MAASSLUIS IN DE OORLOG 40-45

Gertjan van de Velden (1967), geboren en getogen in Maassluis, geïnteresseerd in de Maassluise geschiedenis, met een specifieke voorkeur voor de Tweede Wereldoorlog. Zijn nieuwsgierigheid naar gebeurtenissen in Maassluis tijdens de Tweede Wereldoorlog lokt hem regelmatig de archieven in voor verder onderzoek. De resultaten daarvan publiceert hij in artikelen en boeken, op zijn website of zijn het onderwerp van lezingen. Hij heeft de afgelopen jaren samengewerkt met diverse instellingen zoals: Gemeente Maassluis, Historische Vereniging Maassluis, Museum Maassluis, Historisch Genootschap Hoek van Holland, Stadsarchief Vlaardingen-Maassluis en het Nationaal Archief.Voor zijn WO2MS werk ontving hij in 2015 de 'Erespeld der Gemeente Maassluis'.Sinds december 2015 wordt deze website door de Koninklijke Bibliotheek gearchiveerd en is zodoende aangemerkt als ‘digitaal erfgoed’. var _gaq = _gaq || []; _gaq.push(['_setAccount', 'UA-24058793-1']); _gaq.push(['_trackPageview']); (function() { var ga = document.createElement('script'); ga.type = 'text/javascript'; ga.async = true; ga.src = ('https:' == document.location.protocol ? 'https://ssl' : 'http://www') + '.google-analytics.com/ga.js'; var s = document.getElementsByTagName('script')[0]; s.parentNode.insertBefore(ga, s); })();

[wo2maassluis]

NIEUWE WO2MS WEBSITE!

Deze Tumblr website wordt per 25/11/2022 niet meer bijgewerkt. Na 11 jaar trouwe dienst en bijna 50.000 bezoekers werd het wel eens tijd voor een compleet nieuwe website en een eigen domein.

Deze is te vinden op > https://www.wo2maassluis.nl

[wo2maassluis]

Onlangs kwam ik erachter dat Oliefabriek de Witol al tweemaal eerder op de doellijst stond van de RAF Bomber Command. Zodoende ben ik al weer een aantal avonden aan het struinen in de digitale archieven van de The National Archives. De Witol was op 6 november en op 27 november 1942 ook als doelwit aangewezen. Tot tweemaal toe konden de piloten Maassluis en de Witol niet vinden. In het RAF Operations Record Book (TNA Ref. AIR27/716/61) staat bij de 27e november "several hits were observed on a large modern White building, although was not thought to be the primary target". Dat moderne witte gebouw bleek de Van Nelle-fabriek in Rotterdam te zijn geweest. Behoorlijk schade en twee doden en dertig gewonden. Vier maanden later op 18 maart 1943 probeerden ze het nog een keer en dat verhaal is bekend.

[wo2maassluis]

In 2018 toen ik het programma voor 'Maassluis 75 jaar vrijheid' schreef, leek het mij mooi om het herdenkingsjaar 2020 met iets blijvends en tastbaars af te sluiten. Samen met burgemeester Edo Haan bedachten wij dat een eigen Maassluis Geuzenmonument(je) mooi zou zijn. Veel activiteiten zijn dit jaar helaas niet doorgegaan, maar op woensdag 2 december 2020 (de dag dat 80 jaar geleden Sjaak Boezeman werd gearresteerd door de SD) is het Maassluise Geuzenmonument onthuld aan de Kwartellaan. De SPEM en kunstenaar Dick Tulp hebben de realisatie op zich genomen en het is een fantastisch monument geworden. Eindelijk hebben de Maassluise Geuzen die omkwamen in de Tweede Wereldoorlog buiten een straatnaam ook een gezicht. Uiteindelijk komt er ook nog een informatie paaltje bij met de uitleg én... de namen van de 14 andere Buchenwalders uit Maassluis die wel terugkwamen.

[wo2maassluis]

BIJZONDERE FOTO VAN DE MAASSLUISE GEUS PIETER PONS

Bij het struinen door het fotoarchief van Konzentrationslager (KZ) Buchenwald kwam ik ineens een foto van ene ‘Pieter Pons’ tegen. In de omschrijving staat: “Pieter Pons, ehemaliger niederländischer Häftling (Haft-Nr. 5623), mit der Nummer 150.” Zou dit de Maassluise Pieter Pons kunnen zijn? 

Het tempo van mijn ademhaling wordt altijd iets sneller op het moment ik zo’n ontdekking doe. Onlangs heb ik van alle Maassluise Geuzen de KZ Buchenwald documenten gedownload en zodoende kon ik snel op zijn Häftlings-Personal-Karte kijken wat zijn gevangenennummer was en ja hoor dat is 5623.

De afbeelding zit in een serie van 152 foto’s die zijn gemaakt door een fotograaf van de US 166th Signal Photo Company en tonen voormalige gevangenen met een identificatienummer. De Amerikanen maakten de foto’s om ze eventueel later te kunnen gebruiken als bewijsmateriaal bij een proces tegen de kampleiding van het KZ Buchenwald.

De foto’s zijn gemaakt op 11 april 1945 toen de 6e pantserdivisie van het derde Amerikaanse leger het KZ Buchenwald bevrijdde, waar op dat moment zo’n slordige 21.000 gevangenen zaten. Dus vind ik het best bijzonder dat er één Maassluizer tussen zit.

Pieter Pons, in Maassluis geboren op 18 augustus 1919, was op vrijdag 14 februari 1941 samen met 27 anderen (ook zijn broer Arie) door de Sicherheitspolizei in Maassluis gearresteerd op verdenking van deelname aan het Geuzenverzet. Hij was een van de 157 Geuzen die vanuit het Oranjehotel in Scheveningen op 8 april 1941 vertrokken naar KZ Buchenwald. Een aantal weken na de bevrijding van KZ Buchenwald zijn ze het wachten beu en stelen hij en zijn broer samen met 5 Vlaardingse Geuzen in Weimar 3 autobussen, waarmee ze drie keer op en neer naar Nederland rijden om alle Nederlandse Buchenwalders thuis te brengen.

Na de oorlog startte Pieter Pons een timmerbedrijfje aan de Prinsekade 8, wat later uitgroeide tot een aannemersbedrijf. Pieter Pons overleed op 25 maart 2006.

[wo2maassluis]

MAASSLUISE GEUZEN NAAR BUCHENWALD

In maart 1941 vond het zogenaamde Geuzenproces in Den Haag plaats. Na vijf dagen ‘proces’ volgde op dinsdag 5 maart 1941 een uitspraak. Waarna op donderdag 13 maart 1941 vijftien Geuzen en drie Februaristakers op de Waalsdorpervlakte door een Duits vuurpeloton werden geëxecuteerd.

Drie minderjarige Geuzen, kregen gratie, hun straf werd uiteindelijk omgezet van de doodstraf naar levenslang. In hun plaats werden drie communistische Februaristakers aan de ter dood veroordeelde Geuzen toegevoegd. Het was de eerste groepsexecutie in Nederland. De zielloze lichamen werden direct door de Duitsers op de Waalsdorpervlakte begraven.

Van de overige Geuzen werden er 157 op dinsdag 8 april 1941 uit hun cel gehaald en naar de binnenplaats van de gevangenis gebracht. Waaronder de volgende 22 Maassluizers:

Willem Brouwer

Jan van der Burg

Johannes Teunissen

Job van der Zee

Hendrik Johannes van Rijn

Johannes Cunagondus van der Lee

Bastiaan Strijbos

Willem Weltevreden

Cornelis Booster

Johannes Wilhelm Blonk

Arie Bouman

Aart Brouwer

Jan Van Dijk

Hugo van der Hoest

Petrus Johannes de Pagter

16. Arie Cornelis Pons

Pieter Pons

Johannes Peterse

Joost Slagboom

Andreas Johannes van der Slot

Arie Voogt

Nicolaas van ’t Wout

Na meerdere malen tellen gingen ze in acht gereedstaande overvalwagens (zie foto), onder zware bewaking van SS’ers, naar het vrachtgoederenemplacement van het Haagse station Hollands Spoor. Hier aangekomen moesten ze onder veel geschreeuw overstappen op een gereedstaande trein. Het was gelukkig een personentrein met coupés waarin plaats was voor 8 personen. De bewaking op de trein bestond uit zo’n 50 soldaten van de Wehrmacht die niet onvriendelijk waren.

Na een dag reizen, met veel oponthoud, kwamen ze aan in Weimar (D) waar ze moesten uitstappen. Op het perron werden ze wederom geteld en na vier keer tot het aantal van 157 te zijn gekomen, mochten ze 8 km gaan marcheren. Dit onder bewaking van zo’n vijftig SS’ers en onderweg werden ze getrapt en geslagen als ze niet doorliepen. Nog erger was het dat de jeugd van Weimar stenen en aardappelen naar ze toe gooiden en de SS’ers hier enkel maar om moesten lachen. Na een klein uur marcheren en afzien passeerden ze een poort met de tekst ‘Jedem Das Seine’ (Ieder het zijne), ze waren op het voorlopige eindpunt van hun reis, het Konzentrationslager Buchenwald, Post Weimar.

Binnenkort meer over de Maassluise Geuzen.

[wo2maassluis]

Document de Geuzen 1940, NCRV uitzending van 4 Mei 1992. Een enigszins gedateerde documentaire, maar nog steeds heel mooi en het complete verhaal wordt verteld.

[wo2maassluis]

HÄFTLINGS-PERSONAL-KARTE MAASSLUISE GEUZEN

Bij mijn onderzoek vorige week naar de Maassluise Geus Johannes Peterse, maakte ik voor de eerste keer kennis met de Arolsen Archives - International Center on Nazi Persecution (tot 2019 International Tracing Service, afgekort ITS) in Bad Arolsen in Duitsland. Dit is een internationaal archief- en documentatiecentrum over slachtoffers van vervolging, dwangarbeid en genocide door Nazi-Duitsland. Het indrukwekkende archief bevat ongeveer 30 miljoen documenten over zo'n 17,5 miljoen nazi-slachtoffers. Er zitten meer dan 50 miljoen naamkaarten in het archief. Vandaag heb ik de rest van de Maassluise Buchenwalders maar eens opgezocht. In de archieven vond ik heel veel persoonsinformatie, waaronder de ‘Häftlings-Personal-Karte’ oftewel de ‘gevangene personeelskaart’ van alle Maassluizers die naar Buchenwald zijn gegaan. Hier de informatie van de zeven Geuzen (klik de afbeeldingen aan) die een straatnaam hebben in Maassluis. Had, dankzij de Coronavirus maatregelen, toch niets anders te doen.

[wo2maassluis]

MAASSLUIS IN BEELD VOOR DE OORLOG...

Vorig jaar kreeg ik van mevr. Gerry Hanneman-de Jong een dossiermap met briefkaarten, brieven en een stapel ansichtkaarten in een oude King pepermunt doos. Het was de #WO2MS correspondentie van onderwijzeres mejuffrouw Marie van Zwijnenburg, een van de gearresteerden uit Maassluis die van juli tot september 1941 in Kamp Schoorl zat.

Zij werd, samen met 19 andere Maassluizers, door de SD verantwoordelijk gehouden voor de ontstane anti-Duitse feestelijkheden bij de terugkomst van Pieter Kabel en waren weggevoerd naar het Noord-Hollandse Polizeiliches Durchgangslager Kamp Schoorl.

Tijdens haar verblijf in Kamp Schoorl barak 10 a, ontving zij meerdere brieven en brief- en ansichtkaarten uit Maassluis, onder andere van haar leerlingen. Bij het lezen van alle priegelige verhaaltjes achterop de ansichtkaarten, zag ik op de vele ansichtkaarten uit Maassluis hoe mooi onze stad eigenlijk was in de jaren dertig, zo vlak voor de Tweede Wereldoorlog. Een selectie van de afbeeldingen op de ansichtkaarten wil ik jullie niet onthouden. Klik de foto’s aan voor een grotere versie.

[wo2maassluis]

Mooie nieuwe aanwinst voor in mijn #WO2MS verzameling, een 1:35 schaalmodel van de K-Mittel Biber, een eenmansduikboot. Deze waren vanaf 5 november 1944 in de Poortershaven langs het Scheur aanwezig. Lees hier het complete verhaal.

[wo2maassluis]

Vandaag kreeg ik het #WO2MS archief van de grondlegger van het verzet, de LO-LKP en de Binnenandse Strijdkrachten in #Maassluis, J.W. Bouwman. Een prachtige gift van zijn zoon en achterkleindochter.

[wo2maassluis]

De afgelopen tijd weer een aantal #WO2MS voorwerpen mogen ontvangen. Waaronder de correspondentie met juffrouw M. Zwijnenburg die als één van de 20 gijzelaars in het Kamp Schoorl zat. Bodemvondsten gevonden bij de verleggen van de gastransportleiding langs de A20, waaronder een Britse 20 mm boordgeschut huls. En diverse documenten van de Duitse bezetter en de Binnenlandse Strijdkrachten die betrekking hebben op Maassluis. Nu nog een beetje tijd, zodat ik alles kan onderzoeken en beschrijven. Maar ach ‘wat in het vat zit verzuurt niet’. Dankjewel Gerry, Bouke en Piet.

[wo2maassluis]

DE GEALLIEERDE V-ACTIE EN DE DUITSE REACTIE

Maassluis - In het voorjaar van 1941 roept de BBC de luisteraars in bezet gebied op om de letter V (V for Victory!) op muren en schuttingen te kalken als uiting van hun anti-Duitse gezindheid.

Eind juni werd er een andere manier geïntroduceerd, de V in morse, ...- drie korte en één lange tik. Aan de oproep werd door heel Nederland massaal gehoor gegeven, mensen maakte met de vingers het V-teken om elkaar te begroeten.

Om te zorgen dat deze situatie niet uit de hand liep besloot Joseph Goebbels - de nazi propagandaminister - het V-teken over te nemen. 'V=Victorie, want Duitsland wint voor Europa op alle fronten' was de kreet, waarop diverse varianten volgden. Op 18 juli 1941 werd om middernacht in heel bezet Europa de Duitse V-actie gestart. Zo ook in Maassluis, want 's ochtends hing de stad vol met Duitse V-affiches en waren panden beklad met hakenkruizen en de letter V. De Sluizers reageerden hier op hun eigen manieren op en bekladden Duitse posters. Door onder andere de 'V' in de 'W' van Wilhelmina te veranderen.

Op bovenstaande foto, van de Zuidvliet en de Hoekerstraat, zien wij een met V's en hakenkruis beschilderde muur.

[wo2maassluis]

Tweede WO2MS vlog over de geallieerde bombardementen op de Poortershaven in januari en februari 1945 en de daarop volgende explosie op 20 februari 1945.

[wo2maassluis]

Eerste WO2MS Vlog over de ondergang van de Maassluise Loodsboot 19 op 11 mei 1940.

[wo2maassluis]

EEN OORLOGSWANDELING DOOR MAASSLUIS

Door: Ineke Vink (HVM)

Al 70 Jaar hebben we de vrijheid te gaan en staan waar we willen. Vorige week kwam een boek uit met een stadswandeling door Maassluis in de Tweede Wereldoorlog. We wandelen een stukje mee en leven ons in in het verleden.

Op het Schanshoofd bij het Douanehuisje kijken we uit over de Waterweg. Maar er is geen scheepvaartverkeer. Als we naar links kijken zien we de resten van vier gezonken schepen boven water uitsteken. De bezetter heeft geprobeerd de vaarweg af te sluiten, maar de schepen liggen te ver naar de oevers. De enige varende schepen zijn de mijnenvegers van de Kriegsmarine. 

Als we ons omdraaien zien we ze liggen in de buitenhaven. Vlak naast het Douanehuisje staat sinds kort een proviandbunker. Langs de oorlogsschepen en de bunker kijkend zien we nog net de huizen aan de overkant, de Burgemeester De Jonghkade.

We lopen langs de Govert van Wijnkade. Alle woningen en pakhuizen aan deze kade zijn gevorderd, inclusief de woningen in het loodsenpaleis en de Rode Villa. De grote panden van Smit en het Loodswezen gebruikt de Kriegsmarine als kantoor en er slapen Duitse soldaten. Het Loodswezen is eruit gezet en zit nu aan de Frans Halslaan. Dat is eigenlijk de Koningin Wilhelminalaan, maar we mogen die naam sinds een paar jaar niet meer gebruiken.

De kade is eigenlijk afgesloten en Sperrgebiet. We mogen hier niet eens komen. Als ze ons snappen betekent dat een zware straf. Jongens die aan de overkant een onschuldig fluitje nadeden zijn afgevoerd en twee zijn nooit meer teruggekomen. Hoeveel zwaarder kan de straf zijn voor onbevoegd vertoeven op militair terrein?

We lopen snel verder langs de spoorbrug die van springstof voorzien schijnt te zijn. Als ze die opblazen kan er geen schip meer in of uit en ook de treinen kunnen niet meer in Hoek van Holland komen.

We lopen naar het Schanseiland, daar mogen we wel komen. Maar de Groote Kerk ligt in puin, een verschrikkelijk gezicht. En het is gevaarlijk om er rond te lopen vanwege het instortingsgevaar. Verderop, voorbij de dijk, liggen ook veel huizen in puin, een deel van de woonwijk is weggevaagd. De doden zijn begraven, waaronder een baby. Maar de verwoeste huizen spreken nog.

In het rijk geïllustreerde boek 'Wandelen door Maassluis '40-'45' komt u langs nog veel meer locaties uit WO2. Het is uitgegeven door en te koop bij de Maassluise boekhandels Koningshoek of het Keizerrijk.

Gebonden, 255 x 180 mm, 96 bladzijden, veel foto's, € 12,50.

[wo2maassluis]

Op vrijdagmiddag 31 oktober 2014 werden in de binnenstad van Maassluis vijf zogeheten Stolpersteine, oftewel "struikelstenen" geplaatst. De Stolpersteine zijn een tastbare herinnering aan vijf Maassluizers van de Joodse families Coltof en Van Gelderen die in de oorlog zijn omgekomen. Bij de plechtigheid waren nabestaanden van de familie Van Gelderen aanwezig. Ze kwamen hiervoor speciaal vanuit de Verenigde Staten naar Nederland.

  Met dank aan Kees Broere voor de foto's.

[wo2maassluis]

We waren allemaal diep onder de indruk en verslagen op de treinreis naar Rotterdam. We zaten bij elkaar in een coupe en in Rotterdam stond al politie klaar, om de familie over te nemen. Dat heeft niet lang geduurd. Beppie en ik hebben alleen maar met de armen om elkaar heen gestaan. Moet er nu ineens aan denken dat ik haar twee truien over elkaar liet aantrekken 's-morgens. Hoe cynisch klinkt dat nu? Het was alles maar voor een week, hooguit? Je wist immers van niets.

Een paar regels uit een brief die ik vandaag ontving van Mevr. Dijkstra- Vrij, destijds de beste vriendin van Beppie van Gelderen.