Fanaberia Zin

Chcemy stworzyć dla polskich fanów (i polskiego fan studies! ) przestrzeń wymiany informacji, fan worków, pomysłów, przemyśleń o fandomach i szeroko rozumianej popkulturze.

[fanaberia-zin]

SHERLOCKIANS. Początki

Magdalena Łokieć

Pojawia się Sherlock

Sherlock Holmes po raz pierwszy pojawił się w 1887 roku w minipowieści Studium w szkarłacie, napisanej rok wcześniej przez Arthura Conan Doyle’a i opublikowanej na łamach periodyku „Beeton’s Christmas Annual”1. Rok oczekiwania na publikację wynikał z trudności autora, znanego dotąd z drobnych opowiadań w czasopismach dla chłopców, ze znalezieniem wydawcy zainteresowanego historią o nietypowym detektywie. Ostatecznie publikacja w "Breeton's" przyniosła Doyle'owi zaledwie 25 funtów – wydawca nie zgodził się bowiem na procent od sprzedaży.

Nie byłoby pewnie dalszych przygów Sherlocka, gdyby Studium w szkarłacie nie zostało przewiezione i nielegalnie wydane w Stanach Zjenoczonych, gdzie zyskało popularność, dzięki czemu Doylem zainteresował się nowy wydawca. Na zamówienie autor napisał kolejną minipowieść, Znak czterech, a po niej kilka pierwszych krótkich opowiadań. To właśnie one: Sprawa tożsamości, Liga rudzielców, Tajemnica Bocsombe Valley i Pięć pestek pomarańczy przyniosły Doyle'owi popularność i w końcu zaczął publikować odcinki przygód Sherlocka Holmesa regularnie, na łamach "The Strand Magazine", czym znacząco przysłużył się do poczytności tego pisma. Sam zresztą mówił, że od pewnego momentu Brytyjczyka w międzynarodowym towarzystwie można było poznać po tym, że miał "The Strand" w rękach.

Sukces serii, jakkolwiek bezdyskusyjny, był niespodziewany 2, nie ucieszył też specjalnie autora – Doyle nie cenił tej części swojej twórczości wysoko, pisywał poważne powieści historyczne i to na ich uznaniu mu zależało. Mało kto jednak dziś zna ten element biografii twórcy. Od czasu rozpoczęcia regularnych publikacji opowiadań o Holmesie, jak pisze Nick Rennison w biografii detektywa, „zawładnął on wyobraźnią czytelników.”3 W ciągu kolejnych dekad Conan Doyle opublikował jeszcze 52 opowiadania i 3 inne minipowieści. Dziś Sherlock Holmes jest ikoną popkultury, a wszystkich adaptacji opowiadań na inne media – jak film, serial czy spektakl teatralny – nie sposób wyliczyć.

Pojawiają się fani

Popularnym poglądem jest uznanie wielbicieli Sherlocka Holmesa za pierwszą nowoczesną społeczność fanowską, w takim rozumieniu, jakie dziś przyjmuje się w fan studies. Już w czasie publikacji kolejnych opowiadań, pod koniec XIX wieku, nieustannie rosła liczba miłośników przygód Holmesa. Sam autor wspominał, że otrzymywał niejednokrotnie pocztę adresowaną do swoich bohaterów, najczęściej (choć nie wyłącznie) rzecz jasna, do Sherlocka. Niektóre z nich zawierały prośby o portrety detektywa z różnych lat, inne namawiały do zajęcia się konkretną sprawą. Pojawiały się także listy do doktora Watsona z prośbą o przedstawienie danej sprawy detektywowi i przekonanie go do podjęcia się jej. Doyle'owi zdarzało się na takie listy odpowiadać, podpisując je nazwiskiem doktora, i jeszcze bardziej zaburzając i tak już budzący wątpliwości status ontologiczny wykreowanych przez siebie postaci. Podobne listy adresowane były także do samego pisarza, a ich nadawcy właśnie jego prosili o pomoc w rozwiązaniu sprawy – i kilka razy rzeczywiście do tego doszło.

Poza kontaktem twórca – fani, bardzo istotna w kontekście kreowania się nowoczesnej społeczności fanowskiej jest praktyka, która bardzo szybko pojawiła się wśród fanów Sherlocka: zaczęli oni dostrzegać i wytykać nieścisłości fabularne i – zwłaszcza – chronologiczne pojawiające się w pierwszych opowiadaniach. Nie odbierali oni kolejnych odcinków jako osobnych tekstów, ale jako elementy konkretnego, szerszego uniwersum, od którego wymagali spójności. Stąd nieustające dyskusje dotyczące chociażby umiejscowienia rany Watsona, którą przywiózł z wojny w Afganistanie. Ta praktyka to, jak sądzę, pierwsza jaskółka popularyzującego się w kolejnym wieku przejmowania tekstu przez fanów.

Pojawia się Ostatnia zagadka

Kulminacyjnym momentem wytwarzania się społeczności fanów wokół Sherlocka Holmesa była informacja o śmierci detektywa w wodach wodospadu Reichenbach, opisana w Ostatniej zagadce w 1893 roku. Doyle, zmęczony już pisaniem o detektywie, chciał się od niego uwolnić, jednak po uśmierceniu Sherlocka nie miał szans na spokój. Na ulicach Londynu ludzie nosili żałobę po swoim ulubieńcu, o Sherlocku rozmawiano wszędzie, w dodatku językiem przypisanym nie do rozmów o literaturze, a zbliżonym raczej do konwencji pogrzebu. Na całym świecie nagłówki prasowe donosiły o śmierci detektywa (powiedzielibyśmy dziś – co za spoilery!). Czytelnicy błagali, płakali, wydawcy płaszczyli się przed Doyle'm, niektórzy nawet pisali listy z pogróżkami – wszystko, aby tylko zapobiec ostateczności tego rozwiązania. Szczególny interes miał w tym "The Strand magazine" – pismo ledwie przetrwało śmierć swojego bohatera, po publikacji Ostatniej zagadki do redakcji wpłynęło 20 tysięcy rezygnacji z prenumeraty pisma. Fani detektywa poważnie rozważali szanse jego przeżycia, a jako argument koronny podnoszono fakt, że Watson samej śmierci nie widział, brak więc jej ostatecznego potwierdzenia. W końcu Conan Doyle, zasypany prośbami i groźbami, po ośmiu latach uległ i przywrócił Sherlocka Holmesa do życia na wiele kolejnych lat, publikując w latach 1901-1902 Psa Baskerville'ów, a od 1903 powrócił do krótkich opowiadań. Czytelnicy znów mogli śledzić przygody swojego ulubieńca na łamach „The Strand Magazine”4.

Wzrost popularności

Po przygodzie nad wodospadem Reichenbach Conan Doyle zyskał międzynarodową sławę. Czytał publicznie swoje opowiadania, zapraszano go na wykłady i odczyty do Stanów Zjednoczonych, a on dobrze sobie z tą popularnością radził: tłumy go uwielbiały, wszyscy chcieli zobaczyć go na scenie. I tak, jak w 1895 r. cały świat żegnał Holmesa, tak potem 1901 entuzjastycznie go witał, sprzedaż "The Strand" wzrosła o 30 tysięcy prenumerat, a autor mógł zażądać dowolnego honorarium.

Podejmując kolejną próbę pożegnania się z serią, Conan Doyle potwierdza i dziękuje za wyjątkową popularność swoich utworów zamieszczając w przedmowie do Księgi przypadków Sherlocka Holmesa następujące słowa: „To prawda, że ci, którzy pierwszy raz poznali przygody detektywa w młodym wieku, w tej chwili obserwują swoje własne, dorosłe już dzieci, które czytają te same opowiadania w tym samym magazynie. To niezwykły przykład wytrwałości i lojalności brytyjskich czytelników.”5

Pojawia się fanfiction

Conan Doyle nie był przywiązany do Holmesa jako postaci i do całego uniwersum, które stworzył. Z łatwością zgadzał się na rozmaite związane z nim projekty, pozwalał robić właściwie wszystko – na tej fali powstała m.in. sztuka teatralna, od której autor nie wymagał w ogóle spójności z opowiadaniami czy jego własną wizją bohaterów.

Jeśli natomiast chodzi o ruch fanowski, to obok wyjątkowego wspólnotowego przeżywania żałoby, drugą zapowiedzią nowoczesnego fandomu było powstanie i rozwój holmesowego fanfiction – "Pisali opowiadania. Mnóstwo opowiadań."6 Pierwsze fanfiction ukazywały się jeszcze za życia autora, wydawano je oficjalnie w tomach zbiorowych za granicą. Nawet sam Conan Doyle pisał apokryfy, parodie i pastisze opowiadań holmesowskich, jako prezenty dla przyjaciół i rodziny. Pojawiały się również powoli pierwszę wątki homoseksualne. Warto wspomnieć, że polskie i niemieckie fanfiki często były w zasadzie plagiatami, ich autorzy nie tyle wykorzystywali motywy i bohaterów do opowiedzenia swoich historii, co niemal przepisywali opowiadania Conan Doyle'a, umieszczając je lokalnych realiach (np. "Rytuał Musgrave'ów" – "Tajemnica pergaminu", "Liga rudzielców" – "Ruda hrabianka".) Podobno nawet Conan Doyle raz kupił fanfik, żeby użyć go jako inspiracji do swojego opowiadania.

Przyczyny

Warto na koniec spróbować wskazać na potencjalne przyczyny rozwoju popularności "Sherlocka Holmesa". Tradycyjnie wymienia się tu ogólne czynniki kulturowe, do których należy niewątpliwie znaczny wzrost alfabetyzacji społeczeństwa wynikający z wprowadzonego w 1870 roku obowiązku szkolnego, upowszechnienie prasy a także ogromna popularność nowoczesnego gatunku, jakim była powieść7.

Najważniejszym czynnikiem wydaje się być konsekwentne i umiejętne pisanie dla określonej grupy docelowej – dla wszystkich: „«holmesowska» proza Conan Doyle’a tworzona była z myślą o czytelniku «masowym», a także gustami i życzeniami owego czytelnika bywała sterowana.”8 Nie bez wpływu pozostawało również umieszczenie opowieści w imaginarium Anglików schyłku XIX i początku XX wieku. „Sherlock Holmes był bowiem typowym wytworem swoich czasów, swojej klasy społecznej i swojego narodu”, dzięki czemu też dziś można próbować śledzić ówczesną rzeczywistość, mentalność, ale przede wszystkim obraz świata, wczytując się pomiędzy wiersze opowiadań Conan Doyle’a9. „Towarzyszyć Holmesowi w krętej drodze jego kariery w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych XIX wieku, to tyle co obserwować epokę wiktoriańską w zmaganiach z jej własnymi demonami.”10

Bibliografia:

S. Brown, Sherlock Holmes, Obsessed Nerds and Fan Fiction, “Wired”, 20.04.2009, źródło internetowe: https://www.wired.com/2009/04/pl-brown-6/ [data dostępu: 11.06.2016].

A. Conan Doyle, Przedmowa¸ [w:] Księga przypadków Sherlocka Holmesa, tł. Z. Wawrzyniak, [w:] tegoż, Księga wszystkich dokonań Sherlocka Holmesa, Wydawnictwo REA, Warszawa 2013.

J. Kokot, Kronikarz z Baker Street. Strategie narracyjne w utworach Arthura Conan Doyle’a a Sherlocku Holmesie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Olsztyn 1999.

W. Lipoński, Dzieje kultury brytyjskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.

H. Pearson, Conan Doyle. His Life and Art, The British Publishers Guild, Londyn 1946.

N. Rennison, Sherlock Holmes. Biografia nieautoryzowana, tł. A. Bartkowicz, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2010.

D. Stashower, Teller of Tales. The Life of Arthur Conan Doyle, Henry Holt and Company, New York 1999.

The Encyclopaedia Sherlockiana, red. J. Tracy, Doubleday & Company, Inc., Garden City, New York 1977.

Przypisy:

1H. Pearson, Conan Doyle. His life and art, The British Publishers Guild, Londyn 1946, s. 87.

2H. Pearson, dz. cyt, s. 87.

3N. Rennison, Sherlock Holmes. Biografia nieautoryzowana, tł. Anna Bartkowicz, Wydawnictwo WAB, Warszawa 2010, s. 10.

4D. Stashower, Teller of Tales. The Life of Arthur Conan Doyle, Henry Holt and Company, New York 1999, s. 120; A. Conan Doyle, Przedmowa¸[w:] Księga przypadków Sherlocka Holmesa, tł. Zofia Wawrzyniak, [w:] tegoż, Księga wszystkich dokonań Sherlocka Holmesa, Wydawnictwo REA, Warszawa 2013, s. 858.

5Tamże.

6S. Brown, Sherlock Holmes, Obsessed Nerds and Fan Fiction, “Wired”, 20.04.2009, źródło internetowe: https://www.wired.com/2009/04/pl-brown-6/ [data dostępu: 11.06.2016].

7W. Lipoński, Dzieje kultury brytyjskiej, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2005.

8J. Kokot, Kronikarz z Baker Street. Strategie narracyjne w utworach Arthura Conan Doyle’a a Sherlocku Holmesie, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, Olsztyn 1999, s. 21.

9Robią to w ciekawy sposób zwłaszcza autorzy The Encyclopaedia Sherlockiana¸ której założeniem jest właśnie przedstawić obraz świata takiego, jaki był oczywisty dla ludzi czasów Holmesa. The Encyclopaedia Sherlockiana, red. J. Tracy, Doubleday & Company, Inc., Garden City, New York 1977, str. x.

10N. Rennison, dz. cyt., s. 16.

[fanaberia-zin]

Mechanika Gier Komputerowych a Pisanie Fanficów - Jan Kuncewicz

Jeżeli myśleliście, że napisanie porządnego fanfica ze Zmieniaczem Czasu lub Eliskirem Życia w tle jest trudne, spróbujcie zrobić to dla uniwersum, w którym Puch Feniksa jest do kupienia w każdym sklepie, a każdy Zaklinacz uczy się Wskrzeszenia na 12-tym poziomie.

Pisanie fanficów do gier komputerowych jest działaniem dość specyficznym. Tak jak w przypadku filmu bądź serialu, spora część narracji nie jest przekazywana za pomocą słów, co może utrudniać zadanie tym ambitnym, którzy pragną naśladować styl autora oryginału. Przede wszystkim jednak, gry komputerowe mają swoją określoną mechanikę, która może nie mieć wiele wspólnego z przedstawioną w nich fabułą, bądź stawać czasem w jawnej opozycji do tejże.

Pewne problemy są do obejścia proste – np. główny bohater zbiera armię, w której ma 108 Generałów, ale w drużynie można mieć raptem sześć osób? Na szczęście w Wordzie nie ma interfejsu gry. Czasami gra wykorzystuje swoją mechanikę w celach fabularnych – np. w grze, w której każdy zapis gry jest opatrzony jakąś podpowiedzią bądź komentarzem na temat jej obecnego stanu, okazuje się, że bohaterowie niezależni są w pełni świadomi punktów, w których grę można zapisać i sami z nich korzystają, celem uzyskania rad co do własnego życia, co doporowadza do tego, że czasami trzeba stać w kolejce.

Często odpowiednio przedstawiony dobry pomysł pozwala na uzasadnienie sytuacji, która nigdy nie miałaby miejsca w ramach mechaniki, gdyż ta po prostu tego nie przewiduje - np. postać pokonuje plujący wkoło plazmą Dysk Śmierci poprzez wskoczenie na niego, co pozwala jej się znaleźć w jego martwym polu. Choć w samej grze nie jesteśmy w stanie tego zrobić (np. ponieważ skok/upadek postaci A na postać B kończy się utratą przytomności przez obie), licentia poetica (oraz zdrowy rozsądek) pozwalają nam na opisanie takiej sceny.

Co jednak w sytuacji, gdy mechanika wyraźnie daje nam do zrozumienia, że pewne, zdawałoby się naturalne, umiejętności są zarezerwowane jedynie dla konkretnych postaci? I nie mówię tu nawet o sytuacji, gdy za Rycerzem podąża Kapłanka, Przywoływacz oraz Elfka, więc Rycerz jest jedynym, który tak naprawdę jest w stanie potworowi się odwinąć. Mam tu np. na myśli sytuację, gdy, podążając za Brzydką Wróżką, która okazuje się główną złą postacią, główny bohater zostaje oddzielony od reszty drużyny, ponieważ jako jedyny dysponuje unikalną umiejętnością jaką jest Skok, dzięki czemu jako jedyny jest w stanie przeskoczyć dziurę mającą na oko 1-1,5 metra.

Czasami takie rozwiązania mechaniczne doprowadzają do sytuacji wręcz absurdalnych. Na przykład, Kierowca Ciężarówki wałęsający się po Zamglonym Miasteczku pełnym Koszmarnych Potworów nie przekroczy bariery jaką jest wysoka na 1,5 metra siatka albo rozpięta w poprzek taśma policyjna z wiele mówiącym napisem „DO NOT CROSS”. O ile jeszcze tutaj można próbować uzasadnić to stresem wywołanym znalezieniem się w bądź co bądź nietypowej sytuacji, robi się naprawdę ciekawie, jeżeli w grze mamy do dyspozycji cały tabun jednostek do kontroli. Istnieje pewna gra strategiczna, w której niemiecka (i tylko niemiecka) piechota dysponuje niezwykłą zdolnością jaką jest pływanie. Czy w związku z powyższym gdzieś tam istnieje fanfic którego fabuła opiera się na niemieckim spisku mającym na celu masowe zaganianie wrogich jednostek do najbliższego basenu?

Najgorzej pod tym względem mają gry przygodowe oraz  gry RPG, zwłaszcza tworzone na kanwie istniejących systemów fabularnych. Gry przygodowe często wymagają od nas dość kreatywnych i (specyficznie) przemyślanych rozwiązań. Twórcy muszą z jednej strony pilnować, by zagadki były interesujące, ale jednocześnie by miały w sobie jakąś logikę, bo inaczej każda sekwencja sprowadzi się do „połącz wszystko ze wszystkim aż coś zadziała”. Jednakże z tego też względu postać może cierpieć na „syndrom komandosa”, czyli wchodzenie oknem, gdy obok są otwarte drzwi.  MacGuyveryzm potrafi być interesującą cechą, ale co odczuwa widz bądź czytelnik, gdy wyraźnie dostrzega, że to, co bohater osiąga za pomocą rubinu bez skazy, sztabki srebra, dzbanecznika oraz pyłu z martwego wampira da się z równym efektem osiągnąć za pomocą kłębka wełny, główki sałaty oraz drobnego świecidełka?

Jednakże, odpowiednio wykorzystane ograniczenia mechaniczne mogą służyć za inspirację chociażby samym zwracaniem uwagi na coś, co normalnie byśmy przeoczyli, tylko dlatego, że nie jesteśmy w stanie tego w grze zrobić. Na przykład, wędrujący po Zamglonym Miasteczku bohater trafia do Szpitala, w którego sporej części ściany oraz meble są obłożone grubą, nieprzezroczystą folią z gatunku tych stosowanych na budowie. W jednym, jedynym miejscu kawałek tej folii jest oderwany i widzimy coś, co wygląda jak namalowane dłonie, napierające na ścianę „od drugiej strony”. Gra nie daje możliwiości zerwania dalej folii, by zobaczyć więcej. Zaczynają jednak rodzić się pytania. Dlaczego pewne miejsca w Szpitalu są w ten sposób kryte, inne nie? Czy wszędzie są namalowane dłonie, czy może pod folią kryje się jeszcze coś innego? Czy ta folia służy czemuś poza ukrywaniem tych malunków? Co, jeżeli to nie są tylko malunki i jedyne co dzieli bohatera od tego, co kryje się po drugiej stonie ściany to właśnie ta nieprzezroczysta folia?

Czy nazywacie to cut-scenką bo sprawia, że mam ochotę się pochlastać?

Nierzadko to, co dzieje się w tym, czego gra używa do prezentacji swej fabuły stoi w opozycji do naszych doświadczeń z mechaniką gry, zarówno jeśli idzie o osłabianie - np. postać, którą dopiero co wybiło się małą armię Kosmicznych Robali, ukazana zostaje jak ginie z rąk pojedyńczego Kosmicznego Robala – jak i wzmacnianie postaci, czasem do granic absurdu – np. kierowana przez nas postać przez ostatnie kilka minut strzelała do Atomowego Mecha z rakietnicy, podczas gdy dopiero co ukazany bohater niezależny niszczy takiego samego Atomowego Mecha w 10 sekund za pomocą karabinu półautomatycznego.

Tego typu sytuacje w pewnym sensie działają na korzyść osoby piszącej, gdyż tworzą precedensy, w których to fabuła ma przewagę i pozwala na wyjście poza sztywne ramy mechaniki, należy jednak na nie uważać, gdy próbuje się je wykorzystać. Może np. się okazać, że wspomniany wcześniej bohater niezależny jest klonem Legendarnego Bohatera, co czyni jego wyczyn (odrobinę bardziej) prawdopodobnym, jednakże stworzenie w opowiadaniu nowej postaci, mającej na koncie podobne dokonania, najprawdopodobniej skończy się przyczepieniem jej przez fandom łatki Mary Sue.

Co jednak czynić, gdy zdroworozsądkowe mechanizmy są naruszane w drugą stronę? Na przykład, gdy bohater, uwięziony w Swym Nawiedzonym Mieszkaniu nie chce wyciągnąć niezidentyfikowanego przedmiotu pływającego w Jego Czystej Muszli Klozetowej, bo nie za bardzo ma na to ochotę? Czy w sytuacji, w której każde kolejne Nawiedzenie może być tym ostatnim, nie powinien być on gotowy nawet zanurkować w spływającej Bóg Jeden Wie Czym toalecie, jeżeli dałoby mu to potencjalną możliwość wydostania się z tego miejsca, czy chociaż zwiększyło jego szanse na przeżycie? Czy cały nastrój uciekającego czasu oraz coraz bardziej przytłaczającej grozy nie ulatuje dokładnie w tym momencie, zwłaszcza gdy przypomnimy sobie, że dwie części wcześniej inny bohater, mając do dyspozycji całe Zamglone Miasteczko, nie wahał się włożyć ręki do, delikatnie mówiąc, Nie Tak Czystej Muszli Klozetowej?

Będę Cię zabijał dopóki nie umrzesz.

Oczywiście, spora, jeżeli nie większa, część fanficów opiera się nie na scenach akcji, lecz na wewnętrznych przeżyciach bohaterów. Akcja często ma być katalizatorem, czymś co te przeżycia wywoła, żeby można się było o nich rozpisywać. W niektórych przypadkach fanfic przypomina wręcz grecką tragedię – czytelnik dokładnie zna samą historię, interesuje go jedynie w jaki sposób przedstawi ją autor.

Koncentrowanie się na dramatyźmie przeżyć postaci może być jednak nieco utrudnione, jeżeli ma się do czynienia z grą,w której, z mechanicznego punktu widzenia, śmierć to jedynie chwilowa niedogodność. I nie mam tu nawet na myśli gier z pewną ilością „zyć”, gdzie po ich zużyciu pojawia się ekran z napisem „KONIEC GRY” i trzeba zaczynać od nowa, bądź ładować ostatni zapisany stan gry. Chodzi mi o gry, w których martwe postacie można prosto i tanio przywrócić do życia, często w trakcie walki z tym, co je dopiero co rozłożyło, lub gry, w których śmierć wiąże się głownie z wymuszonym powrotem do miasta lub czekaniem aż ktoś nas wskrzesi, a jedynymi „realnymi” konsekwencjami są strata paru minut, dodatkowe koszty naprawy ekwipunku oraz (czasami) tymczasowe osłabienie bądź wymagane odrobienie pewnej puli punktów doświadczenia.

Gry RPG, zwłaszcza te z gatunku MMO, potrafią być prawdziwą zmorą dla ambitnej osoby chcącej napisać fanfica. Wszakże jak napisać chwytającą za sercę fabułę opartą o śmierć bądź zamienienie w kamień jednej z postaci, jeżeli nasza własna reakcja na śmierć drużynowej Uzdrowicielki w Różu sprowadzała się do „przecież masz w inwentarzu pięćdziesiąt wskrzeszajek”.

(Inni) ludzie umierają, kiedy zostają zabici?

Czasami, choć gra umieszcza sposoby radzenia sobie ze śmiercią jako rozwiązanie mechaniczne, fabularnie stara się traktować ją poważnie. Nie zawsze to jednak wychodzi, gdy spojrzeć na nią całościowo -np. gdy jakiś czas przed śmiercią Uzdrowicielki w Różu zaatakował nas Wonsz Żeczny i na dzień dobry smagnął ogonem jedną z postaci tak, że ta zatrzymała się gdzieś na obrzeżach mapy świata gry, o polu walki nie wspominając. Żeczony Wonsz potem w prosty i skuteczny sposób zademonstrował nam dlaczego skąpstwo nie popłaca i warto jednak zainwestować w Kurczaka Wierzchowego celem uniknięcia ponownego zetknięcia z gadziną. Z mechanicznego punktu widzenia powyższa sytuacja jest dla gracza korzystna – pozwala na pokazanie mu, że jeszcze nie jest gotowy na przejście przez daną lokację, nie zmuszając jednocześnie gracza do telepania się przez cały proces ładowania gry. Z logicznego punktu widzenia jest to jednak dla osoby piszącej fanfica zagwostka. Postać wybita na krawędź mapy jest w stanie bez problemu wskrzesić pozostałe postacie. Nawet jeżeli pominie się fakt, że zostają one wskrzeszone przy wskrzeszającym, to założenie, że smagnięta postać podejmuje wyprawę celem odnalezienia zwłok towarzyszy i położenia na nich Puchu Feniksa powoduje, że wszelkie argumenty o tym, jakoby późniejsza śmierć Uzdrowicielki w Różu była nieodwracalna ze względu na czas pomiedzy jej zejściem a przybyciem reszty drużyny trafiają na niezbyt podatny grunt.

W grach MMO problem ten wznosi się na jeszcze wyższy poziom. Oczywiście, można stwierdzić, że postacie graczy mają dostęp do umiejętności niedostępnych innym postaciom celem upłynnienia rozgrywki. Wtedy scena, gdy drużyna bohaterów niezależnych rozpada się, gdyż drużynowa uzdrowicielka nie była w stanie uleczyć obrażeń jednego z jej członków, efektem czego tenże zmarł, może służyć za podkreślenie faktu, że poszukiwanie przygód to w tej grze jednak poważna sprawa... Aż do momentu, gdy w innej scence pewna, na oko czternastolenia, dziewczynka wskrzesza zabitego przez szalonego żywiołaka gwardzistę. Bo może. Wtedy cały dramatyzm trafia szlag.

Game over. Fanfic start.

Przykłady tego typu można mnożyć długo i namiętnie, jednak nie o to tu chodzi. Celem tego artykułu jest ukazanie tym, którzy mają zamiar zabrać się za pisanie fanficów osadzonych w świecie gier komputerowych, pewnych pytań, na które będą musieli odpowiedzieć oraz decyzji, które będą musieli podjąć, jako autorzy. A także, mam nadzieję, wstępne przygotowanie ich na te.

[fanaberia-zin]

“Jak pisać o fandomie? Trudności metodologiczne w badaniu fandomu” - Katarzyna Nieć

Fandom powoli staje się coraz bardziej rozpoznawanym zjawiskiem nie tylko w polskich mediach, ale też i w polskiej nauce. Jest to zjawisko, które może być rozpatrywane dość interdyscyplinarnie – wymagana jest wiedza szeroka, zarówno z zakresu kulturoznawstwa, literaturoznawstwa, znajomości mediów (dość szeroko rozumianych), socjologii czy antropologii kulturowej. Zapewne też coraz więcej studentów różnych kierunków humanistycznych lub społecznych mają pokusę, by z tematu swoich prac, czy to licencjackich, czy magisterskich, uczynić właśnie fandom, tę ciekawą i szybko rozwijającą się grupę przede wszystkim młodych ludzi.

Po przejrzeniu literatury, wybraniu odpowiednich źródeł i paradygmatów (czyli tego, z jakiej perspektywy będziemy patrzeć na fandom) pojawiają się schody w postaci metodologii i tego, jak zamierzamy zbadać fandom. No właśnie, jak? Która metoda jest najbardziej trafna? Czy wnioski z naszej pracy odzwierciedlą wszystko, co chcemy zawrzeć w naszym opisie? Zapewne każdy, kto pisał jakąś pracę powiązaną z fandomem, doświadczył takich właśnie problemów i wątpliwości.

Piotr Siuda w swojej pracy „Kultury prosumpcji” zawarł cały rozdział na temat jego badań wśród badaczy fandomu z różnych państw. Zadano między innymi pytania na temat tego, czy istnieje jakaś jedna, uniwersalna metoda badań, czy można wyniki porównywać także między różnymi krajami. Okazuje się, że nawet badacze nie są zgodni co do wielu kwestii, a już na pewno nie co do tego, jaka powinna być odpowiednia metoda badania fandomu. Choć należy podkreślić, że większość z badaczy, z którymi P. Siuda przeprowadzał rozmowy, wskazywało raczej na metody jakościowe. Dlaczego?

Zapewne studenci, którzy chcieli uczynić fandom jako temat swoich badań, mieli pokusę pójścia po linii najmniejszego oporu, czyli „zrobię ankietę i wrzucę ją w neta”. Sama niejednokrotnie widziałam takowe. Nie krytykuję nikogo z imienia i nazwiska, nie krytykuje samych ankiet (większość z nich była ułożona poprawnie i przemyślana), ale warto się zastanowić na kilkoma kwestiami. Ankieta bowiem nie zawsze jest wbrew pozorom najłatwiejsza, a już na pewno nie jest zawsze trafna w każdym przypadku. Dlaczego? Warto sobie zadać kilka pytań.

Kogo badamy?

No właśnie… Badamy fandom, czyli kogo? Jak określimy populację. Już na tym poziomie, przy tym, wydawałoby się, podstawowym pytaniu, nasuwają się pewne wątpliwości i rodzą się kolejne pytania. Kim jest fan? Czy jest to osoba, zgodnie z definicją literatury naukowej, która tworzy coś od siebie względem danego dzieła popkultury? Czy konieczne jest tworzenie fanfiction, fanartów, innych form twórczości? A co z osobami, które takie rzeczy lubią, szukają fanartów na różnych stronach, piszą komentarze, ale same nie mają czasu, możliwości lub talentu, by coś stworzyć? Co powiemy w takim razie o osobach, które nie czują się częścią fandomu, ale czują się fanami i żyją tylko w swoim małym światku? Nie kontaktują się z nikim z szeroko rozumianego fandomu, o ulubionych dziełach rozmawiają tylko z niewielką grupą znajomych, nie dzielą się twórczością, nawet jeśli taka powstaje? Wreszcie, czy badamy fandom ogólnie, czy rozróżniamy go na fandomy poszczególnych dzieł? W dzisiejszych czasach to naprawdę niełatwe, bowiem takie strony, jak tumblr.com pokazują nam, że istnieje tyle fandomów, ile dzieł popkultury. Trzeba więc naprawdę uważnie się zastanowić, kogo dobieramy do badania.

Jak dotrzeć do badanych?

„Nic prostszego, mamy przecież Internet!” Hola, hola. Kiedy byłam na etapie szykowania swojego badania, również mi się wydawało, że to nic prostszego, że rekrutacja uczestników (tak poprawnie nazywa się ten dobór próby) to tylko formalność, w końcu „dam ogłoszenie na necie, a ludzie sami się znajdą”. I wpadłam we własną pułapkę, ponieważ pewne złudzenie przyjęłam za pewnik. A że jedna z zasad socjologii mówi, że nic nie jest takim, jakie się nam wydaje, tak niestety… Dziwi mnie to, a jednocześnie smuci. Bowiem na facebooku widać sporą popularność fanpage’a „Hejted: fandom”, na którym można śledzić żale głównie fandomu mangi i anime na temat nielubianego tytułu, złej organizacji konwentu, czy zachowania fandomu samego w sobie. Oczywiście nie można wykluczyć tego, że duża część komentujących, czy wysyłających posty, to trolle, którzy chcą tylko wywołać dyskusje, niemniej jednak zaznacza się pewien obraz – narzekać na fandom każdy potrafi, a czy ktoś chce porozmawiać w miarę neutralnie lub pozytywnie na ten temat? O takie osoby już ciężko. Często ludzie albo się wstydzili, albo nie chcieli, albo uważali, że nie mają nic ciekawego do powiedzenia. Jakby nabierali wody w usta. Stąd też właśnie trudności w pozyskaniu członków fandomu do wywiadów (w moim przypadku). Nie mówiąc o tak oczywistych problemach, jak czas i przestrzeń. Czy może tu po prostu sprawdza się zasada, że w Internecie każdy jest odważny, jest czuje się anonimowy?

Jak badamy?

Jak zaznaczyłam, ankieta nie zawsze jest dobrym wyjściem. Fandom w przypadku polskiej nauki jest dość słabo opisany, dlatego ankieta może dać niezbyt miarodajne wyniki, niewiele nam powie. Nie będę mówić szczegółowo nawet o względach statystycznych, gdzie jest zasada, że trzeba mieć przynajmniej ponad 100 ankiet (kwestionariuszy), żeby móc cokolwiek mówić. Dlatego spora część badaczy skłania się ku metodom jakościowym: obserwacji, czy wywiadów z uczestnikami. Wywiady wydają się czymś strasznym, zwłaszcza, gdy przychodzi do tworzenia transkrypcji, czy do pisania interpretacji, ale jednocześnie są całkiem przyjemną metodą, bowiem dają nam coś, czego nie da nam żadna ankieta – poznajemy odczucia danych osób. Wiemy, jak może ona traktować fandom, miło jest słuchać to zafascynowanie w głosie, gdy dana osoba wie, że chcemy porozmawiać o czymś, co lubi. Tego nie da nam pusta, anonimowa ankieta, w której o danej osobie nie wiemy nic. Ale pomijając już to, należy też patrzeć na to, na czym nasz temat dokładniej się skupia i pod tym kątem wykorzystać odpowiednią metodę.

A potem już nam nie zostaje nic, tylko stworzyć interpretację i cieszyć wynikami… Choć też nie do końca. Fandom to chyba jednak trudna działka, w której nic nie jest jasne. Grupa coraz bardziej otwarta, ale przy tym zawsze znajdzie się ktoś, kto nie pasuje do danego schematu. Już myślimy, że wiemy wszystko, a okazuje się, że nie wiemy nic i trzeba często zaczynać od nowa. Myślę jednak, że jest to potrzebne. Opis jednej z grup, która dla niektórych jest może głównym sposobem spędzania czasu wolnego, a może dla niektórych jest jakimś sensem życia? Tylko czy takie zjawisko nie istniało od zawsze? To jest w pewnym sensie fascynujące, także z perspektywy kogoś, kto ukończył studia z dziedziny nauk społecznych. I o tym postaram się pisać.

[fanaberia-zin]

Hej!

Na tym blogu  ruszy multifandomowa inicjatywa fanowska :) Chcemy stworzyć dla polskich fanów (i polskiego fan studies! ) przestrzeń wymiany informacji, fan worków, pomysłów, przemyśleń o fandomach i szeroko rozumianej popkulturze. 

Jeśli jesteś zainteresowany_zainteresowana - obserwuj nas lub napisz! 

Więcej informacji niebawem!