#waldverderber

[brilmansverzameling]

bastkever (ongedetermineerd)

sporen van larven

Seeboden

recent 23-7-2015

gerelateerd artikel: waldverderber

[brilmans]

Waldverderber 1 (Käfer) 1890 Meyers Konv. Lexikon 4.Aufl. 

Op de antiekmarkt in Delf is vaak alles te duur. Onder het mom van er zijn genoeg gekken die geven en anders zijn er altijd nog toeristen gaat antiek, curiosa en vooral brocante driemaal over de kop. Er iets kopen is gekkenwerk! Tenminste bijna altijd. Op de laatste marktdag van het jaar wil er nog wel eens gestunt worden. Zo kon ik deze chromotitho, die ik al aan het begin van het seizoen had zien hangen, voor een redelijk bedrag op de kop tikken.

U aangeboden met het bijpassende verhaal: Waldverderber

[brilmans]

Waldverderber

Ziek

Net als mensen worden bomen wel eens ziek. En hoe! Een beetje boom wordt de godganse dag belaagd door een scala aan virussen, bacteriën, schimmels en overig parasitair gespuis. Zonder pardon! Vaten worden afgekneld, bladeren worden vergalt, stammen worden opgevreten. En daar valt door de boom, buiten een beetje harsen, niet veel tegen te doen. Gelukkig beperken deze ‘Waldverderber’ zoals onze oosterburen ze treffend noemen zich doorgaans tot de kwarrende en kwijnende exemplaren.

De bekendste aandoeningen, tenminste dat schat ik zo in, zijn eikenprocessierups (waarvan ik onlangs las dat deze zich tegenwoordig niet alleen meer op de eik concentreert) en de iepenziekte, die halen zo nu en dan het landelijke nieuws.

Le ver des champs de pataille 1875  L’illustration Européenne nr 22

De eikenprocessierups

De eikenprocessierups is in staat hele bomen kaal te vreten, maar is omdat dit in de regel voor de tweede groeiperiode gebeurt niet dodelijk. Het is dan ook niet zijn vraatzucht die het nieuws haalt, maar het zijn de brandharen die de rupsen na de laatste vervelling achter laten. Deze zijn namelijk behoorlijk hinderlijk voor de mens. De minuscule haartjes kunnen tot zes jaar na afwerpen nog huid-, oog- en luchtwegklachten veroorzaken.

De iepenziekte en de schorskever

Bij de iepenziekte is dat juist andersom. Daar heeft geen mens last van, maar de bomen gaan er aan kapot. Allemaal! Eenmaal voorzien van de schimmel Ophiostoma ulmi staat het lot van de iep vast: De schimmel groeit in houtvaten van de boom, de boom produceert om de schimmel tegen te gaan een gomblaas (thyllen), hierdoor raakt het vat waar de schimmel zich in bevindt verstopt. De schimmel zoekt zijn toevlucht tot een volgend houtvat, het proces herhaalt zich… totdat er zoveel houtvaten verstopt raken dat de boom sterft.

Toch is het niet de Ophiostoma schimmel die tijdens de iepenziekte wordt gevreesd, die schimmel is namelijk prima te isoleren, waar men bang voor is, zijn de iepenspintkevers. Zowel de grote als de kleine! Deze twee leden uit de schorskever familie infecteren namelijk alvorens ze hun eieren op de boom afzetten de iep, door middel van vraat aan de okselknoppen, met de dodelijke schimmel. Een noodlijdende boom smaakt kennelijk beter.

Toch is het niet alleen kommer en kwel wat de kevers aanrichten. De kevers laten namelijk ook iets moois na. Niet voor de boom, dat dan weer niet, maar wel voor ons! De larve maken namelijk prachtige kunstwerken van hun gastheer. Kunstwerken die vervolgens voor het oprapen liggen.

Verschillende sporen van bastkevers (lees hier over de determinatie).

Het leuke aan deze werken is dat een geoefend kijker er de hand van of beter gezegd de tand van de kunstenaar in herkent. Iedere kever heeft zijn eigen stijl met eigen patronen. Ook hebben de kevers een voorkeur voor materiaal. Zo werken iepenspintkevers bij voorkeur op iep, gaat de snuitkever, zonder Nederlandse naam, Trypodendron domesticum het liefst los op beuk en zetten de letterzetters en koperetser bij voorkeur hun tanden in fijnspar. Ondanks die verschillen hanteren ze eenzelfde techniek. Subtiel knagen zij als larf een patroon in het cambium van een boom, net onder de bast.

Waldverderber 1 (Käfer) 1890 Meyers Konv. Lexikon 4.Aufl. chronolitho

Boktorren

Wie zich niet aan een bepaald patroon conformeren en minder subtiel te werk gaan, als barbaren in deze barbaarse tijd, zijn de boktorren. Deze kevers met extreem lange tasters boren rigoureus en door onverschillig welk hout. Dood of levend dat maakt ze niet uit. Als de gelegenheid zich voordoet boren ze zelfs in steunbalken en toegepaste kunst. Zo zijn ze, tenminste als ze zich nog moeten ontpoppen.

De meeste mensen kunnen het werk van de onvolwassen boktorren dan ook niet waarderen. voor sommigen geldt: wordt er ergens een werk gesignaleerd dan is de kans groot dat in de wijde omtrek zijn hele werkveld wordt vernietigd. Men neemt geen enkel risico. Waar geen rekening mee wordt gehouden, is dat de beesten eenmaal volwassen een prachtig imago hebben.

ongedetermineerde boktor met afgebroken tasters

Clytus arietis (Kleine wespenboktor)

Recapitulerend: Bomen zitten vol met gespuis. Veel ervan zijn fnuikend. Maar hoe verderfelijk onze boomparasieten ook mogen zijn, uiteindelijk valt aan elk van hen wel iets mooi te ontdekken. En dan heb ik het nog niet eens over zwammen gehad.

Bronnen

bomenbieb.nl wageningenur.nl Onze schorskevers en hun vraatbeelden (deel 1) Heynderycx & Bonamie Nederlands soortenregister