Oostvaardersplassen, de denkfout van de maakbare natuur
Jaren geleden was ik er enkele keren op bezoek, met de boswachter mee de Oostvaardersplassen in. Voor mij toen iets bijzonders, zulke grote hoeveelheden dieren bij elkaar vind je nergens en er dan tussen te mogen lopen, ze te mogen observeren, dat waren dagen om nooit te vergeten. Het was in het vroege voorjaar, misschien twee weken later dan nu, de natuur moest nog ontwikkelen en de dieren die we zagen, zagen er verbazend goed uit. Geen uitgemergelde lijken, geen overduidelijk gebrek aan eten en toch, was er toen al die 30 % regel: een sterfte van 30 % is ‘normaal’ in de winter in een natuurgebied. Blijkbaar had Staatsbosbeheer goed opgeruimd alvorens publiek toe te laten na de toen ook strenge winter, die 30 % was al lang weg toen wij kwamen.
De maakbare natuur
Het verbaast mij al mijn hele leven: in Nederland denken we dat we natuur kunnen maken. We wijzen een gebied aan, zetten er een groot hek omheen en gooien er wat uitheemse door mensen gefokte dieren in die het in theorie in het wild zouden moeten kunnen gaan doen. Dat die dieren het in de Oostvaardersplassen zo goed zouden gaan doen had niemand voorzien, een klein maar cruciaal denkfoutje in het Oostvaardersplassendebacle. Dieren planten zich nu eenmaal voort in een rap tempo en dan zit je ineens met overschot.
En wat doe je met dat overschot?
‘Normaal’ beleid is dus 30 % te laten hemelen in de winter, een ‘natuurlijk’ verloop of door afschot, of spontaan van zwakke en oude dieren. Het klonk mij destijds nog plausibel in de oren, we waren immers in de ‘wilde’natuur, survival of the fittest, Darwin in optima forma.
Natuurlijk stelden we toen vragen: kan het niet anders, kunnen we geen corridor maken, dieren herplaatsen, bijvoeren??? Allemaal bekende vragen die toen met nee beantwoord werden, net zoals nu. Want we hadden hier zo’n mooi stukje natuur gemaakt, en kijk eens wat een succes! Dan moeten we ook de ballen hebben om het als natuur te behandelen. Redelijk overtuigd ging ik naar huis en dacht: als we die natuur willen moeten we dus niet zeuren.
Maar wij Nederlanders bleven wel zeuren, jaar na jaar na jaar. En terecht. Want dit is geen natuur. Dit is een jaarlijks weerkerende dramasituatie waar niemand, behalve misschien nog een paar overjarige gedragsbiologen, in Nederland op zit te wachten. Want hier is nog een cruciale denkfout gemaakt: wij Nederlanders willen helemaal geen natuur! Wij willen niet geconfronteerd worden met die 30 % zwakke en oudere dieren, wij willen alleen dieren zoals ik ze toen zag: gezond, goed de winter doorgekomen en overduidelijk bezig met de naderende lente.
Eigenlijk, als we eerlijk zijn, willen wij dat Nederland een grote kinderboerderij is, waar we op zondag onze kinderen even kunnen luchten zonder ze vuil te maken. Waar we ze, zonder hun tere zieltjes te bevlekken, kunnen confronteren met de gemaakte werkelijkheid zoals wij die willen zien: keurige gezonde jonge dieren, waar we met zijn allen blij tussendoor kunnen huppelen, waarna we in ons keurige Vinexhuis terugkomen met genoeg ‘natuur’ in ons hoofd voor de rest van de week.
(Gelukkig zorgt het kinderboerderijbeheer er dan wel netjes achter de schermen voor dat elk jaar opnieuw grote hoeveelheden van die lieve keurige knuffeldieren mogen hemelen, als dank voor ons vermaak, want ook hier betekent voortplanten survival of the fittest: de jonge leuke gezonde dieren mogen blijven en de rest komt op ons bord. Alleen weten we het dan niet en dan is het prima.)
Wat ik me nu dus afvraag: omdat al die jaren op alle aangedragen opties voor het Oostvaardersplassendebacle een ‘nee’ blijft komen, en we moeten toch wat. Kunnen we nu aub stoppen met het ‘maken’ van natuur in dit land?
NATUUR. MAKEN. KAN. NIET!
Buiten dat, wij Nederlanders kunnen dat idee ‘natuur’ gewoon niet handelen, dat zit niet in onze keurige terrashogedrukreinigende en ramenzemende volksaard, daar hoef je geen gedragsbioloog voor te zijn, dat snapt echt iedereen.
Dus wat mij betreft zou een goede oplossing zijn: de huidige veestapel minimaliseren (lees afschieten, ja we moeten er even doorheen) er lekkere biologische scharrelbiefstukjes van maken want dat vinden we breedmaatschappelijk best wel ok, en een klein, jong gezond clubje dieren overhouden waar we een leuke kinderboerderij met dito (goed achter de schermen verstopt) beleid mee opzetten, zodat we nog weer een leuk uitje voor de kinderen erbij hebben, lekker de ‘natuur in’.
Maar dan wel snel, want aan uitgehongerde karkassen zit geen biefstuk.
