Nhà mới đầu tháng, hay câu chuyện về FB
Ngày đầu tiên của tháng cuối cùng trong năm, và là ngày mà mềnh đưa ra quyết định mở cái Tumblr này làm nơi trú ẩn. Trú ẩn khỏi FB, và cũng là trú ẩn khỏi chính bản thân mềnh.
FB đã ngày càng lộ rõ bản chất của một cỗ máy thu thập thông tin quy mô toàn cầu. Nó khởi đầu rất hiền hòa và thánh thiện, theo kiểu buôn lậu thông tin, người người nhà nhà rỉ tai “invite” nhau về nó và kéo nhau đâm đầu vào đó. Hiệu ứng bóng tuyết sinh ra từ quá trình này có thời đã khiến cho lượng truy cập FB ở Việt Nam tăng chóng mặt, gây nghẽn băng thông quốc tế. Các nhà cung cấp dịch vụ Việt Nam đã bảo vệ lợi ích của bản thân và các đối tác lớn bằng cách bóp băng thông FB, dẫn đến hàng loạt tin đồn xa hơn nữa về việc “nhà nước chặn FB”, việc này càng thổi giá FB cao hơn mức thực tế. Người người nhà nhà đua nhau “vượt tường vào FB” bằng đủ các công cụ chuyền tay nhau, không thèm biết rằng chặn ở mức bóp băng thông là mức chặn “hiền” nhất; nếu chặn ở các ổ mạng dẫn đi quốc tế (một việc mà thực tế là… dễ hơn bóp băng thông, nếu cơ quan chủ quản thật sự muốn làm) thì có tool thánh cũng không vào FB được.
Nhưng cái thời hỗn mang ấy cũng nhanh chóng trôi qua. Khi những kẻ cứng đầu nhất của “thời đại cũ” buộc phải nhận ra là không còn ai online Yahoo với mình, và những tin nhắn YM lạc lõng mất ngày càng nhiều thời gian để nhận được một hồi đáp vu vơ theo kiểu “xin lỗi dạo này mình dùng FB nên không check YM”, thì “dự án chuyển đổi nhân loại” của FB coi như đã hoàn tất, sau hai quá trình liền mạch là tạo cơn sốt với những người dễ dụ, rồi bắt họ làm con tin về mặt thông tin để kéo những bạn bè người thân còn lại đi theo.
Tính ra cũng đã hơn 5 năm, kể từ khi mềnh bị kéo lên cái nơi mà mới đầu chính mềnh không hề lựa chọn. Gấp đôi cái quãng thời gian mà mềnh đã cố thủ trong tuyệt vọng. Loài người là sinh vật xã hội, vì thế tình trạng cô lập có thể coi là một dạng tra tấn tinh thần; ngược lại, mạng xã hội là thứ mà đầu óc con người có thể bắt nhịp được cực kỳ nhanh, vì thế một khi gia nhập mạng xã hội, người ta có thể làm những việc vô nghĩa một cách hết sức tự nhiên mà không hề suy nghĩ gì cả. Đó chính là cách mà mạng xã hội đã hút dần 24 giờ trong một ngày của mềnh. Cập nhật thông tin từ bạn bè, anh em, đồng nghiệp, đối tác? - Cái này là mục tiêu chính của việc mềnh mò lên FB. Đàm đạo chính trị - văn hóa - khoa học - xã hội với một nhóm hàng vạn người và một nhóm khác gồm cả trăm thành viên ưu tú? - Việc rất cần làm để nâng cao trình độ và nhận thức của bản thân. Tuhu? - Đương nhiên là quan trọng, không cần phải nghĩ. Chuyện trò với bạn bè trên mạng? - Nếu mềnh theo đạo Abraham, đạo Phật hay đạo gì đó, mềnh sẽ đội ơn Thượng Đế, Đức Phật và bất cứ vị thần nào vì đã ban cho mềnh những người bạn vô giá như họ. Vậy thì còn gì để phàn nàn về FB?
Đúng là chả có gì để phàn nàn, nhưng đó là nếu cuộc sống chỉ có vậy. Rất tiếc là không. FB đã trở thành một dạng cuộc sống thứ hai của mềnh, cạnh tranh trực tiếp với những gì mềnh vốn đang làm trước đó cũng như bây giờ. Thời gian một ngày không tăng lên gấp đôi, nhưng những việc mà mềnh thấy cần đã tăng không phải gấp đôi mà là gấp ba gấp bốn. Quá nhiều thông tin phải xử lý, quá nhiều nhiệm vụ phải hoàn thành. Thà mềnh chưa từng biết là có những việc như vậy để mà làm, chứ một khi đã biết mà không làm thì khó mà thanh thản được.
Việc này đương nhiên là lỗi của mềnh. Mềnh là người có mối quan tâm rất rộng, không chịu giới hạn ở một vài lĩnh vực nhất định, và FB nó cho mềnh chính cái môi trường như thế để mà vùng vẫy. Chính những cao nhân mà mềnh quen, bản thân họ chỉ chuyên nghiệp ở các lĩnh vực của họ, chẳng qua là mềnh đã quen những người như thế ở đủ mọi lĩnh vực mà thôi. Tuy vậy, họ không phải là lý do khiến mềnh có ý định ra đi; thậm chí, chính họ là lý do khiến mềnh ở lại FB cho đến tận bây giờ. Lý do chính, và cũng là lý do duy nhất, nằm ở chính FB.
Đúng vậy. Dù phải gia nhập FB, nhưng mềnh chưa bao giờ thay đổi ấn tượng và suy nghĩ của mềnh về nó. Với mềnh, FB mãi mãi là công cụ quảng cáo, theo dõi, thu thập dữ liệu cá nhân. Mềnh không muốn nhắc đến yếu tố con người trong các hiện tượng kích động, loan tin đồn, lừa đảo, gây mâu thuẫn và chia rẽ, cổ súy cái dốt, cái thừa, cái xấu và cái ác, đơn giản là vì mạng xã hội cũng như xã hội, những gì diễn ra trên đó thực tế đã và đang diễn ra trong xã hội từ lâu rồi, dù tốt hay xấu.
Những gì con người làm trên FB, chúng ta không xét. Phải xét những gì mà chính FB nó làm với con người. Đầu tiên, như mềnh đã nói ở trên, FB lấy bạn bè và người thân của mỗi người ra làm con tin, lấy quyền giao tiếp xã hội ra xiết nợ, để khiến người dùng phải nhượng bộ trước những đòi hỏi ngày càng vô lý. Với luận điệu “xác nhận tài khoản vì lý do an ninh”, nó có thể khóa tài khoản của người dùng bất cứ lúc nào, ngăn không cho họ liên lạc với bạn bè người thân. Sự cô lập này đột ngột cắt đứt người dùng ra khỏi mạng lưới liên lạc, khiến họ buộc phải giao nộp cho FB từ giấy tờ tùy thân, số điện thoại, cho đến mới đây là ảnh chụp của bản thân. Ta sẽ không thể tưởng tượng được việc giữa thời bình lại có một kẻ nào thậm chí không phải người Việt Nam, dí súng vào đầu người thân của ta bắt ta giao nộp những thông tin như thế. Không có bất kỳ một nhân viên nào, kể cả thuộc lực lượng vũ trang, có thể làm điều đó với bất cứ một công dân Việt Nam nào. May ra việc ấy chỉ có thể xảy ra vào thời chiến, do bọn lính Pháp lính Mỹ chẳng hạn. Vì thế, FB đòi hỏi như vậy tức là tuyên chiến với nhà nước Việt Nam, cũng như với bất kỳ nhà nước nào trên thế giới có công dân sử dụng FB. Vấn đề an ninh quốc gia này thường không được giới trẻ nhận thức đúng đắn, vì thế một mặt họ dễ dàng xuất trình thông tin cho kẻ thù, mặt khác họ mạnh mồm đả kích bất kỳ nỗ lực nào nhằm đảo ngược tình trạng đó. Với họ, được dùng FB là quyền bất khả xâm phạm; họ đâu có nghĩ được rằng FB đã lấy của họ và của đất nước quá nhiều, từ thời gian tuổi trẻ cho đến thông tin, chỉ để đổi lại một dịch vụ số miễn phí với chi phí bỏ ra ngày càng rẻ theo đà phát triển khoa học công nghệ. Mà có thật là miễn phí không, khi mà tiền điện, tiền mạng vẫn do chúng ta hay gia đình chúng ta gánh, trong khi cái miệng của chúng ta vẫn phải ăn trong thời gian sử dụng FB? Chúng ta đã làm ra được những gì với FB, để đổi lại những đồng tiền xương máu hay những phút giây tuổi trẻ đó? FB nó giống như một thứ chất gây nghiện trong tay những con người trẻ tuổi, nó mang lại khoái cảm không gì so sánh được, và bất cứ ai cố giằng cái thứ gây nghiện đó ra khỏi tay họ thì đều bị họ coi là kẻ thù. An ninh quốc gia không chỉ bị FB đe dọa từ bên ngoài, mà nghiêm trọng hơn, nó bị sự thiếu hiểu biết đe dọa từ bên trong.
Đó mới chỉ là một khoảnh khắc trong quá trình sử dụng FB, khi mà người dùng buộc phải xác nhận tài khoản. Còn bình thường, khi chúng ta vô tư lướt FB và nghĩ rằng mọi thứ đều ổn cả, thì FB nó vẫn đang thực hiện chức năng ký sinh về mặt thông tin. Nó thu thập mọi hành vi người dùng từ việc dừng lại bao lâu trước mỗi mẩu tin, bấm vào vị trí nào trên trang để truy cập một địa chỉ, hay truy cập vào địa chỉ ấy từ địa chỉ nào trước đó. Với năng lực xử lý vĩ đại và thuật toán hiệu quả một cách khủng khiếp, nó dễ dàng lập hồ sơ cá nhân của mỗi người dùng, phân tích từng ảnh chụp thành nội dung có cấu trúc. Những thói quen, sở thích, hành vi mà với mỗi người đều mang tính riêng tư, thì trước FB đều bộc lộ rõ như ban ngày. Nó không nhất thiết phải là những gì đáng khinh hay đáng xấu hổ. Chỉ đơn giản là, nhận thức được điều này khiến cho bất cứ ai đều không khỏi có cảm giác, bản thân chỉ là một con chuột bạch trong cái lồng kính mà FB ban phát cho, mỗi ngày đều đều làm những việc mà họ vẫn làm cho FB xem, mà không hề hay biết. Không chỉ phân tích hành vi, FB còn rất cố gắng thu thập mọi thông tin từ tất cả các thiết bị sử dụng FB. Vì sao ứng dụng FB không bao giờ cho phép chọn ảnh từ phần mềm thư viện ảnh có sẵn trong máy? Vì mỗi lần chọn ảnh bằng ứng dụng của FB, thì nó build thumbnail lại từ đầu, chính những thumbnail này qua thuật toán của FB sẽ tiết lộ một cách có cấu trúc về nội dung của tất cả các ảnh chụp trong máy. Vì sao FB cố gắng thuyết phục người dùng đăng tải danh bạ điện thoại với danh nghĩa “tìm người thân”? Thật ra đã từng có thời FB thậm chí không thèm thuyết phục người dùng, mà cứ thế tải danh bạ lên trong nền. Việc này không hề lộ ra trên điện thoại của các hãng lớn như Sony, Samsung, v.v. mà nó lộ ra ngay trên MIUI của Xiaomi, vốn đã cài sẵn phần mềm bảo mật tự động báo cáo mỗi khi bất kỳ dữ liệu nào được tải trong nền. Chức năng ấy có từ MIUI Android 4.0 cổ lỗ sĩ, nhưng đến Android 6.0 thì Google mới phải thêm vào dưới sức ép công luận (và thêm một cách tượng trưng bởi Google đồng thời cũng cho phép lập trình viên sử dụng thuật toán tắt ứng dụng nếu người dùng từ chối cấp quyền). Tương tự với chức năng “tìm người thân” dựa vào danh bạ, các chức năng như quét mã, chụp hình, gửi tin nhắn thoại, truyền trực tiếp, v.v. đều đòi hỏi người dùng phải cấp quyền cho FB truy cập máy ảnh và máy thu âm. Với quyền năng vô hạn ấy, cộng với việc được kết nối mạng toàn cầu 24/7, thì về mặt kỹ thuật, FB có thể có được hầu như bất cứ thông tin gì về người dùng, vào bất cứ thời điểm nào, và ở bất cứ nơi đâu. Vì thế, hoàn toàn không có gì khó hiểu, khi mà chính Mack Zuckerberg, nhà sáng lập FB, đã dùng băng dính dán kín webcam và mic trên máy tính cá nhân. Ông ta hiểu hơn ai hết về giá trị của những công cụ đó trong thời đại gián điệp số ngày nay.
Một lý do nữa dù nhỏ hơn nhưng không thể không nhắc đến, đó là việc FB ăn vã băng thông mạng của toàn thế giới. Lượng dữ liệu quá lớn đến từ các hoạt động do thám người dùng của FB, cũng như phát sinh từ chính các hoạt động trên FB của người dùng, đã và đang ăn trực tiếp vàp hạ tầng mạng của các quốc gia. Việc nhà nước Việt Nam yêu cầu đặt máy chủ FB trên đất Việt Nam không chỉ giảm bớt nguy cơ an ninh quốc gia, mà hơn hết nó còn làm nhẹ gánh băng thông quốc tế. Cứ tưởng tượng Việt Nam là một cái công ty khổng lồ, thì mạng của công ty đó chỉ có 4 đường, mỗi đường là một sợi cáp quang đường kính 7cm. Trong 4 đường đó, chỉ có 1 đường kết nối trực tiếp với “công ty” Bắc Mỹ, nơi hiện đang đặt máy chủ FB. 3 đường còn lại kết nối với các “công ty” khác, và muốn truy cập FB thì cũng phải thông qua mạng LAN của rất nhiều công ty khác nhau mới tới được máy chủ. Nếu đặt máy chủ trên đất Việt Nam, thì truy cập FB là truy cập mạng LAN thuần túy, vừa nhanh vừa rẻ, lại vừa không bị ảnh hưởng bởi đứt cáp quang biển, những đường dây vốn mỏng manh và dài hàng nghìn km, việc quản lý và giám sát toàn tuyến là bất khả thi.
Cáp quang xuyên Thái Bình Dương của Google bị cá mập cắn
http://www.businessinsider.com/google-trans-pacific-cable-shark-attacks-2014-8
Cáp truyền hình ảnh nghiên cứu đại dương bị bọ biển khổng lồ cắn
https://www.smithsonianmag.com/science-nature/the-sea-monster-bathynomus-115395777/
Dài dòng văn tự như vậy chỉ là để kể ra vì sao lâu nay mềnh vẫn ghét FB. Đừng hiểu lầm. Mềnh yêu những con người mà mềnh đã quen trên FB. Nhưng mềnh ghét FB, và mềnh muốn rời khỏi nó. Nhất là trong giai đoạn này, khi mà thời gian là thứ mà mềnh cần hơn bao giờ hết. Mềnh không muốn một lần nữa nếm trải cảm giác thức xuyên đêm để làm một việc mà mềnh đã có cả tuần để làm. Dĩ nhiên, mềnh thật là giỏi khi hoàn thành việc cả tuần chỉ trong một đêm, mềnh biết chứ. Nhưng giỏi giang gì, nếu không thể làm cho xong cái việc đó trong đêm đầu tiên, sau đó làm gấp 6 lần như thế trong 6 ngày còn lại? Mềnh chỉ đang tự lừa dối bản thân về chính bản thân mềnh. FB với mềnh là đáng ghét, nhưng trong trường hợp này nó thậm chí còn đáng sợ hơn: nó là thứ mà mềnh không thể kiểm soát, không thể giới hạn, và rời xa nó chính là thừa nhận sự yếu kém này của bản thân. Mềnh biết không phải ai cũng như vậy, nên mềnh không thêm điều này vào những lý do vì sao FB cần phải bị tiêu diệt. Với việc này, mềnh cần đối mặt với chính mềnh, và sẽ cần thời gian. Có lẽ là không nhiều như 5 năm chìm nổi trên FB, nhưng cũng sẽ không ít đâu. Chỉ hy vọng là không quá muộn thôi. Để đạt được đến đỉnh cao như cha ông, mềnh cần dành nhiều thời gian và nỗ lực hơn họ. Mà cha ông thì lại có quá nhiều thời gian trên đời, vì họ… không dùng FB, chúng ta đều biết đấy. :)
andulkaphoto
discoholicmusic
stormborns
jacobvanloon
annaxmalina
jbbartram-illu
