《黃帝陰符經》 Hoàng Đế - Âm Phù Kinh
原文/Nguyên Văn:
《上篇》
觀天之道，執天之行，盡矣。 天有五賊，見之者昌。 五賊在心，施行於天， 宇宙在乎手，萬物生乎身。 天性人也，人心機也； 立天之道以定人也。 天發殺機，斗轉星移； 地發殺機，龍蛇起陸； 人發殺機，天地反覆； 天人合發，萬化定基。 性有巧拙，可以伏藏。 九竅之邪，在乎三要。可以動靜。 火生於木，禍發必克， 奸生於國，時動必潰； 知之修練，謂之聖人。
《中篇》
天生天殺，道之理也。 天地萬物之盜； 萬物人之盜； 人萬物之盜也。 三盜既宜， 三才既安。 故曰：食其時，百骸理；動其機，萬化安。 人知其神而神， 不知其不神之所以神。 日月有數，大小有定， 聖功生焉，神明出焉。 其盜機也，天下莫不能見，莫不能知。 君子得之固躬，小人得之輕命。
《下篇》
瞽者善聽，聾者善視。 絕利一源，用師十倍； 三反晝夜，用師萬倍。 心生於物，死於物，機在目。 天之無恩而恩生， 迅雷烈風，莫不蠢然。 至樂性餘，至靜則廉。 天之至私，用之至公。 禽之制在炁。 生者死之根，死者生之根。 恩生於害，害於恩。 愚人以天地文理聖，我以時物文理哲。 人以愚虞聖，我以不愚虞聖。 人以奇期聖，我以不奇期聖。 故曰：況水入火，自取滅亡。 自然之道靜，故天地萬物生。 天地之道浸，故陰陽勝。 陰陽相推，而變化順矣。 是故聖人知自然之道不可違，因而制之。 至靜之道，律曆所不能契。 爰有奇器，是生萬象。 八卦甲子，神機鬼藏。 陰陽相勝之術，昭昭乎進乎象矣。
翻音 / Phiên Âm:
上篇/Thượng thiên:
Quán thiên chi đạo chấp thiên chi hành. Thiên hữu Ngũ tặc, kiến chi giả xương. Ngũ Tặc tại Tâm, thi hành ư Thiên, Vũ Trụ tại hồ thủ, vạn hóa sanh hồ thân. Thiên Tánh Nhân Dã, Nhân Tâm cơ dã. Lập Thiên chi Đạo dĩ định nhân dã. Thiên phát sát cơ, di tinh dịch tú. Địa phát sát cơ, long xà khởi lục. Nhân phát sát cơ, thiên địa phản phúc. Thiên nhân hiệp phát, vạn hóa định hĩ. Tánh hữu xảo chuyết, khả dĩ phục tàng. Cửu khiếu chi tà, tại hồ tam yếu. Khả dĩ Động Tĩnh. Hỏa sanh ư Mộc, họa phát tất khắc. Gian sanh ư quốc, thời động tất hội. Tri chi tu luyện vị chi Thánh Nhân.
中篇/Trung thiên:
Thiên sanh, Thiên sát, Đạo chi lý dã. Thiên địa vạn vật chi đạo, vạn vật Nhân chi đạo, Nhân vạn vật chi đạo. Tam Đạo ký nghi, Tam tài ký an, cố viết: thực kỳ thời, bách hài lý. Động kỳ cơ, vạn hóa an. Nhân tri kỳ Thần chi thần, bất tri bất thần chi sở dĩ Thần. Nhật nguyệt hữu số, đại tiểu hữu định, thánh công sanh yên, thần minh xuất yên. Kỳ đạo cơ dã, thiên hạ mạc năng kiến, mạc năng tri. Quân tử đắc chi cố cung, tiểu nhân đắc chi, khinh mệnh.
下篇/Hạ Thiên:
Cổ giả thiện thính, lung giả thiện thị. Tuyệt lợi nhất nguyên, dụng sư thập bội. Tam phản trú dạ, dụng sư vạn bội. Tâm sanh ư vật, tử ư vật. Cơ tại mục. Thiên chi vô ân, nhi đại ân sanh. Tấn lôi, liệt phong, mạc bất xuẩn nhiên. Chí lạc tánh dư, chí tĩnh tánh khiêm. Thiên chi chí tư, dụng chi chí công. Cầm chi chế tại khí. Tử giả, sanh chi căn. sanh giả, tử chi căn. Ân sanh ư hại, hại sanh ư ân. Ngu nhân dĩ Thiên Địa văn lý thánh. Ngã dĩ thời vật văn lý triết. Nhân dĩ ngu ngu thánh, Ngã dĩ bất ngu ngu thánh. Nhân dĩ kỳ kỳ thánh, Ngã dĩ bất kỳ kỳ thánh. Cố viết: Trầm thủy, nhập hỏa, tự thủ diệt vong. Tự nhiên chi Đạo, tĩnh, cố Thiên Địa vạn vật sanh. Thiên địa chi Đạo tẩm, cố Âm Dương thắng, Âm Dương tương thôi nhi biến hóa thuận hĩ. Thánh nhân tri tự nhiên chi đạo bất khả vi, nhân nhi chế chi. Chí tĩnh chi Đạo luật lịch sở bất năng khế. Viên hữu kỳ khí, thị sanh vạn tượng, bát quái, Giáp Tí thần cơ, Quỉ tàng. Âm Dương tương thắng chi thuật, chiêu chiêu hồ, tiến ư tượng hĩ.
註解 /chú giải:
Hoàng Đế - Âm Phù Kinh
Thượng thiên
觀天之道，執天之行，盡矣。
Quán thiên chi đạo chấp thiên chi hành
xem trời là đạo; theo trời là hành, chấm hết.
Tìm hiểu đạo trời, tu luyện theo sự vận hành của trời, chỉ thế thôi. Đạo về tánh mệnh tức đạo của trời. Đạo của trời là đạo của âm dương. Người tu luyện hiểu được sự huyền diệu sâu kín của đạo trời thì thần minh lặng lẽ vận hành, chiếm lấy khí âm dương, đoạt quyền tạo hóa, có thể trường sanh bất tử, có thể không sanh ra không chết đi. Nhưng chỗ tối quan trọng của nó là có thể quán và có thể chấp.
Thế nào là quán? Cách vật trí tri (nghiên cứu đến nơi đến chốn nguyên lý của sự vật để có sự hiểu biết) đó gọi là quán.
Thế nào là chấp? Chuyên tâm dốc chí gọi là chấp, dốc toàn bộ sức lực thực hiện gọi là chấp, càng lâu càng mạnh mẽ gọi là chấp.
Quán thiên đạo là công phu vô vi, là sự đốn ngộ nhằm triệt để nắm được tánh; Chấp thiên hành là sự học hỏi hữu vi, dần tu thành, nhằm thấu triệt mệnh.
Quán được, chấp được, dùng đạo âm dương thoát khỏi âm dương, dựa vào thế gian pháp mà thoát khỏi thế gian, tánh mệnh đều nắm, tâm, pháp đều quên, vượt khỏi trời đất, muôn kiếp trường tồn.
Chỉ hai câu này mà làm thành thang trời giúp thành tiên thành Phật, đó là đạo để trở thành thánh nhân, hiền nhân. Ngoài nó ra tất cả đều là tà thuyết, nên nói “tận” là hết vậy.
天有五賊，見之者昌。 五賊在心，施行於天， 宇宙在乎手，萬物生乎身。
Thiên hữu Ngũ tặc, kiến chi giả xương. Ngũ Tặc tại Tâm, thi hành ư Thiên, Vũ Trụ tại hồ thủ, vạn hóa sanh hồ thân.
Trời có năm kẻ tặc, biết được là tốt. Ngũ tặc tại tâm, thi hành nơi trời, Vũ trụ trong tay, vạn hoá nơi thân.
Thiên hữu Ngũ tặc, kiến chi giả xương.
Ngũ tặc là kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Trời dùng âm dương ngũ hành biến hóa sanh ra vạn vật, lấy khí làm thành hình, nên con người nhờ thọ nhận khí này mà sanh ra và lớn lên.
Nhưng dương cực thì sanh âm, tiên thiên nhập vào hậu thiên, ngũ hành không thể hòa hợp, tự tương hại lẫn nhau, mỗi thứ một tánh.
Mộc xem kim là giặc, kim xem hỏa là giặc, hỏa xem thủy là giặc, thủy xem thổ là giặc, đây gọi là năm mối giặc (ngũ tặc) của trời.
Năm mối giặc này thường ngay trăm họ đều dùng đến mà không biết, cứ thuận theo khí của nó nên sanh rồi tử, tử rồi sanh, sanh tử không ngừng.
Nếu có người nhận ra nó, chuyển nghịch tạo hóa, điên đảo ngũ hành thì:
kim vốn khắc mộc, mộc ngược lại nhờ nó mà lớn mạnh; Mộc vốn khắc thổ, thổ ngược lại nhờ nó mà màu mỡ; Thổ vốn khắc thủy, thủy ngược lại nhờ nó mà không lan tràn; Thủy vốn khắc hỏa, hỏa ngược lại nhờ nó mà không khô nóng; Hỏa vốn khắc kim, kim ngược lại nhờ nó mà phát sáng.
Trong khắc có sanh, ngũ tặc thành ngũ báu, nhất khí hỗn độn, phản bổn hoàn nguyên, đó không phải là điều tốt đẹp ư?
Ngũ tặc tại tâm, thi hành ư thiên. Vũ trụ tại hồ thủ, vạn hóa sanh hồ thân
Con người nhận lấy khí của ngũ hành mà sanh ra thân, trong thân đã sẵn có khí ngũ hành. Nhưng tâm là chủ của thân, thân là nhà của tâm, ngũ tặc ở nơi thân mà thật ra là ở nơi tâm. Nhưng tâm có phân biệt nhân tâm và đạo tâm.
Nhân tâm toan tánh sự việc thì ngũ tặc sanh ra thành ngũ vật: vui, buồn, mừng, giận và thích muốn; đạo tâm họat động thì ngũ tặc biến thành ngũ đức: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín. Nếu có thể “quán thiên” mà rõ được chân tướng của ngũ hành, vận dụng đạo tâm từng bước tiến tới, cuối cùng ra khỏi trời mà không cầu nhờ người nào khác, vũ trụ tuy lớn mà như nằm trong lòng bàn tay; muôn sự chuyển hóa tuy là nhiều nhưng không ở ngoài thân. hội tụ ngũ hành, hòa hợp tứ tượng, thì việc nắm tòan bộ tánh mệnh cũng không khó gì.
天性人也，人心機也； 立天之道以定人也。
Thiên Tánh Nhân Dã, Nhân Tâm cơ dã. Lập Thiên chi Đạo dĩ định nhân dã.
Thiên tánh là người, nhân tâm là cơ tâm, Thiết lập đạo trời để định lòng người.
Thiên tánh là tánh mà trời phú cho, tức tánh chân như, là cái được gọi là chân tâm, nó không có sự nhận biết mà chỉ thuận theo nguyên tắc của trời, nhưng con người có được nó nên gọi nó là người.
Nhân tâm là tánh của khí chất, tức tánh của tri thức, là cái được gọi là cơ tâm, thấy cảnh sanh ra tình, tùy lúc mà thay đổi, và con người vì có nó mà có sanh có tử.
Thiên tánh là thiên cơ, tức thiên đạo (đạo trời); nhân tâm là nhân cơ, tức nhân đạo (đạo người).
Giữ lấy thiên cơ thì còn, thuận theo nhân cơ là mất. Duy có đại thánh nhân biết “quán thiên đạo, chấp thiên hành”, đứng ở giữa không thiên lệch, tịch nhiên bất động, cảm đến thì thông, tu chân tánh, hóa khí tánh, giữ đạo trời mà định nhân tâm, tâm không tạp nhiễm Thiên chân quy nhất.
天發殺機，斗轉星移； 地發殺機，龍蛇起陸； 人發殺機，天地反覆； 天人合發，萬化定基。
Thiên phát sát cơ, di tinh dịch tú. Địa phát sát cơ, long xà khởi lục. Nhân phát sát cơ, thiên địa phản phúc. Thiên nhân hiệp phát, vạn hóa định hĩ.
Trời phát sát cơ chuyển dời tinh tú; đất phát sát cơ long xà hiển lộ; người phát sát cơ đất trời đảo lộn; trời người hiệp phát định hóa vạn biến.
Sát cơ là khí âm tiêu điều lạnh lẽo có thể tổn thương vật, nhưng không có âm không thể sanh dương, không có sát không thể có sanh. Nên sát cơ của trời phát lên thì lan khắp một vòng rồi trở lại ban đầu, khiến tinh tú dời chuyển, đuôi sao đẩu quay về phương dần;
Sát cơ của đất phát lên thì xấu cực đến lúc hồi sanh, rồng rắn chồm dậy, tĩnh cực thì sanh động.
Con người cũng có một trời đất, cũng có âm dương này nên có thể bắt chước cách của trời, dấy lên sát cơ thì ngũ hành điên đảo và trời đất giao hòa tốt đẹp. Vì sao vậy?
Nếu nhân tâm hợp cùng thiên tâm, điên đảo âm dương chỉ phút chốc thiên nhân hợp nhất, gốc biến hóa của vạn vật nằm ở đây và định được . Đây chính là điều Trung dung nói:
和也者，天下之达道也。 致中和，天地位焉，万物育焉达到了中和，天地便各归其位，万物便生长发育了。 Gắng đạt đến Trung hòa, trời đất ở vào vị trí thỏa đáng, muôn vật được sanh sôi phát triển.
性有巧拙，可以伏藏。 九竅之邪，在乎三要。可以動靜。 火生於木，禍發必克， 奸生於國，時動必潰； 知之修練，謂之聖人。
Tánh hữu xảo chuyết, khả dĩ phục tàng. Cửu khiếu chi tà, tại hồ tam yếu. Khả dĩ Động Tĩnh. Hỏa sanh ư Mộc, họa phát tất khắc. Gian sanh ư quốc, thời động tất hội. Tri chi tu luyện vị chi Thánh Nhân.
Tánh có khéo vụng, có thể cất đi. Chín kiếu nơi tà, chủ tại 3 nơi, có động có tĩnh Hỏa sanh từ mộc, hỏa phát khắc mộc Gian thần sanh tại quốc, quốc loạn tại gian Biết mà tu luyện, đó là thánh nhân.
Tánh hữu xảo chuyết, khả dĩ phục tàng:
Tánh có khéo vụng, có thể thu phục mà giấu kín đi. Con người bẩm thụ khí âm dương để thành hình, lấy lương tri lương năng làm tánh.
Tánh không có tánh nào xấu, nhưng khí có trong đục. Bẩm thụ khí trong là xảo (khéo tốt), bẩm thụ khí đục là chuyết (xấu vụng). tánh khéo tốt thì lắm cơ mưu, tánh chuyết vụng thì nhiều thâm sân. tánh khéo tốt và tánh xấu vụng đều là tánh của khí chất, là chủ của nhân tâm, không phải thiên tánh vốn có.
Đạo tu chân là hái tiên thiên, chuyển hóa hậu thiên, và tất cả những tánh khéo vụng này đều bị hàng phục mà giấu kín đi, không cần dùng đến.
Cửu khiếu chi tà, tại hồ tam yêu, khả dĩ động tĩnh:
Tà khí ở chín lỗ chủ yếu có ở ba cửa quan trọng, có thể động tĩnh tùy lúc. Chín lỗ này là bảy lỗ ở thân trên và hai lỗ ở thân dưới trên cơ thể con người. Ba cửa quan trọng là mắt, tai, miệng.
Chín lỗ ở thân người đều là nơi nhận tà khí, mà trong đó mắt, tai, miệng là những nơi chủ yếu triệu tà khí tới. tai nghe âm thanh thì tinh dao động, mắt nhìn sắc thì thần chạy đi, miệng nói nhiều thì khí thất tán. Tinh, khí, thần một khi bị tổn thương thì toàn thân suy yếu, tánh mệnh không tránh được chết chóc.
Con người có thể thu tầm mắt lại, lắng nghe bên trong mình, ít nói, đóng những cánh cửa trọng yếu, gửi chí vào hư vô, ý niệm bên trong không đi ra ngoài, niệm tưởng bên ngòai không lấn vào trong. Tinh, khí, thần, ba loại đại dược được ngưng kết không tan mất.
Chín khiếu có thể động có thể tĩnh, lúc động lúc tĩnh đều theo thiên cơ, không phải nhân cơ, vậy còn có tà khí nào không bị tiêu diệt?
Hỏa sanh vu mộc, họa phát tất khắc; gian sanh vu quốc, thời động tất hội. tri chi tu luyện, vị chi thánh nhân:
Mộc vốn sanh hỏa, hỏa cháy lên thì hai họa cho mộc, nên là thứ khắc mộc; tà sanh ở tâm, tà phát sanh thì họa đến tâm, tánh rối lọan;
trong nước có kẻ gian trá, sự gian trá của nó nổi lên làm tan vỡ quốc gia và mất nước; âm tàng ẩn ở thân, âm thịnh thì hủy họai thân, làm suy sụp mệnh. Thân tâm đều bị lụy, tánh mệnh cũng suy theo đó.
Lúc này âm thầm tu luyện, "quán thiên đạo, hành thiên chấp", hàng phục thân tâm, bảo toàn tánh mệnh, không bị ngũ hành hậu thiên ràng buộc, nếu không là thánh nhân thì ai có thể đạt tới điều này?
Trung thiên
天生天殺，道之理也。
Thiên sanh, Thiên sát, Đạo chi lý dã.
Trời sanh trời diệt, đó là lẽ đạo.
Đạo trời chỉ là âm dương mà thôi, dương chủ về sanh, âm chủ về sát, chưa từng có dương mà không có âm, có sanh mà không có sát.
Nên xuân sanh hạ trưởng thu liễm đông tàng (mùa xuân sanh sôi, mùa hạ trưởng thành, mùa thu thu họach, mùa đông cất giữ), bốn mùa theo thứ tự, hết vòng thì lại bắt đầu, tuần hoàn không ngừng, mãi mãi như vậy.
天地萬物之盜； 萬物人之盜； 人萬物之盜也。 三盜既宜，三才既安。
故曰：食其時，百骸理；動其機，萬化安。
Thiên địa vạn vật chi đạo, vạn vật Nhân chi đạo, Nhân vạn vật chi đạo. Tam Đạo ký nghi, Tam tài ký an,
Cố viết: Thực kỳ thời, bách hài lý. Động kỳ cơ, vạn hóa an.
Trời đất đoạt vạn vật, vạn vật đoạt người, người đoạt vạn vật. tam đoạt hoà hợp tam tài hoá an. bởi vậy: ăn đúng thời, xương cốt ngay ngắn, động đúng lúc, vạn biến hoá an.
Trời làm ra vạn vật, đất sanh ra vạn vật. nhưng sanh ra rồi lại giết đi, nên trời đất là kẻ cướp đối với vạn vật; thế gian có vạn vật, con người nhìn chúng mà sanh ra tình, tình phóng túng, dục vọng buông tuồng nên tiên tan thần khí, nhỏ thì lớn lên, lớn rồi già đi, già rồi chết, nên vạn vật là kẻ cướp đối với con người. Con người là anh linh của vạn vật, vạn vật tuy có thẻ cướp lấy khí của con người nhưng con người lại ăn tinh hoa của vạn vật, mượn lấy khí của vạn vật mà sanh sôi phát triển, nên con người là kẻ cướp đối với vạn vật.
Bậc đại tu hành có thể đọat lấy khí của vạn vật mà dùng cho bản thân, lại có thẻ thừa lúc vạn vật đọat khí của mình mà cướp lấy nó, và thừa lúc trời đất đọat lấy khí của vạn vật mà chiếm nốt, lấy ba sự chiếm đọat này quy về một.
Trong sát có sanh, ba sự chiếm đọat đều có chỗ hợp lẽ của chúng. Ba sự chiếm đọat đã có chỗ hợp lẽ thì người hợp đức cùng trời đất, cùng song hành mà không đối chọi lẫn nhau, tam tài đều an ổn. Tam tài đã an thì đạo khí trường tồn, vạn vật không thể bẻ cong, tạo hóa không thể níu lấy.
Nhưng bí mật của sự cướp lấy nằm ở công phu nhất thời, phải không trước không sau, không đến không đi, không được thái quá, không được bất cập, khảm đến thì ly nhận lấy, đó đến thì đây đãi đằng, dương trở lại thì âm tiếp đón, cơ bản không để mất thời, không để lỡ cơ hội.
Nên nói, ăn đúng thời, xương cốt ngay ngắn, động đúng lúc vạn biến hóa đều an. Ăn đúng thời là thừa thời mà nuốt lấy khí tiên thiên; động đúng lúc là thừa theo cơ hội mà xoay chuyển sanh sát.
Ăn đúng thời thì khí hậu thiên biến hóa, xương cốt ngay ngắn có thể bảo toàn được hình; động đúng lúc thì khí tiên thiên trở lại, vạn sự biến hóa đền an ổn, kéo dài tuổi đời.
Thời chính là cơ (tạm dịch là lúc) thật khó nói rõ. Phải biết thời này chính là thiên thời, cơ này chính là thiên cơ, nếu không nhìn thấu tạo hóa, thông tỏ âm dương, sao có thể hiểu. Ôi! Ngày 15 tháng 8 trăng sáng rạng rỡ, đúng là lúc kim tinh lớn mạnh, nếu có nhất dương vừa trỗi dậy nên tiến hỏa chớ chậm trễ.
人知其神而神， 不知其不神之所以神。
Nhân tri kỳ Thần chi thần, bất tri bất thần chi sở dĩ Thần.
Người biết thần là thần, mà không biết thần không thần mới chính là thần.
Người học xưa nay đều cho rằng thức thần sáng tỏ, nhanh nhạy là nguyên thần vốn có, nên chấp vào tướng vào không, đến già vẫn không tu thành, đến chết thì thôi. Họ không biết thần này là thần hậu thiên, không phải là thần tiên thiên, là thần mà thực ra không phải là thần.
Thần tiên thiên, không sắc cũng không không, hư vô mà chứa vạn hữu, rất trống trãi mà hàm chứa sự dồi dao, là thần không thần mà kỳ thực rất thần thông.
Người đời chỉ biết thần hậu thiên là thần, cam chịu đi vào vòng luân hồi, mà không hiểu chính cái thần tiên thiên không thần, có thể bảo hộ tánh mệnh. Chẳng trách vạn vật cướp khí của ta mà ta vẫn không biết.
日月有數，大小有定， 聖功生焉，神明出焉。 其盜機也，天下莫不能見，莫不能知。 君子得之固躬，小人得之輕命。
Nhật nguyệt hữu số, đại tiểu hữu định, thánh công sanh yên, thần minh xuất yên. Kỳ đạo cơ dã, thiên hạ mạc năng kiến, mạc năng tri. Quân tử đắc chi cố cung, tiểu nhân đắc chi, khinh mệnh.
Nhật nguyệt đều có số; lớn nhỏ đã được địnhcông phu bậc thánh sanh ở đây, thần minh đi ra từ đây. Cơ chế cướp đoạt, trời không thấy, đất không hay. Quân tử được nó thì định được thân; Tiểu nhân được nó thì khinh rẻ mạng sống.
Con người sở dĩ cướp được khí của trời đất và vạn vật là do trời đất, vạn vật có định số; trời đất, vạn vật không thể cướp được khí của con người do thánh đạo không hình không ảnh. Như mặt trời mặt trăng tuy cao nhưng có thể quy tánh ra số đo.
Mặt trời một năm một chu kỳ, trời có bốn mùa xuân, hạ, thu, đông có thể theo đó mà biết.
Mặt trăng ba mươi ngày là một chu kỳ, trăng có lúc tròn lúc khuyết, lúc sáng lúc tối có thể thấy được.
Lớn là dương, nhỏ là âm, dương cực sanh ra âm, âm cực sanh ra dương, lớn đi nhỏ đến, nhỏ đi lớn đến, âm dương tuần hoàn, là đạo lý cố định không thay đổi.
Và con người nhờ đó mà suy ra đặc điểm của âm dương tạo hóa, dụng công chỉ trong buổi sáng mà hái lấy khí hỗn độn chưa phân chia làm đan mẫu, đoạt số đầy khuyết của trời đất làm gốc tánh mệnh Tiên thiên mà trời không ràng buộc, hậu thiên mà đón được thiên thời, công phu hàng thánh sanh ở đây, thần minh sanh ở đây. Công phu này, thần minh này chính là cơ chế của sự cướp lấy.
Dù là trời hay quỷ thần đều không lường được, huống chi con người! Thiên hạ sao có thể thấy, sao có thê biết? Nếu có thể thấy có thể biết thì sao trộm được? Nên đây mới chính là thánh chính là thần.
Đạo này, nếu không phải hàng tôi trung, con hiếu, đại hiền đại đức thì không biết được, không phải anh hùng trượng phu ngước thấy vạn hữu đều là không thì không thể thi hành.
Nếu là bậc quân tử tu đạo chân chính, được ý quên lời, đại trí mà như ngu ngơ, vô cùng khéo léo mà như vụng về, không hiểu hết tánh mệnh thì không thôi, cố gắng hiểu đến cùng mà như vô tri.
Còn như hàng tiểu nhân bạc phước, tình cờ nếm được mùi vị đã tự mãn, lại không xem trọng tánh mệnh của mình, không mà làm ra có, trống rỗng mà làm như dồi dào, hạn hẹp mà làm như to lớn, đến nỗi tự tạo ra tội lỗi, không những vô ích mà còn hại thân.
Hạ Thiên
瞽者善聽，聾者善視。 絕利一源，用師十倍； 三反晝夜，用師萬倍。
Cổ giả thiện thính, lung giả thiện thị. Tuyệt lợi nhất nguyên, dụng sư thập bội. Tam phản trú dạ, dụng sư vạn bội.
Người mù thính tai, người điếc mắt tỏ. bớt một tiện nghi, nhờ thầy thập bội, Ngày đêm phản bổn, công phu gấp vạn lần thầy truyền.
Người mù nghe rất thính mà không nhìn thấy. Mắt không nhìn thấy nên thần tàng ở tai giúp nghe rõ. người điếc nhìn rất tỏ mà không nghe thấy. Do tai không nghe thấy nên khí vận tập trung ở mắt, giúp nhìn rõ. Nghiên cứu hai dạng người này thì thấy nhắm mắt tai sẽ thính, nghẽn tai mắt sẽ sáng, huống chi phục lấy khí tiên thiên, rũ bỏ giả tạo tu lấy chân, giữ sự chân thực mà bỏ điều vọng tưởng, sao lại sợ không thể trường sanh?
Thanh tĩnh kinh viết: "Chúng sanh sở dĩ không có chân đạo là vì có vọng tâm; đã có vọng tâm thì kinh động thần; đã kinh động thần tức bám vào vạn vật đã bám vào vạn vật thì sanh ra tham muốn, tức rướt lấy phiền não.
Phiền não, vọng tưởng làm khổ sở thân tâm, nên rơi vào ô trọc, lưu lạc trong sự sống chết, luôn chìm vào biển khổ, vĩnh viễn mất đi đạo Chân. Vọng tưởng tham muốn là nguồn gốc của lợi lộc. Con người có thể dứt bỏ nguồn gốc này thì vạn hữu giai không, mọi ưu lo tắt ngấm, còn hơn gấp mười lần công phu do thầy truyền cho, lại có thể liên tục tự phản bổn hoàn nguyên, giữ sự chân thực, bỏ vọng tưởng.
Sớm tối chuyên cần, ngày đêm dụng công, trong mười hai canh giờ, không lúc nào gián đọan, dần quay về nơi chí thiện không còn chút xấu xa nào, có công phu gấp vạn lần công phu thầy dạy cho.
Bởi công phu của thầy có thể thay đổi bề ngoài mà không thay đổi được tâm; có thể uốn nắn người mà không làm cho người trở nên hay tốt.
Dứt bỏ tư lợi, quay về nguồn gốc, chính tâm tu luyện, lo sợ thận trọng ở chốn không người Đó là những việc mà sức thầy sao làm nổi cho ta?
Bậc chí thánh Khổng tử nói: "Một ngày tu dưỡng bản thân quay về với lễ thì thiên hạ trở lại đức nhân.“ Để có đức nhân cho mình, lẽ nào do nơi người? Chính đây là lời dạy kỳ diệu.
心生於物，死於物，機在目。
Tâm sanh ư vật, tử ư vật. Cơ tại mục.
Tâm sanh ở vật, chết cũng ở vật, chủ tại nơi mắt
Tâm như chủ nhân, khách như cánh cửa. Chân tâm vốn có trống không và hun hút, không ta không người không vật, đồng thể với thái hư, thế sao có sanh tử?. Có sanh tử là tâm hậu thiên. Mắt ở đây là những thứ tiếp xúc như mắt tai mũi lưỡi thân ý Chương 12 Đạo Đức Kinh Lão tử nói:
Ngũ sắc lệnh nhân mục manh. Ngũ âm lệnh nhân nhĩ lung. Ngũ vị lệnh nhân khẩu sảng. Trì sính điền liệp lệnh nhân tâm phát cuồng Nan đắc chi hoá, lệnh nhân hành phương. Thị dĩ thánh nhân vị phúc bất vị mục, cố khứ bỉ thủ thử.
năm màu khiến người mù mắt, Năm giọng kiếng người điếc tai Năm mùi khiến người lè lưỡi Sải ngựa săn bắn, khiến người hoá cuồng Của cải khó đặng, khiến người gặp nhiều tai hoạ Bởi vậy Thánh nhân Vì bụng mà không vì mắt Nên bỏ này lấy kia.
Ham muốn làm tâm loạn động, tâm chạy theo cảnh, chết cũng nơi cảnh.
Tâm không động cảnh Tâm không thể thấy, Thấy vật là thấy tâm, Không có vật tâm không hiện.
Trong không sanh tâm, ngoài không sanh cảnh,
Tâm cảnh đã không, vọng chơn đều quên, sanh tử từ đâu đến?
Người chủ này lúc sống lúc chết, vật sanh ra nó, vật làm chết nó. Và điều khiến vật có thể sanh hoặc giết tâm là do sự mở cửa của đôi mắt. Những điều mắt thấy tâm cảm lấy nó, do đó nguyên nhân khiến tâm sanh ra, chết đi thực sự nằm ở mắt.
Người có thể quay nhìn lại, soi chiếu vào bên trong tâm mình thì ngoại vật không còn tác động được, nên sanh tử từ đâu mà đến?
Người xưa nói: Không đưa mắt nhìn chi nữa thì có thể xua đi sự già lão, chính là nói ý này.
天之無恩而恩生， 迅雷烈風，莫不蠢然。 至樂性餘，至靜則廉。
Thiên chi vô ân, nhi đại ân sanh. Tấn lôi, liệt phong, mạc bất xuẩn nhiên. Chí lạc tánh dư, chí tĩnh tánh khiêm.
Trời không thi ân mà tạo được ân huệ lớn. Sấm mạnh, gió to, không đâu là điều vô lý Vui thích tánh hiện, Yên tĩnh tánh thanh liêm
Trời vô cùng cao mà vạn vật vô cùng thấp, trời và vật cách xa nhau, tựa hồ trời không gia ân chi cho vật.
Nhưng chính trong sự không thi ân đó thực ra có ân rất lớn mà không ai hiểu. Khí của trời động lên thành sấm, thổi lên thành gió; sấm chấn động làm vạn vật sanh ra, gió mạnh thổi làm vạn vật phồn vinh. Sanh ra và phồn vinh, vạn vật đều ngu ngơ cho rằng tự nhiên mình được thế. Không thi ân mà tạo được ân huệ lớn như vậy, trời có cái tâm thế nào?
Cho nên, thật vui thích thì vạn vật khó cong khuất, không câu thúc thì tánh luôn được thể hiện đầy đủ.
Vô cùng tĩnh thì vạn vật khó dời đổi, không tham không ái, tánh luôn liêm khiết. Vui thích thì không cố thâm tâm thoải mái mà vẫn thoải mái, tĩnh là không cố tâm thanh liêm mà tự thanh liêm. Cũng như trời không gia ân mà có ân huệ lớn với vạn vật. Chỗ dụng của vô tâm thật thần diệu!
天之至私，用之至公。 禽之制在炁。 生者死之根，死者生之根。 恩生於害，害於恩。
Thiên chi chí tư, dụng chi chí công. Cầm chi chế tại khí. Tử giả, sanh chi căn. sanh giả, tử chi căn. Ân sanh ư hại, hại sanh ư ân.
Trời vô cùng riêng tư, đem ra thực hiện chính là sự chí công sự chế phục nằm ở khí. Sanh là gốc của tử. Tử là gốc của sanh. Ân huệ sanh nơi tàn hại, tàn hại sanh trong ân huệ.
Thiên chi chí tư, dụng chi chí công, cầm chi chế tại khí:
Trời vô cùng riêng tư, cái dụng của nó lại chung cho tất cả, sự chế phục nằm ở khí. Đạo trời thi hành ở chỗ không hình, vận động ở nơi không ảnh, là thứ duy nhất không có hai, nên nó vô cùng riêng tư.
Nhưng bốn mùa vận hành thì vạn vật sanh nên chỗ dụng của nó lại chung cho tất cả. Suy theo sự huyền diệu sâu thẳm của nó thì nhất khí lưu hành sẽ chế ước vạn vật chăng?
"Cầm” tức nắm lấy, thống suất; chế là tạo tác. “Cầm chế” là thống suất vạn vật, chế tạo vạn vật nằm ở nhất khí.
Nhất khí bay lên thì vạn vật theo nó mà sanh trưởng, nhất khi hạ xuống vạn vật theo nó mà thu lại ẩn đi, sanh trưởng rồi thu tàng đều do nhất khí điều khiển, từ một gốc phát tán ra vạn cái khác nhau, vạn cái khác nhau lại quay về một gốc.
Tư mà công, công mà tư, không tư không công, là tư là công, nhất khí lưu hành, tuần hoàn không có điểm bắt đầu cũng như kết thúc, hết sức sống động.
Sanh giả tử chi căn, tử giả sanh chi căn. Ân sanh ư hại, hại sanh ư ân:
Sanh là gốc của tử, tử là gốc của sanh. Ân huệ sanh nơi tàn hại, tàn hại sanh trong ân huệ. Đạo trời sanh ra vật chính là nhất khí. Trên dưới đều dùng đến nhất khí, trên là dương, dưới là âm. Dương là sanh, là ân huệ; Âm là chết chóc, là tàn hại.
Nhưng có sanh tất có tử, có tử tất có sanh, nên sanh lấy tử làm gốc của nó, tử lấy sanh làm gốc của nó. Có ân huệ tất có tàn hại, có tàn hại tất có ân huệ, nên ân sanh ra ở hại, hại sanh ra ở ân.
Con người ở cái sanh tìm được cái vô sanh, ở trong cái tử tìm được cái bất tử vậy con người có thể tìm ra ân huệ trong sự tàn hại thì có ân mà không có hại, ra khỏi cái này đi vào cái kia, vừa sanh đó rồi tử cũng đó. có thể không thận trọng được sao.
愚人以天地文理聖，我以時物文理哲。
Ngu nhân dĩ Thiên Địa văn lý thánh. Ngã dĩ thời vật văn lý triết.
Người ngu thì lấy cái văn vẻ của trời đất để xem xét bậc thánh nhân; còn ta thì lấy sự lý vô hình của thời vật mà sáng tỏ.
Người ngu không hiểu sanh, tử, ân huệ, tàn hại là bí mật trong vòng tuần hoàn của tạo hóa trong trời đất, nên luôn xem đường nét, hình tượng của trời đất là thánh thần.
Ta cho rằng thiên căn có tượng, địa lý có hình, lộ ra bên ngoài có thể thấy mà biết được, nên chúng không đáng xem là thánh thần trong trời đất.
Còn như sự lý của thời của vật mà vô hình vô ảnh, là đường lối vận hành của thần, tàng ẩn bên trong, không thấy hay biết được, đó chính là chỗ sáng suốt của trời đất.
Bởi vật có lúc sống, có lúc chết đi. Đang lúc sống thì không thể không sống; đến lúc chết thì chết không thể không chết. Để cho sống là ân huệ, làm cho chết là tàn hại.
Sống rồi chết, chết rồi sống, ân huệ mà có sự tàn hại trong đó, tàn hại mà có ẩn ân huệ.
Sanh tử, ân hại đều theo thời mà vận hành đến đi, cũng không phải là không do thần đạo trong trời đất vận hành nó. Thần đạo trong trời đất không thể nhìn thấy, theo vật mà nhìn thấy nó, xem ở sự sanh tử có thời của vật mà biết chỗ sáng suốt của thần đạo trong trời đất.
人以愚虞聖，我以不愚虞聖。 人以奇期聖，我以不奇期聖。
Nhân dĩ ngu ngu thánh, Ngã dĩ bất ngu ngu thánh. Nhân dĩ kỳ kỳ thánh, Ngã dĩ bất kỳ kỳ thánh.
Người ta lấy cái điều ngu muội để đo lường bậc thánh nhân; còn ta thì lại lấy cái điều không ngu muội để đo lường bậc thánh nhân. Người ta trông chờ điều kỳ lạ ở thánh nhân; còn ta thì trông chờ điều không kỳ lạ ở thánh nhân.
Đạo về tánh mệnh, bắt đầu ở hữu vi con người khó nhìn ra, đến khi vô vi con người mới biết. Những chân nhân, thánh nhân xưa nay, khi hữu vi thì che lấp thông minh hủy bỏ trí tuệ, tránh cái sáng dưỡng cái tối, xoay thiên quan, kéo lại đuôi sao Đẩu, hái thuốc nơi thấp thoáng mập mời sâu thẳm tối tăm, tiến hành hỏa hậu chỗ vô tri vô thức, gửi chí vào hư vô, thần minh lặng lẽ vận hành, dù trời đất dù quỷ thần cũng không lường được, huống chi con người!
Là do con người không biết sự kỳ diệu sâu xa trong đó, có kẻ cho thánh nhân là ngu dốt, họ sao biết đồ qúy cất nơi kín đáo, như không có mà thực là có, không thể ngu ngốc mang ra dùng?
Đến lúc vô vi, cùng hòa đồng với thế gian, tích lũy công đức, biết rõ thời thế, hô một câu mà trăm tiếng hưởng ứng, thần thông quảng đại, trí huệ vô biên.
Mà người ta có kẻ coi thánh nhân là người kỳ dị. Họ nào biết chân luôn thích ứng với vật và âm thầm vận hành không có gì kỳ dị cả.
Thánh nhân không ngu, họ có sự sáng suốt trong sự lý của thời vật, thánh nhân không kỳ quái, họ bình thường như hình tượng đường nét lộ rõ của trời đất. Thánh nhân là người có thể tham gia vào sự sanh hóa của trời đất và hợp đức cùng trời đất.
故曰：況水入火，自取滅亡。
Cố viết: Trầm thủy, nhập hỏa, tự thủ diệt vong.
Cho nên: Chìm vào nước, rơi vào lửa, tự nhận lấy sự diệt vong.
Sự tham lam ân ái của con người như vực nước sâu; tửu sắc của cải như hố lửa.
Tất cả những người bình thường, không hiểu hết lý lẽ của tạo hóa trong trời đất, không nghiên cứu cái học về tánh mệnh, công phu của bậc thánh, tự ngông cuồng lấy giả làm thật, lấy khổ làm vui, chìm đắm trong vực nước sâu mà không biết, rơi vào trong hố lửa mà chẳng hay, tự diệt bản thân thì còn trách ai được.
自然之道靜，故天地萬物生。 天地之道浸，故陰陽勝。 陰陽相推，而變化順矣。
Tự nhiên chi Đạo, tĩnh, cố Thiên Địa vạn vật sanh. Thiên địa chi Đạo tẩm, cố Âm Dương thắng, Âm Dương tương thôi nhi biến hóa thuận hĩ.
Đạo của tự nhiên thì yên tĩnh, Cho nên, trời đất vạn vật sanh sôi.
Đạo của trời đất thấm nhuần nên âm dương hài hòa. Âm dương đưa đẩy nhau mà mọi biến hóa thuận vậy.
Đại đạo vô hình sanh dục vạn vậtĐại đao vô tình vận hành nhật nguyệt.
Đại đạo vô danh trường dưỡng vạn vậtKhông hình không danh là đạo tự nhiên và cực tĩnh.
Nhưng tĩnh là gốc của động, tĩnh cực sanh động, trời đất vạn vật nhờ vậy mà sanh sôi.
Một khi sanh ra trời đất thì trời đất liền lấy đạo tự nhiên làm đạo, nên trời đất thấm đạo. Thấm là thấm nhuần, là dần ngấm vào, có nghĩa là tự nhiên.
Duy chỉ có thấm nhuần tự nhiên, động mà không rời bỏ tĩnh, tĩnh mà không rời bỏ động, một động một tĩnh làm gốc cho nhau, nên âm dương hài hòa.
Động là dương, tĩnh là âm, động cực thì sanh tĩnh, tĩnh cực thì sanh động, âm cực sanh dương, dương cực sanh âm, âm dương đưa đẩy; thuỷ hoả ký tế nên bốn mùa đến đi tuần tự, vạn vật sanh thành, biến biến hóa hóa, không gì không thuận theo đó, tạo vật nào có toan tánh gì trong đó.
Bởi đạo tự nhiên không hình, không hình mà có thể biến hóa, nên sự biến hóa đó là vô cùng.
是故聖人知自然之道不可違，因而制之。 至靜之道，律曆所不能契。 爰有奇器，是生萬象。 八卦甲子，神機鬼藏。 陰陽相勝之術，昭昭乎進乎象矣。
Thị Cố, Thánh nhân tri tự nhiên chi đạo bất khả vi, nhân nhi chế chi. Chí tĩnh chi Đạo luật lịch sở bất năng khế. Viên hữu kỳ khí, thị sanh vạn tượng, bát quái, Giáp Tí thần cơ, Quỉ tàng. Âm Dương tương thắng chi thuật, chiêu chiêu hồ, tiến ư tượng hĩ.
Cho nên thánh nhân biết không thể trái ngược với đạo của tự nhiên được, theo đó mà chế phục tạo hóa. Đạo cực tĩnh, luật lịch không thể khế hợp Vì có kỳ khí nên sanh ra vạn tượng Bát quái, Giáp tý, thần cơ quỷ tàng. Thuật âm dương tương hòa soi rõ vào hình tượng.
Thánh nhân là người hợp đức cùng đất trời. Vì hợp đức cùng đất trời nên không trái với đạo tự nhiên của trời đất, thế nên có quyền định đoạt biến thông, có cùng tác dụng như trời đất. Vì sao vậy?
Đạo của tự nhiên, không sắc cũng không không, Chí vô: vô cùng trống trãi mà lại hàm chứa vạn hữu, Chí hư: vô cùng rỗng không mà lại hàm chứa sự dồi dào (chí thực).
Hữu và vô đều có, hư và thực ứng với nhau. Cho nên nói nó vô là nhất khí hư vô không âm thanh không mùi vị, nó là đạo chí tĩnh, tĩnh đến cùng cực. Dù là quy định theo lịch thời gian cũng có chỗ không khớp đến. thời gian có thể hợp với cái hữu hình, không thể hợp với cái vô hình, cực tĩnh tức là vô hình, lịch thời gian sao có thể khớp với nó được?
Lăng Sư cho rằng có vật có trước trời đất, không tên và vốn tĩnh lặng. Nói nó là hữu thì tạo hóa không lường được, nó bao trùm tất cả, nói nó là khí thì khí này vô cùng kỳ lạ nên gọi là thần khí.
Thần là bởi nó kỳ diệu hơn vạn vật. Cho nên muôn hình vạn trạng, bát quát tác động lẫn nhau, thời gian tuần hòan, thần duỗi ra, quỷ cong khuất, không gì không nắm cả trong sự bao chứa của nó.
Lăng Sư cho rằng nó có thể làm chủ vạn tượng, không bị chi phối bởi bốn mùa. Đạo tĩnh lặng là cái bản thể của trời đất được gọi là vô, thần khí là bà mẹ của vạn vật được gọi là hữu.
Lão tử bảo: Vô là để xét cái thể vi diệu của nó (đạo), tức xét cái bản thể; hữu là xét cái (dụng) vô biên của nó, tức xem xét bà mẹ của vạn vật.
Không có hữu thì không thể thành vô, không xem chỗ dụng khó xét đến chỗ vi diệu (đạo). Cách để xem xét chỗ vi diệu là xem vạn hữu giai không, vô vi không làm gì cả. Cách xem chỗ dụng là nhìn âm dương biến hóa, có tu có chứng đắc.
Thánh nhân không trái với đạo của tự nhiên, do đó mà chế phục nó, “quán thiên đạo, chấp thiên hành”, từ hậu thiên trở về tiên thiên, trong sát cơ trộm lấy sanh cơ, điên đảo ngũ hành, chuyển ngược tạo hóa, dùng âm dưỡng dương, dùng dương chuyển hóa âm.
Dương mạnh thì âm thuận theo, Âm mạnh thi dương thuận theo âm dương hòa lẫn.
Từ xem cái dụng mà xét được cái đạo, từ thần khí nhập vào chỗ cực tĩnh, từ miễn cưỡng đến tự nhiên, hữu và vô nhất trí với nhau, Lô hoả thuần thanh, âm dương hài hòa, chiếu rõ ra ngoài thế giới sắc và hình tượng. Phải biết thuật này không phải là thuật tầm thường mà là thuật trộm âm dương, đoạt tạo hóa.
Là thuật xoay chuyển tuyền cơ, thoát vòng sanh tử.
Xưa Hoàng Đế luyện nó mà cưỡi rồng lên tới trời; Trường Cát tu nó mà vượt phàm nhập thánh.