Kemoterapi Nedir? Amaçları Nelerdir?
Kemoterapi, kanser hücrelerini bulunmamaktadır etmek veya bu hücrelerin büyümesini denetim altına almak için antikanser ilaçlar kullanılarak yapılan tedavidir. Kanser tedavisinde tek başına ve ya cerrahi ve radyoterapi ile beraber uygulanabilir.
Kanser tedavisinde kemoterapinin amacı hastalığın tipine ve yaygınlığına göre değişmektedir. Kemoterapi uygulamadaki amaçlar:
rahatsızlığı tedavi etmek
Kanser hücrelerinin çoğalmasını önleyip, yayılmasını yavaşlatarak hastalığın denetim altına alınmasını sağlamak
Hastalığa bağlı şikayet ve belirtileri ortadan kaldırarak kişinin yaşam kalitesini artırmak
Cerrahi ya da radyoterapi sonrası kullanıldığında hastalık nüksünü azaltmak
Cerrahi ya da radyoterapi öncesi uygulanarak yapılacak lokal tedavileri kolaylaştırmak
Kemoterapi ilaçları Nasıl etki Eder?
Vücuttaki normal ve sıhhatli hücrelerin gelişim ve ölüm süreci bir seviye ve denetim içinde yürür. halbuki kanser hücrelerinin büyümesi ve ölümü bu denetim sürecinden çıkmıştır ve bu hücreler kontrolsüz bir şeklide büyüyüp çoğalmaya başlar. Kemoterapi ilaçlarının derhal hepsi kan yolu ile vücuda dağılarak kontrolsüz çoğalan hücrelere ulaşarak bu hücreleri öldürür ya da kontrolsüz gelişmesine mani olur. Kemoterapi ilaçları bir taraftan bu kötü hücreleri yoktur ederken diğer taraftan vücuttaki normal hücreler üzerine de etki etmektedir. Bu da vücutta kemoterapiye bağlı bir takım yan etkiler ile kendini gösterir. fakat var ilaçların normal hücreler üzerine olan istenmeyen bu etkileri geçicidir.
Kemoterapi Nasıl ve Nerede verilmekte?
Kemoterapi ilaçlarının vücuttaki uygulama çeşidi farklı yollarla olabilir. Halen tedavi uygulamada dört ayrıcalıklı yol kullanılıyor:
Ağız yoluyla (oral). ilaçlar hap, kapsül ya da solüsyon tarzı ile ağızdan alınabilir.
Damar yoluyla (intravenöz). Kemoterapi ilaçlarının en çok uygulandığı yöntemdir. ilaçlar seruma katılarak ve ya direkt enjektör ile damar içine verilerek yapılan uygulamadır. çoğunlukla kol ve el üstündeki damarlar bu işlem için kullanılır. Damardan tedavi uygulamalarında bazen port, kateter ve pompa gibi değişik aletler de kullanılabilmektedir.
Enjeksiyon yoluyla. ilaçlar kimi kas içine (intramusküler) yahut cilt altına (subkutan) direkt enjeksiyon yolu ile verilebilir. öteki bir enjeksiyon yöntemi de ilacın direk tümör dokusu içerisine uygulanmasıdır (intralezyoner).
Haricen cilt üstüne (topikal). ilacın direk dışardan ten üzerine uygulanmasıdır.
Kemoterapi ilaçları evde, hastahane ortamında ya da hususi merkezlerde uygulanabilir. Tedavinin nerede uygulanacağına ilacın veriliş şekline; hastanın umumi niteliğine, hastanın ve doktorunun tercihlerine göre karar verilmektedir. Hastanede yapılacak uygulama yatarak yada ayaktan kemoterapi ünitelerinde yapılabilir.
Kemoterapi gündelik Yaşantıyı Nasıl Etkiler ve Hasta Ne Hisseder?
Kemoterapi alırken hastalarda tedaviye bağlı hoş olmayan çeşitli yan etkiler gelişse de oldukça çok hasta gündelik yaşantısında mühim kısıtlamalar yapmadan hayatını devam ettirmektedir. genellikle bu taraf etkilerin şiddeti alınan ilaçların çeşidine ve yoğunluğuna göre değişmektedir. Hastanın umumi durumu, hastalığının yaygınlığı ve hastalığın yol açtığı belirtiler de bu süreci etkileyebilmektedir. Kemoterapi tedavisi alırken oldukça çok hasta çalışma hayatlarına devam edebilmektedir, lakin kimi tedavi sonrası yorulmak ve benzeri semptomlar çok fazla olursa hasta bu dönemi akitvitelerinde kısıtlamaya giderek istirahatle geçirebilir. Her ne kadar tedaviye bağlı birtakım rahatsızlıklar olsa bile bu hastaların menfaatlerini toplumdan izole etmelerini ve günlük hayatlarında ciddi değişiklikler yapmasını gerektirmez.
Kemoterapi Alırken Hasta Ağrı Hisseder mi?
Kemoterapi ilacı verilirken hasta ağrı hissetmez. ancak kimi kemoterapi ilacı iğnenin takılı bulunduğu bölgeden damar dışına sızabilir. Bu da ilacın takılı olduğu bölgede ağrı, kızarıklık, yanma ve şişlik bu gibi şikayetlere neden olabilir. Böyle bir halde hemen tedavi uygulayan hemşireye haber verilip damar yolunun yerinde olup olmadığı için emin olana kadar kemoterapi uygulaması durdurulmalıdır, ters takdirde ilacın damar dışına kaçışı o bölgede mühim doku hasarına sebep olabilir.
Kemoterapinin olası taraf Etkileri Nelerdir?
Kemoterapi bir yandan vücuttaki kanserli hücreleri bulunmamaktadır etmeye çalışırken başka yandan normal hücrelere etki ederek yan etkilerin çıkmasına sebep olur. Kemorapiye bağlı mümkün yan etkiler ve bu taraf etkilerin şiddeti, alınan ilaçlara ve kişisel duyarlılıklara göre değişmektedir. Kemoterapi ilaçlarından maksimum etkilenen normal hücreler vücutta en hızlı çoğalan hücrelerdir. Hızlı çoğalma yeteneğine sahip bu hücrelerin başında saç, kemik iliğinde gelişim belli eden kan hücreleri, sindirim sistemindeki hücreler gelir. Bu nedenle ilaçların en çok istenmeyen etkileri bu sistemler üzerinde görülmekte. Buna rağmen bu hücreler hızlı çoğalma ve yenilenme ayrıcalığı itibarı ile kısa zamanda çoğalarak kemoterapinin bu olumsuz etkilerini ortadan kaldırırlar.
Kemoterapiye Bağlı En yoğun Karşılaşılan mümkün yan Etkiler:
Halsizlik: Tedavi sonrası en yoğun karşılaşılan taraf etkilerin başında gelir. Halsizlik kansızlık (anemi) ya da hastanın tükenmişlik duygusu gibi aşırı türlü sebeplere bağlı olabilir. eğer neden kansızlık ise kan transfüzyonu ile halsizlik ortadan kaldırılabilir, psikolojik sebeplere bağlı halsizlikte ise bu konuda profesyonel birinden yardım alınabilir.
Bulantı ve Kusma: Tedavi öncesi hastaların maksimum kaygı ettiği konuların başında gelir. Kemoterapiye bağlı bulantı ve kusma tedaviden derhal sonra ortaya çıkabileceği bu gibi tedavi bitiminden birkaç gün sonra da ortaya çıkabilir. bazen de hastalarda tedaviye başlamadan beklenti bulantısı denilen bulantı görülebilir. Bulantı ve kusma şikayeti, bu günlerde yeni geliştirilen ilaçlar yardımıyla önüne geçilebilecek ve ya en üye indirilebilecek bir şeydir.
Saç Dökülmesi: Bazı kemoterapi ilaçları geçici şekilde saç dökülmesi yapabilir. Saç dökülmesinin derecesi alınan ilacın cinsine ve dozuna göre değişmektedir. genelde saç dökülmesi tedavi başladıktan 2-üç hafta sonra ortaya çıkar. Bu geçici bir süreçtir, tedavi tamalandıktan 3-4 hafta sonra saçlar yine çıkmaya başlayacaktır.
Kan Değerlerinin Düşmesi: Kemoterapi alırken vücutta hem kırmızı kan hücreleri, hem beyaz kan hücreleri, hem de trombositlerde düşüş görülebilir. Bunun sebebi ilaçların kemik iliğinde kan yapımını baskılamasıdır. al kan hücreleri oksijen taşıyan hücrelerdir ve eksikliğinde; halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı gibi belirtiler ortaya menfaat. Beyaz kan hücreleri bedenin mikroplara karşı savunmasında görev yapar ve sayısı azaldığı süre şahıs aşırı basit enfeksiyon kapabilir. Trombositler ise kanın pıhtılaşmasından sorumludurlar. Sayıca azalmalarında vücutta kolay morarmalar, kolay burun ve diş eti kanamaları benzeri kanamalar görülebilir.
Ağız Yaraları: Kemoterapi ilaçları bazen ağız içinde iltihabi yaralara neden olabilmekte. Hastaların ağız hijyenine dikkat etmeleri, çok sıcak ya da çok fazla soğuk içeceklerden kaçınmaları, dudaklarını kremlerle nemlendirmeleri ağız yaralarının en aza inmesini sağlayacaktır. bununla beraber ağız içi yaralarda takip eden doktordan da ilave tedaviler noktasında görüş alınabilir.
ishal ve Kabızlık: uygulanan kemoterapi ilacının cinsine bağlı olarak hastalarda ishal ya da kabızlık görülebilir. Bu şikayetler diyet ve türlü basit ilaç tedavileri ile ortadan kaldırılabilir. lakin bazen ishal beklenenden çok fazla daha şiddetli olup damar yolundan sıvı desteği almak gerekebilir. Böyle bir durumda takip eden hekim haberdar edilmelidir.
cilt ve Tırnak Değişiklikleri: Bazı kemoterapi ilaçları ten renginde koyulaşma, soyulma, kızarıklık yahut kuruluk gibi belirtilere, tırnaklarda koyulaşma ve pratik kırılmalara neden olabilmekte. Bu durumda kolonya ve alkol bunun gibi irritan maddelerden uzak durulmalıdır. ılık su ile pansuman yapılabilir ve pratik nemlendiriciler kullanılabilir. Bu şikayetler çoğunlukta önemli boyutlarda değildir ve zaman geçtikçe düzelir, lakin eğer var belirtiler şiddetli ise her zaman takip eden hekim haberdar edilmelidir.
Kemoterapi Alırken Hasta Nelere Dikkat Etmelidir?
Daha öncede bahsedildiği gibi kemoterapinin istenmeyen bazı yan etkileri olabilmekte. Bu nedenle aktif tedavi almakta olan hastaların günlük yaşantılarını çok etkilememekle birlikte dikkat etmeleri gereken bazı mühim noktalar ve uymaları gereken bazı kurallar olmaktadır. Bu hususlardan bazıları:
Derece kullanmayı öğrenmelidir. nedeniyse yüksek ateş ile birlikte beyaz küre sayısının düşmesi şeklinde acil tedavi gerekliliği bulunur. Ateşi yükselen her hasta daima bir sıhhat kuruluşuna başvurmalıdır.
Enfeksiyonu olan bireylerden irak durulmalıdır. ayrıca çevresindekilerle sarılma, öpüşme benzeri yakın temastan kaçınmalıdır.
Havasız, tozlu, sigara dumanı olan ortamlardan uzak durmalı, odasını yoğun çok havalandırmalıdır. Sigara kullanıyorsa azaltmalı ve bırakamaya çalışmalıdır.
Meyve ve sebzeleri iyice yıkamalı, sütü pastörize ve ya iyice kaynatıp içmelidir.
Doktoru yönünden sıvı kısıtlaması önerilmediği sürece bol sıvı almalı, bilhassa yaz aylarında aldığı sıvı miktarını arttırmalıdır.
iştahsızlık ve bulantı nedeniyle yemek yemede zorlanıyorsa az az ve sık yoğun yemeye çalışmalıdır.
Mümkünse dışarıda, bilhassa temizliğinden emin olmadığı yerlerde yemek yememelidir.
Gerek ağız gerekse gövde temizliğine itina göstermeli, tırnaklarını derin kesmemeli, traş olurken jilet kullanmamalıdır.
Tedavi alırken ve sonrasında kontrollerini aksatmamalı ve bilhassa yaşadığı kemoterapi yan etkileri hakkında doktorunu bilgilendirmelidir.
Kemoterapi alırken gerek diş çekimi, gerekse önerilen öteki tedaviler noktasında daima takip eden doktorundan görüş almalıdır.
