in L’Officiel Hommes NL (2015)
De kunst van het schoonschrift beheerst Nicolas Ouchenir tot in de puntjes. L’OFFICIEL HOMMES NL sprak de Franse kalligraaf over de start van zijn carrière in de kunstwereld, zijn werk en zijn rol als ambassadeur van de kalligrafie. En van Montblanc. Zo verzorgde hij vorig jaar de visuele identiteit van de menukaarten en tafelaankleding voor een diner in New York ter gelegenheid van het negentigste jubileum van de ‘Meisterstück’-pen, en ontstond in zijn typerende zwierige stijl een nieuw lettertype voor het merk. ‘Montblanc is mijn tweede hand.’
De donkere ogen van Nicolas Ouchenir lichten op als hij het over kalligrafie heeft . Een bezieling die ervoor heeft gezorgd dat deze 36-jarige Parijzenaar dit ambacht eigenhandig een nieuw elan en veelbelovende toekomst heeft gegeven. En dat terwijl kalligrafie als uitstervend bestempeld werd. Door exclusieve samenwerkingen met musea, beroemde modehuizen en andere highend-merken zoals Montblanc bewijst hij dat een bijzonder handschrift een noodzakelijke persoonlijke noot toevoegt aan een wereld waarin alles in perfecte uniformiteit uit de computer rolt.
Ben je altijd bezig geweest met kalligrafie en kunst? ‘Mijn ouders waren dol op cultuur in al haar vormen: muziek, dans, theater, noem maar op. Zelf was ik altijd aan het schrijven. Het maakte mij niet uit of dat brieven of recepten waren. Op bijna al mijn jeugdfoto’s heb ik dan ook een pen vast. Na de middelbare school heb ik tot iets heel anders besloten: een commerciële opleiding. Maar op mijn 23ste ben ik toch gaan werken in de galerie van César Pape, met wie ik uiteindelijk een eigen galerie opende. Na een tijdje ben ik overgestapt naar Jean-Gabriel Mitterand en zijn JGM. Galerie (de huidige Galerie Mitterand, red.) om daar kunsthandelaar te worden. Ik ontmoette er veel mensen en leidde al snel een typisch Parijs leven te midden van kunstenaars, aristocraten en zakenlui. Mitterand heeft me het nodige aan goede manieren bijgebracht. Hij is slim, elegant en inspirerend en is altijd benieuwd naar nieuwe ontwerpers en kunstenaars.’
Wanneer heb je besloten je volledig op kalligrafie toe te leggen? ‘Ik was al sinds mijn vijfde geobsedeerd door kalligrafie en typografie, maar op mijn tiende ben ik er serieus mee aan de slag gegaan. Offi cieel mag ik me nu twaalf jaar kalligraaf noemen, want zo lang is het geleden dat ik mijn eerste alfabet gecreëerd heb. Ik heb geen keus: als ik stop met schrijven duurt het niet lang voordat ik depressief raak. De overgang van kunsthandelaar naar kalligraaf vond plaats tijdens de voorbereidingen van een Andy Warhol-expositie bij JGM. Daar heb ik in één nacht in schoonschrift alle uitnodigingen en enveloppen beschreven. Dit gebeurde organisch en voelde erg goed. Het resultaat was geweldig en de reacties erg positief. Mijn kalligrafie trok vervolgens de aandacht van diverse verzamelaars.’
Toch besloot je in deze periode naar Brazilië te gaan. ‘Parijs kan een erg harde stad zijn. Ik voelde me indertijd leeg, moe, verdrietig, kortom: slecht. Mijn reis naar Brazilië was heel zinvol. Het is een prachtig land. De muziek, de dans en de atmosfeer gaven me een herboren gevoel. Brazilië werd als het ware een nieuw familielid. En dat zal het altijd blijven.’
Wat houdt je werk precies in? ‘Schrift is overal en letters zijn de oorsprong van alles, zo ook bij mij. Met letters creëer ik logo’s, tatoeages en alfabetten. Oftewel: visuele identiteiten. Zo was ik bijvoorbeeld consultant voor de visuele identiteit van het Rijksmuseum in Amsterdam. Ik heb van tevoren altijd een idee en de opgave is om dat concept vanuit mijn hoofd op papier tot leven te wekken. Dat is het echte werk. Ik ben dol op het verwachtingsvolle gevoel van een nieuw project; in zo’n periode wordt mijn leven daardoor totaal overheerst.’
In hoeverre is jouw werk herkenbaar als zijnde jouw handschrift? ‘Ik pas me nooit geheel aan de briefing aan. Natuurlijk probeer ik samen te werken met een merk, maar soms is het iets volstrekt anders dan de merkidentiteit van bijvoorbeeld het betreffende modehuis. Toch neem je in wat ik voor ze ontwerp altijd een continuïteit waar. De kern blijft, maar ontwikkelt zich van het ene collectieve geheugen naar het volgende.’
Wat zijn de ideale omstandigheden voor jou om te schrijven? ‘Wijn, muziek en liefde! Ik raak geïnspireerd door mijn partner, mijn familie, in feite mensen in het algemeen. Dans is ook een rode draad. Mijn goede vriendin Marie-Agnès Gillot (een Franse balletdanseres - red.) speelt daarin een grote rol. Wij werken nu samen aan een project. Verder hoef ik niet heel erg druk te maken over mijn gemoedstoestand: ik werk erg instinctief. Mij maakt het niet uit of mijn omgeving stil of lawaaierig is. Ik kan overal slapen, schrijven en creëren.’
Is het fysiek zwaar om hele dagen achtereen te schrijven? ‘Nooit. Soms heb ik wat last van mijn rug, maar dat komt omdat ik dag en nacht werk. Ik doe ook niets om mijn handen in vorm te houden, een incidentele massage uitgezonderd. Mijn handen zijn wel verzekerd.’
Wat houdt je werk voor Montblanc in? ‘Montblanc is werkelijk mijn tweede hand. De eerste pen die ik kreeg toen ik zes was, was van dat merk. Het was mijn eerste “volwassen” cadeau. Ik voelde me enorm trots, was verrast en zelfs ontroerd. Het was een bewijs van het feit dat mijn ouders mijn obsessie met
schoonschrijven zagen als iets wat toekomst had. Deze mijlpaal gaf me veel zelfvertrouwen. Dit was tenslotte een échte pen, voor grote mensen. Mijn kinderarts en vader gebruikten ook altijd Montblanc-pennen. Dat is me altijd bijgebleven. Montblanc geeft schrijven een bepaald soort expressie, met flink wat elegantie in de signatuur. Ik ben erg gehecht aan het Zwitserse huis en mensen van Montblanc kwam dat ter ore. Zij vroegen mij vervolgens om te demonstreren wat ik kan met een Montblanc-pen. Ik waardeer de manier waarop ze me dat gevraagd hebben: ontspannen maar vol nieuwsgierigheid. Het voelde direct als een gewichtig moment.’
Wat zijn volgens jou belangrijke kenmerken van Montblanc? ‘Montblanc is niet een merk waarvan je simpelweg wat creaties in de la hebt liggen. Een pen van Montblanc is dan ook geen gereedschap, eerder een verlenging van je vingers. Zo’n object geeft je de ruimte tot zelfexpressie en daardoor krijg je er al snel een tijdloze band mee. De unieke materialen dragen daartoe bij. Die voelen prettig aan; de pennen zijn fijn om vast te houden. En de geschiedenis van het huis is indrukwekkend. Pennen van Montblanc hebben in de handen gelegen van Marilyn Monroe, Barack Obama en vele anderen. Dat is een bewijs van hun heritage én moderniteit. Of mij dat intimideert? Niet echt. Je moet nooit bang zijn jezelf te zijn. En dat is wat je uiteindelijk doet als je schrijft. Ik denk dat veel mensen e-mailen omdat ze bang zijn voor hun eigen gevoelens. E-mailen is het toppunt van vluchtigheid en, als je het mij vraagt, zonder toegevoegde waarde. Een Montblanc herinnert je eraan dat je het maken van fouten niet moet zien als falen, en dat je alsnog kunt slagen.’
Voor Montblanc heb je een eigen lettertype ontwikkeld. Hoe is dat gegaan? ‘Ik heb inspiratie geput uit de handschriften van mijn vader en de kinderarts waar ik het over had. Ik wilde sterke en grote letters creëren. In eerste instantie ontwikkelde ik deze voor mezelf maar nu ik ze in deze opdracht verder heb uitgewerkt hoop ik dat er een echt Montblanc-alfabet is ontstaan. Ik heb enigszins naar het archief van het merk gekeken, maar uiteindelijk heb ik vooral aan soul-searching gedaan. Alles is alleen nieuw en authentiek als het recht uit je ziel komt.’
