THẾ GIỚI ORGANIC @thegioiorganic - Tumblr Blog

Các sản phẩm hữu cơ: Hiểu thế nào cho đúng?

Sản phẩm hữu cơ là gì?

Từ cuối thế kỷ 20, sự xâm nhập mạnh mẽ của các chất hóa học vào tất cả các ngành công nghiệp trên thế giới, đặc biệt là ngành tác động trực tiếp đến con người như nông nghiệp, thực phẩm, mỹ phẩm và dược phẩm, đã bộc lộ nhiều mặt trái, gây ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe con người trước mắt cũng như lâu dài. Nhận thức được những tác hại này, từ những năm 1990, các nước phát triển đã bắt đầu quan tâm đến các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên. Cho tới những năm gần đây, sản phẩm tự nhiên không những đã trở thành sự quan tâm của cộng đồng mà còn là một xu thế phát triển có quy mô quốc gia ở các nước Phương Tây. Chủ đề về các sản phẩm lành mạnh được bàn luận rộng rãi trong các cộng đồng dân cư. Và từ đó bắt đầu xuất hiện thuật ngữ “sản phẩm hữu cơ”.

Sản phẩm hữu cơ là các sản phẩm không sử dụng các hóa chất tổng hợp như: chất diệt cỏ, chất diệt côn trùng, phân hóa học, chất kích thích tăng trưởng, phụ gia nhân tạo, chất bảo quản, chất phóng xạ, hoặc bất kỳ hợp chất nhân tạo nào khác, đồng thời không sử dụng kỹ thuật biến đổi gen. Để sản xuất các sản phẩm hữu cơ, người ta chỉ sử dụng các chất có nguồn gốc tự nhiên. Ví dụ, thay vì phân hóa học, người ta dùng phân gia súc, phân gà vịt, v.v.; thay vì thuốc trừ sâu hóa học, người ta lợi dụng thiên địch hoặc thuốc trừ sâu được chế từ các sản phẩm tự nhiên.

Như vậy, các sản phẩm hữu cơ là các sản phẩm như sau:

Không chứa các loại sinh vật biến đổi gen, các sản phẩm biến đổi gen và bất kỳ các chế phẩm nào liên quan đến chúng;

Không dùng các chất hóa học để can thiệp vào các quá trình bảo quản, tạo màu, tạo mùi, ổn định, làm đặc, v.v.;

Không sử dụng các công nghệ độc hại trong quá trình sản xuất (ví dụ, xử lý bằng hóa học, bằng siêu âm, phóng xạ, khí, các phenol, v.v.);

Không chứa các nguyên liệu mà trong quá trình nuôi/trồng/sản xuất ra chúng đã sử dụng các chất hóa học trừ sâu, trừ cỏ, phân hóa học, hoặc bất kỳ chất hóa học nào khác, không sử dụng hormon và các chất kích thích tăng trưởng;

Không chứa các nguyên liệu được nuôi/trồng gần các trung tâm công nghiệp.

Với cách thức sản xuất như vậy, nên ngoài việc không chứa độc chất, sản phẩm hữu cơ còn ngon hơn sản phẩm bình thường do hàm lượng nước ít hơn, thịt và rau quả săn chắc hơn, giàu dinh dưỡng hơn.

Các nguyên tắc của nền nông nghiệp hữu cơ Các nguyên tắc của nền nông nghiệp hữu cơ (gồm canh tác hữu cơ và chăn nuôi hữu cơ) là những nguyên tắc phổ quát đối với mọi quốc gia và mọi nền văn hóa. Các nguyên tắc này đã được thông qua bởi Hiệp hội Phong trào Quốc tế vì Nền Nông nghiệp Hữu cơ (IFOAM), bao gồm:

Nguyên tắc sức khỏe – nền nông nghiệp hữu cơ bảo vệ và củng cố sức khỏe của đất trồng, thực vật, động vật và con người như một thực thể thống nhất, trọn vẹn và không tách rời – gọi chung là sức khỏe của hệ sinh thái.

Nguyên tắc sinh thái – nền nông nghiệp hữu cơ đặt cơ sở trên hệ sinh thái và các chu trình tự nhiên, vận hành phù hợp với chúng, tuân thủ các quy tắc của chúng và giúp bảo vệ tính toàn vẹn và hài hòa của chúng.

Nguyên tắc quan tâm – nền nông nghiệp hữu cơ đặt cơ sở trên các phương pháp nuôi trồng có tính bảo tồn và cách tiếp cận có trách nhiệm bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của các thế hệ hôm nay và mai sau của con người và môi trường một cách tổng thể.

Về việc cấp chứng chỉ cho sản phẩm hữu cơ

Theo quy định quốc tế, sản phẩm hữu cơ phải đạt 3 yêu cầu: 1/ Có đất đai, nguyên vật liệu và vật tư đủ tiêu chuẩn hữu cơ, 2/ Được kiểm soát thường xuyên theo các yêu cầu đối với nền sản xuất hữu cơ, 3/ Được cấp chứng chỉ hữu cơ. Các căn cứ để cấp chứng chỉ tiêu chuẩn đối với sản phẩm hữu cơ bao gồm các chỉ tiêu đánh giá độ an toàn của bản thân sản phẩm, các quy định về thủ tục cấp chứng chỉ, và trình tự giám sát đối với các doanh nghiệp sản xuất hữu cơ. Việc giám sát quá trình sản xuất và cấp chứng chỉ cho sản phẩm hữu cơ được quy định bởi pháp luật và được thực thi bởi cơ quan cấp quốc gia.

Việc đầu tiên, đất đai, chuồng trại và bãi chăn nuôi phải đạt các yêu cầu đối với đất hữu cơ. Ví dụ, đối với việc nuôi bò sữa và bò thịt, đất trồng cỏ phải có ít nhất 3 năm không sử dụng bất kỳ sản phẩm hóa học nào, và trong thành phần đất phải không còn chất có hại.

Sau khi nhận chứng chỉ hữu cơ cho đất, trang trại mới có quyền nhận giấy phép chăn nuôi và trồng trọt hữu cơ. Việc sản xuất phải được tiến hành theo các yêu cầu hữu cơ, ví dụ, không dùng kháng sinh, hormon, chất kích thích tăng trưởng, kích thích tiêu hóa, các thức ăn có biến đổi gen, kháng sinh, v.v.. Ngoài ra, chủ trang trại phải tạo các điều kiện tự nhiên, ví dụ, chuồng trại và bãi chăn phải rộng rãi, không được đối xử vô nhân đạo với gia súc, kể cả khi nuôi cũng như khi vận chuyển chúng từ nơi này sang nơi khác, v.v.;

Trong quy trình chế biến sản phẩm hữu cơ, không được tinh chế, bổ sung chất vô cơ, các chất tạo mùi, tạo màu có nguồn gốc nhân tạo (trừ một vài chất được cho phép trong các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan), hay các cách khác làm giảm dưỡng chất của sản phẩm;

Các sản phẩm phức hợp gồm nhiều thành phần chỉ được gọi là “hữu cơ “ khi có ít nhất 95% thành phần trong đó được sản xuất bằng phương thức hữu cơ đã được cấp chứng chỉ. Người tiêu dùng các sản phẩm hữu cơ nên biết rõ nơi sản xuất của từng thành phần trong sản phẩm. Đối với loại sản phẩm này, các tiêu chuẩn quốc tế đều quy định rằng cơ sở sản xuất phải ghi rõ xuất xứ từng thành phần trên bao bì của sản phẩm.

Nhãn mác của sản phẩm hữu cơ

Ở những quốc gia đã có luật định về khái niệm “hữu cơ”, sản phẩm hữu cơ được dán nhãn riêng, trong đó gồm các ký hiệu được quy định và kiểm soát bằng pháp luật bởi nhà nước. Ở các nước Âu Mỹ, nhãn sản phẩm hữu cơ được ghi rõ bằng một trong số các từ: “organic”, “bio”, “natur”, “eco”, hoặc từ khác có liên quan đến hữu cơ. Các từ này cũng được nhà nước kiểm soát chặt chẽ trong tên thương mại của sản phẩm.

Dưới đây là ví dụ về một số nhãn mác cho sản phẩm hữu cơ tại một số quốc gia.

Sản phẩm hữu cơ của các nước thuộc Cộng đồng Châu Âu được dán nhãn như hình bên. Bên dưới nhãn này còn có thể có mã của cơ quan kiểm soát sản phẩm và nơi nuôi trồng nguyên liệu để làm ra sản phẩm hoặc cơ quan cấp chứng chỉ cho sản phẩm.

Sản phẩm hữu cơ của Hoa Kỳ được dán nhãn như hình bên. Sản phẩm được cấp phép và kiểm soát bởi USDA (Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ). Bộ này chịu trách nhiệm đối với cả các sản phẩm thô và sản phẩm chế biến tươi từ các nguyên liệu nông sản hữu cơ.

Sản phẩm hữu cơ của Nhật được dán nhãn như hình bên.

Riêng đối với nhiều nước đang phát triển, cần có một số lưu ý. Một số nước chỉ quy định ghi trên nhãn các dấu hiệu “Không sử dụng thuốc trừ sâu” hoặc “Không sử dụng chất bảo quản”. Điều này chưa có nghĩa là sản phẩm hữu cơ. Không những thế, trong nhiều trường hợp có ghi rõ ràng các từ “sản phẩm hữu cơ”, “sản phẩm sạch”, sản phẩm sinh thái”, v.v., thì việc kiểm soát các nhãn sản phẩm này chưa được quy định rõ ràng về trách nhiệm pháp lý, kể cả khi đã ban hành tiêu chuẩn nhà nước về việc này. Điều này có nghĩa là hoàn toàn không chắc đó là sản phẩm hữu cơ thật sự.

Một ví dụ tiêu biểu cho tình trạng dễ nhập nhằng, là cái gọi là “sữa chua hữu cơ”. Ở Phương Tây, sữa chua có vị quả lê chưa bao giờ là sản phẩm hữu cơ, do quả lê không hề có trong đó, mà chỉ có tinh chất lê nhân tạo. Ngoài ra, sữa chua được bảo quản bằng phương pháp tiệt trùng hoặc xử lý bằng siêu âm, sẽ có thời hạn bảo quản là vài tuần lễ tới vài tháng. Các loại vi khuẩn có lợi cũng không thể sống được trong thời hạn như vậy. Ở đây có một mâu thuẫn rõ ràng: các nhà sản xuất vừa muốn cố gắng tăng số lượng vi khuẩn có lợi trong sản phẩm, vừa muốn tăng thời hạn bảo quản. Nhưng các vi khuẩn có lợi vốn có tuổi thọ ngắn. Nếu kéo dài thời hạn bảo quản bằng xử lý nhiệt thì các sản phẩm lên men sẽ bị hỏng. Như vậy, các loại sữa chua có thời hạn bảo quản dài đều không phải là sản phẩm hữu cơ. Sữa chua hữu cơ thực sự phải không chứa chất bảo quản, chất tạo hương vị, tạo màu, tinh bột, và chỉ bảo quản được tối đa 1 tuần. Chỉ trong thời hạn này, các vi khuẩn có lợi mới bảo tồn được tính năng của chúng.

Giá cả của sản phẩm hữu cơ

Sản phẩm hữu cơ là sản phẩm được sản xuất bằng phương pháp đặc biệt, có chất lượng đặc biệt, ích lợi đặc biệt và giá cả đặc biệt. Trên thế giới, giá thành sản phẩm hữu cơ có thể cao hơn từ 20% đến 40% so với giá thành sản phẩm thông thường tương tự. Các nhà sản xuất giải thích rằng giá cao như vậy là do phải có những chi phí bổ sung do cách thức sản xuất hữu cơ và chi phí cho việc cấp chứng chỉ. Sản xuất hữu cơ cũng đòi hỏi những chi phí bổ sung về nhân lực. Thủ tục cấp chứng chỉ thường kéo dài, phức tạp và không rẻ. Các doanh nghiệp sản xuất hữu cơ thường có quy mô nhỏ, điều đó có nghĩa là tất cả các chi phí đó phải tính trên một số lượng sản phẩm không lớn. Phần lớn các sản phẩm hữu cơ đều có hạn sử dụng ngắn – điều này cũng làm tăng chi phí bảo quản và vận chuyển. Chi phí mà các nhà sản xuất hữu cơ phải chi trả còn phụ thuộc vào mức độ khu đất dùng để trồng trọt hay chăn nuôi của họ bị “hủy hoại” là bao nhiêu do sử dụng hóa chất trước khi chuyển sang canh tác hữu cơ, cần bao nhiêu thời gian và sức lực để tái tạo sự cân bằng vi khuẩn trên đất đó. Thêm vào đó, năng suất của sản phẩm được canh tác theo phương thức hữu cơ thấp hơn so với sản phẩm được canh tác theo phương thức sử dụng các loại hóa chất.

Hiện nay ở các nước phát triển, sản xuất hữu cơ thường được nhà nước có chính sách trợ giúp, nên có giá bán chưa quá cao so với sản phẩm thong thường. Tuy nhiên, các nhà sản xuất hữu cơ Phương Tây khẳng định rằng nếu họ không được nhà nước trợ giúp thì giá sẽ cao hơn nữa.

Với những vấn đề như vậy, sản xuất hữu cơ có giá thành cao và vẫn còn là một thách thức lớn với những nước chậm phát triển và đông dân.

Khi nhập khẩu các sản phẩm hữu cơ từ các nước phát triển vào các nước đang phát triển, giá bán sản phẩm hữu cơ còn phải tính thêm chi phí cho các các dịch vụ bổ sung (như cấp phép, thuế, tư vấn sinh thái, v.v.) đối với các nước này, và do không (hoặc ít) được sự trợ giúp của nhà nước, giá bán sẽ cao hơn giá bán tại các nước phát triển.

Vài nét về sự phát triển của nền sản xuất hữu cơ Hoa kỳ

Chương trình Hữu cơ Quốc gia (NOP – National Organic Program)

Năm 1990 Quốc hội Hoa Kỳ đã thông qua Văn kiện về sản xuất sản phẩm hữu cơ (OFPA -Organic Foods Production Act). Đó là thời điểm chín muồi của nhu cầu phải tiêu chuẩn hóa các sản phẩm tự nhiên. Văn kiện này đã quy định rằng Bộ Nông nghiệp Hoa kỳ (USDA – United States Department of Agriculture) phải xác định các tiêu chuẩn cho nền sản xuất sản phẩm nông nghiệp hữu cơ với mục đích giúp cho người dùng có khả năng chọn lựa và xác định rõ ràng rằng việc sản xuất này chỉ sử dụng công nghệ tự nhiên. Với nhiệm vụ đó, Bộ Nông nghiệp đã xây dựng Chương trình Hữu cơ Quốc gia (NOP – National Organic Program). Chương trình này đã xác định thuật ngữ “sản phẩm hữu cơ” theo trình độ chung của đất nước và liệt kê chi tiết các chất, phương pháp và công nghệ được sử dụng trong chăn nuôi gia súc, sản xuất ngũ cốc và các sản phẩm nông nghiệp khác được gọi là hữu cơ.

NOP khuyến khích nuôi trồng và đóng gói các sản phẩm tự nhiên sạch về mặt sinh thái mà tuyệt đối chỉ sử dụng các phương pháp và vật liệu tự nhiên. Các khu vực chuồng trại, cánh đồng và vườn tược chỉ sử dụng phân bón từ bột cá, phân ủ hữu cơ, chất thải thực vật và các chất dinh dưỡng khác có nguồn gốc hữu cơ. Các phương tiện phòng chống sâu bệnh hại trong công nghệ hữu cơ chỉ sử dụng những chất chiết từ thực vật và men. Việc phòng trừ sâu bệnh hại tiến hành nhờ một số loại côn trùng (còn gọi là thiên địch). Việc phòng trừ cỏ dại được tiến hành bằng các biện pháp cơ học.

Việc chế biến và bao gói được tiến hành bằng các thiết bị được cấp phép riêng cho sản phẩm hữu cơ. Về cơ bản, việc rửa sản phẩm (khi cần thiết) phải được sử dụng nước sạch.

Các sản phẩm hữu cơ được nuôi trồng và chế biến tại nơi riêng biệt, không cùng chung với các cơ sở nuôi trồng và chế biến bằng biện pháp “truyền thống”.

Để được cấp chứng chỉ là đất trồng hữu cơ, một mảnh đất phải được xử lý bằng các phương pháp quy định trong NOP hoặc bỏ hóa ít nhất là 3 năm trước khi đưa ra xét duyệt, sau đó mới có thể có kỳ thu hoạch đầu tiên được coi là hữu cơ. Hoa quả, rau đậu, ngũ cốc và các sản phẩm khác được sản xuất trong vòng 3 năm trước xét duyệt được gọi là các sản phẩm “trung gian”, và không được bán chung với sản phẩm hữu cơ.

Các phương pháp nuôi trồng và chế biến sản phẩm hữu cơ được kiểm soát chặt chẽ. Trong NOP có các quy định buộc các nhà sản xuất phải xuất trình cái gọi là “Kế hoạch hệ thống về hữu cơ”. Kế hoạch này phải xác định các vật liệu và các chất, các biện pháp và công nghệ dự định sẽ sử dụng, biện pháp kiểm tra đất trồng và nước tưới, và chế độ báo cáo. Nếu sản xuất đồng thời cả 2 loại sản phẩm (hữu cơ và “truyền thống”), thì phải nêu rõ trong bản kế hoạch này về các cách thức phòng ngừa sự lẫn lộn giữa các sản phẩm này. Bản kế hoạch hệ thống phải được cập nhật hàng năm.

Các nhà sản xuất bắt buộc phải tuân thủ việc kiểm tra định kỳ hàng năm. Bộ Nông nghiệp của mỗi bang thực thi việc kiểm tra này bằng cách lấy mẫu sản phẩm ngẫu nhiên và kiểm định thận trọng theo các tiêu chuẩn của NOP. Ngoài ra, các nhà sản xuất buộc phải trình kết quả kiểm định chất đất trồng theo định kỳ 3 năm 1 lần.

Hệ thống cấp chứng chỉ bao gồm những cơ quan giám sát chuyên ngành và cơ quan cấp chứng chỉ, hoạt động theo các tiêu chuẩn pháp lý, các yêu cầu bắt buộc trong khuôn khổ điều chỉnh của nhà nước, và cả những tiêu chuẩn riêng biệt được thỏa thuận tự nguyện giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất. Như vậy, một hệ thống bảo hành (gồm cấp chứng chỉ, giám sát và nhãn mác) sẽ đảm bảo cho toàn bộ quá trình sản xuất và chế biến các sản phẩm hữu cơ (bao gồm cả việc đóng gói, dán nhãn và vận chuyển tới người tiêu thụ) phải đáp ứng các tiêu chuẩn nhà nước.

Nguồn tham khảo:

http://www.ers.usda.gov/topics/natural-resources-environment/organic-agriculture/organic-market-overview.aspx#.VABAoWOU8ok

http://www.food.gov.uk/

http://www.ifoam.org/

http://www.ioas.org/

http://test.org.ua/usefulinfo/food/info/63

—

Bài viết này thuộc bản quyền của Thế Giới Organic với giấy phép Creative Commons Attribution-Noncommercial 3.0 License. Nội dung các bài viết và hình ảnh của Thế Giới Organic chỉ được sử dụng với mục đích phi lợi nhuận. Nghiêm cấm sao chép với mục đích tư lợi mà không được sự cho phép của tác giả. Tất cả các trích dẫn lấy từ Thế Giới Organic đều phải được ghi rõ nguồn gốc và link kèm theo.

Trending Blogs

Recently Viewed Blogs

THẾ GIỚI ORGANIC