#prekestol

[annenyberg]

At church this morning for a confirmation preparation service for my youngest daughter. #church #Årstadkirke #kirke #stainedglasswindow #prekestol

[dokumenteneforteller]

Forskning på 1-2-3: Øystein Viken

Forskning på 1-2-3 er ei foredragsrekke i Riksarkivet med fokus på forskingsformidling. Målet er å gjere synleg korleis arkiva brukast i forsking i dag. Måndag 14. mars held Øystein Viken foredrag basert på doktoravhandlinga Frygte Gud og ære Konge: preikestolen som politisk instrument i Noreg 1720–1814.

Fagbakgrunn? Eg er doktor i historie frå 2014, med ei avhandling om kyrkje og statsmakt i Noreg frå 1720‒1814. Eigentleg er eg vel historikar utan bindestrek, men med interesse for mange forskingsfelt, så som altså det kyrkjehistoriske, men òg slikt som mediehistorie og idéhistorie. Sidan avhandlinga har eg mellom anna vore redaktør for historieverket Norgeshistorie.no. For tida er eg i startgropa med ei bokprosjekt om same tema som avhandlinga mi.

Kva skal du snakke om i Forskning på 1-2-3? I føredraget presenterer eg funn og analysar frå avhandlinga mi og gjer sveip i kyrkjehistoria frå reformasjonen til 1814, med særleg blikk på 1700-talet ‒ ei historie med stor tyding for korleis ein kan forstå politikk, ideologi og makt i tidlegmoderne tid.

Kva inspirerte deg til å skrive om temaet? Som student var eg opptatt av spørsmål kring media, allmente og ytringsfridom, og skreiv masteroppgåve om norsk presse frå 1807‒1814, ei skapande tid for den skriftlege offentlegheita i Noreg. Samtidig forstod eg då at preikestolen var eit levande munnleg massemedium, og hadde vore det lenge før den tradisjonelle byrjinga av mediehistoria. Kyrkja var anerkjent som eit instrument for statsmakta, men historikarar hadde likevel sett mindre på korleis det fungerte i praksis.

Kva slags meining har arkiva hatt for arbeidet ditt? Å forska på ein tre hundre år gamal talarstol, ville ikkje vore mogleg utan skriftlege kjelde. Mange av mine kjelde var utgjeve skrift, preiker utgjorde ein viktig del av bokmarknaden på 1700-talet. Samtidig var prestane pålagte å skriva ned ein utførleg disposisjon over preikene og mange skreiv ned heile preika for å kunne nytta ho om igjen. Ved norske statsarkiv og ved Nasjonalbiblioteket si handskriftsamling finst det difor manus, som skapar eit større bilete av bodskapen frå preikestolen, og som eg kunne nytta som korrektiv mot dei publiserte preikeskrifta.

Kva var dei største utfordringane undervegs i arbeidet? Kjeldetilfanget for temaet er godt, og utfordringa var difor like mykje å komma gjennom stoffet, mellom anna den mest lurvete handskrifta i det som var mykje personlege arbeidsdokument. Visse predikantar publiserte mykje, biskopar og nokre sentrale sokneprestar, andre langt mindre, som herrnhutisk inspirerte teologar. Det var òg særleg preiker ved spesielle høve som vart prenta.  Eg ønskte å visa breidda i forkynninga, så det var òg ei utfordring å visa representativt utval, så òg her var manuskript eit godt tillegg.

Kva kan vi lære av denne forskinga di? Vi kan forstå betre korleis den offentlege arenaen fungerte i tidleg nytid og korleis folk flest fekk forklart den samfunnsordninga dei levde under. For meg er det viktigaste funnet korleis det eineveldige regimet i praksis bygde seg opp ideologisk og kontrollerte folk sine tankar og handlingar.

Kva står det igjen å forske i på feltet ditt? Kyrkja og religionen si rolle er eit tema som i burde bli dratt inn i langt større grad i studie av det politiske i perioden. Enn vidare, ville det vore interessant å gjera ein liknande studie av religiøs-politisk praksis for 15- og 1600-talet.

Foredraget med Øystein Viken kan du høyre i Wergelandsalen i Riksarkivbygningen, måndag 14. mars kl. 14-15. Gratis inngang og ope for alle.