NIEMAND WACHT

Een verkenning van de volgende toekomst

[niemandwacht]

We kunnen eieren ontkoken

Ik heb niet heel veel scheikunde gehad op de middelbare school, maar ik heb wel geleerd dat een ei eenmaal gekookt niet meer ‘ontkookt’ kan worden. Als je water bevriest en het daarna ontdooit, heb je weer gewoon water. Met eieren kan dat niet. Kon dat niet.

Wetenschappers van de University of California in Irvine hebben namelijk ontdekt hoe je dit wel kunt doen. En dat is niet alleen handig als je je gekookte eitje toch gebakken wilt. Het kankeronderzoek is namelijk ook erg blij met deze ontdekking, lees ik overal.

Waarom precies, daar heb ik dus te weinig scheikunde voor gehad, maar los daarvan vind ik het een behoorlijke stap in de wereld naar onze hand zetten. Wetenschap strikes again, en ik ben heel benieuwd wat de gevolgen zijn voor ons.

Of kan iemand uitleggen hoe dit precies het kankeronderzoek helpt?

[niemandwacht]

Black Mirror, een serie over nieuwe technologieën en nieuwe problemen

Deze kerst kwam er een nieuwe speciale kerst-aflevering van de serie Black Mirror uit. De Engelse serie behandelt nieuwe maatschappelijke vragen die ontstaan door nieuwe technologieën.

In deze laatste aflevering zien we een keibikkelharde Don Draper en een voorzichtige Rafe Spall in een ingesneeuwd huisje. Een gesprek over wat ze doen voor de kost en wat ze hebben gedaan de afgelopen jaren laat een prachtige sciencefiction zien. Namelijk één die erg lijkt op de wereld zoals die is, maar met een paar bevreemdende technologische toevoegingen. Een uitgangspunt die we in alle afleveringen van Black Mirror zien.

De afleveringen kun je los van elkaar kijken: ze hebben andere regisseurs, andere personages, andere verhalen. Het enige wat ze bindt: nieuwe situaties door nieuwe (sciencefiction) technologieën.

Een perfect begin is S01E01, omdat het de eerste aflevering is, maar ook omdat het qua nieuwe techniek niet heel sciencefiction is. Des te toffer de vraag die gesteld wordt. In deze aflevering wordt de kroonprinses van Engeland ontvoerd. Het gevraagde losgeld: de premier moet die middag live op televisie seks hebben met… een varken. Bizarre vraag, bizar dilemma. Kijk deze aflevering hier. Doe het.

[niemandwacht]

Dit zijn de wetenschappelijke doorbraken van 2014

Toonaangevend wetenschappelijk tijdschrift Science over de tofste wetenschappelijk doorbraken van afgelopen jaar. Het lijkt science-fiction, maar dat is het dus niet. Kijk.

[niemandwacht]

Online oorlog

Sony Pictures heeft een komediefilm gemaakt over Noord-Korea en dat vond Noord-Korea stom en dus besloten ze Sony te hacken. Het zal wel niet de eerste keer zijn dat via een hack een internationale daad wordt gesteld, en het is zeker niet de laatste keer. 

Dus dit staat ons te wachten. Zo gaan meningsverschillen worden opgelost. Je bent het niet eens met de ander, en in plaats van er tanks en straaljagers op af te sturen, leg je een deel van de computers van een land plat. En dat is dus geen toekomst, dat is nu al de werkelijkheid. Nog los van het gebruik van moderne technieken door terroristen. En wij wachten nog steeds op onze JSF’s. 

Een hard gelach, om in deze razendsnelle tijden decennia te moeten wachten op je gekochte waar. Al in 2002 (Weet je nog? We hadden nauwelijks mobiele telefoons) investeerde Nederland in de JSF en pas in 2017 hebben we de vliegmobielen. Een heel raar langlopend Kickstarter-project. Dat is als nu voor Kerst een iPhone vragen en dat je dan een iPhone 4 krijgt. Best wel leuk, best wel achterhaald ook.

Maar goed, land platleggen dus. Dat drie dagen de treinen niet rijden omdat Turkije weer eens een keer pissig op ons is. Of dat we op 1 januari niemand kunnen bellen omdat Poetin zin had in een verzetje. Of het hacken van pacemakers, ook dat kan. Of dat de PVV hackers inzet om te rommelen in het toekennen van verblijfsvergunningen. Ik zeg maar wat. Maar: het is geen totale fictie.

Vooralsnog zijn het wat uitgelekte films en is er vooral een flinke financiële schade voor megabedrijf. Maar dit zou wel eens een voorbode kunnen zijn voor een nieuw soort oorlog. Een nieuw soort oorlog, waarbij de basis niet kapotmaken maar ontregelen is. Geen bommen, maar chaos.

[niemandwacht]

Filosofie is noodzakelijk is technologisch snelle tijden

NRC-columnist Bas Heijne over hoe we filosofie nodig hebben om de juiste vragen bij technologische ontwikkelingen te stellen.

Nieuwe technologie stelt ons voortdurend grote ethische vragen. Wat is juist, wat is eigenlijk menselijk, wat is natuurlijk? Hoe ver mag je gaan?

Want het gaat niet zo goed met de filosofie. In Amsterdam staat de faculteit Geesteswetenschappen onder druk, in Rotterdam wordt de filosofiefaculteit geschrapt. En dat terwijl filosofie, volgens Heijne, noodzakelijk is.

Lees de column hier. (De afbeelding hierboven is niet Bas Heijne)

[niemandwacht]

Deze camera zegt meer over de toekomst dan wat dan ook

Nog nooit liet een technologische ontwikkelingen zo goed op metaniveau zien wat technologische ontwikkelingen doen. De nieuwe Sony A7 camera heeft een hypergevoelige sensor waardoor het op beelden die ’s nachts gefilmd zijn, het lijkt of het overdag is. Snap je?

Technologische ontwikkelingen maken het onzichtbare zichtbaar. Ze tonen ons een wereld die daarvoor niet kenbaar was. Die dynamiek brengt nieuwe problemen en vragen met zich mee. Want als dingen beter zichtbaar worden, wat doen we dan met deze nieuwe kennis?

Zie hier powerplay van Sony's A7:

Bovenstaande still komt uit dit filmpje. Die moet wel echt zijn, niemand danst zo als het licht is:

[niemandwacht]

Dit model legt uit hoe technologie natuur kan worden

Dat technologie en natuur niet zo diametraal van elkaar verschillen is het paradepaardje van designer-filosoof Koert van Mensvoort. In de toekomst wordt dit verschil steeds kleiner, denk aan robotarmen, genetische modificatie en robotbijen. Maar dit verschil is, zeker als we terugkijken in de tijd, lang niet altijd zomaar duidelijk. Wat ooit techniek was, vinden we nu natuur.

In deze Ted talk munt hij een model om uit te leggen hoe technologie natuur wordt: The pyramid of technology.

Hij geeft prachtige voorbeelden, zoals akkerbouw. Ooit een baanbrekende technologie, maar als een product nu van een boer afkomstig is noemen we het 'natuurlijk'. En mijn persoonlijke favoriet: het alfabet. Dat is zo diep geworteld in ons mens-zijn, dat we het al lang niet meer als techniek ervaren.

[niemandwacht]

"We leven in langzame technologische tijden"

Hij is een van de oprichters van Paypal, en een van de vroege investeerders in Facebook en LinkedIn. Vorige maand gaf hij een interview aan De Groene Amsterdammer, iets eerder al aan de MIT Technology Review. Peter Thiels belangrijkste stelling: we hebben ons technologisch nauwelijks vernieuwd sinds 1970.

"I don’t think we’re living in an incredibly fast technological age. (...) I’m frustrated because I think technology is progressing slowly, but I’m optimistic because I think it could be going a lot better."

We hebben ons wel ontwikkeld, maar niet op een manier die ons en ons als samenleving écht beter heeft gemaakt. Hij vat het samen in de supersexy oneliner:

“We wanted flying cars; instead we got 140 characters.”

We zijn vergeten groot te dromen, en leven in een startup-cultuur zonder grote technologische aspiraties. We maken leuke dingetjes, maar hoe veel beter is ons leven?

“[Twitter’s] specific success may be symptomatic of a general failure. Even though it improves our lives in certain ways, it is not enough to take our civilization to the next level.”

Leuk en aardig allemaal, maar Peter Thiel is toch rijk geworden van dit soort startups? Hij is toch het probleem? Hij kan toch niet doen alsof hij een volledige buitenstaander is? Op het moment investeert hij in Elon Musks (die van Tesla) ruimtevaartbedrijf, in biotech en in medische apparaten. Wat zijn zijn grotere plannen om de wereld en de mens naar een volgend niveau te tillen?

There are all these areas where there could be enormous innovation. We could be finding cures to cancer or Alzheimer’s. I’m quite interested in enabling people to live much longer. There’s an information technology approach, where we optimize your nutrition and give instant feedback using mobile device technology. But I suspect that there are entire new classes of drugs or processes that could rejuvenate body parts. I also think that tenfold improvements might be possible in nuclear power. There are miniaturization technologies where you have much smaller containment structures, and technologies for disposing of and reprocessing fuel that have been underexplored.

Maar ook de regering heeft een taak. En hoewel dit over Amerika gaat, zou je ook zoiets over ons kunnen zeggen.

There is an argument that there should be state funding to help things get started where there are not many profits that could be captured. It’s in the public interest. But the way the U.S. government today is dominated by lawyers rather than scientists or engineers suggests that it is very poorly suited for evaluating these kinds of projects.

Grootdenken vraagt grootbeleid. Maar is dat terecht? Moeten de overheden meer doen om dit te stimuleren? Of is het gewoon onzin, dat we ons nauwelijks technologisch ontwikkelen?

[niemandwacht]

Dát is het wonder van deze tijd, dat we voor een klein prijsje als kogels over de weg vliegen. Maar wantrouw iedereen die dat vooruitgang noemt. Vooruitgang bestaat niet. Alleen beweging.

Tommy Wieringa, Joe Speedboot, 2005

[niemandwacht]

Zelfrijdende auto’s rijden nog lang niet

Dat beweert Lee Gomes op Slate. Sterker nog, hij zegt: ‘The autonomous Google car may never actually happen.’

A good technology demonstration so wows you with what the product can do that you might forget to ask about what it can't.

Hiermee raakt Gomes de kern van veel technologische ontwikkelingen. We worden omver geblazen bij de oneindige mogelijkheden van zelfrijdende auto’s, smartglasses en drones, dat we soms vergeten wat er allemaal nog niet kan. 

Hij gaat vervolgens in op met welke problemen de Google auto nog heeft. En dat terwijl Google denkt dat ze in 2017 al helemaal klaar zijn.

The Google car was able to do so much more than its predecessors in large part because the company had the resources to do something no other robotic car research project ever could: develop an ingenious but extremely expensive mapping system. 

Het is veel te duur om deze kaarten te maken. Het zelfs zo duur dat het onbetaalbaar wordt om het voor heel Amerika, laat staan de hele wereld, te doen. Een kaart voor de auto is namelijk veel ingewikkelder en preciezer dan een ‘gewone’ Google Map, denk aan de plaatsing van stoplichten. De Google auto weet via een ingeladen kaart wanneer hij naar stoplichten moet ‘zoeken’ om te zien of het groen is, maar niet bij een pasgeplaatst stoplicht  dat nog niet op de kaart staat?

Chris Urmson, director of the Google car team, told me that if the car came across a traffic signal not on its map, it could potentially run a red light, simply because it wouldn't know to look for the signal.

Niet erg handig, een auto die zomaar door rood kan rijden. Vind ook robotoloog John Leonard van MIT, die onder andere hierom niet gelooft dat hij de zelfrijdende auto nog mee gaat maken in zijn leven, en hij is 49. Hij zegt: "While the probability of a single driver encountering a newly installed traffic light is very low, the probability of at least one driver encountering one on a given day is very high."

Naast het kaartensysteem is ook parkeren een probleem. Hoe vindt zo’n auto een parkeerplek? Maar ook: hoe herkent het het verschil tussen een prop papier en een steen op de weg? Kan het zijn voorganger ‘zien’ remmen? Kan het het verschil zien tussen de zwaailichten van een takelwagen en die van een ambulance? Weet het dat het moet remmen als er een bal de weg op komt, en er dus een kind achterna kan komen rennen?

Because Google is promising the world a totally driverless car, it will need an in-vehicle computer that can deal not only with all the obvious tasks of driving but anything else the world throws at it.

Maar dit lijkt nog pure sciencefiction. Automatische cruise control, dat kunnen we, maar dat staat nog heel ver van de helemaal zelfrijdende auto, stelt Gomes. De Google auto zou dus wel eens kunnen eindigen in het ‘Museum of the Future That Never Was’.

[niemandwacht]

Is wiskunde ontdekt of uitgevonden?

Dat is de centrale vraag van dit 5 minuten durende TED-filmpje. Zou wiskunde ook bestaan als er geen mensen waren? Als er niemand is om de bomen in een bos te tellen, is er dan wel aan vast aantal van die bomen? 

Ook voor als je niks weet van wiskunde, logica, of wat De Waarheid zou kunnen zijn.

Spoiler Er is (nog) geen juist antwoord.

[niemandwacht]

Tuurlijk, een fietspad dat licht geeft in het donker

Daan Roosegaarde, de technologische designer, heeft een magistraal lichtgevend fietspad ontworpen, de stratenmaker van Heijmans bouwde het vervolgens. 's Nachts komt het fietspad tot leven en lijkt het op een schilderij van Van Gogh. En dit ligt gewoon in Nederland. 

Het kilometer lange fietspad, dat is gemaakt met zowel glow-in-the-dark-technologie en LED's die werken op zonne-energie, ligt in Brabant, bij Nuenen. Hier is Van Gogh is geboren en getogen. 

Roosegaarde zegt er zelf over dat het speciale licht van het fietspad zacht voor de ogen en de omgeving is. De meanderende, gloeiende vormen maken lantaarnpalen overbodig. Tegelijkertijd maakt het een verbinding met de culturele geschiedenis. Het verbindt toekomst en verleden. 

It's a new total system that is self-sufficient and practical, and just incredibly poetic.

[niemandwacht]

Mens zijn is transmens zijn

Het is makkelijk om cynisch te doen over de perfecte cliff waarvan deze man zijn verhaal vertelt, en over de epische muziek en dito beelden die er onder zijn geplakt. Maar hij knalt er wel in 2 minuten een aantal zeer essentiële gedachten en vragen over de volgende toekomst uit. 

Will robots inhabit the earth? Yes, but they will be our children.

[niemandwacht]

Korte introductie op Stanislaw Lem

Naar aanleiding van dit stuk over Koert van Mensvoort werd ik getipt op een stuk dat Wester van Gaal schreef voor Vice's Motherboard. Hierin introduceert hij de Poolse denker Stanisław Lem (1921-2006). Ik kende Lem nog niet, maar zijn essaybundel Summa Technologiae is besteld en onderweg.

Van Gaal beschrijft Lems gedachten over co-evolutie, die erg lijken op Van Mensvoorts ideeën daarover:

Lem ziet technologie en natuur niet als tegengestelde, maar juist als complementaire ontwikkelingen. Zodra het eerste mensaapje leerde lopen, had hij al een vuistbijl in zijn knuist waarmee hij vuur kon maken. Met technologie beïnvloeden we onze omgeving opdat we veiliger zijn: van bos en steppe naar rivierbedding, met de stroom mee de zee in om uiteindelijk de hoogte in te schieten.

En hij beschrijft hoe mens en techniek steeds meer verweven raken.

Mijn oma heeft een plastic heup en een nepvoet, waardoor ze nu weer loopt. Maar wie zegt dat wij de laatste halte zijn in het evolutionaire proces? Wie zegt dat het eindstation van onze rationele wetenschap niet de machine is? Het zijn voor ons bekende vragen (de Wachowski’s vonden in zijn werk de inspiratie voor The Matrix), maar Lem stelde ze als eerst.

Wat betekent de technologisering van de mensheid eigenlijk voor onze menselijkheid? Zijn we minder mens zodra we een plastic heup of een bypass hebben? Zo ja, hoe zit het dan met de bril op mijn neus? En maakt mijn smartphone mij minder mens? Ik ben erg benieuwd wat Lem hiervan zou zeggen.

Is de gesleutelde mens een volgende stap in de evolutie? Dat is een vraag die veel filosofen zich stellen, maar Lem doet een stap terug en stelt zich volgens Van Gaal een nog fundamentelere vraag: was de mens überhaupt ooit wel het summum van de evolutie. Of is het noodzakelijke tussenstap naar alleswetende robots?

Zijn voornaamste kritiek is dat “wij ervan uitgaan dat we de hoogste levensvorm zijn.” Dat “bewustzijn” ons boven de rest van het dierenrijk verheft. Maar, vraagt hij zich dan af: “Misschien is bewustzijn evolutionair gezien wel helemaal niet zo gewenst?” Intelligentie brengt wezens tot een punt dat hun theorieën niet meer bruikbaar zijn. Dat kennis zo complex is dat we machines en algoritmen nodig hebben die nog te begrijpen, met als gevolg dat we aan de zijlijn komen te staan; de mens, samen met de dodo, als een van de miljoenen dorre twijgjes aan de grote evolutieboom.

Spannende ideeën. Lees het hele stuk van Wester van Gaal hier.

[niemandwacht]

De toekomst van techniek

Op 14 oktober j.l. was designer-filosoof Koert van Mensvoort (1974) te gast bij Radio 1-programma Nooit Meer Slapen. Het leverde een prachtig interview over technologische ontwikkelingen als kweekvlees, de vervagende grens tussen techniek en natuur en ethische problemen met nieuwe techniek. 

  Van Mensvoort, zoon uit een Philips gezin, waar vader “dingen uitvond die er al zijn”, studeerde informatica, kunstacademie en filosofie. Hij noemt zich “uitvinder van dingen die nog niet helemaal kunnen.” Het is speculatief en fictief, maar wel heel realistisch uitgewerkt.

Centraal in het werk van Van Mensvoort staat het begrip ‘next nature’. De grens tussen wat wij natuur vinden en wat wij techniek noemen, is aan het vervagen:

Traditioneel zien we natuur en technologie als tegengesteld. Als dag en nacht, als zwart en wit. Waar technologie verschijnt, is het de natuur die verdwijnt. (…) Ik denk dat we nu in een tijd leven waarin zoveel technologie om ons heen is, dat die technologie ook een eigen leven gaat leiden. Heel complex, autonoom en intiem wordt. Dat we het eigenlijk als een nieuw soort natuur gaan ervaren.

Van Mensvoort stelt dat we van nature technologisch zijn (een idee dat hij leent van de Duitse filosoof Plessner). Hoewel dat niet helemaal is hoe wel over natuur en technologie ervaren, want sinds we leven hebben we daken boven ons hoofd en bedden om in te slapen. Ook dat is technologie. De woordencombinatie ‘van nature technologisch’ is een interessante. Technologie, waarvan we voelen dat het het tegenovergestelde is van natuur, is onze natuur, stelt Van Mensvoort. We zijn een technisch wezen. Maar hij gaat verder: hij stelt namelijk dat sommige technologie natuur is geworden.

Technologie haalt niet alleen natuur weg, het emancipeert ons niet alleen van de natuur, maar die technologie wordt een nieuwe natuur. Die net zo wild en onvoorspelbaar is als natuur. Veel dingen die we maken, hebben we in eerste instantie onder controle, maar op een gegeven moment niet meer. Bijvoorbeeld, het financiële systeem. Dat is niet meer beheersbaar en daarmee natuur geworden. (…) Tuinieren en landbouw, dat noemen we nu natuurlijk, maar ooit was het een technologische verworvenheid.

Natuur is bij Van Mensvoort ‘wat autonoom groeit’. Cultuur is dan ‘het beheersbare’, ‘het controleerbare’. Ander onderscheid dan we gewend zijn, wat geboren tegenover door mensenhanden vervaardigd zet. Maar dit onderscheid voldoet niet meer, aldus Van Mensvoort.

  Over de toekomst van technologie

Halverwege het gesprek zegt hij:

We slaapwandelen in onze technologische toekomst. We hebben geen discussie over nieuwe technologieën die op ons afkomen.

Hij neemt als voorbeeld de mobiele telefoon. In 1999 had niemand een telefoon nodig*, terwijl als je nu je huis verlaat zonder mobieltje dan voel je je “naakt” of alsof je een “lichaamsdeel mist”, zegt hij. In 10 jaar heeft deze ontwikkeling plaatsgevonden. Kinderen van nu begrijpen niet hoe je voor die tijd elkaar kon ontmoeten.

Het is belangrijk dat we nieuwe technologieën “voorvoelen” en daarover te praten. Zo kunnen we er meer grip op krijgen, en dat is nodig volgens Van Mensvoort. Techniek heeft een eigen traject nodig, en maakt een eigen evolutionaire ontwikkeling mee, die niet altijd zomaar ten goede is van de mens. Meer technologie vraagt om nog meer technologie. Innovatie verbetert niet altijd het leven, zegt hij. Dit is ook de reden van zijn kweekvleeskookboek LINK, om die nieuwe technologie bespreekbaar en tastbaar te maken.

Mijn droom is om een pad vinden waarin wij als mensen kunnen co-evolueren met technologie die ons meer mens maakt dan we nu al zijn.

Hij wil het beste van wat wij menselijkheid noemen te vergroten en te verruimen. Om menselijke dromen, zoals vliegen en telepathie te bereiken. Op een manier die natuurlijk voelt. Dan weet je ook welke technologieën innovatief zijn, namelijk die die aansluiten bij onze intuïties. De toekomst van de mens hangt volgens Van Mensvoort samen met die van de techniek. Evolutie stopt niet bij het mens-worden.

Gevaar is als techniek niet voor iedereen toegankelijk is. Zo kunnen er nieuwe rassen ontstaan, waardoor mensen elkaar niet meer herkennen als mensen. Dit is, uiteraard, onwenselijk voor Van Mensvoort. Het speelt wel al, maar het is belangrijk om “het bij elkaar te houden”. Dit zou een nachtmerrie zijn.

  *BONUS: In 1999 maakte Frans Bromet overigens dit filmpje:

[niemandwacht]

Mark Zuckerberg is een Chinees

De Chinezen komen eraan! Maar Zuckerberg kon niet wachten en maakte zich het Mandarijns eigen. Vorige week was hij bij een Q&A op de Tsinghua University in Beijing, en deed het helemaal in het Chinees. Hij maakte zelfs grapjes.

Moeten we nu allemaal?

// <![CDATA[ (function(d, s, id) { var js, fjs = d.getElementsByTagName(s)[0]; if (d.getElementById(id)) return; js = d.createElement(s); js.id = id; js.src = "//connect.facebook.net/en_US/all.js#xfbml=1"; fjs.parentNode.insertBefore(js, fjs); }(document, 'script', 'facebook-jssdk')); // ]]>

[niemandwacht]

Mannen versus Supermannen

Voor het geval het u ontgaan is: het is oorlog én het WK is begonnen. En bij beide zijn er regels; sommige dingen mogen wel, en andere dingen, zoals hands en onnodige burgerslachtoffers, niet. Maar in tijden van technologische revolutie, staat het handhaven van spelregels en oorlogsrecht onder zware druk. Het is niet altijd even eenvoudig om te bepalen of er vals gespeeld wordt. 

Lees de rest van het essay dat ik schreef voor deFusie hier.