#ÉgErEkkiTabú
Fyrir nokkrum dögum þá póstaði ég á Fésbókarveggnum mínum vissri yfirlýsingu um að ég hefði geðröskunina Jaðar-Persónuleika Röskun. Svo heppilega vildi til að daginn eftir byrjaði ég að sjá #Égerekkitabú taggið útum allt og leið eins og guðleg forsjón hefði hvatt mig til að opinbera sjálfan mig, og var ég fljótur að henda tagginu á póstinn sem ég hafði gert. Ég hef verið að lesa margar slíkar yfirlýsingar hjá vinum mínum og ókunnugum, eitthvað sem er ótrúlega skrítið en gefandi, að sjá allann urmulinn af fólki sem, eins og ég, þjáist vegna raskana eða geðsjúkdóma. Ég vil óska öllum þessum hetjum til hamingju og þakka þeim fyrir að koma út úr geð-skápnum. Þið eruð mér innblástur. Ég finn mig knúin trekk í trekk seinustu daga til að skrifa þennan pistil og ákvað að láta verða af því núna. Frá því að ég man eftir mér þá hef ég upplifað mig skelfilega frábrugðin öðrum. Það voru vandamál heima fyrir sem urðu til þess að ég var mikið einn með sjálfum mér, ég var óvinsæll og í skólanum var litið niður á mig og ég lagður í einelti (mestmegnis var ég bara hunsaður). Öll mín æska einkennist af bítandi einmannaleika og höfnunartilfiningu. Þegar ég var í 8. bekk þá heimtaði ég að fá að hitta skólasálfræðinginn af því að ég vissi að það var eitthvað inní mér ekki eins og það átti að vera. Ég átti vikuleg samtöl við skólasálfræðinginn sem skiptu mig miklu máli þar sem það var eini vettvangurinn þar sem ég upplifði að nokkur væri að hlusta á mig og taka mark á mér. En það breytti ekki umhverfinu mínu eða mér. Ég hélt áfram að líða eins og geimveru, fýlupokageimveru sem gerði ekki annað en að væla. Og um 16 ára aldur þá var ég búinn að greina sjálfan mig með þunglyndi. Það var ekki fyrr en í Menntaskóla sem hlutirnir fóru að líta betur út, ég kom út úr skápnum sem hommi og eignaðist vini, vini sem ég átti samleið og samkennd með. Mér fanst ég hafa fundið sirkusinn sem ég átti heima í, með slatta af öðrum brjálæðingum og spesingum. Margir þessara vina eru ennþá bestu vinir mínir í dag. Það skrítna var að þó að ég hafi fundið vini og jú einhver áhugamál þá fór þunglyndið ekki, ég var skelfilega kvíðinn og átti í fullu fangi með að falla ekki í námi. Það var jú skömminni skárra að vera kominn út úr skápnum og byrja að eignast minn eigin persónuleika og opinbera hluta af sjálfum mér. Að eiga vini sem ég hitti á hverjum degi. En eitthvað var það sem dróg mig endalaust aftur niður. Ég stundaði mikinn sjálfsskaða, skar mig, brenndi, lamdi og svelti. Ég hugsaði um sjálfsmorð stanslaust. Ég hataði sjálfan mig. Fyrir að vera ekki betri, fyrir að vera ekki þakklátari, ekki hæfari eða eðlilegri. Á endanum var útlitið orðið svo svart með skólann að ég ákvað bara að hætta, þar sem ég myndi aldrei ná að klára hann. Eftir það sótti ég reyndar um að komast í leiklistarskóla í Englandi sem nefnist Rose Bruford, þar sem leiklist var aðal áhugamálið mitt og ég var nú nett sleipur í enskunni. Og ég komst inn!! Ég hóf BA nám í London (sem mér fanst vera einstaklega fullnægjandi millifingur í andlitið á íslensku skólakerfi, sem taldi mér trú um að ég gæti aldrei komist í háskólanám án stúdentsprófs.) Ég elskaði þetta nám, ég fann ástríðu fyrir leikskáldum, hreyfingu, heimsspeki, listspeki og þá sérstaklega hvað það er töfrum líkt hvað gerist í leikhúsum og æfingarrýminu. Þarna átti ég sko heima... hvað varðar áhugasviðið mitt allavegana. En samt, þrátt fyrir að hafa fundið það sem ég vildi gera, væri að standa mig vel (ég var að fá hæðstu einkunnir lífs míns í þessu námi: fyrstu einkunn eða aðra), var að kynnast fólki sem mér líkaði mjög vel við og bjó á spennandi nýjum stað, þá bara leið mér ekki betur eða vel. Sjálfshatrið nagaði mig. Ég trúði ekki að ég gæti þetta til lengdar, ég þorði ekki að kynnast fólki vel eða hleypa neinum inn, ég fór í kvíðaköst yfir að mæta í partý eða samkomur og hélt að allir sem þóttust (endurtek: þóttust) líka vel við mig voru bara að gera það af vorkunn eða vegna einhvers misskilnings um það hver þau héldu að ég væri. Ég var ódýrasti pappír sem til var. Þegar efnahagurinn hrundi, þá þurfti ég að hætta í náminu mínu. Ég þurfti að hrökklast heim án gráðu, heim til mömmu, í gamla starfið mitt. Kærasti minn til 4 ára og ég hættum saman (og mín geðvandamál voru ekki lítill partur af því) og lífið var algerlega ömurlegt. Ég skuldaði milljónir (og geri enn), mér leið eins og mesta aumingja í heimi og ég sá ekkert bjart framundan. Þarna kynntist ég grasi. Næstu 4 ár eða 5 voru öll frekar keimlík hvert öðru þaðanaf. Ég vann og hataði það, ég reykti til að deyfa mig, ég byrjaði að teikna af því að ég hafði ekkert betra að gera og hugsaði stanslaust um hvað ég væri ömurlegur einstaklingur og um sjálfsmorð. Ég missti samband við allt fólkið mitt, vini og vandamenn. Vann í að þróa ofsakvíða, félagskvíða og paranoju og endaði í geðhvörfum. Ég man voða lítið eftir neinu sérstöku á þessu tímabili. Á þessum tíma var ég greindur með ADHD. Sem meikaði fullkominn sens jafnvel áður en ég byrjaði að smóka. Ég tengdi það beint við námsárangur minn í grunnskóla og menntaskóla (bóklegt) og við velgengni mína í leiklistarnáminu (að stórum hluti verklegt og í líkamanum). Ég sótti á endanum um að komast í LHÍ í grafík og mér til furðu þá komst ég inn. Það var ekki sama sagan með LHÍ og Rose Bruford samt sem áður, ég var svo félagskvíðinn að ég skalf við tilhugsunina að sitja í sama herbergi og 40 jafnaldrar mínir sem, að mér fanst, voru hver öðrum svalari, hæfari og betri en ég. Þau vissu hvað þau voru að gera þarna en ekki ég. Ég hrökklaðist skjálfandi úr námi, skakkur og týndur. Ég gerði aðra atlögu ári seinna til að halda áfram og klára en það var sama sagan þetta skiptið. Ég bara höndlaði þetta ekki. Einhverntíman á þessum 2 árum er ég greindur með Jaðar-Persónuleika röskun. Sem einnig meikaði fullkomið sens og ég tengdi það beint við hve illa ég gat hlúað að samskiptum við fólk, um sjálfsmynd mína og mynstrið sem virtist myndast trek í trek með fólki sem varð náið mér. Ég sé núna að grasið var ekki að hjálpa mér. En á þeim tíma þá sá ég enga aðra leið til að díla við líðan mína. Þetta gerði mér kleyft að dreyfa huganum frá sjálfsmorði og hve ömurlegur ég var. Þetta var eina leiðin sem ég átti til að díla. Þetta var s.s. í fyrra, og aðeins inn í þetta ár. Það er nefnilega merkilegt með geðsjúkdóma að þeir sjást ekki alltaf utan á manni. Það er erfitt að taka þá alvarlega af því að þeir eru ósýnilegir, og þeir sem ekki þjást af geðsjúkdómum eiga auðvelt með að láta eins og þeir séu uppspuni, eða kanski hefur þetta eitthvað að gera með “Out of sight, out of mind” pælinguna. EN Þegar ég missti hárið vegna kvíða, þá fyrst var byrjað að taka mig alvarlega. Allt í einu fyrir fjölskyldu minni og læknum þá þurfti að grípa í taumana. Ég byrjaði að leita mér hjálpar þegar ég var 13 ára en það er ekki fyrr en núna, 29 ára að aldri sem ég er mögulega að fá hjálp. Þrátt fyrir að hafa farið til geðlækna og fengið greiningar, þá var mér bara ávísuð lyf og svo ekkert meira. Ég fékk engin meðferðarúrræði, að mér fanst, af því að ég var ekki “nógu veikur”. Ég hugsa oft, ef ég hefði bara reynt að taka líf mitt, ef ég hefði einhverntíman mætt á geðdeild með sundurskorna handleggi, hefði ég fengið hjálp fyrr? Núna er ég skikkaður til að fara í gegnum endurhæfingu vegna fíkni áður en það er möguleiki á því að takast á við röskunina sem ég er greindur með. Ég hef ekki snert gras í hálft ár, og það er gott. En ég er fullkomlega ósáttur við að geðhjálpinni sé haldið í gíslingu, að ég geti ekki fengið geðlækni eða sálfræðing fyrr en eftir 3 mánuði enn þegar ég hef sannað að ég geti án vímuefna verið. (sem mér finst soldið eins og að fara í banka og biðja um lán en aðeins fá það ef þú sannar að þú þarfnist þess ekki). Ég geri mér grein fyrir því að það er ekki hægt að hjálpa einhverjum að laga í sér hausinn nema að hann sé skýr. En það er ég í dag. Ég er skýr í kollinum, ég er edrú og þarfnast þess að takast á við mína röskun. En enn í dag þá er sjálfsmyndin í molum, ég get ekki treyst fólki, ég fer oft niður og þá koma sjálfsmorðshugleiðingarnar aftur. Og enn bíð ég eftir hjálp. Það er ekki í lagi hve illa er staðið að fólki með geðsjúkdóma. Það eru allir með sál og tennur og það þurfa allir tannlækni og gott ef ekki ef allir þurfa ekki sálfræðing. En þetta tvennt er fokdýrt. Ég hef rotnandi jaxlarót í gómnum vinstra megin sem ég þyrfti að láta fjarlægja og ég hef bilaða sjálfsmynd sem lætur mér líða rotinn. Hvoru tveggja er fokdýrt að fá hjálp við ef ég ætlaði að sjá um það sjálfur. En frekar myndi ég velja að laga í mér hugann heldur en tönnina. Ég vildi sjá að sálfræðingar yrðu ódýr kostur fyrir mig, ég vildi fá tækifærið til að hitta sömu manneskjuna oftar en einusinni í mánuði sem gæti hjálpað mér að læra nýjar leiðir til að sjá heiminn, til að læra á sjálfan mig og gæti kennt mér að sjá sjálfan mig í skýru ljósi. Þeim sem þykja vænt um mig hafa oft talið upp á fingrum sínum mína kosti en vegna röskunar minnar þá hefur það lítið að segja fyrir mig. Eins og mín saga sýnir að jafnvel þótt að líf mitt fór batnandi eða ég fann stað sem ég fann mig þá dróg sjúkdómurinn mig aftur niður. Ég þekki ekki neitt annað en að vera leiður, reiður, týndur, einmanna eða hræddur. Á góðum degi samt þá hef ég mikinn skilning, er hjartastór, kem fram við þá sem ég þekki með ást og hlýju og reyni af fremsta megni að dæma engann, af því að við erum öll að heyja okkar eigin baráttur við lífið. En þessir góðu dagar bæta ekki nóg upp fyrir þá slæmu. Eitt stærsta heilbrigðisvandamál sem samfélög nútímans (þau samfélög sem við viljum kalla þróuð allavegana) eru geðvandamál. Mér finst það ekki skrítið þar sem andlega þá erum við týnd sem samfélag. Við segjum eitt en gerum annað. Við þykjumst vilja fólki vel en gerum svo í því að arðræna eða stéttaskipta. Það er engan veginn skrítið fyrir mér að mörg samfélög og fullt af fólki sé í andlegri krísu. En það er ekki hægt að láta þar við sitja og sitja auðum höndum. Það þarf að taka á þessum vandamálum, það þarf að hjálpa veiku fólki, ekki bara með lyfjum heldur með meðferðarúrræðum, þerapíum og fræðslu. Ég þarf meðferðarúrræði, þerapíu og fræðslu. Ég hef beðið í 16 ár eftir hjálp og bíð enn, ég hef eitt pening í sálfræðing og skulda einni yndislegri dömu 60 þúsund fyrir ógreidda sálfræðitíma sem hún hefur verið svo göfug að láta vera að rukka mig um. Ég get ekki gert mitt besta til að gefa til baka til samfélagsins fyrr en ég fæ hjálp og það þarf að laga það. Ég heiti Haffi ég er með athyglisbrest, þunglyndi, kvíða og jaðar-persónuleika röskun en ég er ekki einn og ég er ekki tabú! Takk fyrir að lesa og reynum saman að færa áherslur um læknishjálp jafnt yfir líkamlega kvilla og sálræna. Af því að við höfum tapað allt of mörgum til geðsjúkdóma og það er ekki í lagi. Takk.