Aandeelhouders en medewerkers?
Steeds weer lees ik over activistische aandeelhouders die er weer over beginnen dat een bedrijf niet goed gerund wordt. De waarde van de aandelen is te laag en dus moet er wat veranderen. Bijvoorbeeld door onroerend goed te verkopen dat los veel meer waard zou zijn (waarom staan veel van die panden dan leeg?) of door een minder winstgevend deel te verkopen.
Of ik lees over grote concurrenten van bijv. AKZO die dan willen dat AKZO opgaat in hun bedrijf. Dan is er zo’n fantastische synergie te bereiken. In feite bedoelen ze dat ze een concurrent kunnen inpakken, fabrieken kunnen sluiten en daarmee hun winsten kunnen verhogen.
In al die berichten gaat het alleen maar om de winstgevendheid voor de aandeelhouders en zeer waarschijnlijk om de bonussen van de topmanagers. Het gaat niet om de werknemers, de werkgelegenheid om een bedrijf heen of de maatschappelijke rol van een bedrijf in de samenleving.
De waarde van een bedrijf is meer dan alleen maar de waarde van de aandelen. Het is ook de waarden van de medewerkers die er ook kapitaal in steken; het kapitaal van hun vermogen om er te werken. Het is zelfs de waarde van de toeleveranciers en van de samenleving rond een het bedrijf. De (formeel naamloze) aandeelhouders krijgen retour op hun kapitaal via dividend; de werknemers via loon; toeleveranciers via inkomsten; overheid via belastingen en werkgeversverzekeringen. Alle groepen zijn daarmee stakeholders in een bedrijf.
Het is daarom een weeffout in de wet- en regelgeving op vennootschappen, en dan met name de NV’s of hun Europese of andere internationale equivalenten, dat in de besluitvorming rond overnames en splitsingen eigenlijk alleen de aandeelhouders een rol spelen. Natuurlijk moet een OR worden geraadpleegd, maar zeker bij overnames kan een OR gemakkelijk buiten spel worden gezet.
Recent zag ik een reportage over een (weliswaar relatief klein) bedrijf, waarbij de medewerkers formeel mede-eigenaren zijn van het bedrijf. Hun totale aandeel was zodanig dat voor de meeste en zeker de belangrijke beslissingen toestemming van de medewerkers nodig is. Op zo’n manier kan inderdaad geregeld worden dat medewerkers ook meebeslissers worden. Maar het vereist wel in eerste instantie goede wil van de eigenaren. Zonder dat kan je het wel vergeten.
Naar mijn mening moet bij alle grotere bedrijven geregeld worden dat overnames, splitsingen, bonussen voor topmanagers e.d. ook de goedkeuring van personeel nodig is (en dan niet via een OR die wel erg gemakkelijk te manipuleren is) of bij hele grote bedrijven zelfs wel de goedkeuring van toeleveranciers, ketenpartners of overheid. Het belang van een goed functionerend bedrijf is immers groter dan alleen voor de aandeelhouders. Het raakt werkgelegenheid in brede zin, de maatschappelijke rol en mogelijk ook milieu.
Ik ben geen jurist die weet hoe dit in wetsteksten kan worden omgezet. Laat er begonnen worden met denken hierover en proberen op niet al te lange termijn te komen met goede voorstellen.