If Google Translate is correct, laaksum is the Frisian word for salmon, a metaphor for swimming upstream through the challenges of life. The title is apt; in the opening moments of “Laaxum” (the track), we can even hear the water. Netherlands musician Silmus continues to release kind, positive music, and in his third outing he’s joined by familiar friends Minco Eggersman and Jan Theodoor Borger…
Een plek en plaats – dorp, stad of landstreek – kan je zo interesseren en inspireren dat je er naar terug gaat, telkens weer. De vorm en het beeld laten je niet los. De sfeer trekt. En ben je ter plekke dan hypnotiseert de aanblik. Je wilt er iets mee doen, dit gevoel vast houden. Deze emotie van die ervaring hier en nu zetten in het daar en toen, de impressie bevriezen zodat je het telkens weer kunt beleven.
In de tentoonstelling “On the Spot” van Museum Belvédère is dat het geval met elk van de kunstenaars in ieder kabinet. De vierkante meters ondervinding zetten aan tot vormgeven. De weidsheid van een schouwspel of vergezicht stimuleren de kunstzinnige vorming. De kunstenaar bekijkt het beeld van meerdere kanten, ziet door de materie heen en zet het geziene in diverse werken op. De kunstenaar graaft zich mentaal in en gaat emotioneel diep. Wordt daardoor deelgenoot van de bewuste plek, de plaats is een vriend voor het leven.
Willem van Althuis heeft die ontroering in het voormalige vissersdorp Laaksum. En dan met name voor De Hang, een oude loods waar eertijds palingen werden gezouten en gerookt. Het uit 1925 daterende kalkstenen gebouwtje staat bekend als visafslag, want er werd ooit ook vis verhandeld. Het staat er pittoresk aan het water dat eens de Zuiderzee was. Beeldend en schilderachtig, uitnodigend zich door een kunstenaar te laten vereeuwigen.
In een uithoek van Friesland, yn it sintrum fan nearne. Een godvergeten plek, zo lijkt het. Maar Van Althuis prijst het de hemel in. Zet het alleen in het landschap, eenzaam mag het gebouw zichzelf zijn. Mag het weten meer te zijn dan een monument van vervlogen bezigheden. De kunstenaar schildert het monumentaal in olieverf op een linnen doek van 24 bij 30 centimeter. Het onooglijke gebouwtje inspireert tot een nieuwe inspiratie, tot wel negentien keer op rij toe.
Ooit was het een drukte van belang in de haven van Laaksum. Was de visafslag het middelpunt van bedrijvigheid. Nu is het er niet alleen stil in de verbeelding van Van Althuis, maar heeft daadwerkelijk alleen de natuur nog vat op het vervallen pand. De allang niet meer zilte wind priemt en stoot, de regen striemt bij vlagen. De visafslag kreunt aan de rand van de provincie. Maar in de Van Althuis-illusie staat het fier te pronken. In duidelijke contour afgetekend tegen de einder, scherp in beeld. Maar dan ook wel wegdromend in nevels, gehuld in de mist. Laaksum verdwijnt in de omgeving die er nauwelijks is. Vanaf of vanuit steeds maar hetzelfde standpunt ziet de kunstenaar zijn model aan. En ieder schilderij heeft een eigen sfeer, een persoonlijke emotie van dat moment, toen en daar.
Door dit onderwerp te schilderen en nog eens te schilderen, en weer te schilderen, verdwijnt de schilder in zijn schilderij. Laaksum is Willem van Althuis. Dit zijn zelfportretten voor wie aandachtig tussen de regels door het beeld leest. Een reeks reflecties van zijn eigen gemoed. Geen experiment hoe kleuren werken of wat de atmosfeer met de idee doet. Hierin vindt de schilder zichzelf. In de werkelijkheid, die allengs opschuift in abstractie – over de grens van het herkenbare, achter de horizon.
Fotograaf Hans Sas is geïnspireerd geraakt van Laaksum, doordat Willem van Althuis onbewust in zijn werk hem daarop wees. Sas toog ook naar de loods en legde het vast in verschillende jaargetijden op diverse momenten van de dag. In onscherp beeld, out of focus. Het geeft eenzelfde vervreemdend effect, hoewel de omgeving wel meer duidelijk aanwezig is. Er is meer gaande, maar het karakter lijkt gekunsteld. Minder puur in beeld gezet. Maar het is wel exact wat de lens daar op dat moment heeft gezien. Zo komt Sas het tegen en vindt hij de omgeving. De grote foto laat de geest wegdromen van het havenhoofd naar de einder. Een heerlijk vergezicht, dat in een enkele opname alles samenvat wat dit kabinet wil zeggen. Ins Blaue hinein, bij wijze van spreken.
Laaksum, schilderijen van Willem van Althuis en foto’s van Hans Sas in de tentoonstelling “On the Spot” bij Museum Belvédère, Oranje Nassaulaan 12, Heerenveen-Oranjewoud. Tot en met 17 september 2017.
