hỏng dù không đánh trực tiếp vào nhà
Đây là điều rất nhiều chủ nhà và doanh nghiệp chưa biết.
Một tia sét đánh vào khu vực gần công trình.
Dòng điện và trường điện từ của quá trình phóng điện có thể tạo ra quá điện áp và dòng điện cảm ứng, sau đó ảnh hưởng đến:
Đường tín hiệu điều khiển.
Kết quả là thiết bị điện tử có thể bị treo, reset, cháy nguồn hoặc hỏng linh kiện.
Đây chính là lý do chống sét trực tiếp và chống sét lan truyền phải được xem xét đồng thời.
8. Loại sét nào nguy hiểm nhất?
Không nên chỉ trả lời đơn giản rằng "sét đánh xuống đất là nguy hiểm nhất".
Mức độ nguy hiểm còn phụ thuộc vào:
Khoảng cách đến công trình.
Hệ thống chống sét trực tiếp.
Khả năng chịu xung của thiết bị.
Sét mây–đất đặc biệt đáng quan tâm vì có thể đưa dòng sét trực tiếp vào công trình.
Ngay cả sét đánh ở khu vực lân cận cũng có thể gây ra quá điện áp lan truyền hoặc cảm ứng và làm hỏng thiết bị.
Không cần sét đánh trực tiếp vào nhà thì thiết bị trong nhà mới có thể bị hỏng.
9. Việt Nam có nguy cơ sét cao không?
Việt Nam có khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiều khu vực thường xuyên xuất hiện mưa dông trong năm.
Các vùng núi, trung du, đồng bằng và khu vực có điều kiện khí tượng thuận lợi đều có thể xuất hiện hoạt động sét.
Đặc biệt trong mùa mưa dông, các công trình cần được quan tâm đến cả:
Sét trực tiếp + sét lan truyền + tiếp địa + liên kết đẳng thế.
Không nên chỉ lắp một cây kim thu sét trên mái rồi cho rằng toàn bộ hệ thống điện trong nhà đã được bảo vệ.
10. Một hệ thống chống sét đúng cần bảo vệ theo nhiều lớp
Một giải pháp chống sét hoàn chỉnh thường được xem xét theo nhiều lớp bảo vệ.
Lớp 1 – Bảo vệ chống sét trực tiếp
Sử dụng hệ thống thu sét, dây dẫn xuống và hệ thống tiếp địa để kiểm soát đường đi của dòng sét.
Lớp 2 – Bảo vệ chống quá điện áp
Sử dụng SPD – Surge Protective Device tại các vị trí phù hợp để hạn chế xung quá điện áp truyền vào hệ thống điện.
Lớp 3 – Bảo vệ đường tín hiệu
Đối với công trình có camera, mạng LAN, RS485, PLC, hệ thống báo cháy, viễn thông... cần xem xét thiết bị chống sét phù hợp cho từng đường truyền.
Lớp 4 – Tiếp địa và liên kết đẳng thế
Một hệ thống chống sét không thể hoạt động đúng nếu đường dẫn dòng sét xuống đất được thiết kế hoặc thi công không phù hợp.
⚠️ 5 hiểu lầm phổ biến về sét
"Nhà tôi chưa từng bị sét nên không cần chống sét."
"Có kim thu sét là tất cả thiết bị trong nhà được bảo vệ."
"Sét phải đánh trực tiếp vào nhà mới làm cháy thiết bị."
"Chỉ cần đóng một vài cọc xuống đất là có hệ thống tiếp địa."
"SPD lắp vào là có thể bảo vệ mãi mãi."
Thực tế, hệ thống chống sét cần được thiết kế, thi công, kiểm tra và bảo trì đồng bộ.
🔧 GÓC KỸ THUẬT – THÁI CHỐNG SÉT
Khi khảo sát một công trình, đừng chỉ hỏi:
"Công trình này có kim thu sét chưa?"
☑ Hệ thống thu sét có phù hợp với công trình không?
☑ Dây dẫn xuống có được bố trí hợp lý không?
☑ Hệ thống tiếp địa có được kiểm tra định kỳ không?
☑ Có liên kết đẳng thế phù hợp không?
☑ Tủ điện chính đã có SPD chưa?
☑ Các đường tín hiệu có được bảo vệ không?
☑ Hệ thống điện mặt trời có SPD phía DC và AC phù hợp không?
☑ Hệ thống chống sét đã được kiểm tra sau nhiều năm sử dụng chưa?
Sét không chỉ đơn giản là một tia sáng đánh từ trên trời xuống.
Đó là một hiện tượng phóng điện rất phức tạp với nhiều dạng khác nhau. Mỗi dạng có cơ chế hình thành và mức độ ảnh hưởng khác nhau đối với con người, công trình và thiết bị.
Điều quan trọng nhất đối với chủ công trình không phải là "đoán xem sét sẽ đánh ở đâu", mà là:
Chủ động thiết kế một hệ thống bảo vệ để khi sự cố xảy ra, dòng sét và xung quá điện áp có một con đường được kiểm soát và hạn chế tối đa thiệt hại.
THÁI CHỐNG SÉT – THÁI THIÊN LÔI
Tư vấn – thiết kế – thi công hệ thống chống sét, tiếp địa và chống sét lan truyền.
📞 0907 872 007 – 0964 999 954
#ThaiChongSet #ThaiThienLoi #ChongSet #LightningProtection #KimThuSet #TiepDia #ChongSetLanTruyen #SPD #AnToanDien #KyThuatChongSet
XEM BÀI ĐẦY ĐỦ TẠỊ YOUTUBE ; ĐOÀN THÁI CHỐNG SÉT VN
s-u-f-j-a-n-s-t-e-v-e-n-s
ellievsbear
discoholicmusic
izzy806
prguitarman
pixelskylines