Təsəvvür edin, illərdir bir yolu piyada getmisiniz, ayaqlarınız yorulub, toz-torpaq içindəsiniz və birdən uzaqda ağacların arasında həmişə xəyalını qurduğunuz, pəncərəsindən işıq süzülən ev görünür. Amma ayaqlarınız irəli getmək əvəzinə yerə yapışır. İçinizdən bir səs ora çata bilməyəcəyinizi, yeni bir maneə ilə qarşılaşacağınızı deyir. Bu hiss, əslində, ruhun bir növ xoşbəxtlik şoku yaşamasıdır. İnsan bəzən o qədər mübarizəyə, o qədər qaç-qova alışır ki, həyatın sakit limana yaxınlaşdığını görəndə dəniz tutmasına bənzər bir baş fırlanması keçirir.
Psixologiyada buna "Upper Limit Problem" deyilir. Hər kəsin daxilində bir xoşbəxtlik termostatı var. Həyatımız o temperaturun üstünə çıxanda, yəni hər şey həddindən artıq yaxşı gedəndə, beynimiz dərhal siqnal verir, bu zaman dərhal ən pis ssenariləri qurmağa başlayırıq: "Görəsən, mənə nəsə olacaq?", "Görəsən, bu xəyal yarımçıq qalacaq?" və s.
Əslində, bu qorxu həmin xoşbəxtliyi özümüzə layiq görməmək deyil. Bu, sadəcə insanın o ana qədər öyrəşdiyi müdafiə mexanizmidir. Biz həmişə bir problem həll etməyə proqramlanmışıq. Problem bitəndə və qarşıda sabit, dinc bir həyat görəndə beynimiz boşluğa düşür və özünə süni bir problem yaradır: Ölüm və ya itirmə qorxusu.
Elmi tərəfdən baxsaq, beynimizin amigdala hissəsi həmişə ayıqdır. O, mənfi xəbərləri müsbətlərdən daha tez qəbul edir. Buna görə də, çox xoşbəxt bir ssenari quranda amigdala mənfi düşüncələr yaradır. Bu, sadəcə bioloji bir yanılsamadır.
Tarixin tozlu səhifələrinə nəzər salsaq, böyük mütəfəkkirlərin də bu başgicəllənməsi ilə mübarizə apardığını görərik. Məsələn, Fridrix Nitsşenin məşhur bir fikri var:
"The higher we soar, the smaller we appear to those who cannot fly." (Biz nə qədər yüksəyə uçsaq, uça bilməyənlərin gözündə bir o qədər kiçik görünürük.)
Buradakı "uça bilməyənlər" bəzən elə bizim öz köhnə mənliyimiz, çətinliklərə öyrəşmiş keçmişimizdir. Ruhun yüksəldiyi o anlarda keçmişin ağırlığı bizi aşağı çəkməyə çalışır. Jan-Pol Sartr isə bu vəziyyəti "azadlığın gətirdiyi vertigo" kimi təsvir edir. Gələcəyin bu qədər aydın və sabit görünməsi insanda qəribə bir məsuliyyət qorxusu yaradır. Çünki artıq bəhanə edəcəyimiz bir çətinlik qalmayanda, sadəcə xoşbəxt olmaq məcburiyyətində qalırıq. Və bu, bəzən ən ağır imtahandan da çətin görünür.
Lakin unutmamaq lazımdır ki, gələcəyin yuxu kimi gəlməsi onun qeyri-mümkün olmasından deyil, bizim hələ o mənzərəyə öyrəşməməyimizdən qaynaqlanır. İnsan beyni hər şeyin bir bədəli olduğuna inanmağa meyllidir. Sanki həyat bizə bu qədər gözəlliyi bəxş edirsə, mütləq qarşılığında nəsə pis bir şey baş verməlidir. Amma kainatın tərəzisi həmişə bizim qorxularımızla işləmir. Həmin o yoldakı ölüm, qarşıya çıxacaq maneə və ya yarımçıq qalacaq xəyal düşüncələri sadəcə xəyalımızın bizə qurduğu tələlərdir. Reallıqda isə o pəncərəsindən işıq süzülən ev bizi gözləyir.
areudirty
snowghoul
theartofmadeline
dededos
