#fil20

[baguhang-manunulat-blog]

Panitikan sa Mata ng Isang Dalubbuhay

Sean Lemuel L. Santos

Buhay ang panitikan. Katulad ng mga letra nito ang bawat organismo sa kalikasan na may relasyon at may sariling tungkulin. Katulad ng mga salita nito ang bawat dugong dumadaloy sa katawan ng tao na siyang bumubuhay dito. Katulad ng mga pangungusap nito ang mga mata na nagpapakita ng mundong ating ginagalawan. Katulad ng panitikan ang nilalang ng kalikasan—isang likha na buhay, may damdamin at may kapangyarihan.

Sinasalamin ng panitikan ang mga iba’t ibang pananaw sa haynayan. Hindi lamang nito binibigyang kulay ang kalikasan, binibigyang kahulugan niya rin ito. Kung susuriin, makikitang ang mga tema ng haynayan ay parang tema rin ng panitikan.

Kaayusan at Kayamanan. Sa kalikasan, maganda at mabusisi ang anyo ng lahat ng buhay. Sa kanilang napakaayos na anyo, parang silang nilikha ng isang reloherong alam kung saan dapat at bawat tornilyo at bakal ng isang relo. Sa panitikan, kaayusan at kayamanan ang susi sa isang magandang sulatin. Kailangang maging maayos at maganda ang bawat ideya, pangungusap, salita, at kung minsan maging ang tunog ng mga letra.

 Ebolusyon. Nagbabago-bago ang mga organismo. Mula sa pagiging simpleng mga mikrobyo apat na bilyong taon na ang nakakalipas, lumaki at naging komplikado ang mga organismo. Mula sa pananatili sa dagat, umahon ang mga ninuno ng mga puno, insekto at mga hayop na may gulugod patungo sa lupa. Ganito rin sa panitikan. Sumasabay ang paraan ng pagsulat at nilalaman ng mga sulatin sa pagbabago ng panahon. Dahil dito, nakikita natin kung paano hinuhubog at binabago ng kasaysayan ang mga ideya at istilo sa panitikan.

 Istruktura at Tungkulin. Ang bawat istruktura ay may sariling tungkulin. Pahaba ang mga buto sa binti upang makalakad ka. Bilog ang mga mata upang mas malawak ang iyong makita. Malaki ang iyong tenga para mas marami kang masagap na tunog. Sa panitikan, may tungkulin ang bawat istruktura ng mga katha. Minsan, pare-parehas dapat ang bilang ng salita kada linya, makikita dapat ang bawat salita kada parte o di kaya, may uulitin dapat na salita. Sa pamamagitan ng istruktura, nakukuha ng mambabasa ang aral at emosyon na siyang pakay ng bawat sulatin.

 Interaksyon. May relasyon ang bawat organismo sa isa’t isa direkta man o hindi. May ibang magkakaaway o kaya ay magkakampi. May mga iba naman na nananakit o di kaya ay nakikinabang lamang. Ang mga interaksyong ito ang nagpapanatili ng balanse at kayamanan ng kalikasan. Sa panitikan, interaksyon ng mga salita ang nagbabalanse at nagpapayaman sa mga likha. Sa pamamagitan ng masusing paghabi ng mga salita, nadadala ang mambabasa sa mundong pinipinta ng manunulat.

 Pagkakaisa sa kabila ng Pagkakaiba. Magkakaiba ang lahat ng organismo ngunit iisa lang ang kanilang pinagmulan. Nagmula ang lahat ng nilalang sa sinaunang mikrobyo. Sa paglipas ng apat na bilyong taon, nagsanga-sanga ang buhay at naging iba-iba ang anyo. Gayon pa man, hindi natin maitatanggi na hindi tayo magkakahiwalay kundi magkakasama. Hindi tayo iba sa puno, sa mga isda, mga ibon at liyon. Tayo ay pare-parehas na isinilang ng mundo. At ganito rin ang panitikan. Kalipunan ang mundong ito ng iba’t ibang uri ng mga katha mula sa iba’t ibang manunulat ng ibat’t ibang henerasyon. Ngunit ang pagkakaiba ng mga ito ang nagbibigay-daan upang mapagkaisa ang lahat ng tao tungo sa kamalayan at magandang kinabukasan.

 Magkasama ang haynayan at panitikan. Para itong yin-and-yang na naghahabulan. Walang buhay kung walang panitikan. Walang panitikan kung walang buhay. Dahil ang buhay at panitikan ay iisa.

[baguhang-manunulat-blog]

Tunguhin ng ideyal na pambansang panitikan

Isinulat ni: Sean Lemuel L. Santos Base sa sulatin ni Rolando S. Tolentino Ang tunguhin ng ideyal na pambansang panitikan ay ang palayain ang mambabasa mula sa kamangmangan patungo sa karunungan. Ibig sabihin, ang pakay ng panitikan ay ang pagbabago ng sistema na ginagalawan ng isang tao, hindi ang paglagay ng tao sa sistema. Bukod dito, layunin din ng panitikan na baguhin ang estado ng mambabasa, hindi ang kamalayan nito. Nagbigay ng ilang halimbawa ang may-akda patungkol sa tunguhin ng panitikan. Una, ay ang tungkol sa edukasyon. Naging layunin ng Amerikanong kolonyalista ang pagtanggal sa ating primitibong kaalaman at ang pagtaguyod ng kosmopolitang edukasyon. Ito ay mali dahil ginamit ang panitikan bilang isang kasangkapan ng pagbulag ng kamalayan. Ikalawa ay ang ekonomiya. Ayon kay Tolentino, ang layunin ng panitikan ay ang paglalatag ng ekonomikong kondisyon hindi ang pagdiin sa kung ano ang moda ng ekonomiya. Sa ganitong paraan ay maaari nating mabago ang problema---ang sistema---hindi ang mga tao sa loob nito.

[baguhang-manunulat-blog]

Ang paraan ng pagsulat ni Bomen Guillermo

Isinulat ni: Sean Lemuel L. Santos

May anim na paraan na ginamit si Bomen Guillermo para mailahad ang kanyang pinaniniwalaan sa pagsulat ng kasaysayan at panitikan. Una, gumamit siya ng sarili niyang karanasan upang madaling maintindihan at magustuhan ng mga mambabasa ang kanyang sinasabi. 

Ikalawa, gumamit siya ng iba pang mga teksto upang mapatibay ang kanyang mga argumento. Binanggit niya sina Renato at Leticia Constantino at Carlos Bulosan na mahuhusay na manunulat. 

Ikatlo, hinsi siya gumamit ng mga teknikal at akademikong sulatin upang maunawaan ng karaniwng tao ang katotohanan na sapat nang ilahad gamit ang mga simpleng salita. 

Ikaapat, gumamit siya ng mga direct quotations upang dalhin ang mambabasa sa kanyang karanasan. Nang ikinwento niya ang pag-uusap nila ng kanyang ina, gumamit siya ng direct quotes. 

Ikalima, hindi siya nagsulat ng mahaba para hindi mawala ang interes ng mambabasa. Kung mapapansin, dalawang pahina lang ang isinulat niya. 

Ika-anim, kinumpara niya ang kathang-isip at katotohanan nang inilahad niya ang mga kasinungalingan at katotohanan sa Martial Law.

[baguhang-manunulat-blog]

Kwento ng “Ang Makina ni Mang Turing” ni Ramon Guillermo

Isinulat ni: Sean Lemuel L. Santos 1.     Nakasalubong ng persona si Don Arturo sa calle comercial sa Quiapo 2.     Nag-aral ng kolehiyo 3.     Nagtungo sa Alemania at sinimulang isulat ang kanyang novela social 4.     Nagsimulang mag-aral sa Universidad Complutense de Madrid para sa      Licenciatura en Derecho 5.     Pumunta sa Gante, Belgica at hinanap ang isang nagngangalang “Banog” 6.     Pumunta sa Leipzig at tumira ng pitong buwan para buuin ang huling kabanata ng novela at maghanap ng murang imprenta ngunit hindi nagtagumpay 7.     Sumakay ng tren mula Leipzig patungong Hamburgo 8.     Sumakay sa isang lumang carruaje sa Hamburgo 9.     Tumuloy sa isang tirahan sa Stortebeker-Strasse sa Hamburgo 10.  Tumungo sa bahay na dating tinutuluyan ni Don Arturo at kinuha ang    kanyang mga gamit 11.  Bumalik sa kanyang tirahan 12.  Sinadya si Waruno at nakipaglaro ng sungka 13.  Bumalik sa kanyang tirahan 14.  Pagkaraan ng ilang araw ay nagtungo sila ni Kawamoto sa Kneipe 15.  Naglakad pauwi sa tinutuluyan 16.  Pumunta sa tirahan ni Kawamoto 17.  Lumabas at nagpunta sa mayroong cerveza 18.  Namili sa Fischmart ng Hamburgo 19.  Bumalik sa kanyang tirahan 20.  Pinuntahan muli si Waruno 21.  Bumalik sa kanyang tirahan 22.  Pinuntahan sa ikatlong beses si Waruno 23.  Bumalik sa kanyang tirahan 24.  Bumalik ng maraming beses kinala Waruno 25.  Nakipagkita kay Kawamoto sa 38 Grosse Freheit 26.  Pinuntahan muli sa Waruno 27.  Tinapos ang huling kabanata ng kanyang novela social 28.  Kininis ang buong manuscrito 29.  Tumuloy kinala Waruno 30.  Pumunta sa isang ristorante ng Zinggs Hotel ng Adolphsplatz, Hamburgo 31.  Umuwi sa tinutuluyan 32.  Binisita si Waruno at nagpaalam na aalis na 33.  Nag-empake siya ng gamit bago umalis ng Stortebeker-Strasse 34.  Lumabas siya at tumingin sa langit

[baguhang-manunulat-blog]

Los Baños Interlude II

Isinulat ni: Juaniyo Arcellana Isinalin ni: Sean Lemuel L. Santos

Mainit ang ulan, tulad ng alak sa lumang tindahan. Hinahanap ng mga batang paslit, mga kapatid ng nilimot na henerasyon, ang daan pauwi mula sa maputik na landas.

Juana ang kanyang pangalan, ang babaeng pinaglihi sa kanggaro, binibisita siya sa perya, isang piso kada tao. Sa kabilang dako, pwede kang manalo ng isang lata ng pork and beans sa larong beto-beto.

Ito na lang ba ang masasabi tungkol sa bayang kilala sa paggawa ng buko pie at espasol, at sa mga bukal na naluma na sa gabok ng mga bisita at turista, mga kwento ng matatandang tinamaan na ng rayuma at galimgim?

Ah, buti’t buhay pa si Maria Makiling, na may mga susong binuo ng hamog, at inanakan ng mainit na ulan at dugo ng mga rebeldeng hindi susuko kailanman.

[baguhang-manunulat-blog]

Ang hindi magmahal sa sariling bayan at musika ay tulad ng isang bingi sa mundo ng mga musikero.

from Rosario Cruz Lucero’s “The Music of Pestle-on-Mortar” (a Filipino translation by Sean Santos)

[emdabi-blog]

Outline ng “Makina ni Mang Turing”

(Bigyan nyo sana ng oras na basahin ang mismong libro. Dahil yung basahin ay isa sa pinakamagandang nabasa ko)

1. Kinuwento ng bidang karakter ang Hamburgo

2. Sumakay siya sa tren at nakilala at nakipagkwentuhan kay Kawamoto, isang Hapon.

3. Tumungo ang karakter sa bahay ni Mang Turing para kunin ang kanyang mga gamit na bilin nya.

4. Pumunta naman ang karakter kila Waruno at naglaro sila ng sungka at ang karakter ay natalo.

5. Nabasa ng karakter ang sulat sa kanya ni Banog patungkol sa Rebolusyon

6. Nahanap ng karakter ang makina ni mang turing at pinag-aralan ito

7. Nagkita muli ang karakter at si Kawamoto para uminom at nag-usap

8. Pumunta na sa tinitirhan ni Kawamoto ang karakter para magpaturo ng mga filosofia ni Heneral Von Clausewitz tungkol sa gyera

9.  Nung sumunod na araw, pumunta na ng Fishmarkt ang karakter para bumili ng pagkain at libro

10. Pagkauwi, sinubukan ng karakter na ipagpatuloy ang kanyang nobela

11. Nang hindi na makasulat, kinalikot ng karakter ang makina ni Mang Turing gamit ang Cocodrillo

12. Naglaro uli ang karakter at si Waruno ng sungka at siya ay nanalo

13. Nakwentuhan sila at binanggit na ni Waruno ang kanyang buhay sa karakter

14. Nakahanap ng paraan ang karakter para lumaki ang tyansa nyang manalo muli sa sungka laban kay Waruno

15. Nagkita muli ang karakter at si Kawamoto para ipagpatuloy ang pagkwento nito tungkol sa gyera

16. Naglaro muli ang karakter at si Waruno ng sungka at ginamit nito ang mga natutunang taktika para manalo

17. Natapos na ng karakter ang huling kabanata ng kanyang nobela

18. Binisita muli ng karakter si Waruno kasama na sina Kawamoto para maglaro muli ng sungka. Pero laging panalo si Waruno

19. Tinanggap na ng karakter na hindi na siya mananalo laban kay Waruno sa paglalaro ng sungka

20. Kumain ang karakter ang kanyang mga kasama sa isang hotel at napag-usapan ang laro nito laban kay Waruno at inihambing sa filosofia ni Clausewitz tungkol sa gyera

21. Bago umalis ng Hamburgo, nakipaglaro muli ang karakter kay Waruno at natuklasan na ang punto ni Waruno tungkol sa kanyang talento sa larong sungka

[emdabi-blog]

Magmahal ng sariling atin

Tayo ay parang mga taong bingi sa mundo ng mga musikero pag hindi natin minahal ang sariling ating sariling musika at kababayan

“Not loving our own people and music is akin to being deaf in a land of musicians.”