#teleologie

[mondfamilie]

Aus der Waldfischforschung

Nach Millionen von Jahren evolutionärer Umwege hat die ehemalige Säugetier-Ordnung der Wale sich endlich zu den Waldfischen entwickeln können, als die sie schon immer vorgesehen waren. Die Blauwaldfisch-Bestände scheinen jetzt stabil zu sein. Allerdings gibt die Zahl der Killerwaldfische den Wissenschaftlerinnen noch Anlass zur Sorge.  Ein Teil der Waldfische ist von Menschen besiedelt.

[tough-buff]

Ich wurde ein Verräter und bin es geblieben. Es nützt nichts, daß ich mich mit Kopf und Kragen in meine Unternehmungen stürze, ohne Vorbehalt an die Arbeit verliere, an den Zorn, an die Freundschaft: einen Augenblick später werde ich mich verleugnen, ich weiß es, ich will es, und mitten in der Leidenschaft verrate ich mich bereits durch ein heiteres Vorempfinden meiner künftigen Verräterei. Im großen halte ich meine Verpflichtungen wie ein anderer auch; ich bin beständig in meinen Zuneigungen, und in meiner Lebensführung bin ich meinen Gefühlen untreu.

[Jean-Paul Sartre: Die Wörter]

[spruecheklopfen]

„Nichts geschieht zufällig, sondern alles aus einem Grunde und mit Notwendigkeit.“

Leuknipp

[autopoiet]

»Planung und Steuerung in nichttrivialen (selbstreferentiellen) Organisationen kann nicht die künftigen Zustände des Systems im Voraus bestimmen […]. Steuerung ist vielmehr ein Prozess der Differenzminderung, der durch Ziele markiert wird, also die Differenz zwischen Ziel und Realität zu verringern versucht. Was dabei herauskommt, ist im System weder vorhersagbar noch kontrollierbar, läßt sich aber durch laufendes Nachsteuern, das heißt durch Markierung anderer Differenzen beeinflussen.« Niklas Luhmann: Ökologie des Nichtwissens, in: ders.: Beobachtungen der Moderne, Wiesbaden, 2. Aufl. 2006, S. 149 - 220, hier: S. 208.

[autopoiet]

»Die Kommunikation von Nichtwissen stellt von Verantwortung frei. Wer Wissen kommuniziert, absorbiert Unsicherheit und muß folglich die Verantwortung dafür übernehmen, daß sein Wissen wahr und nicht unwahr ist. Wer Nichtwissen kommuniziert, ist schon dadurch entschuldigt. Vielleicht kann man ihn zu den Wissensquellen zurückschicken und ihm aufgeben, sich sorgfältiger zu informieren oder zu forschen. Aber das hat nur Sinn, wenn der, der diesen Zug sieht, schon weiß, was zu wissen ist.« Niklas Luhmann: Ökologie des Nichtwissens, in: ders.: Beobachtungen der Moderne, Wiesbaden, 2. Aufl. 2006, S. 149 - 220, hier: S. 178f.

[philosofialogos]

Vaak vragen mensen zich af waarom de dingen gebeuren zoals ze gebeuren. Jij hebt vast ook wel eens gedacht “waarom zijn groenten gezond?” of “waarom vallen dingen naar beneden en niet omhoog?”. Er zijn twee manieren waarop je deze vraag kunt beantwoorden. Eén is de manier van de wetenschap: “dingen vallen naar beneden door de zwaartekracht”. Dit is een verklaring. Een andere manier waarop je deze vraag kunt begrijpen is dat je eigenlijk vraagt: “met welke bedoeling vallen dingen naar beneden?”. Dan vraag je naar een doel, een bedoeling. Een antwoord zou bijvoorbeeld kunnen zijn: ”een steen valt naar beneden omdat hij liever op aarde is dan in de lucht”. Teleologie zoekt naar het doel van gebeurtenissen om ons heen.

Zwaartekracht. Lees de uitleg over Aristoteles’ teleologie en kijk het filmpje over Varkentje Rund.

Aristoteles over teleologie: De filosoof Aristoteles dacht dat alles gebeurt volgens een bedoeling. Een steen valt niet zomaar naar beneden, maar hij valt omdat hij probeert zo dicht mogelijk bij zijn natuurlijke plek te komen. Het doel van een eikel is om een eikenboom te worden. Het doel van de mens is om gelukkig te worden.

•   Waarom vallen  dingen volgens varkentje Rund naar beneden? Vanwege de zwaartekracht.

•   Wat is volgens hem het doel van zwaartekracht? Daar heeft hij het helemaal niet over. 

•   Zouden dingen ook kapot gaan zonder zwaartekracht? 

Wat zou het doel kunnen zijn, waarom dingen naar beneden vallen? Zodat alles op een plek blijft, altijd kan worden samengebracht tot dezelfde bron. En we niets echt kwijtraken wat deel is van de aarde.

En wat zou het doel kunnen zijn waarom groenten gezond zijn? Omdat alles wat de aarde ons geeft aan voedsel gezond is omdat wij ons moeten voortplanten.

Denk jij dat alles wat er gebeurt een bedoeling heeft of juist niet? Ik denk dat er niet zoiets bestaat als zin. Dus zin heeft ons bestaan niet. Daarom hebben wij ook geen uiteindelijk doel of een bedoeling. Het is moeilijk om een zinloos bestaan te leven daarom geven we onszelf bepaalde doelen en daarmee ons leven zin. 

Wat is jouw doel? Mijn leven zo prettig mogelijk doorkomen en daarin anderen niet beperken en eventueel helpen. 

 Verdieping: het doel van de mens

Eerder hadden we het al over het doel van het leven. Wat is het doel van jouw leven? En wat is het doel van de mens? Aristoteles dacht dat het doel van de mens was om gelukkig te worden. Dit heet in het Grieks “eudaimonia“. Het doel van de mens is dus het bereiken van eudaimonia. Dit kun je bereiken door filosofie te bestuderen, door moreel goed te handelen (zie ethiek onderwerp 3: moraliteit) en door genot. Ben jij het er mee eens dat eudaimonia het doel van de mens is? Ja op een zekere manier is dat ook mijn doel. Omdat ik denk dat het leven opzich geen doel heeft, maar je bent er toch. Het is dan fijner voor jezelf om gelukkig te leven dan ongelukkig. 

En hoe denk je dat de mens eudaimonia kan bereiken? Zoals Aristoteles dat zegt, of anders? Ik denk door hetzelfde, door moreel goed te doen help je een ander ook gelukkig te leven. Je geeft jezelf betekenis door iets voor iemand anders te betekenen. Dit geeft je leven zin en stemt je positief.  Genot draagt ook bij aan geluk. En kennis verbreed je blik, door meer kennis, in jezelf en in de ander kun je beter moreel handelen en weten waar jij je genot uit kunt halen.