Jaryło, Jaryła, Jaruna, Jarowit – bóstwo słowiańskie. JJaryło był bogiem płodności, zwiastował zakończenie zimy i początek wiosny. Przedstawiany był często jako bosy młodzieniec (rzadziej jako dziewczyna) na białym koniu. Jego atrybutami był snop zboża w jednej ręce i ludzka głowa w drugiej. Ludzka głowa symbolizowała starego Jaryłę czyli stary rok, detronizował Go młody Jaryło uosabiający nowy rok. Dosyć często występuje motyw zastąpienia, wraz z nadchodzącą wiosną, “starego” Jaryłę przez Jaryłę “młodego”. Święto Jaryły 27 kwietnia obchodzono jeszcze w połowie XIX wieku na Białorusi. Pogrzeby Jaryły urządzano w ostatnich dniach czerwca, po święcie Sobótek, i chowano uroczyście w grobie. Jeszcze w połowie XIX wieku pomiędzy 23 a 27 kwietnia na Białorusi obchodzono swięto Jaryły. W czasie uroczystości na białym koniu sadzano najpiękniejszą i najpracowitszą dziewczynę w wiosce ubraną w białą suknię. Inne zebrane dziewczęta śpiewały. „Włóczył się Jaryło, Po całym świecie, rodził żyto w polu, płodził ludziom dzieci, a gdzież on nogą, Tam żyto kopą, A gdzież on na ziarnie, Tam kłos zakwitnie”. Po tańcach i uroczystej procesji następował rytualny pierwszy siew. Do pierwszego siewu używano ziarna pochodzącego ze snopka zwanego diduchem, który stał w izbie w czasie Szczodrych Godów (grudniowe swięto). Obchody kończyły się uroczystą ucztą. U Słowian zachodnich nie odnotowano święta Jaryły a pożegnanie zimy związane jest z topieniem Marzanny symbolizującą śmierć i zimę.
Tum JARUNY-JARYŁA
Tum, który przypada wiośnie to Tum Jaruny-Jaryła
Wiosna astronomiczna rozpoczyna się w momencie równonocy wiosennej i trwa do momentu przesilenia letniego, co w przybliżeniu oznacza na półkuli północnej okres pomiędzy 20 marca, a 22 czerwca (czasami daty te wypadają dzień wcześniej lub dzień później, a w roku przestępnym mogą być dodatkowo cofnięte o jeden dzień). Podczas wiosny astronomicznej dzienna pora dnia jest dłuższa od pory nocnej, a ponadto z każdą kolejną dobą dzień jest dłuższy, nocy krótsza, aż do przesilenia letniego, od tego dnia dni stają się krótsze, a noce dłuższe. Można dodać, że Jarowit i Jaryło pod różnymi nazwami to wszechsłowiańskie postacie i obrzędy i można by je tutaj rozwinąć i uzupełnić o postacie zawsze występujące chłopaka i dziewczyny – króla i królowej wiosny, a w Rosji także o dwustronne kukły które mają dwa oblicza – męskie i żeńskie – są Kirowie Pór Roku.
W tym okresie przypada panowanie jednemu z Kirów, Jarunie. W Tumie Jaruny jest 22 Bogów. 10 Bogów Żywiołów (w tym 4 Boginie). 12 Bogów Mocy (w tym 6 lub 7 Bogiń. Bogini-Bóg Licho jest tajemniczą, intrygującą, nieokreśloną do końca postacią w mitologi słowiańskiej).
Do Tumu Jaruny-Jaryła należą podległe mu Tyny:
Bogowie Żywiołów: 1. Tyn Wiłów-Borowiłów (Kieniów): Borowił, Lesza-Borana, Boruta, Wilec, Rokita 2. Tyn Wodów: Wąda, Wodo, Śląkwa-Dżdża, Wodnik, Wodyca
Bogowie Mocy: 3. Tyn Mokoszów: Makosz, Mokosza, Wid-Wij, Dodola 4. Tyn Plątów: Przepląt, Plątwa, Mąd, Licho 5. Tyn Dziewów: Kupała, Dziewanna, Krasatina, Dzildzielija
Tum JARUNY
Przynależność: Twer Swąta, Trzem Białobogi, Tum Jaruny-Jaryła
Pochodzenie: Kirowie są dziećmi Swąta i Wspóry-Strąprzy lub Swąta i Głąbi-Powłoki
Ród: Kirowie (Godowie,Godagowie), Strąprzyce, Kunicze
Członkowie rodu: Jesza-Yesse, Jaruna-Jaryło, Ruja-Rajek, Kostroma-Kolada
Zajmowany krag: Trzeci Krąg Najwyższego Kręgu, Krąg Stronporów, Ostatni Krąg Wewnętrzny, Najniższy Krąg Najwyższego Kręgu (na Kirach zamyka się Krąg Wewnętrzny tworzony przez Siedmiu Bogów Najwyższego Działu [czerta 7]. Krąg Wewnętrzny tworzy Trójca: Swąt – Bóg Bogów, Dzięgle i Kirowie).
Funkcja (zakres działania): wszystko w kirze i przestroni oraz runie orzym – jarunnym – czyli wostocznym. Pory, strony, kiry, runy, wity (czas i przestrzeń, rozwój), Głębia i wsze byty rozciągnięte w porze i kirze
Postacie-wcielenia (równe miana): German-Germeruda, Jarowit, Kukavec-Kukier
Inne nazwania jego osoby (przydomki): Jarowita, Kukierica, Kukavica, Kurent-Kirent, Wiosna-Wisznia, Wisznu, Wiszeń, Winszeń, Jarymąż, Oromudra, Jaromudra, Orymąż, Jarmuż, Ormuzd, Jaryman (Aryman, Ahura Mazda).
Główność: Dwugłowy
Główny przybytek, miejsce przebywania: Gniazdo-Gwiazda na Skrajach Świata, u Wostocznego Skraja Dali na Wstoku, gdzie Swąt zmieszał się z Nicą o Zoraniu świata. Jest to gwiazda Skra Wschodu – Jutra-Jutrzenka. Innym miejscem jego pobytu jest także Tum na Wzgórzach Wozgrzy na Weli
Narzędzia czarowne, atrybuty władzy: Mietlica, Palma i Wielkie Złote Jajo.
Pomocnicy (Stworze – bogunowie): Światłogońce, Skrowie-Skrajowie (Żar Ptaki, Kunicze) – powstały ze Wspórzy (rozumianej jako resztki macicy Strąprzy-Wspóry lub drzazgi Wspóru Śwąta). Pomocnikami Jaruny są Jargońce ( Jarogońce)
Inne miana Światłogońców: Świętogońce (Świętojerki, Świętorujki, Świętojeszki, Świętostromki), Maścińce, Żywogonie, Bożoptaki-Bożoptice, Maslenice-Maślińce
Atrybuty żywe: Jiwa (Wierzba-Iwa) lub Jarząb, Wyklina, Wyka, i Wieniec z Kaczeńca, jej Zwierz to Biała Krowa, ptak Sikora, i Biała Kura, Owad Mucha.
Rzeczy żywe: Kwiat i Liść każdego drzewa i rośliny oraz Wiosna, Przesilenie Marcowe
Kamień: …
Minerał: …
Maści (barwy): Zielona
Czerty i rezy (liczby): Czerta 6, Liczba 24
Taje (guzły) i gramoty (zapisy, sjenowity, wici): Taja J, Gramota y
Przynależne Miesiące: Marzec (Brzezień), Kwiecień (Kweteń, Trawień, Łżykwiat, Mały Maj, Maik), Maj (Wielki Kweteń, Rosień, Rosnyak, Wielki Maj)
Wieńce i ofiary: Jarząb, Wyklina, Wyka, i Wieniec z Kaczeńca. Ofiary z kwiatów i białych kur.
Obrzędowy wypiek (potrawa, obiad – potrawa obiata): …
Więcej o Bogach tutaj…
Źródło – oryginał artykułu: Czesław Białczyński
Bóstwo Jaruna-Jaryło