कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि डिजिटल इंडिया : भारताच्या नव्या युगाची वाटचाल
आजच्या अभियांत्रिकी युगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) ही केवळ तांत्रिक संकल्पना राहिलेली नाही, तर ती राष्ट्रनिर्मितीची महत्त्वाची शक्ती बनली आहे. Digital India या उपक्रमामुळे भारतात डिजिटल परिवर्तनाची मोठी लाट आली आहे. शासनाच्या सेवा, शिक्षण, आरोग्य, शेती आणि उद्योग या सर्व क्षेत्रांत तंत्रज्ञानाचा व्यापक वापर वाढला आहे.
AI मुळे डेटा विश्लेषण, मशीन लर्निंग आणि ऑटोमेशनच्या साहाय्याने निर्णयप्रक्रिया अधिक अचूक व वेगवान झाली आहे. उदाहरणार्थ, आरोग्य क्षेत्रात AI आधारित प्रणाली आजारांचे लवकर निदान करतात, तर शेतीत हवामान व मातीच्या डेटावर आधारित पीक नियोजन करता येते. डिजिटल इंडिया मोहिमेमुळे ग्रामीण भागात इंटरनेट सुविधा पोहोचल्याने ई-गव्हर्नन्स सेवा सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचल्या आहेत.
Digital India चे उद्दिष्ट आणि परिणाम
डिजिटल इंडिया हा भारत सरकारचा महत्त्वाकांक्षी उपक्रम असून त्याचा उद्देश देशाला डिजिटलदृष्ट्या सक्षम बनवणे आहे. ई-गव्हर्नन्स, डिजिटल पेमेंट्स, ऑनलाइन सेवा आणि ग्रामीण भागात ब्रॉडबँड सुविधा पुरविणे यामुळे नागरिकांना घरबसल्या सेवा मिळू लागल्या. त्यामुळे वेळ, खर्च आणि कागदपत्रांची गुंतागुंत कमी झाली आहे.
१) ब्रॉडबँड हायवे (Broadband Highways)
देशभर उच्च-गती इंटरनेट नेटवर्क उभारणे हा या स्तंभाचा मुख्य उद्देश आहे.
ग्रामीण भागात ऑप्टिकल फायबर नेटवर्क
शासकीय कार्यालयांना ब्रॉडबँड कनेक्टिव्हिटी
ई-सेवा सुरळीत चालण्यासाठी मजबूत पायाभूत सुविधा
२) सार्वत्रिक मोबाईल कनेक्टिव्हिटी (Universal Access to Mobile Connectivity)
दुर्गम आणि ग्रामीण भागांपर्यंत मोबाईल नेटवर्क पोहोचवणे.
नेटवर्क नसलेल्या गावांमध्ये टॉवर्स उभारणे
सर्व नागरिकांना मोबाईल सेवा उपलब्ध करणे
३) सार्वजनिक इंटरनेट सुविधा (Public Internet Access Programme)
नागरिकांना सहज इंटरनेट सुविधा उपलब्ध करून देणे.
कॉमन सर्व्हिस सेंटर्स (CSC)
ग्रामीण वाय-फाय सुविधा
४) ई-शासन (e-Governance)
तंत्रज्ञानाच्या मदतीने शासन अधिक पारदर्शक आणि कार्यक्षम बनवणे.
कागदविरहित (Paperless) प्रक्रिया
ऑनलाइन अर्ज व प्रमाणपत्रे
५) ई-क्रांती (e-Kranti – Electronic Delivery of Services)
विविध शासकीय सेवा डिजिटल माध्यमातून पुरवणे.
ई-शिक्षण
ई-आरोग्य सेवा
ई-बँकिंग