265) Kazım Karabekir - İstiklal Harbimizde Enver Paşa ve İttihat ve Terakki Erkanı
Rusların Bakü'ye inmeleri muhakkaktır Çünkü Rusların bütün fabrikaları ve vapurları mazot esası üzerinedir Yani Bakü’süz Rusya yaşayamaz. Böyle bir hareket karşısında Müsavat hükümeti ne yapabilecektir onlar bizi ölmüş addediyor bize hiç yardıma yanaşmıyorlar İstanbul'da serbest Zabitlerimizi teşkilatlarına almaları Nuri Paşa'nın Batum hapishanesinden sizinle aynı gecede suhuletle Azerbaycan'a firari gösteriyor ki İngilizler Azerbaycan ordusunu takviye ederek bolşeviklerle harbi hazırlanıyorlar
Bu akılsızlar Karabağ'da arzularını yapmışlardır mukabil İhtilal ve Nuri Paşa kumandasındaki Azerbaycan kıtası ile Ruslara taarruz.. mağlup olmuşlar Nuripaşa İran'a kaçmış yanında 20 Zabit ile 42 Nefer varmış
Cemal paşa: Türkiye'nin garpteki mevki manevisi Ermeni meselesinden dolayı gayet naziktir bugün Rusya dahilinde teşekkül etmiş olan Ermenistan'a Türkiye arazisinden en ufak bir fedakarlık yapacak olursanız bu fedakarlık sizin mevki manevi dizi son derecelerde takviye edecektir
Biz Arapçayına kadar olan mıntıka yi yani elviye-i selase yi isterken Cemalpaşa işi berbat ediyor heyet göndermeyi teklif ediyor asıl daha fena bir hareketi halilpaşa yapıyor çiçerine mülakatında aynı bahsi kendisine söyleyen çiçerine Halil Paşa Van ve Bitlis vilayetlerinin Ermenilere terk edilebileceğini söylemiş... Halil Paşa böyle bir şey söylemedim diyor ki çiçerinle müvacehe de dahi söylemedim
Enver Paşa: Toçki'nin muavini olan İskalatiski ile görüştüğüm zaman Azerbaycan ordusunun yeniden teşekkülüne ve bu ordunun Anadolu'ya muaveneti taraftar olduğunu anladım ben bugün Bakü'ye gidiyorum orada Ordu'nun yeniden teşekkülüne ve memleket için faydalı olmaya çalışacağım
Benim Vaziyet hakkındaki tahminim mesele Mustafa Kemal Paşa'yı devirmeye ve bu suretle halk hükümetleri meselesini bütün memlekete teşmil etmeye ve bu suretle ittihatçılar iş başına gelmelerine çalıştıkları hakkında vasi bir plan var... Acaba Almanlar da diplomatları Türklerin bolşevik olmasıyla harbin uzayacağını zannederek İttihat ve Terakki rüesasını sevk ve tahrik mi ediyordu Cemal Paşa'nın Taşkent faaliyetini herhalde İngilizler İstemezdi
Ravlinson: Karabekir başınıza iş açacak Eğer Ermenilerle harp ederseniz Erzurum'u kaybedersiniz harp olmazsa Nihayet deve boynundan Hudut geçer silahları vermek için Karabekir'in tazyik ediniz ki harbe Meydan kalmasın buradan kaldırtamazsınız öldürtürüz
Halil Paşa: Üç dört gün mukaddem baküye geldim müsavalatımdan da iki gün evvel Enver Paşa da Zinovyef ile beraber Moskova'ya avdet etmişti orada Leninin mümessili olarak bulunan ve Türkiye İran içlerine memur seferi iliyeva ve Azerbeycan Şura Cumhuriyeti Reis'in Nerimanof ve Dağıstan Cumhuriyeti reisi Celal Korkmazof ve Moskova komünist Fırkası Merkezi Umumiye azasından bir zat vesair rüesa ile Vuku bulan müzakere neticesinde cümlesiyle Gürcistan'da Ermenistan'a karşı müşterek bir hareketini icrasını lazım ve zaruri olduğuna kanaat getirmiş ve kanaatleri Moskova'ya telgrafla bildirilmiştir
Enver paşa: Kardeşim Kazım... bence siz Şimdiye kadar bu hareketi yaptırarak Ermenilerin kuvvetlenmesine Meydan vermemeliydiniz Neyse inşallah Gürcüler Ermeniler İraniler taarruza geçmeden Azerbaycan kendisini toplayarak taarruza geçer herhalde sizde Hatta kırmızı Ordu istemese bile taarruza geçerek zaten Moskova'da akdedilen muahedenet mukavelesinde Rusların da tanıdığı hududa yani 1293 hududuna varmalısınız
Küçük Talat: Mustafa Kemal Paşaya: Mustafakemalpaşa kuvvetine karşı gösterdiğiniz Hüsnü kabul ve müzaheret istila ve fütuhatçılarla hali Mübarezede bulunduklarından ileri gelmektedir yoksa halifeyi esaretten kurtarmak için mücadele ettiğini ilan eden bir kuvvetle teşrik-i mesai etmekliğimiz prensibimize mugayirdir mamafih Mübarizlere muavenet etmekliğimiz Diğer taraftan Türkiye'de komünizm usulünün tatbiki etrafında icrayı faaliyet eden Türkiye iştirakiyun Fırkası ne maddi ve manevi yardım etmekliğimize mani değildir
Manchester Guardian gazetesi muhabirine söylediği veçhile şarkta bir ateş yakmak ve söndürmek istemiyorlar 2 hali mümkündür ya İngiltere ölünceye kadar muharebeye devam eder veya kompromi yapar Eğer Rusya ihtiyacı var ise bir müddeti muhakkak için İngiltere ile kompromi yapmaya kabul eder ve Türkiye'ye de bunu tavsiye eder çünkü kuvvete karşı başka bir türlü hareket etmek imkanı yoktur Böylece zaman kazanılır şark mesailinde Bakü'nün Merkez olması icap eder Her türlü muavenet mahallinden bulunarak icra edilebilir . Enver Paşa'nın mektubundan Şahane Hayret bir şey anlaşılıyor islamlardan ilkbahar için gönüllü Süvari Teşkilatı yapalım dediğim vakit bana eğer Polonya ile sulh olur ve Vrangel ezilirse süvari ordumuzu göndeririz dediler Bilmem bu Ordu memlekete girerse ne olur mamafih henüz bunun için Daha vaktimiz var ben İtalya ve Almanya'dan silah ve cephane getirtmek yolunu bulmak için bir kere daha kısa bir müddet için oraya gidiyorum
Vaktiyle kuvvetimizi ve nakdimizi Anadolu’ya teksif edeim günün birinde yolsuz ve harabezardan ibaret bir Anadolu’da parasız bir avuç Türkle istiklalimiz için çarpışmayı düşünmek lazımdır dedim diye beni Balkan harbinin akabinde tevkif etmek isteyen ve Divanıharbi Örfide hakkımda pek ağır. bir karar verdiren bu Cemal Paşa acaba benim ismimi ve vazifemi düşündükçe titrer mi? Türkün altınlarını ve kanını kanallara kadar heder eden bu zat acaba dediğim gibi harabe bir Anadoluda parası bir avuç kalan Türk evlatlaryıla hakikaten uğraştığımızı işittikçe mi şarka daha uzaklara kaçıyor.
Tecrübesiz ve emeksizce Türkiyede diktatörlük yapan Enver’in serbest kalır ve imkan bulursa aynı mevkii velev 1 dakika olsun işgale koşacağı ve bunu temin için her kuvvetten istifade edeceği anlaşılıyor
Ruslar bile memleketlerini bir yangın yerine çeviren bolşevik programına lanet etmişler ve birçok tadilat yapmışlardır. Rusları mahveden ilk programın ismne halkçılık denilerek Ermeni Karahan tarafından Enver’in eline tutturulmuş ve cepleri altınla doldurularak ortaya atılmıştır. Enver mazisinin ihtişamiyla halinin sefaleti arasında hezeyan halindedir.
Bilhassa tek meclisli hareketin pek yanlış bir şey olduğunu görüyorum. Münasip bir zamanda Mustafa Kemal Paşa’ya da yazacağım.
Hilmi bey Trabzon'da Vali Bey'e müdafaa-i hukuk azalarına vesair eşhasa Enver Paşa'yı istediğimiz zaman getirip oturtabiliriz tarzında beyanatta bulunuyormuş Moskova'ya devamı seyahatinin Trabzon ve muhitinde Envercilik cereyanının kuvvetlenmesine yeni bir sebep olacağını fırka kumandanlığına bildiriyor
M.Kemal: Ardahan mebusu Hilmi Bey geldi kendisiyle Rauf, Fethi,Yunus Nadi Beyler huzurunda ve işareti Devletleri dairesinde görüştüm sebkeden tarzı hareketinin bir hata ve Kusura olduğunu itiraf ve kabul eyledi Bilmukabele icra edilen ilk tarafı Şimdilik kafiye addetmek muvafık olacaktır
13 fırka bildiriyor Dr Nazım Buhara'da Enver de Ali namı müstearıyla buhara ve Türkistan'da dolaşmakta Afganistan'ın enver e 3000 Buhara'nın da 3 kilo külçe altın hediye ettiği Batum ve Bakü'deki Türk komünist merkezlerinin bolşevikler tarafından tarafından sed ve yerlerinin alındığı.
Enver Paşa'nın buradaki ahvalini tetkik için gönderildiğini ifade eden genç Afganlı bir Binbaşı Bendenizle mülakat esnasında Enver Paşa'nın Avrupa'da bulunan zevcesine yazdığı bir mektupta Rusların Türkistan'daki tavır ve hareketlerini kendisi için gayrı kabili tahammül olduğu cihetle onlara karşı hareket ve teşebbüsatta muztar kaldığını bildirmekte olduğunu hikaye ediyordu
Hacı Sami Batum'da Envere bir teklifte bulunuyor kuvvetsiz Türkiye'ye girilemez türkistan'a gidelim Orada mühim teşkilatımız var büyük kuvvetlerle kafkasya'ya döneriz Anadolu ya da hakim oluruz Enver Paşa eli boş durmadan ise Bu fikre kapılıyor Fakat bu arada Türkistan'da bolşeviklerin Türklere karşı mezalimini gördüğü birçok teşvikler karşısında dahi kalarak Nihayetinde Ruslarla mücadeleye giriyor ve 4 Ağustos 1338 Kurban Bayramı'nın 1. günü Şahanei hayret bir tesadüf harbi Umumiye sebep olduğu Karadeniz hadisesi günü bir mitralyoz kurşununun kalbine isabet ile şehit oluyor bu husustaki Teşkilatı yanında bulunan Muhittin Efendilden not almıştım
Cemal Paşa’nın Buharada muntazam teşkilatı vardı.
Cemal paşa'da Anadolu'ya gelmek üzere 10 Temmuz'da tiflis'e geliyor Orada iki yaveriyle şehit oldular cenazelerini treni mahsusla Erzurum'a naklettirdim 20 Eylül 1338 de merasim ile Kars kapısı haricindeki Hafız Hakkı Paşa’nın yanına defnettirdim
