Tijdens ons bezoek aan WZC Immaculata zijn we op nog een ander mooi project gestuit dat ook een onderdeel is van Museum E!, waar we het al over gehad hebben in een vorig blogbericht.
De atelierwerking is één van de drie projecten die we willen delen met jullie. Onder leiding van A.B. zijn er ateliers in Museum E! waar bewoners zelf met hun creativiteit aan de slag kunnen. Als er een nieuwe bewoner arriveert, stelt A.B., tevens een professionele kunstenares, voor om samen een vitrinekast te maken.
Vitrines
Door middel van deze vitrines kan de bewoner zijn of haar leven vertellen/uitbeelden. Dit gebeurt onder meer met afbeeldingen, kleine voorwerpen, brieven, foto’s, enz. Wij hebben een gesprek gehad met één van de bewoners die trots over zijn vitrine vertelde.
Dat de bewoners aan de hand daarvan kunnen laten zien wat voor een leven zij gehad hebben, was heel mooi om te horen en zien.
Meerwaarde
Sociale cohesie
Betrokkenheid professionele kunstenares
Betrokkenheid familie
Persoonlijk verhaal
Geheugensteun of aanknopingspunt voor medewerkers van het WZC
Bewoner wordt individueel benaderd
Aan de slag!
Laat deze vitrinekastjes vooral een grote inspiratie zijn voor alle woonzorgcentra. Het is een mooi project dat met weinig middelen te realiseren valt.
Wij willen wel benadrukken dat het een grote meerwaarde is om hier een professionele kunstenaar bij te betrekken. Esthetisch kan het project daardoor veel sterker worden. De kunstenaar zelf kan hierdoor zijn/haar expertise delen vanuit het vakgebied.
Na wat rondneuzen op het internet, kwamen we terecht bij een uiterst interessant project, genaamd Museum E!. Onze nieuwsgierigheid werd sterk aangewakkerd, waardoor we vol enthousiasme besloten om een bezoek te brengen aan het museum. In deze blogpost kom je te weten wat Museum E! juist is en hoe wij het project hebben ervaren.
Wat is Museum E! en hoe is het ontstaan?
Museum E! is een museum dat zich midden in een woonzorgcentrum bevindt. Ja ja, je leest het goed, midden in een woonzorgcentrum! Hoe zit dat nu juist?
Op vraag van WZC Immaculata in Edegem is het museum in 2014 opgericht in samenwerking met het M HKA. Het M HKA had destijds een oproep gedaan en wilde de vaste collectie meer buitenshuis tentoonstellen om zo een ruimer publiek te bereiken. WZC Immaculata reageerde enthousiast op deze oproep en greep haar kans om kunst en cultuur meer te integreren in het woonzorgcentrum. Het woonzorgcentrum vond haar inspiratie bij het reeds bestaande project 'Meet me @ M HKA' waarover we eerder iets schreven in het blogbericht 'Onvergetelijke museabezoeken'. Op die manier ontstond er een duurzaam samenwerkingsverband rond hedendaagse kunst tussen beide partners waarbij sprake was van een win-win situatie.
Museum E! is opgebouwd rond drie pijlers en bevat volgende zaken:
Een deel van de vaste collectie van het M HKA.
Het deelproject ‘Artist in residence’, waarbij om de zes maanden kunstenaar-residenten in het woonzorgcentrum worden uitgenodigd om in samenspraak met bewoners kunst te creëren.
Ateliers voor bewoners van het WZC waarin zij zelf hun creativiteit de vrije loop kunnen laten.
Meer algemene informatie over Museum E! vind je terug op de website van WZC Immaculata.
Bespreking van een kunstwerk uit de vaste collectie van het M HKA
Zoals reeds aangehaald, bevat Museum E! een deel van de vaste collectie van het M HKA. Deze kunstwerken zijn verspreid opgesteld in het woonzorgcentrum en zijn vrij en doorlopend te bezichtigen. Museumgids A. B., ergotherapeute en Master Beeldende Kunsten, organiseert op regelmatige basis een rondleiding doorheen het museum. Tijdens deze rondleiding treedt ze in gesprek met de bewoners van het woonzorgcentrum over een kunstwerk naar keuze uit de collectie van het M HKA. Wij prezen onszelf gelukkig dat wij mochten deelnemen aan de rondleiding die doorging op 24 mei. Samen met de bewoners stonden we stil bij een kunstwerk van de Duitse fotograaf Roland Fischer. Het werk van Fischer is te zien op de onderstaande foto.
Wij, als kunst- en cultuurbemiddelaar, vonden het geweldig om deze ervaring te mogen meemaken. Wij beschouwen dit deelproject en Museum E! als een mooi initiatief op maat van de bewoners. Aan de gezichtsuitdrukkingen van de bewoners konden we afleiden dat ook zij genoten van deze bespreking en dit beaamden zij tijdens een gesprek dat we na de rondleiding met hen aanknoopten. Museumgids A.B. die de rondleiding gaf, ging dieper in op het gevoel dat de bewoners bij het kunstwerk hadden. Zij vertelde ons nadien dat zij kunst beschouwt als een middel om in contact te treden met de bewoners en dat de verhalen en gevoelens van bewoners zo naar boven komen.
Waarom hedendaagse kunst?
Museumgids A.B. vertelde ons dat de keuze voor hedendaagse kunst vanzelfsprekend was. Door te focussen op hedendaagse kunst wil het woonzorgcentrum...
de (leef)wereld van de bewoners verruimen.
ruimte creëren voor discussie en gesprek.
bewoners actief laten nadenken over (de deelaspecten van) kunst.
uitdaging creëren voor de bewoners.
Drempels en uitdagingen tijdens de rondleiding
Deze rondleiding verliep niet zonder slag of stoot. Ook aan dit project hangen enkele drempels en uitdagingen vast. We stippen deze graag even als aandachtspunten aan:
Verplaatsing: De locatie was ontzettend mooi. Het was bovendien stralend weer en iedereen zat buiten onder de zon tijdens de bespreking van het werk. Dat bracht echter ook moeilijkheden met zich mee. De bewoners die deelnamen aan de rondleiding, zaten allen in een rolstoel. Het duurde ontzettend lang voordat iedereen aanwezig was op de locatie. De museumgids, die de praktische organisatie op zich neemt, was verantwoordelijk voor het verplaatsen van de bewoners. Gelukkig kon zij hiervoor ook rekenen op enkele vrijwilligers en ons.
Tijdsduur: het duurde een uur voor iedereen op locatie was. Ook ter plaatse duurde het even voordat elke bewoner een drankje had en zich had geïnstalleerd. Na de rondleiding waren enkele bewoners erg vermoeid. Een goede inschatting maken van de tijd, blijft dus belangrijk.
Zintuiglijke drempels: mensen op leeftijd horen niet altijd even goed. Dit vormde een uitdaging voor henzelf, maar ook voor de museumgids. De museumgids speelde in op het gehoorprobleem door de bewoners ook individueel te benaderen en haar stem te verheffen. Ze vroeg ook meermaals of iedereen haar kon verstaan. Op de slechtziendheid van de bewoners, speelde de museumgids in door grote afbeeldingen van het kunstwerk uit te delen aan de bewoners.
Groepsgrootte: de grote van de groep en de inbreng vanuit verschillende bewoners leidde ertoe dat bewoners niet altijd alles konden mee volgen. Ook was het hierdoor niet evident om elke bewoner aan het woord te laten. De museumgids speelde hierop in door bewoners individueel aan te spreken en hen gericht aan het woord te laten. Ook herhaalde zij de inhoud van de discussie regelmatig en vatte zij de inhoud op het einde nogmaals samen voor de groep.
Meerwaarde van rondleiding en samenwerking met het M HKA in het algemeen
Enkele pluspunten die gepaard gaan met de rondleiding en de samenwerking met het M HKA:
Kunst bij bewoners brengen i.p.v. bewoners naar de kunst en op die manier laagdrempelig kunst aanbieden.
Kunst integreren in de dagelijkse leefomgeving van bewoners van een woonzorgcentrum.
Sector-overschrijdend werken leidt tot nieuwe inzichten, het delen van expertise, meer creativiteit en boeiende initiatieven.
Het vergroten van de sociale cohesie tussen bewoners van het woonzorgcentrum door middel van de kunst.
Kunst leidt tot gesprekken en versterkt de verbinding tussen bewoners, familieleden, medewerkers, bezoekers,…
De leefwereld van de bewoners verruimen.
In groepsactiviteiten ook de individuele benadering vooropstellen.
Cultuurparticipatie op deze wijze versterkt de zelfwaarde van de bewoners. Immers wordt er belang gehecht aan hun aanwezigheid, hun inbreng, hun persoonlijke visie, hun ideeën en gevoelens.
De rondleiding en bijhorende discussie zet aan tot actief nadenken bij de bewoners.
Een werkpunt of bedenking die we ons maken betreffende de rondleiding:
De groepsgrootte leidt ertoe dat er nog te weinig kan worden ingespeeld op de individuele inbreng van bewoners. Hier loopt men enige diepgang in het gesprek mis. Werken in kleinere groepen zou deze drempel kunnen wegwerken. Anderzijds is het ook positief dat het woonzorgcentrum zoveel mogelijk bewoners de kans wil geven om te participeren en moet het praktisch en organisatorisch haalbaar blijven om de rondleidingen te organiseren. Het is haalbaarder om één rondleiding te geven voor een grote groep dan tien rondleidingen voor kleinere groepen.
Aan de slag!
Laat Museum E! een inspiratiebron zijn voor andere woonzorgcentra om een gelijkaardig project uit de grond te stampen!
Tips om concreet aan de slag te gaan, vind je terug in het blogbericht 'Onvergetelijke museabezoeken' en in het blogbericht 'Cultuurparticipatie: waar de schoen wringt!'.
Heb je zelf zin om een rondleiding in Museum E! mee te volgen? Dat kan! De rondleidingen gaan door op woensdagen. Meer informatie hierover vind je terug op de website van Woonzorgcentrum Immaculata.
