ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ
ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪਿੰਡ ਬਰਗਾੜੀ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂਸਰ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਫੋਟੋਗ੍ਰਾਫ਼ ਲੇਖਕ ਨੇ 1969 ਵਿੱਚ ਖਿੱਚਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਨੂੰ ਢਾਹ ਕੇ ਇੱਥੇ ਨਵਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਚਿੱਤਰ ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਸੁੱਖਾ ਰਗੜਦੇ ਚਿੱਤਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੇ ‘ਗੁਰ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੇ ਪੰਨਾ 156-157 ਅਨੁਸਾਰ ਸੁੱਖਾ ਭੰਗ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਭੰਗ ਨੂੰ ਸੁਖਨਿਧਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ‘ਸੁਖਨਿਧਾਨ’ ਨੂੰ ਪੀਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਰੰਭ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖਰੇ-ਵੱਖਰੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਕਈ ਇਸ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ, ਭਾਵ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰਕ ਜਥਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੇ ਫ਼ਲਸਰੂਪ ਮਾਰਚ 2001 ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਉਤਸਵ ਸਮੇਂ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ‘ਸੁਖਨਿਧਾਨ’ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਦੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿੱਚ ਲੱਕੜ ਦੇ ਲੰਬੇ ਮੋਹਲੇ ਜਾਂ ਘੋਟਣੇ ਨਾਲ ਸੁੱਖਾ ਭਾਵ ਭੰਗ ਰਗੜ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੀਸ ਉਪਰ ਬੰਨ੍ਹੇ ਦੁਮਾਲੇ ਵਿੱਚ ਚਕਰ, ਬਰਛੀਆਂ, ਚੰਦ, ਤੀਰ ਆਦਿਕ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਬਾਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦੇ ਕੜੇ ਪਾਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਿਹੰਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡੋਲੂ ਪਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਗੜਾਈ ਕੀਤਾ ਸੁੱਖਾ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਹੈ। ਚਿੱਤਰ ਦਾ ਉੱਪਰਲਾ ਭਾਗ ਡਾਟਦਾਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਲ-ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਚਿੱਤਰਿਤ ਹੈ।
ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਅਜਿਹੇ ਕੰਧ-ਚਿੱਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਜੀਂਦ ਦੀ ਸਮਾਧ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੋਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਮਾਧ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚ ਦੀਨਾ ਕਾਂਗੜ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰੇ ਗਏ ਸਨ।
