Eraikin publikoak «birziklatzen»
Kooperatiba sortu, etxe publiko bat okupatu, administrazioarekin negoziatu, erreformatu, eta bertan bizitzeko eskubidea lortzen dute. Erromako mugimendua aurkeztu dute Donostian, EtxebizHitza plataformak gonbidatuta
[2012-3-4, Berria]
Erroman eraikin publikoak okupatzen dituzte etxea galdu duten herritarrek, kooperatibetan antolatuta, Brasilen lurrik gabeko nekazarien mugimenduak lurrak okupatzen dituen estilora. «Jabetza komuna birziklatzen dugu, etxebizitza bihurtzeko», azaldu du, hitz gutxitan, Cesare Ottolinik. 1989 eta 1999 artean 300.000 erromatar bota zituzten beren etxeetatik, hiriaren erdigunetik. Etxe desjabetze olde haren erdian sortu zen autorecupero (norberak eskuratzea) bataiatutako mugimendua. Eta hortik abiatu zen, gerora, Unione Inquilini taldea, Ottoliniren taldea. Euskal Herrian izan da egunotan, EtxebizHitza plataformak gonbidaturik; atzo, mugimenduaren berri eman zuen Donostian.
1990eko hamarkadan, beraz, Erroma erdigunea jendez hustu eta bulegoz betetzen ari zen. Krisiaren ondorioz alokairuak eta hipotekak ordaindu ezinik zeuden klase ertaineko herritarrak, erdiguneko etxea galduta, periferiara zihoazen. Joera horri buru egiteko sortu zen autorecupero mugimendua: etxez desjabetuekin hiri erdigunea berriz jendez betetzea pentsatu zuten. Pentsatu, eta egin: hutsik zeuden eraikin publikoak okupatzeari ekin zioten.
Lehenago ere okupatzen ziren etxeak Erroman, baina okupak laster botatzen zituzten; horregatik, beste era batera antolatzen hasi ziren. Kooperatibak osatu, eta etxeak «birziklatzeko» kontzeptua sortu zuten, ingurumenari lotutako ekimenak erantsiz okupazioari. Aldi berean, Unione Inquilini taldeko kideak zentro-ezkerrarekin aurkeztu ziren hauteskundeetara, eta irabazi. Ordezkari haien ekinez, Lazzio eskualdeak lege bat onartu zuen, aho batez: eraikin publikoak okupatzeko legezko bidea ireki zieten kooperatibei, baita laguntzak jasotzeko aukera eman ere, iraunkortasun ekimenak sustatzeko.
Bultzada erabakigarria izan zen lege hura; 1998an lehen eraikin publikoa hartu zutenetik, ehun etxe «berreskuratu» dituzte Erroman. «Administrazioa konturatu da honelako politikak merkeago ateratzen zaizkiola periferian etxe berriak eraikitzea baino», Ottoliniren esanetan. Baina zehaztu du Erromako Udalak jarduera hori onartzen duela, herritarrek presioa egin dutelako eta etxeak okupatzen dituztelako.
«Bizitza estilo berri bat»
Etxea okupatze hutsetik urrunago doa mugimendua. «Bizitza, lana eta ingurumena» uztartu nahi dituen eta komunitatea ardatzean jartzen duen filosofia bat zabaldu nahi du. «Bizitza estilo berri bat esperimentatu nahi dugu», azaldu du Ottolinik. Eraikina behin okupatuta, administrazioarekin negoziatzen hasten dira, eta, akordioa lortuz gero, udala arduratzen da eraikinaren kanpoaldea konpontzeaz. Kooperatibako kideek, berriz, barrutik berritu eta egokitzen dute eraikina, bizitzen jartzeko moduan.
Bestalde, energia berriztagarrien, uraren erabileraren eta hondakinak birziklatzearen arazoak aintzat hartzen dituzte birgaitze lanetan. Denbora bankuak ere sortzen dituzte, etxea berritzeko eta komunitate barruko beste lanetarako. Egitasmoa integrala da, eta bizilagunak protagonista bihurtzen ditu. «Azpitik emandako erantzunak dira, sistema iraultzera datozenak, ez dira adabakiak», Ottoliniren hitzetan.
Eraikinaren jabetzak publikoa izaten jarraitzen du, hori bai. «Erabilerarako kooperatibak dira, ez jabetzarako kooperatibak», argitu du Ottolinik. Inork kooperatiba utziz gero, itxaron zerrenden arabera betetzen dira hutsik gelditutako bizitzak. Merkeago ere ateratzen zaie: Erroma erdigunean 1.500 euroko alokairuak ordaintzen dira; kooperatiba hauetako kideek, berriz, 500-600 eurokoak ordaintzen dituzte hilean. Italiako beste eskualdeek ere etxebizitzaren gaineko eskumenak dituzte, baina Lazziok onartutako legearen antzekorik ez dute. Bolognan hamabost etxebizitza eskuratu dituzte herritarrek kooperatiben bidez. Baina Lazziotik kanpora ez da askorik zabaldu mugimendua, oraingoz bederen.
Ottoliniren erakundea, bestalde, IAI International Alliance of Inhabitants nazioarteko erakundeko partaide da, eta IAIko beste kide bat izan zen atzo Donostiako hitzaldian: Pedro Franco. Dominikar Errepublikan etxebizitza eskubidea bermatzeko Coophabitat erakundeak daraman borrokaren berri eman zuen Francok. Etxetik botatako herritarrekin lan egiten du Coophabitatek, eta 350 familia ditu bazkide.
Eskubideak, paperean
Jabetza kolektiboaren ideia zabaltzea, etxebizitzen kalitatea hobetzea eta jabeekin negoziazioa sustatzea da haien asmoa. Azken helburua: gobernuaren politika publikoetan eragitea, BPG barne produktu gordinetik etxebizitza politikara egiten duen ekarpenak handi dezan. Etxebizitza duin bat izateko eskubidea konstituzioan txertatzea lortu zuten duela bi urte. «Baina legeak paperean gelditzen dira, ez baldin badago mugimendu bat kalea hartzeko eta ateak botatzeko prest», Francoren esanetan. Haitin ere izan da Coophabitat, lurrikararen ondoren etxeak berreraikitzeko proiektuak sustatzen.
Ottoliniren eta Francoren azalpenak adi jarraitu zituzten Mattin Etxabide LAB sindikatukoak eta Jurgen Wolff Kepasakonlakasa taldekoak. EtxebizHitza plataformakoak dira biak —ELA, EILAS, ESK, Euskadiko Gazte Kontseilua eta Berri Otxoak taldeak ere plataformako kide dira—. Eusko Jaurlaritzak egin duen Etxebizitza Legearen zirriborroa aldatzeko, dekalogoa idatzi du plataformak, eta Legebiltzarrean aurkezteko eskaria egina du.
EtxebizHitza plataformaren dekalogoa, EAEko Etxebizitza Legea aldatzeko
1. Etxebizitzarako eskubide subjektiboa. Etxebizitza duin bat alokairuan izateko «eskubide subjektibo perfektua» izan behar dute 18 urtez gorako pertsona guztiek.
2. Etxebizitza publikoak, alokairuan. Administrazio publikoek eraikitako etxeak alokairuan adjudikatu behar dira.
3. Zozketarik ez. Zozketekin ez baizik baremoen arabera eman behar dira etxe publikoak.
4. Etxebizitza Zerbitzu Publikoa. Administrazioen arteko deskoordinazioak gainditu eta etxebizitza eta hirigintza politikak bateratzeko, Etxebizitza Zerbitzu Publiko bat behar da.
5. Etxe hutsik ez. Ondare higiezinen gaineko zerga garestituz edo aldi baterako desjabetzeen bidez, etxebizitza hutsik ez egoteko neurriak hartu behar ditu administrazioak. Horretarako, pizgarriak ere eman behar ditu.
6. Alokairuetan esku hartu. Alokairu libreko merkatua arautu egin behar da.
7. Hipoteka legea moldatu. Hipoteka legea berritu, zorpetze ratioa %30era eta amortizazio aldia 20 urtera jaisteko.
8. Behin-behineko neurriak. Krisien ondorioz hipotekak ordaindu ezin dituztenei Etxebizitza Zerbitzu Publikoak erosi behar die etxea, parke publikora gehitzeko. Zerbitzu horrek bermatuko die etxea beharrean diren familiei. Bestalde, gehiegizko alokairuei aurre egiteko laguntzak handitu behar dira.
9. BPGaren %4, politikara. Etxebizitza politika garatzeko, BPG barne produktu gordinaren %4 inbertitu behar da.
10. Partaidetza. Botere publikoek herritarren partaidetza bermatu behar dute etxebizitza, hirigintza eta lurralde antolaketa politiketan.