Kritiekpunten op de Sleepnetwet
Onbeperkte ongerichte interceptie
In de nieuwe wet mogen de geheime diensten zowel draadloze als bekabelde informatiestromen onbeperkt onderscheppen. Dat betekent dat stelselmatig alle communicatie op massale schaal kunnen worden opgevangen, gescand en opgeslagen. Dat wordt het sleepnet genoemd. Alle digitale communicatie is met de nieuwe wet dus in principe inzichtelijk voor de veiligheidsdiensten. Versleutelde data mogen ontdaan worden van versleuteling. De gegevens worden in eerste instantie geautomatiseerd verwerkt. Voor de eerste analyse wordt gebruik gemaakt van trefwoorden, maar ook van kunstmatige intelligentie. Door de ‘grootschalige ongerichte interceptie’ wordt iedere Nederlander gecontroleerd door geautomatiseerde systemen, ook als dit privé communicatie betreft. Daarbij vergeleken is het werk van de Stasi uit de toenmalige DDR kinderspel.
Automatische toegang tot externe databases
Inlichtingendiensten mogen ook aan gegevens komen via informanten. Met de nieuwe wet mogen informanten de diensten realtime toegang geven tot databases. Alle gegevens die nieuw in de externe database komen, worden dan direct aan de diensten doorgegeven. Dit kunnen allerlei databases zijn, zoals die van bedrijven, overheidsdiensten, media-, zorg- en onderwijsinstellingen. Patiëntendossiers, adressenbestanden van journalisten of ledenbestanden van kerken of verenigingen... niets hoeft meer geheim te blijven voor de AIVD en MIVD als ze eenmaal een informant in een organisatie hebben.
De door de diensten vergaarde data worden voor een bepaalde tijd opgeslagen. Met ingang van de nieuwe wet, mogen de AIVD en MIVD de gegevens -na afronding van het onderzoek- drie jaar lang bewaren. Daarna is verlenging mogelijk. Die termijn is veel te lang. In Duitsland is dat 60 dagen, in het Verenigd Koninkrijk zes maanden. Daarnaast blijkt in de praktijk dat de AIVD en MIVD gegevens structureel bewaren, die ze eigenlijk zouden moeten vernietigen.
Met de nieuwe wet krijgen de diensten meer bevoegdheid bij het hacken van derden. Alle ‘geautomatiseerde werken’ mogen worden gehackt. Dit betreft dus niet alleen computers of mobieltjes, maar alles waar een computerchip in zit: ‘slimme’ apparaten & meters, camera’s, drone’s, boordcomputers van auto’s, je kan het zo gek niet bedenken. Voor het hacken is wel toestemming van de minister nodig. Hacken is crimineel gedrag. Het maakt de wereld er niet veiliger op, maar juist onveiliger.
Gegevens uitwisseling met buitenlandse diensten
De nieuwe wet maakt het mogelijk om, zonder toestemming van de minister of TIB, gegevens met buitenlandse diensten te delen. Dit kan Nederlandse burgers, maar ook vluchtelingen in gevaar brengen. Als mensen zich (in privé communicatie) kritisch uitlaten over een Buitenlands staatshoofd (neem Trump of Erdogan), kunnen ze op vakantie in de problemen komen. Wat in Nederland wettelijk is toegestaan is in andere landen soms strafbaar. Daarom mogen gegevens niet zomaar met buitenlandse diensten worden gedeeld. Geëvalueerde gegevens mogen zonder toestemming van de minister gedeeld worden. Deze term ‘geëvalueerde gegevens’ wordt in de wet niet verder gedefinieerd en is boterzacht. Als een mannetje een uur naar data heeft gekeken, zijn die gegevens dan geëvalueerd? Niet geëvalueerde gegevens (dus bulk data) mogen ook gedeeld, maar daar is toestemming van de minister voor nodig. Ook dat is onwenselijk.
De nieuwe wet geeft de AIVD en MIVD de mogelijkheid om DNA sporen van voorwerpen te gebruiken om een DNA profiel aan te maken. De profielen worden opgeslagen in een speciale DNA databank. Probleem van DNA databanken is dat deze snel vervuilen met bijvoorbeeld dubbele of foutieve DNA profielen. Verwisseling van DNA kan gemakkelijk gebeuren. Omdat de DNA databank buiten het publieke domein ligt, zijn fouten ook lastig te achterhalen of te corrigeren. Controle op juistheid is niet mogelijk. Wat is de noodzaak voor een databank van de geheime diensten, als er al een Nationale DNA databank bestaat?
