Ativan, Xanax, Klonopin, Valium, Halcion, Restoril, Onfi, Librium, Tranxene... Anksiyete, uykusuzluk, alkol yoksunluğu, panik bozukluklar olmak üzere birçok hastalığın tedavisinde yaygın olarak kullanılan ilaçlardan bazıları. Benzodiazepinler yatıştırıcılardır. Nörotransmiter GABA'nın reseptörlerine (GABA A) etki ederek sinaptik iletiminin etkinliğini arttırma temeliyle çalışırlar. Kısa süreli kullanımda önemli pozitif etkileri olsa da, uzun süreli kullanımda bağımlılığa yol açmaktadırlar.
Bu ilaçların amacı sizi yaygın anksiyete bozukluğunuzdan ya da panik bozukluğunuzdan kurtarmak değil sadece birazcık kendinizi frenlemenizi sağlamaktır. Öyle ya da böyle o anksiyeteyi kontrollü bir şekilde yaşamayı öğrenmeniz esas amaç olmalıdır. Birçok psikolojik rahatsızlığın temelinde yatan şey size aslında hizmet edecek yani işinize yarayacak bir ya da birden fazla duygunun kontrolden çıkmasından ibarettir. Bu yüzden birçok kişi yaygın anksiyete bozukluğunun tanı kriterlerini okurken "aa bende de var bu" der kriterlerin birkaçı için. Sorun bahsi geçen kriterler hayatınızı etkileyecek uç boyutlarda olduğunda başlar. Oysa anksiyete tamamen kötü değildir. Örneğin kontrollü anksiyete sınava daha sıkı çalışmanızı ya da tırmanış yaparken daha dikkatli olmanızı sağlar. Sorun anksiyetenin aşırı tepkiyle ya da yanlış uyarana tepkiyle sonuçlanması. Eğer sürekli ilaç alırsanız bu önemli 'gücü' kaybedersiniz. Peki anksiyeteyi kontrollü bir şekilde nasıl yaşayacaksınız? Bunun herkese uyan ortak bir çözümü yok. O sınıra gelip sizin yaşamanız ve yollar bulmanız gerekiyor. Bunu yapabilmek için de bir ilaç etkisi altında olmadan o sınıra gelmek ve kontrolü kaybetmemeyi öğrenmek gerekiyor. Bu noktada psikiyatrist veya psikolog size destek olabilir ama size gizli bir formül verip, neyi nasıl yapmanız gerektiğini söylemeyecektir. Söyleyemez de zaten.
Benzodiazepinlerin en büyük problemlerinden biri kötüye kullanılma ihtimallerinin yüksekliği. "Her dışarı çıktığımda panik atak yaşıyorum ama hop atıyorum bi benzo ve rahatlıyorum. Neden devamlı kullanmayayım ki?" illüzyonu çok da şaşılacak bir durum değil. Tam da bu yüzden ilaç terapinin yetersiz kaldığı noktada, kısa süreli, kişiye destek amaçlı, bilinçli bir psikiyatristin kontrolünde kullanılmalıdır. ‘Bilinçli psikiyatrist'ten kasıt karşısındaki insanı ve geçmişini bilen, llaçların içerikleri ve yan etkileri hakkında bilinçli bir doktordur.
Benzodiazepinlerin opioidlarla (vicodin, fentanil. oxyconti vb.) birleştiklerinde en fazla yanlışlıkla ölüme sebebiyet veren karışımı oluşturduğunu da unutmamak gerekir. Buna ek olarak, henüz daha net olarak nedeni bilinmese de benzodiazepinleri kötüye kullananların, opioidları da yaygın olarak kötüye kullandıkları bilinmekte. Bu nedenle benzodiazepin yazan psikiyatristin kişiyi ve geçmişini iyi tanıması gerekiyor çünkü benzodiazepinlerin zaman zaman sadece opioid kafasını arttırmak için verilen dozajın üzerinde kullanılması da yaygın.
Sayıları gün geçtikçe artan benzodiazepin ve opioidun birlikte kötüye kullanımı üzerine yeterli araştırma olmaması sizi düşündürüyor mu? Hmm... Gerek psikiyatristlerin gerekse ilaç kullanması gereken kişilerin bilinçli olması önemli. Amaç insanları ilaca başlatmaktan çok uzun süreli ilaç kullanımı ve buna bağlı olası ilaç bağımlılığından mümkün olduğunca uzak tutmak olmalı.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3684331/
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5366980/
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31294933/
http://apm.amegroups.com/article/view/35734/29319