Γράφει η Κοκκώνα Κουζή-Κολιάκου Καθηγήτρια Ιστολογίας - Εμβρυολογίας
Βλαστοκύτταρα
Το παρόν και το μέλλον της επιστήμης και της ιατρικής
Οι θεραπευτικές μέθοδοι τα τελευταία χρόνια αλλάζουν και γίνονται περισσότερο φιλικές και λιγότερο τραυματικές για τον ασθενή. Σε αυτό συμβάλλει ουσιαστικά η εξέλιξη της επιστήμης και το σημαντικότερο η ασφάλεια των νεότερων θεραπευτικών μεθόδων και η ελάχιστη επιβάρυνση που επιφέρουν στον ασθενή.
Η ανακάλυψη των αντιβιοτικών, των αντινεοπλασματικών φαρμάκων, των νεότερων βιολογικών παραγόντων και τελευταία οι κυτταρικές θεραπείες, αποτελούν σταθμούς στην αντιμετώπιση σοβαρών ασθενειών. Οι κυτταρικές θεραπείες δεν ανήκουν στις φαρμακευτικές θεραπείες, αλλά ενισχύουν φυσικές αμυντικές δυνάμεις του οργανισμού. Το θεραπευτικό μέσο που χρησιμοποιείται είναι τα βλαστοκύτταρα. Τα παιδιά και οι νεαροί ενήλικες διαθέτουν περισσότερα και νεαρότερα βλαστοκύτταρα και ο οργανισμός τους αντιμετωπίζει την ασθένεια πιο σύντομα και πιο αποτελεσματικά σε σχέση με τους ενήλικες. Για το λόγο αυτόν τα τελευταία χρόνια συλλέγονται και αποθηκεύονται νεαρά και υγιή βλαστοκύτταρα για να μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τους ίδιους τους ασθενείς σε μεγαλύτερες ηλικίες όταν τότε η ποιότητα των βλαστοκυττάρων τους λόγω της ηλικίας θα είναι υποδεέστερη.
Ασφαλή βλαστοκύτταρα λαμβάνουμε από την ομφαλοπλακουντιακή μονάδα, το μυελό των οστών, το λίπος, τα νεογιλά δόντια και τους φρονιμίτες. Η πλέον ανώδυνη λήψη και τα καλύτερης ποιότητας βλαστοκύτταρα προέρχονται από την ομφαλοπλακουντιακή μονάδα, τα οποία λόγω του νεαρού της ηλικίας τους μπορούν να χρησιμοποιηθούν, εκτός από τον ίδιο που του ανήκουν και σε άλλους ασθενείς, χωρίς να είναι απαραίτητη η απόλυτη ιστοσυμβατότητα.
Η αρχική χρήση του ομφαλοπλακουντιακού αίματος αφορούσε τη θεραπεία της λευχαιμίας και άλλων κληρονομικών και κακοήθων ασθενειών του αίματος. Λόγω του νεαρού της ηλικίας και της πλαστικότητας που διαθέτουν, εκτός της χρήσης στη θεραπεία κακοήθων ασθενειών, σήμερα βρίσκονται στη φάση αξιολόγησης για την εγκεφαλική παράλυση, τις κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, τον αυτισμό και τον παιδικό σακχαρώδη διαβήτη. Τα τελευταία χρόνια με την πρόοδο της έρευνας, φάνηκε ότι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα περιέχει βλαστοκύτταρα από όλα τα όργανα του σώματος και για το λόγο αυτόν χρησιμοποιείται και πέραν των αιματολογικών ασθενειών. Για αιματολογικές παθήσεις χρησιμοποιούνται αυτόλογα ή αλλογενή βλαστοκύτταρα. Ο καλύτερα ιστοσυμβατός δότης είναι ο αδελφός του ασθενούς και η πιθανότητα απόλυτης ιστοσυμβατότητος μεταξύ των αδελφών κυμαίνεται στο 30%. Μόνο για κακόηθες νόσημα κάποιος αν δεν έχει δικά του βλαστοκύτταρα μπορεί να ζητήσει από άλλον.
Για τα αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η σκλήρυνση κατά πλάκας, η νεανική ρευματοειδής αρθρίτιδα, η ελκώδης κολίτιδα και ο παιδικός διαβήτης απαιτούνται βλαστοκύτταρα του ίδιου του παιδιού. Χρησιμοποιώντας τα βλαστοκύτταρα για τα αυτοάνοσα νοσήματα ελαττώνεται η συχνότητα και η βαρύτητα των κρίσεων. Για το σακχαρώδη διαβήτη χορηγούνται τα βλαστοκύτταρα εντός του πρώτου μήνα από της εκδήλωσης του διαβήτη, σε παιδιά που δεν εμφάνισαν διαβητική οξέωση. Το 80% των παιδιών που ακολούθησαν αυτή τη θεραπεία απαλλάχτηκαν από την ινσουλίνη για το διάστημα των πέντε ετών που διήρκεσε η παρακολούθησή τους. Ένας αριθμός παιδιών ελάττωσε τις ημερήσιες ανάγκες σε ινσουλίνη και διορθώθηκαν αρκετοί βιολογικοί δείκτες και ένας αριθμός που δεν πληρούσε τις εξ αρχής προδιαγραφές δεν εμφάνισε καμία αλλαγή.
Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί ο αριθμός των παιδιών με εγκεφαλική παράλυση, λόγω βελτίωσης των συνθηκών μηχανικής υποστήριξης των νεογνών που γεννιούνται με περιγεννητική ασφυξία. Σήμερα γίνεται μια διεθνής προσπάθεια και συντονισμός για την αντιμετώπιση της εγκεφαλικής παράλυσης των παιδιών με αυτόλογα βλαστοκύτταρα του ομφαλοπλακουντιακού αίματος και του ιστού του ομφαλίου λώρου.
Εκτός από την εγκεφαλική παράλυση και οι οξείες τραυματικές κακώσεις του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού σήμερα αντιμετωπίζονται με τα βλαστοκύτταρα, αρκεί η χορήγησή τους να γίνει τις πρώτες ώρες μετά τον τραυματισμό
Ο αυτισμός περιλαμβάνει μια μεγάλη ομάδα διαταραχών συμπεριφοράς διαφορετικής βαρύτητας. Πέρα από τα ψυχοφάρμακα για την καταστολή του εγκεφάλου μέχρι σήμερα δεν υπήρχε άλλη θεραπευτική προσέγγιση. Εδώ και ένα χρόνο στις ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη κλινική μελέτη η οποία αξιολογεί την ικανότητα του ομφαλοπλακουντιακού αίματος να βελτιώνει την ομιλία και τη συμπεριφορά των αυτιστικών παιδιών ηλικίας 2-7 ετών.
Μία άλλη πηγή λήψης μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων, και μάλιστα πλουσιότερη, είναι ο λιπώδης ιστός και σήμερα μια παράλληλη μελέτη για τον αυτισμό βρίσκεται σε εξέλιξη και στην Ελλάδα. Η αξιολόγηση της μεθόδου δείχνει βελτίωση στο 80% των παιδιών και μάλιστα τα αποτελέσματα είναι καλύτερα όσο μικρότερη η ηλικία.
Τα εγκεφαλικά επεισόδια τα τελευταία χρόνια έχουν τύχει μεγάλης συζήτησης για την εφαρμογή κυτταρικών θεραπειών και ήδη η Ιαπωνία είναι η πρώτη χώρα που ξεκίνησε τις εφαρμογές, χρησιμοποιώντας βλαστοκύτταρα που προέρχονται από το μυελό των οστών. Μια οργανωμένη διεθνής προσπάθεια σήμερα γίνεται για την αποκατάσταση της διατομής του νωτιαίου μυελού και των νεύρων. Το πρώτο κέντρο αποκατάστασης των τραυματισμών του νωτιαίου μυελού στην Ευρώπη θα εγκατασταθεί στη Νορβηγία με έξοδα του κράτους.
Οι θεραπείες με τα βλαστοκύτταρα είναι προ των πυλών, αρκεί να γίνει σωστή επιλογή των ασθενών, ο χρόνος χορήγησης να είναι ο κατάλληλος και τα βλαστοκύτταρα να είναι υγιή και δραστήρια. Έχοντας υπόψη ότι τα νεαρά βλαστοκύτταρα δίνουν καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα, θα πρέπει να σκεφτούμε τη δυνατότητα να επωφεληθούμε αυτών των εφαρμογών, φυλάσσοντας το ομφαλοπλακουντιακό αίμα και τον ιστό του ομφαλίου λώρου. Είναι ο πιο εύκολος και ανώδυνος τρόπος να φυλάξουμε υγιή και πολυδύναμα βλαστοκύτταρα.
ΚΟΚΚΩΝΑ ΚΟΥΖΗ-ΚΟΛΙΑΚΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΜΒΡΥΟΛΟΓΙΑΣ [email protected] [email protected]