‘Aarde, we are tougher than the rest’
Toekomstige Rainbow Warrior,
Het is tijd om de mouwen op te rollen, om niet langer te wijzen naar anderen, om de schouders eronder te zetten. Zodat we wat aan dat veranderende klimaat gaan doen. Hopelijk speelde je na het vorige bericht niet met de gedachte om net als Van Gogh, je oor eraf te snijden en jezelf een kogel door het hoofd te jagen. Buiten dat je er werkelijk niemand vrolijker van maakt - de mensen die denken dat we met teveel zijn niet meegerekend - is het bovenal nergens voor nodig. Want het is mogelijk om met 7 miljard mensen op een duurzame wijze samen te leven. Het is tijd om de spreekwoordelijke wapens op te pakken en ten strijde te trekken.
De tweede stap die ikzelf in gedachten had, na mijn poging om inzichtelijk te maken in wat voor penibele situatie we onszelf en al het natuurschoon aan het manoeuvreren zijn, is het duidelijk maken dat jij, ik en wij allemaal wel degelijk een verschil kunnen maken. Een wereld van verschil. Meer dan een slok op een borrel. Jij en iedereen om je heen heeft op ieder moment van de dag een impact op de wereld, hoe je het wendt of keert. Je denkt dus je bestaat, aldus Descartes en omdat je bestaat heb je invloed voeg ik daaraan toe. Laten we die invloed dan gebruiken voor de goede zaak, voor de wereld van morgen, voor de vele dagen die je nog op deze wonderschone planeet zult rondwandelen. Gun me een poging de vurige overtuiging die in mij huist, ook bij jou aan te wakkeren.
Forza fratelli! Fall Out Boy aan. ‘My Songs Know What You Did in the Dark’ op vol vermogen en we rammelen Oud Ade wakker hier. We klimmen hoog, hoger, zo hoog mogelijk in die pen!
Geregeld komen er mensen naar me toe met vragen die ongeveer de volgende strekking hebben: ‘Ben je niet meer dan een druppel op een gloeiende plaat?’ Ze twijfelen of het wel zin heeft om wat minder vaak vlees te eten, om wat vaker op de fiets naar het werk te gaan, om afval te scheiden, om het eigen huis te isoleren of er zonnepanelen op te leggen. Omdat de gemiddelde Nederlander omgerekend jaarlijks circa 721 quarter pounders verorbert (bron); omdat er meer dan 12,5 miljoen voertuigen zijn in Nederland (bron); omdat bedrijven - die vaak hun afval niet hoeven te scheiden - voor meer dan 1 miljard ton aan afval jaarlijks produceren (bron); omdat het eigen stulpje maar 1500 kubieke meter gas en 3500 kWh verbruikt per jaar; omdat er gemiddeld elke minuut 250 baby’s hun eerste levenslicht zien en er ‘maar’ 105 personen zijn die de laatste adem uitblazen; omdat jij en ik maar twee van de meer dan 7.643.000.000 aardbewoners zijn die allemaal op hun eigen manier eten, reizen, werken en leven (zie hoe snel het gaat op: http://www.worldometers.info/world-population/).
Als je zulke cijfers hoort vind ik het niet gek dat je twijfelt. Het zijn dergelijke getallen waardoor je al snel denkt: ‘Ja, leuk allemaal dat afval scheiden, maar er verdwijnt elke minuut een ton aan plastic afval in de oceanen (bron). En die Renault van mij, dat Frans stuk ellende die er van buiten wel goed uitziet maar die van binnen nog harder rammelt dan de gemiddelde kroegfiets, dat is er maar eentje. Een van de meer dan tien miljoen blikjes die dagelijks over onze A-wegen zoeft. De fiets pakken maakt dus ook niet veel uit. Helemaal niet als ik je laat zien naar welke uithoeken mijn vrienden vijf keer per jaar vliegen. En wat betreft het vlees eten: de gemiddelde chuck-a-shrimp-on-the-barbie-Aussie werkt jaarlijks 111,50 kilo vlees naar binnen (bron), dus om wat te minderen qua vlees of vis, dat zet ook bepaald geen zoden aan de dijk.’
Ik geef je gelijk als je twijfelt. Het zijn zulke getallen die mij ook aan het twijfelen brengen. Het zijn zulke getallen waardoor ik geen eenduidig antwoord kan geven op de vraag of een individu niet meer dan een druppel kan zijn. Mijn rationele brein zegt op zulke momenten dat eenieder al verdampt is voordat men goed en wel de gloeiende plaat heeft bereikt. Dat geen enkele poging om de wereld ook maar een beetje klimaatvriendelijker te maken het waard is, simpelweg omdat je geen impact hebt, omdat je geen deuk in een pakje boter krijgt geslagen, omdat je inzet te vergelijken valt met het dweilen met de Niagara Falls open.
Van complete moedeloosheid en totale ontreddering is nog geen sprake, hemeltergend is het wel zo nu en dan.
Gelukkig is daar het idealistische hart dat geen genoegen neemt met die schrikbarende cijfers. Het idealistische en misschien wel naïeve hart dat fluistert dat jij en ik geen druppel zijn maar het grootste Russische blusvliegtuig dat ooit het luchtruim heeft gekozen. Een kolossale Antonov die zo machtig is dat je je afvraagt of de wetten en formules van Newton en Einstein wel correct zijn neergepend. En hoewel ze vaker zijn bewezen dan ontkracht is dat het misschien wel: die houding van f*ck the numbers; maling aan iedereen die zegt dat het kansloos is; aan de eeuwenoude dogma’s; het dak op met hen die durven te stellen dat het onbegonnen werk is, die menen dat Rome niet in een dag werd gebouwd, die niet geloven in de kracht van het individu, van een enkele ziel.
Excuses voor de bovenstaande dramaturgische alinea: het besef groeit dat we niet moeten afdalen tot het niveau van de Privé-afdeling van de Telegraaf want daar bereiken we niet zoveel mee denk ik. Maar het is de reinste onzin om te denken dat jezelf geen verschil kunt maken. Kijk naar Boyan Slat die twee jaar eerder dan gepland gaat beginnen aan the Ocean Cleanup en zo een serieuze gooit doet een einde te maken aan een berg plastic met de omvang van 1.6 miljoen vierkante kilometer. Mind you: dat is meer dan 38 keer de totale oppervlakte van Nederland. En wat te denken van Jadav Payeng a.k.a. the Forest Man of India: een Indiër die in zijn uppie met niets meer dan zijn blote handen en een halve spade een dorre, dode, drooggevallen rivierbedding van 550 hectare heeft omgetoverd tot een stuk natuurschoon waarin vandaag de dag weer tijgers, olifanten en neushoorns rond banjeren.
Iedereen kan een verschil maken. En je hoeft er geen genie, wonderkind of bovenaards persoon voor te zijn. Ik zal het bewijzen met harde cijfers en niet door te stellen dat we het werk van gerespecteerde wetenschappers als Newton en Einstein in twijfel dienen te trekken want dat slaat vooralsnog nergens op.
Om toch iets met cijfers van steekhoudende betekenis te kunnen zeggen is het verstandig een veelgebruikte term erbij te halen: de ecologische voetafdruk. De ecologische voetafdruk is een getal dat weergeeft hoeveel grond- en wateroppervlakte een persoon nodig heeft om het consumptieniveau te kunnen handhaven en het afval dat diegene produceert, te kunnen verwerken (bron). Hoe meer je consumeert, hoe meer oppervlakte je nodig hebt en hoe hoger dat getal is.
Welnu, welk land consumeert er denk je het meest? Welk land consumeert er zoveel dat gemiddeld iedere inwoner meer dan 10 hectare aan oppervlakte nodig heeft? Zou ik mijn eerste gedachte volgen, en grote kans dat die niet veel afwijkt van jouw eerste gedachte, dan zou ik mijn geld zetten op de Amerikaan. Op de Amerikaan met de dubbele kin die overal heen rijdt met zijn benzine slurpende pick-up waar je met een uit de kluiten gewassen familie gerieflijk in kunt overnachten. En het is waar: ze staan hoog maar het zijn niet de grootste consumeerders. Nee, het zijn volgens de bron die ik heb gebruikt, de zandhazen uit de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Bahrein en Oman die het hoogste aantal hectare aan aardoppervlak nodig hebben om in hun consumpties te voorzien. Ze zijn niet met veel maar die er zijn, die consumeren onevenredig veel. Niet verrassend besefte ik me achteraf wanneer je weet dat ze daar skihallen bouwen op plekken waar de temperatuur niet veel lager ligt dan de binnentemperatuur van de gemiddelde Italiaanse steenoven.
Naast deze Arabische landen consumeren de Denen (!) en Belgen ook bovengemiddeld veel. Het zijn deze landen die voor een groot deel bijdragen aan de constatering dat we momenteel 1,6 keer de aarde nodig hebben om in onze wereldwijde behoeften te voorzien (bron). Het zijn onder meer deze landen die bijdragen aan het feit dat wij op 1 augustus 2018, bijna een half jaar (!) te vroeg, onze natuurlijke grondstoffen die de aarde ons jaarlijks gratis en voor niets geeft, er doorheen hebben gejaagd (zie Earth Overshoot Day: https://www.overshootday.org/).
Ik hoor je denken: ‘Waar wil die jongen nu heen met deze onzinnige cijfers?’ Touché: het is wat omslachtig maar ik vond het nodig. Waar ik heen wil is dat wij als Nederlanders niet veel onderdoen voor de Belgen, de Denen of de Amerikanen. Als iedereen op de wereld zou leven op de wijze zoals wij dat hier in ons kikkerlandje momenteel doen, dan zouden we geen anderhalve planeet nodig hebben maar drieënhalf. Drieënhalf! Na die zandhazen, Denemarken, België, Amerika komen wij al snel want we staan net niet in de top tien internationaal gezien. Met andere woorden: we leven ver boven onze stand en dat is vanzelfsprekend niet verstandig. Ik laat het hier even bij want in het vorige artikel heb ik de noodzaak tot verandering reeds uitgebreid aangestipt.
Punt is dat wij als Nederlander een behoorlijk grote ecologische voetafdruk hebben die ver boven het gemiddelde ligt. En zoals wijlen nummer 14 ooit eens zei dat elk nadeel zijn voordeel heb, geldt dat voor deze vervelende kwestie ook. Het voordeel van deze grote ecologische voetafdruk is dat wanneer wij ons gedrag ook maar een beetje veranderen, we een relatief grote impact hebben. Een impact die groter is dan de mensen die geen auto bezitten, die geen smartphone en televisie en tablet en computer hebben, die niet het hele jaar door exotische producten kunnen eten, die niet jaarlijks naar vijf bestemmingen kunnen vliegen, die niet allemaal de beschikking hebben over een eigen dak boven het hoofd.
Conclusie: als jij en ik, alleen wij, beslissen om onze ecologische voetafdruk te verlagen, dan heeft dat een impact die significant groter is dan de impact van bijna ieder willekeurig ander duo wereldbewoners, de zandhazen en de Belgen - die blijkbaar hun Vlaamse friet een kwartier in het frituurvet laten drijven - niet meegerekend.
En dat is bij lange na niet het enige. Buiten onze ecologische voetafdruk zijn er nog veel meer cijfers die ons erop wijzen dat wij Nederlanders een daadwerkelijk verschil kunnen maken. Zo zijn we het op-dertien-na rijkste land ter wereld (bron); staan we steevast in de top tien van landen met de hoogste menselijke ontwikkeling gebaseerd op onder andere het inkomen, aanwezige armoede, levensverwachting en onderwijs (bron); bezetten we de 20ste plek in de lijst van meest invloedrijke landen, voor landen als Mexico en Brazilië die vele malen groter zijn en meer inwoners herbergen; blijkt het dat we na de Verenigde Staten het land zijn dat het meest exporteert wat betreft de waarde van agrarische producten (bron) en hebben we de op twee-na-beste infrastructuur ter wereld (bron). We zijn dus rijk, leven lang en gezond, hebben ondanks ons geringe aantal inwoners en oppervlakte significante invloed, kunnen boeren als de beste, beschikken over een ziek goed wegenstelsel (water, fiets, de hele rambam) en bezitten een bizar goede dekking van het internet. We zijn gewoon behoorlijke bazen die werkelijk alles in huis hebben om wat te veranderen: we kunnen op zoveel verschillende vlakken een verschil maken, je wordt er bijna bang van.
Ik begrijp dat bovenstaande je niet geheel zou kunnen overtuigen. Ook ik hoor de terechte geluiden dat het niet de bewoners zouden zijn maar de politiek die met wetten, beleid en richtlijnen zou moeten komen. Daar kunnen we echter niet op gaan wachten getuige het gesteggel met het Klimaatakkoord. We moeten het zelf gaan doen en gelukkig gebeurt dat al op veel plekken. Zowel in het buitenland als in onze eigen achtertuin. Lokale energiecoöperaties, opgericht door bewoners die niet afwachten totdat de het systeem verandert maar zelf hun duurzame stroom en warmte opwekken, schieten als paddenstoelen uit de grond. Zo wekten zij in 2017 al stroom op voor meer dan 85.000 huishoudens (bron) en die hoeveelheid neemt elke dag toe. De ene na de andere startup komt met geweldige oplossingen waardoor de transitie naar een duurzame samenleving aan momentum wint. En als je vervolgens ook nog eens gaat beseffen dat binnen niet afzienbare tijd 5 miljard mensen toegang tot het internet hebben (bron), en zij daardoor in staat zullen gaan zijn om op werkelijk elk vlak met een overvloed aan innovaties te komen, dan weet je dat er nog een kans is. Dan weet je dat het kan. Dan weet je dat het kan ondanks de weerwil van een aantal multinationals en politici die krampachtig vast blijven houden aan het oude model.
Want uiteindelijk gaat het tij keren; de kritische massa is nog niet bereikt maar het gaat gebeuren, hoe dan ook. En dan zullen uiteindelijk ook de meest verstokte fossiele brandstof liefhebbers, of dit nu Shell-lovers, bedrijven of politici zijn, meegaan op bandwagon naar een schone en duurzame wereld.
En jij en ik kunnen daar ons steentje aan bijdragen. Dat de duurzame trein naar een gezondere wereld sneller en sneller gaat rijden. Die invloed hebben we en dat is iets wat we niet moeten vergeten. Het werd ooit eens opgeschreven door Edward Lorenz die het metaforisch omschreef door te stellen dat een vlinder in het Braziliaanse regenwoud, in staat was om een tornado in Texas te veroorzaken (bron). Dat vlindereffect huist in eenieder van ons. Omdat alles in deze wereld is gemaakt door mensen die niet veel anders zijn dan jij en ik.
In mijn volgende bericht zal ik proberen uit te leggen hoe we die invloed kunnen laten gelden. En wel op een manier dat het leuk wordt om te verduurzamen. Tenminste dat hoop ik.
Om in positieve stijl af te sluiten een filmpje van niet één maar tienduizenden Monarchvlinders die as we speak bezig zijn met hun trek naar Mexico om aldaar te overwinteren. Een enkel woord: fascinerend.
Met een duurzame groet,
Gokotta