Alternatif Sonlar

Sevdiğim Öyküler ve Diğer Yazılar

[alternatifsonlar]

Harvey Breit'a, 1952

“Sahiden iyi bir eseri defalarca okusan da nasıl yapıldığını anlayamazsın. Çünkü iyi edebiyatta daima bir gizem vardır ve bu gizem didiklenip incelenemez. Sonu gelmez ve her zaman mevcuttur. Her okuyuşta yeni bir şey görür veya öğrenirsin.

Hemingway, Seçilmiş Mektuplar, s. 770

[alternatifsonlar]

Bernard Berenson'a, 1952

“Bir şey daha. Sembolizm falan yoktu. Deniz denizdir. Yaşlı adam yaşlı adamdır. Çocuk çocuktur ve balık balıktır. Aynı şekilde köpek balıkları da sırf köpek balıklarıdır. İnsanların sembolizm dediği şey saçmalık. Bundan ötesini ancak zaten biliyorsan görürsün.

Hemingway, Seçilmiş Mektuplar, s.780

[alternatifsonlar]

BİR DAHA GÖRÜNMEZLER - John Biguenet

Bir öykü var mı?

Öykü her zaman vardır.

Bu seferkini yazdın mı?

Hepsini yazdım.

Bana okur musun?

Bu aslında bir öykü değildi. Ben öyle sandım. Onunla ya da en azından gemici arkadaşlarından biriyle ilgili olduğunu düşündüm. Olan bitenin onun tanıdığı bir gemide geçtiğini sandım. Sonra bir gece buna, oğluma kitap okurken bir deniz öyküleri kitabında rastladım.

Tam tamına aynısı mı?

Hayır, konu aynı. Bütün ayrıntılar farklıydı.

Öyküler dilden dile dolaşır. Belki senin baban da bir yerden duymuştur.

Olabilir. Ama bunun bir öykü olmadığına beni inandırmıştı. Gerçek olduğunu sandım.

Neden?

Öyküyü anlattıktan sonra söylediği şey yüzünden.

Okusana bana. Lütfen.

Nasıl istersen.

Panama'ya giden şilep New Orleans’tan çıkalı üç gün olmuştu ki kaptanın hem karısı hem kızı, denize açıldıkları günden beri boğuştukları hummaya birkaç saat arayla yenik düştü.

Güzel kadınla küçük kızın bedenleri cenaze töreni için yelken bezine sarılırken deniz kurtları başlarını sallayıp kadınlarla denize açılmayı yasaklayan geleneksel inanışı genç denizcilere anımsatıyordu. Üzücü haberi kaptan köşküne getiren üçüncü kaptanın kulağına dümenci, “Korkunç bir rezalet. Neyse ki ucuz kurtulduk, ” demişti.

Yirmi yıldır denizin kaprisleriyle haşir neşir olan kaptan, kör inançlara kayıtsız kalacak biri değildi. Aslında, kızının kendisini de sefere götürmesi yönündeki üstelemelerine bir yıl direnmişti. Ölçü tanımayacak kadar hayranlık beslediği kızma özel bir doğum günü hediyesi vermeye razı olmuştu sonunda. Yaşamında bir kez olsun iskelenin kenarından sevgili eşine el sallamayacağı umuduyla yanıp tutuşan karısı ise, verdiği sözü tutması için kaptanı sürekli kışkırtmıştı.

Böylece Eylül’ün ikisinde, liman reisinin o tarihlerde Körfez’de hortum görülmeyeceğine ilişkin güvencesiyle, kaptan, ana kızı gemisine çıkardı. Palamarları çözen şilep, ırmak kılavuz kaptanının yönetiminde Mississippi’den aşağı doğru yola koyuldu. Irmağın ağzında kılavuz gemiden indi, Pilottovvn’a döndüğünde tanıdıklarına bütün ailesini sefere çıkaran kaptandan söz etti. Kılavuzun babası, “Kafayı yemiş, ha?” diye söylendi.

Kadınla kızı hastalığa yakalandığında, kaptan, “Olur böyle, ” deyip ilk sefere çıktığında kendisini nasıl deniz tuttuğunu anlatıp onları yatıştırmaya çalıştı.

Ama o gün öğleden sonra hastalık ilerleyince telaşa kapıldı; bu, deniz tutması falan değildi.

Gemide doktor yoktu elbette ama ikinci kaptan onları rahat ettirmek için elinden geleni yaptı. Geminin ecza dolabından getirdiği aspirinleri bile yuta-mayacak kadar halsiz düştüklerinde hapı, bir kaşığın içinde parmağıyla ufalayıp birkaç damla su ekleyerek içmelerini sağlamıştı. Ama sağlıklarındaki bozulma o kadar belliydi ki.

Savaşta ölümlerden kendi payını almış olan kaptan sarsılmıştı ama ikinci kaptan Kingspoint1 el kitabından deniz ölümlerindeki cenaze duasını okurken metanetini korudu. Bu uygulamaya aşina olmayan mürettebat, cesetler güverteden denize kaydırılırken acemice davrandılar. Geminin harita subayı, denizcilik kuralları gereği, güneşe göre ölçüm yaparak geminin tören esnasındaki yerini saptayıp haritaya işaretledi, seyir defterine yazması için kaptana iletti.

Yolculuğun geri kalanı olaysız geçti. Tayfadan biri sahil izninde başını bir parça derde soktuysa da liman yetkilileri, gemi subaylarından birinin kefaletiyle adamı serbest bıraktı.

Buradan kahve yükleyen şilep New Orleans yoluna düştü. Panama’dan ayrıldıktan iki gün sonra, üçüncü vardiya sırasında bir subay, kaptanı köprüye çağırdı.

Sancak tarafında kırk-elli metre açıkta, su belli belirsiz biçimde, biri öbüründen daha uzun iki insan biçiminde yükselmişti. Kaptan dürbününü elinden düşürdü. Seyir subayı neredeyse fısıltıyla, “O noktanın

çok yakınındayız kaptan, çok yakınında,” dedi.

Gemi yanlarından geçerken su kütleleri gümşığın-da yalımlanıyordu. Tekne geçtikten sonra gözcü iki su sütununun denize gömüldüğünü gördü.

Şilep New Orleans limanına bağlanana kadar kaptan kendini odasına kilitlemişti. Aziz Simon Akıl Hastanesi’nden gelen hastabakıcılar adamı bağlayıp borda iskelesinden indirdiler.

New Orleans dünyanın sayılı limanlarından biridir. Öykü yerel basının sayfalarında kendine kolayca yer buldu. Olayla ilgilenen Item,2 bir hafta sonra yola çıkan bir gemiyle Panama'ya bir foto muhabiri gönderdi.

İki su kütlesi yine yükseldi.

Fotoğrafın yayımlanmasından birkaç gün sonra, gemi adamları sendikasının grev tehdidi karşısında, Panama’yla ticaret yapan dört deniz nakliye şirketinin sahibi Antoine’daki3 sakin bir akşam yemeğinde, gemilerinin güzergâhını daha doğudan geçen bir rotaya çekme konusunda anlaştı. O gece saptanan rota son yarım yüzyıldır kullanılıyor.

Bütün bu süre içinde, o hüzünlü öğleden sonra seyir subayının saptadığı konumun on mil yakınından hiçbir tekne geçmedi. Son elli yıldır deniz orada sakin midir, yoksa bir ana ile kızı her gün su kuleleri gibi yükselip durmakta mıdır, kimse bilmiyor.

Bu senin anlatımın mı ?

Bu benim yazdığım biçim.

Ama o sana böyle anlatmadı.

Abartılı yazdığımı düşünüyorsun. Bundan ben de kaygılıyım.

Hayır, öyle değil. Ama senin söylediklerinden, onun bunu nasıl anlattığını bir türlü çıkaramıyorum. Bunu ne zaman yazdın sen?

Bir yıl oldu. Bir iki gün önce yeniden yazdım. Ama hayır, o böyle anlatmamıştı. Aynı olabilmesi için yüzüne o kadar yakın bir yerden fısıldanmak ki öyküyü taşıyan nefesin kokusunu duyabilmeksin, ancak öyle karanlık olmak ki onu dile getiren dudakları gö-remeyebilesin.

Yine şairaneliğe başvuruyorsun.

Hayır, hayır, öyle yapmıyorum. Öyküyü dinlediğim gece tam böyle olmuştu. Bu kesinlikle doğru.

Bu nasıl olabilir? Neredeydiniz?

Gemi yolundan uzakta o kıvrımlı kanallardan birinin dibinde, bataklığın göbeğindeydik. Bir saati aşkın bir süredir ayakta benekli alabalık tutuyorduk, artık oltaya bir şey gelmiyordu. Saat neredeyse üç olmuştu, babam motoru çalıştırmayı denedi. İpi öyle bir çekiyordu ki motoru yerinden sökeceğinden korkuyordum ama motor tık demedi.

Balık mı tutuyordunuz?

He, babamla dedemin kontrplaktan /aptığı, yanlarına fiberglas tutturulmuş beş metre uzunluğunda bir teknemiz vardı. O zaman herkes kendine bunlardan yapıyordu. Dedem bataklıkta bizimle beraber değildi. Belki de o sırada hastaneye yatmış bile olabilir.

Sen kaç yaşındaydık

Bilmem, dokuz, belki on.

Bebek sayılırsın.

Hayır, bebek değildim. On yaşındaydım.

Elbette bebektin. On yaşında.

Peki, bebektim. Kıçtan takma koca bir motorumuz vardı. Babam onu nasıl olduysa bezikten kazanmıştı. Gazı verdin mi tekne sudan dışarı fırlardı. O yüzden adını Kefal koymuştuk.

Kefal mi?

Hani şu, büyük bir balık kovalayınca sudan dışarı atlayan balık. Oltayla yakalayamazsın. Ağzı çok küçük.

Peki, baban ne yaptı?

Her zaman yaptığı şeyi. Buz kutusundan bir şişe çıkardı.

Peki, ya sen? Korkmuş olmalısın, senin yaşında küçük bir çocuk.

Ben çocukken buralarda, “Benim babamı Tanrı’dan başka kimse dövemez, O da ayağını denk alsın.” diye bir laf vardı. Babam şişeyi kafasına dikti mi, benim için bu balığa çıkmak demekti. Annem bizim gecikmemize falan üzülürdü... Döndüğümüzde mesele çıkarırsa neler olacağını bildiğimden ben de kaygılanırdım. Ama bataklığın içlerine gitmekten korkmaya gelince? Başımızın ne kadar derde girebileceği konusunda hiçbir fikrim yoktu.

Baban ne yaptığını biliyordu, değil mi?

Tabii. Oraya ne zaman gidersek gidelim, babamın bir kere bile haritaya baktığını görmedim, oysa o suyollarının nasıl içinden çıkılmaz bir dolambaç olduğunu kime sorsan söyler. Göz alabildiğince suyla ot, başka bir şey yok.

Senin baban denizciydi, değil mi?

He, öyleydi. Ben doğup da annem onu eve dönmeye zorlayıncaya kadar ticari gemilerde çalışmış.

Gitmediği yer kalmamış. Kuzey Atlantik’te kaç kış seferine katılmış bilmiyorum. Yılın o döneminde hava öyle soğur ki kazara güverteden düşsen yirmi saniyede donarsın. Yani, o bana öyle anlatırdı. Savaş sırasında Pasifik’te denizaltılarla dalmış, bir gemiyle Süveyş’ten geçmiş, Güney Çin Denizi’nde bir tayfun atlatmış.

Epey şeyler görmüş olmalı.

Manila Körfezi’nde balinalar o kadar çokmuş ki sırtlarına basıp kıyıya yürüyebilirmişsin. Bir arkadaşını da savaş sonunda Filipinler’de yük boşaltırlarken kaybetmiş. Aptal herif içip sarhoş olmuş, tam demirledikleri yerde yüzmeye kalkmış,

Kimse onu engelleyememiş mi?

Küçükken bunu bir kez babama sordum. Denizciler böyledir işte, diye açıkladı. Başını derde sokma diye uyarırlar ama kimse seni engellemez. Böyle bir havada tekneyle açılmak mı istiyorsun? Biri sana der ki, “Bugün biraz ıslanabilirsin?” Yani demek ister ki, “Bu havada deniz çıkacak kadar salaksan, daha ne olduğunu anlamadan denizin dibinde yengeçler etlerini kemiklerinden sıyırıverir.” Ama kimse seni durdurmaz. Tekne şenindir.

O kadar da irkiltici olma.

Babam öyle söylerdi. Hepsi er ya da geç bir gün boğulacağını sezerdi, o nedenle de birini daha erken boğulmaktan alıkoyma zahmetine girmekte yarar görmezlerdi.

Demek baban on yaşında bir çocuğa böyle öyküler anlatırdı.

O da bir şey mi? Daha ben okula başlamadan önce de bana öykülerini anlatırdı. Masallardan daha kötü değillerdi.

Kemik sıyıran yengeçler mi?

Babaannelerini yediği çocukları yatağına çağıran kurtlar mı?

Yüzmeye giden adama ne olmuş?

Babam dedi ki, suya girdikten sonra yarım dakika bile geçmeden köpekbalığı adamın bacağını kapmış. Ama çok sessiz oldu her şey, demişti; kimse köpekbalığını görmemiş. Adam su alan bir gemi gibi batmış -babam hep böyle konuşurdu, Pasifik konvoylarıyla iki yıl dolaşırken su alıp batan çok tekne görmüş- zavallı adam baş aşağı bir iki çırpınmış, kanlı kesik bacağı havada, suda kaybolmuş gitmiş.

O kadar ayrıntıya gerek yok...

Hint Okyanusu’ndan nefret ederdi. Orda fırtına o kadar uzun sürermiş ki üç gün art arda soğuk yiyecek yerlermiş çünkü deniz sıcak yemek pişirmeye izin vermeyecek kadar dalgalı olurmuş. Ama denizde başına gelen en tehlikeli macera neymiş, biliyor musun? Karayip’ten Doğu Kıyısı’na melas taşımaları.

Melas mı? Ne tehlikesi varmış ki?

Nasıl tehlikeli olduğunu söyleyim sana. Melas taşımak en yüksek risk primli kargodur. Babam o yüzden o işi yapmış, fazladan para için yani. Ayrıca patlayıcılar için de melas gerekli, dolayısıyla savaşta melasa talep yüksekmiş.

Ama ne tehlikesi varmış ki?

Sudan daha ağır. Eğer bir gemi yara alır da batarsa melas her şeyi dibe çeker. Yengeçlerin beklediği yere yani.

Kurtulan olmaz mı?

Hiç. Babam gerçek bir denizciydi, tamam. O nedenle de su yüzünde ne yapılacağını iyi bilirdi. Bir

gece kafası kıyakken bana, ilk çalıştığı gemide, sanırım adı Hoıvard Handstrom’’du, yaşlı bir denizcinin, söylediği bir sözün, denizlerde geçirdiği on iki yıl boyunca duyduğu en iyi öğüt olduğunu anlatmıştı. Bu özdeyişi belki duymuşsundur. “Asla yüzme öğrenme, boğulmayı geciktirir.” Hatırlıyorum, bunu söyleyip viskisinden koca bir yudum almış, bir gözü kapalı küfür etmişti, “Ama Allah kahretsin, ben zaten biliyordum yüzmeyi.”

Peki, bataklıkta başınıza ne geldi?

Gün batımına kadar oturduk. Ben biraz balık tutmaya çalıştım ama su hem çok sıcaktı hem de gelgitle çekiliyordu. Babam içip durdu. Yanımızda tuzlu bisküvilerle annemin yaptığı bir tür sürme peynirimiz vardı. Akşam yemeğimiz buydu. Babam arada bir ayağa kalkıp etrafta başka tekne var mı diye bakıyordu ama henüz kimse yoktu, üstelik Körfez’den gelen bir karides motoru bulup kendimizi çektiremeyecek kadar da geçiş yolundan uzaktaydık. Ama babamın keyfi hâlâ yerindeydi. “Ben bir işaret fişeği yollayım,” dedi. Kayığın oturağında ayağa kalkıp pantolonunun fermuarını açtı, çişini yaptı. İçip durduğu biralardandı, sanırım.

Ya sen ne yaptın?

Benim Dodgers4 beyzbol şapkam bütün gün ba-şımdaydı, tabii ikimiz de uzun kollu gömlekler giymiştik. Ama gökyüzü doğuda morarırken güneş de bana fazla gelmeye başladı. Hava sıcaktı, eski moda bir can yeleği takmıştım, buna rağmen titremeye başladım. Sanırım ateşim çıkmıştı.

Bir çocuğu bastalamncaya kadar bütün gün su üstünde bir teknede tutmak da ne oluyor?

Hastaydım, doğru ama başa çıkmamız gereken daha büyük bir sorunumuz vardı. Onları görmeden önce otların üstünden havalandıklarını duyabiliyordum. Önce bir motor sandım. Başım dönüyordu ama oturakta doğruldum. Kurtulduğumuzdan emindim. Gurur da duyuyordum. Babam teknenin baş kısmında uyuyakalmıştı. Bir tekne görüp tayfaları kurtaran gözcü ben olacaktım. Ama baktığımda hiçbir tekne göremedim, sadece çamurun üstünde sekip yüzeyi sıyıran küçük kara bulutlar vardı. Duman mı, sis mi? Ne olduklarını anlamadım. Ancak ses yükselince ellerime baktım. Sivrisineklerce dağlanıyorlardı. Garipti, hiçbir şey hissetmemiştim. Belki yüksek ateş nedeniyleydi, bilmiyorum ama birbirlerinin üstüne tırmanan bu yaratıkları başka birinin elini sokuyorlarmış gibi seyrettim. Sonra birden gayet sakin iki kolumu birden suya daldırdım. Yüzüm suya yakınken başımın üstündeki minik kanatların vızıltısı inanılmazdı. Babamın ayağını dürtüp uyandırmak için elimi arkaya uzattım. Kımıldamadı. İşte o zaman korkmaya başladım. Onun yanma doğru emekledim, alacakaranlıkta onu görebilecek kadar yaklaştığımda yüzü, boynu sivrisineklerle o kadar kaplanmıştı ki siyah bir sakalı varmış gibi görünüyordu. Onu uyandırmak için bağırmaya kalktım ama daha baba diyemeden ağzım sivrisineklerle doldu. Boğuluyormuş gibi olup onları suya tükürdüm. Öksürüğümden babam uyandı. O sırada gözlerimizin içine doldular. Bütün bu ısırıklar yüzünden sanırım gözkapaklarım şişip kapanmaya başlamıştı. Birden babam beni tekneden aşağıya itip kendisi de yanıma atladı.

Aman Allahım.

Bana bağırırken ağzından sivrisinekler püskürtüyordu. Gömleğini çıkarıp başımın üzerine çadır gibi örttü. Sonra suyun altında can yeleğimi gevşetip gömleğimi çıkardığını hissettim. Tam yanıma gelip de gömlek çadırının içinde yüzüme bakıncaya kadar onu göremedim. Birkaç santim uzağımda olmasına karşın, “Vahşi piç kuruları, değil mi?” diye bağırdı. Sonra dedi ki, “Al şu gömleğini, ben sana söyleyince başının üstüne geçir.” O sabah dışarısı hâlâ karanlıkken, düğmelerini annemin iliklediği sırılsıklam gömleği bana uzattı. Üstünde elleri kemendi kovboylar olduğunu hatırlıyorum. Galiba ata binmişlerdi. Babam ilk yapmamız gereken şeyin, gömlek kollarını bağlamak olduğunu söyledi, böylece sivrisinekler içeriye sıza-mayacaktı. Gömleğin kenarlarının sudan dışarı çıkmamasına da dikkat edecektik.

Can yeleğin hâlâ üstünde miydi?

Tabii. Tekneye can yeleksiz binmeme izin yoktu. Neyse, babam karanlıkta bütün bunları yapıyordu. Gömleğin içinde göz gözü görmüyordu. Babam suya daldığında şapkamın siperi, bezi yüzümden uzakta tutuyordu. Benim gömleğimi onunkinin altına sokmama yardım etti. Artık başımdaki çok daha küçük bir çadırdı. Babamın ne kadar iri yarı olduğunun farkında değilmişim. Onun gömleği kocamandı ama benimkinin kenarları suya ucu ucuna giriyordu. Aslında ortalık o kadar karanlıktı ki suyun nerede başladığını söylemek bile zordu. Başımı sık sık suya sokarsam gömleğin hep ıslak kalacağını söyledi. Sanki bizi duyacaklarmış gibi, “Seni sıcaklığından bulurlar,” diye fısıldadı. “Islak kalırsan nerede olduğunu bilemezler.”

Bu beni kaygılandırdı. Ateşimin beni ele vereceğinden korkuyordum. Ama su bana iyi gelmişti.

Bu çok korkunç.

Daha kötüsü de var.

Daha kötüsü mü?

Babam usul usul kayık boyunca ilerleyip ayağını dibe sağlam basabileceği bir yer buldu. Başı suyun üstünde ayakta durabiliyordu. Can yeleğimin iplerini bağlamış, kendi gömleğini ikimizin başının üstüne koymuştu. Böylece ben iki gömleğin de altındaydım. Karanlıkta suyun üstünde öyle durmak tuhaf bir İristi. Nefesini duyamadığın zaman hemen paniğe kapılıyordum, oysa aramızda birkaç santim mesafe vardı. Sonra benimle konuşup beni sakinleştirdi. Bir süre geçince duruma alıştım herhalde, ki dalıp dalıp uyanıyordum. Birkaç saat sonra ayağıma bir şey sürtündü, ben sıçradım. Dediğim gibi, babam belki bileğine kadar çamura gömülmüş ayakta duruyordu. Oradan yukarı en az bir buçuk metre su vardı. Ona bir şey hissedip etmediğini sordum. “Yo,” dedi. Tam onu derken bir şey aramıza girmeye çalışır gibi aynı anda ikimize birden çarptı. Babamın ayağı kayıp bir iki sendeledi.

Köpekbalığı.

Belki. Dikine bir bıçakla suyu ikiye ayırır gibi oralarda hep görünürlerdi. İlkini izleyen ikinci bıçağı arardın gözlerinle, böylece köpekbalığı olduğunu anlardın. Aksi halde yatay kuyruğuyla sadece bir yunustu. Ama o gün öğleden sonra belki on kulaç açıkta suyu yavaşça yayarak bir ileri bir geri dolaşan ikiz kuyruğu görmüştüm. Belki çok da büyük değildi, bir, bir buçuk metre boyundaydı ama yeterince büyük olduğunu biliyordum. İşte karanlıkta ayaklarım yere değmeden o gün öğleden sonra gördüklerimi hatırlıyor, babamın bana anlattığı bütün köpekbalığı öykülerini aklımdan geçiriyordum. Ona seslendim; ne olduğunu anlayamıyordum. Beni kollarına almasını istediğimden ayaklarımı pedal gibi kullanıp onu bulmaya çalıştım. Ama bağırarak hareketsiz kalmamı söyleyen sesini duydum. O sırada haki pantolonuma zımpara gibi sürtünen gövdeyi yeniden hissettim. Ağladığımı, babamın yart fısıltıyla, “Hişt, hişt, seni duyabilirler,” dediğini anımsıyorum. Bu beni daha da korkuttu. Birden fazla olabileceklerini düşünmemiştim. “Ha, sakın altına kaçırma,” diye babam beni uyardı, “bok kokusunu pek severler.”

Sonra ne oldu?

Hiçbir şey. Bir iki dakika kımıldamadık -o gömleğin içinde, karanlıkta tek başıma, bana saatler geçmiş gibi geldi- o kadar. Gitmişti. Babam uzanıp beni yakaladı, yeniden her şeyi düzene koyduk. Ama bu kez ben onun gömleği altında, onu boğduğumu söyleyinceye kadar boynuna sarılmış kaldım. İşte orada o öyküyü anlattı.

Sen sadece on yaşındayken?

Çocukların başına daha kötü şeyler de gelir. Öykü beni hüzünlendirmişti. Kaptana mı, küçük kızına mı, hangisine daha çok üzüldüğümü bilemedim. Ama geceyi böyle geçirebildik. Bir de şarkı.

Şarkı mı?

Suyun içinde geçen onca saatten sonra, can yeleği pek işe yaramamaya başladı. Teknedeki her şey gibi yelekler de ordu artığıydı, biz onları aldığımızda kim bilir ne kadar çok kullanılmışlardı. Suya gömülme-miştim ama gitgide daha aşağıya iniyordum; bir süre

sonra ağzımı suyun üstünde tutabilmek için başımı arkaya yatırmak zorunda kaldım. Mantar çok fazla su emmişti sanırım. Daha derine batmamak için kollarımı babamın boynuna doladım. Hemen sonra can yeleği kullanılamaz hale geldi ama onu üstümde köpekbalıklarına karşı bir zırh gibi tuttum. Babam uyanık kalmakta zorlanıyordu, o yüzden şarkı söylemeye başladı. Söylediğini duyduğum tek şarkı oydu.

Nasıl bir şarkıydı?

Adını bilmiyorum ama sözleri şöyleydi:

Denizler viski olsa, ben de minik bir ördek, diplerde dolanırdım, çıkmazdım yüzeye pek.

Oysa ne deniz viski, ne ben minik ördeğim, oturayım oyuna, şansıma güveneyim.

Bu dizeleri tekrar tekrar söyledi durdu, şarkıdan çok şanson gibiydi. Sonra ben de söylemeye başladım. O karanlık bataklıkta suya yayılan iki ses kulağa garip gelmiş olmalı. Günün ağarmasını beklerken uzun süre böyle devam ettik.

Bütün gece suda mı kaldınız?

Bütün gece. Güneş doğunca kendimizi yukarı tekneye çektik. Birkaç başıbozuk sivrisinek vızıldayarak tepemizde dolaşıyordu. Babam yeniden motoru çalıştırmaya uğraşırken ben her birini teker teker öldürmeyi kendime iş edindim. Yapacak bir şey kalmayınca babam bir ipi baştaki kancalardan birine bağlayıp, göğsüne kadar gelen suda, çamurlu sığlıkta, bana saatler gibi gelen uzun bir sürenin sonunda gemi geçiş yoluna bağlanan kanalın ağzına gelinceye kadar tekneyi çekmeye başladı. Sığlığın ucuna ulaştığımızda o kadar yorulmuştu ki ilk anda kendini tekneye çekmeyi başaramadı. Küpeştenin kenarına tutunup, ayağını yukarı atabilecek gücü kazanana kadar birkaç dakika yarı yarıya suda kaldı. Tekneye çıkmasına yardım ettim, balık gibi soluyarak küpeştede yattı. Öylece yatarken uzaklardan bir motor hırıltısı duydu. Sonra açıkta kanal içinde bir karides motoru gördük, trol gecesinden sonra ağlarını kelebek gibi açmış, güneşte kurutuyordu. Oturakların üstünde ayağa kalkıp can yeleklerini başımızın üstünde sallayıp durgun havada bağırmaya başladık. Karides teknesi, hâlâ yüz, iki yüz metre ileride burnunu bize doğru çevirince duyduğum hissi başka hiçbir zaman duymadım.

Sizi limana mı çektiler?

Evet. Babam reise, harcadığı yakıtla zahmetleri için yirmi dolar vermek istedi. “Ou, mon ami,” dedi -o zamanlar hâlâ yarı Fransızca yarı İngilizce konuşulurdu- “para için değil.” Böylece bizi Point â la Hache’a5 çektiler. Tekneyi bağlayıp deniz kabuklu bir yoldan yürüyerek dükkânı yeni açmakta olan bir aşçı bulduk. Babam evi aradı, annemin gelip bizi almasını söyledi. Sonra yemeğe oturduk, bir buçuk saat sonra annem geldiğinde biz hâlâ yiyorduk.

Allahım ne geceymiş.

Evet, ama daha bitmedi. Tekneyle yola çıktığımız

Delacroix’ya dönüp öbür arabamızla römorku almamız gerekiyordu. Ben oradan annemle New Orleans’a giderken babam da tekneyi getirmek için Point â la Hache’a döndü. Annem ikide bir bana bakıp ağlamaya başlıyordu. Ama tuhaftı. Ben artık onun küçük oğlu değildim.

Demek öyle oldu. Küçük sevimli çocukları büyük sert adamlara böyle dönüştürüyorlar.

Onun gibi bir şey.

Baban ne demişti? Öykü hakkında, kaptan, karısı, kızı hakkında? Seni inanmaya yönelten şey demiştin.

Öykü bitince Item’da çıkan fotoğrafın -gazetenin bastığı iki su sütununun resmi- Tulane Bulvarı’ndaki kütüphanenin üçüncü katındaki bir arşivde olduğunu söyledi.

Bu da dinlediği öykünün bir parçası olamaz mı?

Hayır. Her şey kendileriyle ilgiliydi. Babasıyla kendisinin o resmi bir kez gördüğünü söylemişti, O zaman öyküye inanmıştım.

Bütün söylediği bu kadar mıydı?

Hayır, başka bir şey daha söyledi. Yıllar sonra.

Neydi o?

Bütün deniz öykülerinin hep aynı sona ulaştığını söyledi. Ya çıldırma ya da ölüm.

Peki, ya bu öykü?

Bu öykü değil. Gerçek.

Ama nasıl sona erecek?

Nasıl mı sona erecek? Babamın şarkı söylemesiyle. ikimizin şarkı söylemesiyle sanırım -bir adamın derinden gelen yorgun sesi, bir oğlanın ince soprano sesi, batan bir çocuğun viskiden, iskambil kâğıtlarından, sarhoş bir ördekten söz eden sesi- karanlıkta bataklıkta sürüklenmekle, sivrisineklerin tepemizde ölüm gibi dolaşmasıyla, ikimizin durmadan, hiç durmadan ta güneş doğuncaya kadar şarkı söylemesiyle.

Çev. Ümit Şenesen, “İşkencecinin Yamağı”, Aylak Adam Yayınları

1

Kingspoint, ABD'de ticari gemilere subay yetiştiren akademi, (ç.n.)

2

Item, bir New Orleans gazetesi, (ç.n.)

3

Antoine, New Orleans'ta ünlü bir lokanta, (ç.n.)

4

Dodgers, Los Angeles'te bir beyzbol takımı, (ç.n.)

5

Point â la Hache, Mississippi Irmağı'nın ticari gemilerin geçtiği en aşağı ucunda minik bir yerleşim yeri, (ç.n.)

[alternatifsonlar]

Plajdaki Ayna

Sonradan deli olduğuna karar verilen bir adam plâjın aynasını kırdı. Bu, insanı yemyeşil gösteren, altının sırı dökülmüş, camlaşmış aynanın, insanları çirkin göstermesine içerledi, diye tefsir ettiler. Hayır ondan değil, evvelce aynacı imiş. İtalya’dan ayna ithal edermiş, sonra iflâs etmiş, az buçuk oynatmış, ayna görünce kırmamazlık edemezmiş diye uydurdular. İşin aslını bir ben biliyorum, bir de ayna.

O halde aynayı kıran da sensin diyeceksiniz, bize numara yapıyorsun. Pek âlâ! Aynayı kıran benim. Deli olduğuma karar verildi. Ama zararsızmışım, pek zararsızmışım. Öcümü aynalardan alırmışım. Bunlar doğru değil! Doğrusu şu:

Aynayı kırmamın hiç bir sebebi yoktur. Sebepsiz yere kırdım. Canım sıkıldı, eğlenmek için kırdım bile diyemem. Güzel insanları çirkin gösteriyormuş; ne münasebet efendim. Güzel insanları çirkin gösteren ayna onların derununu tefriş eder. Böyle aynayı plâjlara asamazlar. Yoksa aynada insanların çirkin taraflarını mı görmeğe başladın da… Hani nasıl yazılar aynada ters çıkarsa insanların da tersleri mi gözüküyordu sana, derseniz ben de size felsefeden hiç hoşlanmadığımı, hele böyle dâhiyanesinden iğrendiğimi arzederim.

Hayır ayna, aynaydı. Böyle haltlar karıştırmazdı. Hangi enayi, onu hangi zamanda icat etmişse etmiş; saçımızı taramak, suratımızda kara var mı diye bakmak burnumuzu silerken biraz sümük kalmış mı diye göz atmak, yahut da:

– Ulan! benim gözlerim fena değilmiş be! Hele şu ağzımın kenarına inen çizgiye bak! Vay anasını! İfade veriyor suratıma! Şu karılar da erkekten anlamıyorlar vesselâm… Diyebilmek için işe yarar. Her nevi kendi kendine konuşmalar istediğimiz kadar ayna vesilesile uzatabiliriz. Aynaya bir genç kız baktırır. Bir erkek düşündürtür. Kendi kendine vurgunlara ayna öptürür. İhtiyarlara ölüm, tabut kefen gösterir, veremlilere korkunç ateşlerinin ışığını aynadaki gözlerinde yakalarız. Aynaya düşman kesilmek, onunla dost olmak da mümkün. İnsan isterse pek âlâ bir aynayı kırma sebebini felsefeye edebiyata, ruhiyata, tıbba, sinire yükleyebilir. Benim plâjdaki aynayı kırmamın sebebi ise kat’iyen yoktur. Ama size günümü yazacağım. Oradan bir sebep bulmağa çalışmak pek mânasız olacak ama:

Zeytin ağacının altında bir küçük çocuk oynuyordu. Yanına yaklaştım. Yeşil zeytinleri korku ile bana uzattı.

– Sizin mi bunlar? dedi. – Benim ya, dedim. – Ben taş atmadım, dedi, kendi kendilerine düştü bunlar. – Onlar ne? dedim. – Acı şeyler, dedi.

Açık mavi gözlerinin kırmızı kirpikleri yanıp yanıp sönüyordu.

– Bunlar ne biliyor musun? dedim. – Bilmem, dedi. – Sen zeytin nedir bilir misin? – Bilirim elbette. – İşte bunlar zeytin. – Sabahleyin yediğimiz mi ? – Siz sabahları zeytin mi yersiniz? – Yeriz ya. – Senin baban kim, dedim. – Benim babam yok, dedi.

Mavi gözlerine beyazlıktan mavileşmiş bir göz kapağı altın ışıklarıyla indi. Büyük büyük dudaklarını uzata uzata:

– Benim babam ölmüş, dedi. – Nerede ölmüş. – Muharebede? – Hangi muharebede? – İstiklâl muharebesinde.

İçimden dostum, kardeşim, canım, ruhum, evlâdım, ciğerim benim, dedim.

– Oyna zeytinlerle ama, dedim, sakın, taş atma emi! – Sizin mi bu zeytinler? – Hayır, benim değil. Bu zeytinler kimsenin değil. – Eve götüreyim mi bunları? – Bunlar düşmüş; buruşmuş, iyi değil, kurtludur. – Öyleyse oynarım, dedi. – Oyna ama; sakın yine ısırma. Hepsi acıdır. – İyileri de mi acıdır? – İyileri de acı olur. – Sonra nasıl tatlılaşır? – Onu ben de pek iyi bilmem. – Kim bilir bunu peki? – Ne yapacaksın? – Sabahleyin yemek için zeytin yaparım. – Annen var mı senin? – Var tabiî. – Ne iş yapar? – Çamaşıra gidiyor. – Sen ne olacaksın büyüyünce? – Ben mi? dedi.

Gözlerini gözüme kaldırdı. İkimiz de mavi mavi baktık.

– Ben, dedi, boyacı olacağım. – Ne boyacısı? – Kundura boyacısı. – Neden kundura boyacısı? – Ya ne olayım? – Doktor ol, dedim. – Olmam, dedi. – Neden? – Olmam işte. – Neden ama? – Doktoru sevmem ki. – Olur mu ya? Bak, dedim. Doktor sevilmez olur mu? – Tabiî sevmem, dedi. Annem hasta oldu. Evimize geldi. Kumbaramızı kırdık. Bütün yirmi beşlikleri ona verdik. Sonra çeyrekler kaldı. Onlarla da reçeteyi yaptırdık. O da zorlan. – Ama annen iyileşti. – Annem iyileşti ama paramız gitti. İki gün, yemek yemedim ben. – Peki, dedim, öğretmen ol. – Ben mektebe gitmiyorum ki. – Neden? – Öğretmen beni dövüyor. – Neden? – Yaramazlık ediyorum da ondan. – Sen de yaramazlık yapma. – Ben yaramazlık ne demek bilmiyorum ki. – Öğretmenin yapma dediği şey, dedim. – Belli olmuyor ki!.. Bir gün arkadaşımın biri “Çamaşırcının piçi!” dedi. Ben de döğdüm onu. Öğretmen de beni döğdü. Ondan sonra hep çamaşırcının piçi diye çağırdılar. Hiç kimseyi döğmedim. Yaramazlıkmış diye. Birkaç gün sonra yanımdaki arkadaşın iki kalemi vardı. Birini aldım. Hırsızsın sen, diye döğdüler. Benim kalemim yoktu aldım. Sonra o da yaramazlıkmış, hem de çok fena bir şeymiş. Bir daha kimsenin kalemini almam dedim. Defterini aldım. Bu sefer hem döğdüler, hem mektepten koğdular. – Çok fena yapmışsın. – Fena yaptım. Ben adam olmak istemiyorum ki. – Ne olmak istiyorsun ya? – Boyacı olacağım dedim ya. Ahmet ağabeyim de boyacı. – Sever misin Ahmet ağabeyini? – Tabiî severim. Annem de sever. Bazı gece bizde kalır. Para verir bize. Aç bile kalsak o bulur bize ekmek. – Asıl ağabeyin değil mi? – Nasıl asıl ağabeyim? – Bayağı asıl ağabeyin, babanın oğlu değil mi o da? – Değil tabiî. – O kimin oğlu? – Bilmem. – Kaç yaşında? – Benden büyük. – Sen kaç yaşındasın? – Dokuz. – O? – Büyük işte. – Ne kadar? – Senin kadar var. – Ha şu mesele. Peki boyacı olunca nolacak? – Para kazanacağım. – Sonra? – Sonra rakı içeceğim. – Sonra? – Sonram yine potin boyayacağım. – Sonra? – Sonra sigara içeceğim. – Sonra? – Elinin körü! – Bu lâf ayıp işte. Senin kulaklarını çekerim. – Anneme söylersem seni. – Bir de selâm söyle. Öteden baş örtülü, yüzü yuvarlak, tatarımsı bir kadın geldi. Çocuk ona doğru koştu. – Anne, bak zeytin, dedi. Kadın: – At onları elinden. Çocuk bir dakika atıp atmamak için düşündü. Bana doğru ilerledi. Zeytinleri kadının: – Ne yapıyorsun hınzır? Demesine vakit kalmadan suratıma attı. Ben güldüm: – Üzülme hanım, dedim, çocuktur. Çocuk: – Anne be, dedi, iki saattir beni lâfa, tutuyordu. Kadın: – Seni sevmiş de konuşuyor oğlum, öyle nobran olma. – Ben onu sevmedim ki… Ahmet ağabeyim gibi boyacı olacağım dedim. Bana doktor olacaksın sen diyor. – Bak ne güzel söylüyor. – O kendisi olsun doktor. Sen bana demiyor muydun? Allah kahretsin o herifleri! Gözlerini toprak doyursun! diye. – Öyle mi dedim? Allah muhtaç etmesin demedim mi? – Öyle dedin.

Kadın bana döndü:

– Değil mi beyefendi, dedi. Allah hekime, hâkime muhtaç etmesin. – Doğru, etmesin dedim.

Çocuk şimdi arsızlaşmıştı. Annesinin eteklerinde idi. Düşmanca bakıyordu. – Anne be, dedi, ben boyacı olacağım değil mi?

Kadın: – Başka ne olabilirsin ki?

Çocuk: – Benim babam neciydi anne? dedi.

Kadın: – Boyacıydı.

Çocuk bana: – Na gördün mü ? Babam da boyacı imiş işte.

Kadına: – Öyle mi? dedim.

Kadın – Evet, dedi.

– Muharebede ölmüş, hangisinde? dedim.

Kadın: – Muharebede ölmedi, dedi.

Çocuk: – Sen bana öyle söylemedin miydi anne?

– Kim söylemiş sana muharebede öldü diye? – Ahmet ağabeyim. – Ahmet ağabeyinin Allah belâsını versin. – Ama ekmeği o getiriyor. – Sus artık, hadi şuradan!

Çocuk yeniden zeytinler toplamıştı. Kadın:

– At o zehir gibi şeyleri, dedi.

Çocuk yine suratıma attı. Anası bu sefer suratına tokadı yapıştırınca hızlı hızlı viraneliğe doğru uzaklaştı. Orada yıkık bir mescit duvarının kenarından:

– Al, herifi de götürsene mahzene, dedi. Annesi: – Utanmaz, hınzır.

Diyerek çocuğa doğru koştu. Bana da bir göz atmağı unutmadı. Büyülenmiş gibi kadını takip ettim. Kapı yerine takılmış bir çuvalın yırtığından içeriye girdik. Arkasında hamamlarda olduğu gibi bir tokmağı olan bir kapı açtık. İçerisi yıkanmamış bir sefil insan kokusu ile aptesane kokuyordu. Muşamba ile örtülü masanın üstünde iki domates, iki hıyar vardı. Kadın:

– Rakı alalım mı? dedi. – İstemez, dedim. – Paran yok galiba?

İçimi ezen bir şehvet havasını kaçıracağımdan korkar gibi:

– Var var, dedim, ama rakı içmek istemiyorum öğle sıcağında.

Gözlerini gözüme dikti. Eliyle cüzdan cebime vurdu. Bir iki buçukluk çıkardım. Beğenmedi. Bir ikinciyi zorla buldum.

– Başka meteliğim yok, dedim.

Güldü. Kollarını boynuma doladı. Dizlerime oturmuştu. Küçük çocuk kulübenin kenarına yığılmış taşlardan yukarda bir deliğe sıkışmıştı. Kafasını uzatmış mavi mavi bize bakıyordu.

– Çocuk? dedim. Kadın: – Aldırma, dedi. Alışıktır.

Belki yarım saat çocuk sabit gözlerle bize baktı. İkide bir ne zaman cebine koyduğunu hatırlamadığım yeşil zeytin tanelerini kafamıza atıyordu.

Birdenbire kafasını ellerime aldı. Bir hayvan çığlığı ile kıpkırmızı bağırmağa başladı: Kadın ısılık gibi bir sesle:

– Beş on para at ona sussun. Yoksa susmaz, diyordu.

Evvelâ iki çeyrek attım. Olmadı. Bir çeyrek daha attım. Sonra bir yirmi beşlik attım. Beş dakika bir sükût oldu. Sonra mahzenin içini çın çın öttüren bir zil gibi öttü. Şimendifer düdüğü sesi çıkardı. Gözleri bende idi.

– Şimdi Ahmet ağabeyim yetişsin de görürsün sen, diyordu.

Bir yirmi beşlik daha attım.

– Bir tane daha atmazsan…

Demeğe kalmadı, anası dizlerimden kalktı. Beni bile yere yıkacak bir tokat aşketti. Bana:

– Ver bir yirmi beşlik daha şimdi, dedi.

Çocuğun küçük kara eli uzandı. Yirmi beşi aldı. Bize arkasını döndü. Şimdi kulakları seslerimize dikilmiş bir köpek gibi yatıyordu.

Oradan âdeta erimiş bir öğle aydınlığına çıktığım zaman şakaklarında bir zonklama vardı. Hemen plâja koştum.

Plâja temizlenmek, bir şeyden silkinmek, ferahlanmak için mi koştum. Hayır, yalnız mahzenden çıkar çıkmaz kuyudan sıcağa çıkarılmış bir testi gibi terlemiştim. En çok kafam terlemişti, parmaklarımı şakaklarımın diplerine sürdüm. Tırnaklarımın ucu tarafından emilen, yahut bana emilir gibi gelen bir ıslaklık duymuştum. Elime baksam bu ıslaklığın ter olmadığını, tepemden kan sızdığını anlayacakmış gibi oldum.

İşte o zaman tepemden kan sızdığını sanarak denize koşmuştum. Yolumun üzerinde denize girinceye kadar hiç bir şey görmediğimi sanıyordum. Halbuki serinlik vücudumu kaplar kaplamaz bir yeşil ot, bir harabe, bir çocuk, bir duman, bir tren yolu, bir köpek gördüğümü hatırladım. Sonra kadının çocuğunun gözlerini gördüm. Sırtımda idiler. Piç ne biçim bakıyordu adama.

Deniz suyu iyi geldi. İyi gelmesi de mühim bir şey değil. Yalnız şunu anladım da rahatladım ki kafamdan sızan kan değil, termiş. Öyle olsa deniz kıpkırmızı kesilirdi. İşte deniz suyunun yalnız bu faydası oldu. Yoksa hâlâ şakaklarım zonkluyordu. Hâlâ serinliğin; denizin içinde terliyordum. Hâlâ o abdesthane kokulu, serin, çok serin bir mahzen havası, gözlerini bize dikmiş mavi gözlü, elleri arpa ekmeği gibi kara ve çatlak çocuk bir duman halinde, ama; ne zaman istesem vücut haline getirebileceğim bir ruh halinde beynimle gözüm arasında bir yerde uçuyordu. Durmadan geziniyordu.

Şimdi size aynayı kırmamın sebebini buldum gibi gelir. Bana sen aynada kendini apaçık bütün vüzuhiyle, çirkinliğiyle, pisliği adiliği ile görmüşsün. İşte onun için de… Şiddetle hayır, derim. Siz gülümser aynada bütün insanlığı, bütün çirkinliği ile kendi vasıtanla sezer gibi olduğun için, insanların bütün denaetlerini, sefaletlerini… Vallahi de hayır, billâhi de hayır.

O halde sen bayağı delirmişsin, diyeceksiniz. Neden böyle söylüyorsunuz canım? Bir plâjın pis aynasını hiçbir şey düşünmeden, şuursuzca eğilip yerden bir taş alarak, hatta o taşı denizin durgun yüzünde dört beş kere sektirmek içinmiş gibi alarak, aynayı isteyerek bile değil kazara da denemez, şöylece kırıvermek… Neden olmasın?

Herifler koştu Ben koştum. Yakalayamadılar. Neden sonra ben döndüm, plâjı apaçık gören bir ağacın altına yüzükoyun yattım. Hepsi plâj sahibinin kulübesi önüne toplanmışlardı. Yarım saat geçtiği halde hâlâ benden bahsediliyordu. Daha bir saat öyle ayakta durdular, konuştular, gülüştüler, fikir beyan ettiler. Sonra bir polis geldi. Mesele ona da anlatıldı. O da dinledi. O da fikrini söyler gibi idi.

Ben başka yoldan vapur iskelesine gitmek için yolu çok uzun, kendimi çok yorgun buldum. Ağacın altında geceyi bekledim, sarı bir ay doğdu. Gazinolardan sesler, kahkahalar, şarkılar gelmeğe başladı. O zaman elimi saçlarıma attım ki karmakarışıklar. Tarağımı çıkarıp saçlarımı taradım. Bir cigara yaktım. Dudağıma bir vals yapıştırdım. Pantolonumun cebine ellerimi soktum. Plâjın önünden ıslık çalarak, herkes gibi, mesut bir adam gibi, aynayı kıran ben değilmişim gibi geçtim.

Tüm Öyküleri, YKY, Delta

[alternatifsonlar]

DİŞÇİ - Roberto Bolaño

Rimbaud değildi, sadece bir yerli çocuktu.

Onu 1986'da tanıdım. O yıl, sıradan bir nedenle, daha doğrusu anlatmak istediğimle ilgisi olmayan bir nedenle, Irapuato'daydım. Irapuato çileğin başkenti. Kötü günler geçiren dişçi bir arkadaşımın evinde kalıyordum. Aslında kötü durumda olan bendim (sevgilim uzun birlikteliğimize ani olarak son vermişti), ama sakinleşmek ve geleceğimi düşünmek için geldiğim Irapuato'da her zaman ölçülü ve dengeli olan dişçi arkadaşımı depresyonun eşiğinde buldum. Gelişimden on beş dakika sonra bir hastasını öldürdüğünü anlattı. Bir dişçinin birini öldürebileceğini aklım almadığı için sakinleşmesini, hikâyenin tamamını anlatmasını rica ettim. Basitti, bu tür hikâyeler ne kadar basit olabilirse o kadar basitti. Arkadaşımın anlattıklarından onun hiçbir biçimde kimsenin ölümünden sorumlu tutulamayacağı sonucunu çıkardım. Diğer yandan hikâye bana tuhaf gelmişti. Arkadaşım, yüksek kârlar elde eden özel bir klinikteki işinin yanı sıra fakirlere ve sokaklarda yaşayanlara hizmet veren bir tür kooperatifte fazla mesai yapıyordu. Fakirler ve sokaklarda yaşayanlar bana göre aynıydı, ama arkadaşıma ve bu tür sağlık kuruluşlarının fikir babalarına göre farklı kategorilerdi. Kooperatifte sadece iki dişçi vardı, işleri ağırdı, muayenehane olmadığı için, kendi özel muayenehanelerinde, iş saatleri dışında (tam olarak bu sözcükleri kullandı), genellikle akşamlan bakıyorlardı hastalarına. Çoğu solcu, pratik yapmak isteyen öğrenciler de yardımcı oluyordu onlara. Ölen, bir gece dişetinde apseyle gelen bir yerli kadındı. Apseyi yaran arkadaşım değildi, ama müdahale onun muayenehanesinde gerçekleştirilmişti. Sorumlu bir öğrenciydi, kadın bayılınca öğrenci sinir krizi geçirmişti. Bunun üzerine bir başka öğrenci arkadaşıma telefon etmişti. Arkadaşım ne olup bittiğini öğrenmek için muayenehaneye geldiğinde beceriksiz bir elin kestiği dişetinin kanserli olduğunu görmüş, hemen o anda yapacak hiçbir şey olmadığını anlamıştı. Kadını Irapuato hastanesine yatırmışlardı, bir hafta sonra da ölmüştü kadın. Arkadaşımın bana anlattığına göre bu tür olaylara sık rastlanmazmış, diyelim ki on binde bir, yani aklı başında bir dişçi ömür boyu böyle bir durumla karşılaşacağını aklıma getirmezdi. Ona anladığımı söyledim, ama doğrusunu söylemek gerekirse hiçbir şey anlamıyordum. O gece bir-iki kadeh atmak için dışarıya çıktık. Barları dolaşırken, daha çok üst tabakadan kişilerin gittiği barlardı, ben yaşlı yerli kadını ve dişetini yiyip bitiren kanseri düşünmekten alamıyordum kendimi. Sonra arkadaşımın Volkswagenine binip Irapuato'nun varoşlarında tipik bir lokantada yemek yemeye gittik. İki ortam arasındaki fark çarpıcıydı. Daha önce serbest meslek sahipleri, bürokratlar, tüccarlarla yan yanayken, şimdi çevremiz işçiler, işsizler, dilencilerle sarılmıştı. Bu arada arkadaşımın karamsarlığı gitgide artıyordu. Gece yarısı ressam Cavernas’a sövüp saymaya başladı. Birkaç yıl önce arkadaşım Cavernas’ın, şimdilerde salonunun en seçkin köşelerini süsleyen, iki gravürünü satın almıştı. Günlerden bir gün arkadaşım, bir başka dişçinin yanlış anımsamıyorsam (arkadaşımın deyimiyle) Meksika yedinci sanatının yıldızlarının gülümsemelerini iyileştiren bir dişçi, Zona Rosa'daki evinde verdiği bir partide, üretken ressama rastlıyor ve onunla konuşmaya çalışıyor. İlk başta Cavernas sohbet etmekle kalmıyor, arkadaşımın dediğine göre, özel hayatının mahrem yanlarını da paylaşıyor onunla. Gecenin bir anında Cavernas, nedense ressamdan çok dişçiye yanaşır görünen bir genç kızı paylaşmayı öneriyor. Arkadaşım genç kızla ilgilenmediğini söylüyor. İstediğinin üçlü bir aşk gecesi geçirmek değil, doğrudan, aracılardan geçmeden bir gravürünü daha satın almak olduğunu belirtiyor. Fiyatını, resim seçimini ressama bırakıyor, tek istediği bir ithaf yazısı koyup imzalaması, örneğin, “Pancho'ya çılgın bir gecenin anısına” gibi bir şey. O andan sonra Cavernas değişti, bana kötü kötü bakmaya başladı, diye anlattı arkadaşım. Bana, biz dişçilerin sanattan bir bok anlamadığımızı söyledi. İbne olup olmadığımı sordu, Yoksa geçici bir heves mi, dedi. Arkadaşım, doğal olarak Cavernas'ın kendisine hakaret ettiğini anlamakta bir hayli gecikiyor, ressama ona olan ilgisinin sadece bir sanatseverin kadri bilinmemiş uluslararası bir dehaya duyduğu hayranlık olduğunu söyleyerek tepkisini göstermek istediğinde bakmış Cavernas artık yanında değil. Ressamı bulması kolay olmamış. Onu ararken söyleyeceklerini aklımdan geçiriyormuş, sonra evin balkonunda gangster tipli iki adamla konuşurken bulmuş. Cavernas da onu görmüş, yanındakilere bir şeyler söylemiş. Dişçi arkadaşım gülümsemiş. Cavernas’ın yanındakiler de gülümsüyorlarmış. Büyük olasılıkla arkadaşım sandığından, hatırlamak istediğinden daha sarhoşmuş. Şöyle ki ressam gene hakaretler savurmuş, yanındakiler arkadaşımı biri koltuk altından öteki belinden tutup boşluğa sallandırmışlar. Arkadaşım bayılmış. Hayal meyal Cavernas'ın gene ibne diye bağırdığını, onu tutan adamların güldüğünü, havada asılı gibi görünen park etmiş arabaları, Sevilla sokağına benzeyen gökyüzünü anımsıyordu. Boş yere öleceğini, saçmalıklar yüzünden öleceğini bilmek, hayatının, kaybetmek üzere olduğun hayatının bir saçmalıklar zinciri olduğunu bilmek. Bunu bilmenin bile bir haysiyeti yoktu. Irapuato'nun fakir mahallelerinden birinde, içki izni olmayan o tipik lokantada tekila içerken böyle dedi dişçi arkadaşım. Sonra uzun uzun sanatın itibarını yitirdiği üzerine argümanlar sıraladı. Cavernas'ın gravürlerinin hâlâ salonunun duvarında asılı olduğunu, arkadaşımın onları satmak için hiçbir girişimde bulunmadığını biliyordum. Arkadaşımı Cavernas’la olan sorununun bireysel bir sorun olduğuna, sanat tarihiyle ilişkilendiremeyeceğine, bu hikâyeyi sadece bireylerin aleyhine kullanabileceğine ama bütün sanatçıları, hele hele sanatı kötülemek için kullanamayacağına inandırmak isteyince, arkadaşım küplere bindi. Sanat, dedi, tam anlamıyla sanat tarihi olmadan önce bireysel tarihtir. Sanat, bireysel tarihtir. Bireysel tarih olarak adlandırılabilecek tek tarihtir. Bireysel tarihtir ve aynı zamanda bireysel tarihin ölçüsüdür. Bireysel tarihin ölçüsü nedir, peki? dedim. Hemen, Sanat, diyeceğini düşündüm. Aynı zamanda aklımdan ikimizin de zilzurna sarhoş olduğu, eve dönme saatinin çoktan geldiği geçiyordu. Ama arkadaşım, Bireysel tarihin ölçüsü gizli tarihtir, dedi. Birkaç saniye parlayan gözlerle baktı bana. Dişetleri kanserli yerli kadının ölümünün arkadaşımı ilk anda sandığımdan çok daha fazla etkilediğini düşündüm. Şimdi sen gizli tarihin ne olduğunu soracaksın, dedi bu kez de arkadaşım. Peki, gizli tarih hiçbir zaman öğrenemeyeceğimiz tarihtir, günbegün yaşadığımız, yaşadığımızı düşündüğümüz, her şeyin kontrolümüz altında olduğunu düşündüğümüz, gözden kaçırdıklarımızın önemsiz olduğunu düşündüğümüz tarihtir. Ama bütün bunlar önemlidir, eşek kafalı, dedi. Ama biz atlamışızdır. Sanatın bu kaldırımdan, hayatın, hayatımızın karşı kaldırımdan geçtiğini sanırız, ve bunun bir yalan olduğunu fark etmeyiz. Bir kaldırımla öteki kaldırım arasında ne fark var? diye sordu bana. Bir yanıt vermiş olmalıyım, ama ne dediğimi anımsamıyorum; o anda arkadaşım bir tanıdığını gördü, el sıkıştılar, beni unuttu. Bulunduğumuz yerin gitgide kalabalıklaştığını anımsıyorum. Duvarların umumi tuvaletlerde olduğu gibi yeşil fayans kaplı olduğunu, barda daha önce kimse olmadığını ama sonraları yorgun görünüşlü ya da bir şeyler kutlayan insanlarla dolduğunu anımsıyorum. Bir körün salonun bir köşesinde şarkı söylediğini, ya da birinin körlükten bahseden bir şarkı söylediğini anımsıyorum. Daha önce görmediğim bir duman bulutu dolanıyordu başlarımızın üstünde. Arkadaşımın selâmlaştığı arkadaşı masamıza oturdu. On altı yaşında var yoktu. Hatta daha genç görünüyordu. Oldukça kısa boyluydu, güçlü kuvvetli olabilirdi ama biraz şişmanlamış, hatları belirsizleşmişti. Giysilerinden yoksulluk akıyordu, aynı zamanda tam yerine oturmayan bir şey vardı, sanki kılığı farklı açılardan, anlaşılmaz bir şeyler söylemek istiyormuş gibi. Ayağında çok dolaşmaktan yıpranmış, arkadaşlarımın, daha doğrusu arkadaşlarımın çocuklarının çoktan dolabın altına ya da çöpe atmış olacakları spor ayakkabıları vardı. Masamıza oturdu, arkadaşım ne istiyorsa ısmarlamasını söyledi. İlk o zaman gülümsedi. Gülümsemesinin güzel olduğunu söyleyemeyeceğim, tam tersine, güvensiz, kimseden iyi bir şey beklemeyen, hatta kötülük bekleyen birinin gülümsemesiydi. Delikanlı masamıza oturup o buz gibi gülümsemesini takınınca, iflah olmaz bir bekâr olan arkadaşımın, pekâlâ yıllarca önce Meksiko’ ya yerleşebilecekken doğduğu kenti, Irapuato'yu, terk etmemeyi seçen arkadaşımın eşcinsel olduğu, belki de öteden beri öyle olduğu ihtimali dank etti kafama, yıllarca saklı kalan bu gerçek tam da bu gece, yerli kadının ölümünü, dişeti kanserini konuştuğumuz gece su yüzüne çıkıyor, diye geçirdim aklımdan. Ama bu düşünceyi çabuk savdım kafamdan ve dikkatimi yeni gelene odakladım. Belki de o âna dek dikkatindi çekmemiş olan gözleri neden oldu korkularımı bir yana bırakıp (uzak bir ihtimal de olsa o anda arkadaşımın eşcinsel olması beni çok korkutuyordu) ergenlikle korkunç bir çocukluk arasında sıkışmış kalmış o insanı incelememe. Gözleri, nasıl anlatayım, güçlüydü. İlk anda bu sıfat geldi aklıma, aslında bu sıfat gözlerinin havada, bakışlarıyla karşılaşanda bıraktığı gerçek izlenimi, iki kaşın arasına sıkışmış bir tür acıyı tam anlatmıyordu, ama anlatmak istediğimi anlatacak başka bir sıfat bulamıyordum. Bedeni, daha önce de dediğim gibi, şimdilik yuvarlakımsı, yıllar geçtikçe daha da yuvarlaklaşacak gibi görünüyordu; buna karşın gözlerinde bir tür sivrilik vardı, özellikle hareket ettirince. Arkadaşım çocuğu saklamaya çalışmadığı bir sevinçle tanıttı. Adı Jose Ramirez idi. Elimi uzattım (neden bilmiyorum, oysa bu tür formalitelere pek düşkün değilimdir, en azından bir barda, akşam akşam), o da elini vermeden bir an ikirciklendi. Elini tutunca şaşkınlığım arttı. Sağ elinin, herhangi bir yeniyetmenin eli gibi yumuşak ve tedirgin olacağını bekliyordum herhalde, ama nasırlarla Öyle kaplıydı ki demir gibi sertti; pek büyük bir el değildi, şimdi düşününce, Irapuato varoşlarındaki o geceye yeniden dönünce, barın soluk ışığının sarmaladığı küçük bir el geliyor gözümün Önüne, bir fırtınadaki şimşek gibi bilinmeyen bir yerlerden beliriveren, ama sanki bir demirci atölyesinde dökülmüş gibi sert, çok sert bir el. Arkadaşım gülümsüyor. O gün ilk kez yüzünde mutluluk belirtisi görüyorum, sanki Jose Ramirez'in (yuvarlak bedeni, sivri bakışları ve sert elleriyle) maddi varlığı ağzı kanserli yerli kadının, ressam Cavernas'ın ısrarlı anısının tetiklediği sıkıntıyı defediyordu. Arkadaşım sanki düşündüğüm, ama basit terbiye kuralları gereği sormayacağım soruyu sezmişçesine Jose Ramirez'i işi gereği tanıdığını söyledi. Dişlerini tedavi ettiğim kastettiğini anlamam zaman aldı. Ücretsiz, dedi çocuk, elleri ve gözleri gibi, bedenine ters düşen bir sesle. Kooperatifteki çalışmam sırasında, dedi arkadaşım. Yedi dişini doldurdum, ince bir iş. Jose Ramirez başıyla onayladı, bakışlarını yere indirdi. Bu haliyle yemden neyse o oldu, on altı yaşında bir çocuk. Soma içkilerimizi tazeledik, Jose Ramirez bir tabak chilaquile (arkadaşım ne isterse yemesini, onun davetlisi olduğunu söylediyse de başka bir şey istemedi) yedi. Orada kaldığımız sürece ikisi aralarında konuştular, ben kenarda kaldım. Bazen sözcükler duyuyordum, sanattan söz ediyorlardı, yani arkadaşım Cavernas hikâyesine dönmüştü, arada gelişigüzel bir hastane yatağında ölen yerli kadının hikâyesine geçiyordu. Kadıncağız acılar içinde ölmüştü, ama hayır, belki uyutuyorlardı, belki birisi morfin veriyordu, Irapuato'da hastaneye terk edilmiş, zavallı, küçücük bir gövde, sonra hop, Cavernas'ın gülüşüne geçiyordu. Gravürleri hâlâ güzelce çerçevelenmiş, dişçinin salonunda asılı duruyordu, arkadaşımın sözlerinden anladığım kadarıyla Jose Ramirez bu salona konuk olmuş, yani özel resim sergisinin gözdeleri Cavernas'ın gravürlerini o da görmüş ve beğenmişti. Gecenin bir saatinde oradan çıktık. Arkadaşım hesabı ödedi, kapıya doğra yürüdü. Sandığım kadar sarhoş değildi, yer değiştirmemizi, arabayı benim kullanmama izin vermesini önermeme gerek kalmadı. Başka yerlere de gittiğimizi ama çok kalmadığımızı, sonra toprak bir yolun sonunda çok geniş, boş bir alana vardığımızı anımsıyorum, Jose Ramirez orada indi, el sıkışmadan veda etti. Çocuğun orada yaşamasına biraz şaşırdığımı söyledim, hiç ev yoktu, sadece karanlık ve biraz ilerde ay ışığının vurduğu bir tepe vardı. Çocuğa bir süre eşlik etmemizi önerdim. Arkadaşım (konuşurken bana bakmıyordu, elleri direksiyonda, yorgun ama sakindi) ona eşlik edemeyeceğimizi, endişe etmememi, çocuğun yolu iyi bildiğini söyledi. Motoru çalıştırdı, uzun farları yaktı; araba hareket etmeden gerçekdışı, siyah beyaz, cılız ağaçlar, çalılıklar, ancak el arabalarının geçebileceği dar bir patika, çöplükle idilik bir kartpostal arası tipik bir Meksika manzarası gördüm. Çocuktan eser yoktu. Sonra eve döndük. Beni uyku tutmadı. Konuk odasının duvarında Irapuatolu bir ressamın tablosu asılıydı. San renk tonlarının hâkim olduğu, uzaktan bir kent ve bir vadi görünen izlenimci bir manzara resmi. Sanırım tabloda fesat bir yan vardı. Yorgun, uykusuz yatakta dönüp durduğumu anımsıyorum, pencereden giren zayıf ışık kelimenin tam anlamıyla manzarayı yangın yerine çeviriyordu, dalgalandırıyordu. İyi bir resim değildi. Kafamı kurcalayan, beni uyutmayan, belirsiz, onarılmaz bir hüzün veren tablo değildi, ama memnuniyetle duvardan indirip yüzünü duvara döndürerek bir köşeye koyabilirdim. Hemen o gece Meksiko'ya dönebilirdim. Ertesi gün geç kalktım, akşam yemeğine dek arkadaşımı görmedim. Evde sadece her gün gelen temizlikçi kadın vardı. En iyisi çıkıp kentte biraz gezinmek diye düşündüm. Irapuato güzel bir kent değil, ama sokaklarının çekici olduğunu kimse yadsıyamaz, kent merkezinde huzurlu bir hava hissediliyor, bu kentin insanlarının kaygılan, meşgaleleri Meksiko'da yaşayan bizlere saçma, anlamsız gelebilir. Yapacak başka; bir işim olmadığı için bir kafeteryada kahvaltı ettikten sonra bir banka oturarak gazete okumaya , başladım. Önümden salma salına önemsiz şeylerden söz eden lise) öğrencileri, memurlar geçiyordu. O anda, yolculuğun başından beri ilk olarak Meksiko'daki duygusal sorunlarım çok, pek çok uzaklarda kalmış gibi geldi bana. Irapuato'nun bu meydanında kuşlar bile vardı. Daha sonra bir kitapçıya girdim (bulmak hiç kolay olmadı), Emilio Carranza'nın bir resim kitabını aldım. Emilio Carranza daha çok manzara resimleriyle tanınmış bir ressam. Hospital’de, Irapuato yakınlarında bir kasabada doğmuş. Arkadaşımın seveceğini düşündüm, ona armağan edecektim. Öğleden sonra ikide buluştuk. Muayenehanesine gittim. Yardımcısı nazik bir edayla beklememi, son anda birisinin geldiğini, işinin fazla uzamayacağını söyledi. Bekleme odasında oturdum, bir dergiye göz atmaya başladım. Başka kimse yoktu. Sadece arkadaşımın muayenehanesi değil, bütün bina tam bir sessizliğe gömülmüştü. Bir an için sekreter kızın yalan söylediğini, arkadaşımın orada olmadığını, kötü bir şey olduğunu, beni telaşlandırmamak için gitmeden önce yardımcısına böyle söylemesini salık vermiş olabileceğini düşündüm. Kalktım, odada birkaç adım attım ve haklı olarak kendimi salak gibi hissettim. Sekreter kız resepsiyonda yoktu. Birini aramak için elim telefona gitti, düpedüz içgüdüsel bir hareket, ama kimi arayacaktım, bu kentte kimseyi tanımıyordum ki? Irapuato’ya geldiğime bin pişman oldum, dumura uğramış duygusallığıma lanet okudum, kendi kendime Meksiko'ya döner dönmez akıllı, güzel bir kadın  bulup kısa bir flörtten sonra evlenmeye söz yerdim, ama özellikle pratik zekâlı, abartılı olmayan bir kadın olmalıydı. Sekreter kızılı yerine oturdum ve sakinleşmeye çalıştım. Bir süre daktilo makinesine, randevuların not edildiği deftere, tam bir düzen içinde yerleştirilmiş kalemler, ataşlar, silgilerin durduğu ahşap kutuya baktım. Akü başında kimse ataşları (kalemleri, silgileri tamam da) böyle sıraya koymazdı. Sonunda istemeden gözümde canlanan bir imge titreyen ellerimi daktilodan çekerek bir çırpıda kalkıp, kalbim çarparak arkadaşımı aramaya gitmeme neden oldu. Ancak terbiye kuralları ani sinir krizine baskın çıkıyor. Kapıları açıp arkadaşımı çağırarak muayenehaneye girerken bir yandan da onu bulunca, eğer bulursam elbette, ne diyeceğimi düşünüyordum. Bugün bile o anda bana ne olduğunu bilmiyorum. Büyük olasılıkla Meksiko'dan beri içimde taşıdığım rahatsızlığın, üzüntünün son dışa vuruşuydu. Sonra üzüntülerim Irapuato'da eriyip gitti. Arkadaşım, tabii ki içerdeydi, yanında bir hastası, otuz yaşlarında kibar bir hanım, bir de daha önce görmediğim kısa boylu yerli görünüşlü hemşire kız vardı. Hiçbiri beni görmekten şaşırmışa benzemiyordu. Hemen bitiriyorum, dedi arkadaşım. Daha sonra muayenehanesinde hissettiklerimi (yani, güvensizlik, korku, gittikçe artan iç sıkıntısı) anlatınca arkadaşım da kendini boş binalarda bulduğunda benzer duygulara kapıldığım söyledi. Bunları iyi niyetle söylediğini anladım, ve artık üzerinde durmamaya çalıştım. Ama arkadaşım bir konuşmaya başladı mı kimse durduramıyordu, yemekte, öğleden sonra üçten altıya dek süren yemekte konuya dönüp durdu: boş görünen binalar, yani insanın hiç ses duymadığı için boş olduklarını sandığı, ama aslında boş olmayan binalar. İnsan, duyulan, yani kulağı, gözleri boş olduğunu söylese de boş olmadığını biliyordu. Bu yüzden tedirginlik, korku sandığımız gibi boşluktan gelmiyordu, yani insanın kendini boş bir binada bulması değildi ona bu duyguyu veren, boş bir binaya hapsedildiğini sanma gibi bir fanteziden de kaynaklanmıyordu. İnsan içinden, ta içinden, binanın boş olmadığını biliyordu, o lanetlik boş görünen binalarda hep gözümüzden kaçan birilerinin olduğunu, ses etmeden orada durduklarını, yalnız olmadığımızı bilmemiz ürkütüyordu bizi. Böyle dedi dişçi arkadaşım. Her şey yalnız olduğumuza işaret ettiğinde bile yalnız değilmişiz aslında ona göre. Ne zaman tam anlamıyla yalnız olduğumuzu biliyor musun? dedi. Kalabalıkların arasındayken, dedim onu dinlediğimi, demek istediğini anladığımı göstermek için. Ama hayır, kalabalıklarda değil, bu kadarcığını akıl etmeliydim, ölümde, dedi. Meksika’da, Irapuato'da insanın tek yalnızlık ânı ölüm. O gece sarhoş olana dek içtik. Armağanımı verdim. Ressam Carranza'yı tanımadığını söyledi, yemeğe çıktık ve sarhoş olduk. Kent merkezindeki barlarda başladık, sonra bir gece önce deli kanlı Ramirez'e rastladığımız varoşlardaki yere gittik. Başıboş gezintilerimizin bir anında arkadaşımın Ramirez'i aradığını düşündüm. Kendisine de söyledim bunu. Doğru olmadığını söyledi. Benimle açık konuşabileceğim, söyleyeceği her şeyin aramızda kalacağını belirttim. Her zaman benimle açık konuştuğunu söyledi,. sonra bir süre gözlerimin içine bakarak, saklayacak hiçbir şeyi olmadığını belirtti. İnandım. Ama bende genç köylüyü aradığı izlenimi sürdü. O gece çok geç, sabaha karşı altı gibi yattık. Bir ara dişçi arkadaşım gençliğimizi, ikimizin de UNAM'da öğrenci olduğumuz, gözü kapalı Elizondo'nun eserlerine hayran olduğumuz günleri anımsadı. Ben Felsefe ve Edebiyat Fakültesi'nde, o Diş Hekimliği Fakültesi’nde öğrenciydik. Bizim fakültenin sinema kulübünde, bir film gösterisinden sonra Bolivyalı yönetmenle, sanırım Sanjiné olmalı, yapılan bir söyleşi sırasında tanışmıştık. Arkadaşım konuşma sırasında kalktı ve filmi beğenmediğini söyledi. İlk kalkıp söz alan o mu oldu, bilmiyorum, ama filmi beğenmediğini söyleyen ilk o oldu. Nedenini de açıkladı. Ben de beğenmemiştim, ama o günlerde ben beğenmediğimi asla itiraf edemezdim. Arkadaşlığımız kendiliğinden çabucak gelişti, o gece hayran olduğum Elizonda'ya onun da hayran olduğunu öğrendim. Bir sonraki yaz ikimiz, Narda o el verano'nun (Narda ya da Yaz, 1966) başkişilerine öykünerek Mazatlán yakınlarında küçük bir ev kiraladık, her ne kadar İtalyan sahilleri olmasa da biraz imgelemimizi kullanarak benzetebilirdik. Sonra büyüdük, gençlik maceralarımızı iğrenç bulmaya başladık. Üst orta sınıftan ailelerden gelen Meksikalı gençler ya taklit edilmesi olanaksız Klossowski'ye öykünen Salvador Elizondo'ya öykünmeye mahkûmdular, ya da yavaş yavaş ticarette, bürokraside yükseleceklerdi, yahut da az çok solcu, az çok hayırsever örgütlerde akıntıya kürek çekeceklerdi. Sonra arkadaşım Irapuato’ya döndü, ben Meksiko'da kaldım, ikimiz de bir şekilde yaşamlarımızın, estetiğin, etiğin, Meksika'nın ve kahrolası düşlerimizin yavaş yavaş batışına ayak uydurduk. Ama arkadaşlığımız sürdü. Önemli olan da buydu. Ve işte, kafalarımız iyice dumanlı gençliğimizi anıyorduk. Birden arkadaşım dişeti kanserinden ölen yerli kadını anımsadı, ardından sanat tarihi ile kişisel tarih üzerine tartışmamız geldi aklıma ve o iki kaldırımdan söz etmeye başladı (ben bu konuyu neredeyse hiç anımsamıyordum). En sonunda da lafı Jose Ramirez’e rastladığımız lokantaya getirdi. Zaten başından beri gelmek istediği konu buydu. Onun hakkında ne düşündüğümü sordu. Soruyu öyle bir sordu ki kimden söz ettiğini, kendinden mi, çocuktan mı söz ettiğini anlayamadım. İşin içinden kolayca sıyrılmak için hiçbir şey düşünmediğimi söyledim, ya da belki hiçbir anlama gelmeyecek bir hareket yaptım. Bunun üzerine, arkadaşım aklımdan hiç Jose Ramirez’le onun arasında bir şey olduğu geçti mi diye sordu, hani şu söylenmeden anlaşılan, Meksikalıların hep düşündükleri fesat şey; aman tanrım, abi nereden çıkarıyorsun, tabii ki hayır, niye kendine eziyet ediyorsun, filan dedim. Belki şimdi abartıyorum, belki belleğim yanıltıyor, ama belki de abartmıyorum, belki o gerçekten boş olmayan boş binada hissettiğim yarık o anda gerçekten açılmıştı; belki de arkadaşım ölen yerli kadını, o her seferinde daha küçülen cesedi anlatırken genç yerli yanımıza ilk geldiğinde aklıma gelen o yarık; kafamda her şey birbirine karışıyordu, herhalde sarhoşluktan olacak: gençliğimizin anıları, okuduklarımız, Elizondo'nun Narda o el verano'su, ulusal zafer, Mazatlán'daki hayali ve özenti yaz tatili, sevgilimin yalnızca kendi bildiği nedenlerle yeni bir başlangıç yapma karan, yıllar, Cavernas ve arkadaşımın özel resim sergisi, Irapuato'ya yaptığım yolculuk, Irapuato'nun sakin sokakları, arkadaşımın bu kente yerleşmesindeki saklı neden, burada çalışmak, doğduğu kente dönmek isteği, halbuki normal olan Jose'yi tanıman lazım, dedi. Tanıman sözcüğünün altını çizdi. Onu tanımalısın. Ve, Ben şey değilim, hani şunlardan. Biliyorsun işte. Ben hayır, öyle değilim. Sonra ölen yerli kadından, kooperatifteki işinden söz etti. Ve, Ben değilim, ben hayır, öyle değilim, değil mi? Değilsin, dedim. Sonra o bar senin bu bar benim dolaşmaya başladık, yolda giderken arkadaşım, Yarın, dedi. Anladım ki sarhoşluktan söylemiyor, ertesi gün hatırlayacak. Verilen söz tutulur, değil mi? Tutulur. Lafı değiştirmek için çocukluğumda geçen bir olayı anlatmaya başladım. Bir keresinde oturduğumuz apartmanın asansöründe kalmıştım. O zaman gerçekten yalnızdım, dedim. Arkadaşım bana yüzünde gülümsemeyle. Haydi | oradan budala sen de, Meksiko'da geçirdiğin onca yıl, okuduğun onca kitap, araştırmaların, öğrendiklerin ne işe yaradı, der gibiydi. Ama ben ısrar ettim. Yalnızdım. Uzun süre. Bazen (çok seyrek, ne yalan söyleyeyim) hâlâ asansörün içinde hissettiklerimi hissediyorum. Neden biliyor musun? Arkadaşım öğrenmek istemediğini gösteren bir hareket yaptı. Gene de söyledim: Çünkü çocuktum. Yanıtını anımsıyorum. Arkası bana dönük, park ettiği arabasını arıyordu. Saçmalama. Yarın gerçek nedir göreceksin, dedi. Ve ertesi sabah hiçbir şeyi unutmamıştı. Hatta benim unuttuğum şeyleri de hatırlıyordu. Jose Ramirez'den söz etme biçiminden hamisi olabileceği geliyordu akla. O gece kerhaneye ya da ava gidiyormuş gibi giyindik; arkadaşım fitilli kadife spor bir ceket giydi, ben de şehir dışına gidersek diye yanıma aldığım deri ceketimi giydim.  Turumuza kent merkezinde karanlık, tıraş losyonu kokan bir yerde birkaç viski içerek başladık. Sonra dosdoğru Jose Ramirez’ in dolaştığı mahallelere gittik. Harap birkaç kafeteryaya, tipik lokantaya (ikimiz de acıkmamıştık ama onlardan birinde bir şeyler yemeyi denedik). El Cielo adlı bir bara gittik. Hiçbirinde genç yerlinin izine rastlamadık. Tam geceyi, neredeyse iki çift laf etmeden geçen geceyi boşa harcadığımızı düşünürken onu gördük, daha doğrusu alacakaranlık bir kaldırımda görür gibi olduk. Tuhaf bir geceydi, o âna dek ikimizin de ağzını bıçak açmamıştı. Arkadaşım koma çaldı ve tehlikeli bir manevra yaparak döndü. Ramirez durmuş, köşede bizi bekliyordu. Camı indirdim ve selamladım. Başımın üzerinden arkadaşımın başı uzandı, çocuğa arabaya binmesini söyledi. Ses etmeden bindi çocuk. Gecenin ondan sonraki saatlerinden belleğimde kalanlar bir bayram havası niteliğinde, düşüncesizce neşeli. Sanki yanımızdaki gencin doğum gününü kutluyormuş gibi bir halimiz vardı. Sanki babasıymışız gibi bir halimiz vardı. Sanki pezevengiymiş gibi bir halimiz vardı. Gizemli bir Meksikalı yerlinin sırtını okşayan iki hüzünlü Meksikalı beyazı andırıyorduk. İçiyorduk, gülüyorduk; kimse yanımıza gelmeye, bizimle dalga geçmeye cesaret edemiyordu, çünkü birisi böyle bir adım atacak olsa eğer arkadaşım öldürmezse ben öldürürdüm bu cüretkârı. Jose Ramirez'in yaşam hikâyesini ya da işte hikâyenin bölümlerini dinliyorduk. Arkadaşımı çok heyecanlandıran bir hikâyeydi, ilk şaşkınlığım geçince ben de heyecanlandım. Ama gecenin ilerleyen saatlerinde, ya da Poe'nun bir şiirinde dediği gibi gecenin bilinmeyen saatlerinde, genç yerlinin sözcükleri havada uçuşmaya, belleğimizde şekillenmemeye başladı, bu yüzden söylediklerinden çok az şey anımsıyorum. Bir şiir atölyesine katıldığını biliyorum, biliyorum çünkü anlattı. Parasız bir şiir atölyesiymiş, yoksullara hizmet veren sağlık kooperatifi benzeri bir şey, daha doğrusu onun edebiyat versiyonu. Atölyede Ramirez hiç şiir, bir tek şiir bile yazmamış, dişçi arkadaşım buna katıla katıla güldü. Ben bir şey anlamadım, bunda komik bir yan görmüyordum. Sonra bana da açıkladılar, Ramirez öykü yazıyordu. Şiir değil, anlatı. O zaman neden bir anlatı atölyesine kaydolmadığım sordum. Dişçi arkadaşım yanıtladı: Çünkü anlatı atölyesi yoktu. Anladın mı şimdi neden? Bu boktan kasabada bedavaya sadece şiir öğretiyorlar. Anlıyor musun? Sonra Ramirez ailesinden söz etti, ya da belki dişçi anlattı Ramirez'in ailesini. Söyleyecek bir şey yok. Anlıyor musun? Hiçbir şey. Ve ben pek bir şey anlamadan, sohbetin dışında kalmamak için boş binalardan, kandırmacalardan söz etmeye başladım ama arkadaşım bir el hareketiyle susturdu beni. Söylenecek hiçbir şey yok. Köylüler. Açlıktan ölenler. Tek bir işaret yok. Anladın mı? Ve ben başımla onaylıyordum, bir terslik olmasın diye, ama hiçbir şey anlamıyordum. Sonra arkadaşım, yanımızdaki bu çocuk gibi yazan çok az kişi olduğunu söyledi. Gerçek bu, tanrı biliyor, çok az. Ve o andan soma Ramirez'i ve yazdıklarını göklere çıkararak öyle bir anlatmaya başladı ki ben dondum kaldım. Herkesten çok daha üstün, dedi. Meksikalı hikâyeciler bu şişko, boş bakan, köyde çalışmaktan elleri nasır tutmuş delikanlının yanında kundaktaki çocuk gibi kalırlar. Ne köyü? dedim ben. Çevremizdeki kırlar, dedi dişçi, daire çizer gibi bir el hareketiyle, sanki Irapuato çevresi vahşi topraklarla, Kızılderililerle çevrili bir kaleymiş gibi. Ve o zaman yan gözle korkarak delikanlıya baktım, gülümsüyordu. Sonra arkadaşım Ramirez’in bir hikâyesini anlatmaya başladı, bakması gereken birçok küçük kardeşi olan bir çocuğun hikâyesi. En azından ilk başında hikâyenin konusu buydu, ama soma hikâye un ufak oluyor, bambaşka hikâyelere dönüşüyordu: Şişeye kapatılmış bir pedagogun korkularından, bireysel özgürlükten filan söz ediyordu, soma başka kişiler giriyordu araya: iki alçak şarlatan, yirmi yaşında uyuşturucu bağımlısı bir kız, Sade'ın kitabını okuyan birinin ev olarak kullandığı terk edilmiş bir araba. Bütün bunlar aynı hikâyede, dedi arkadaşım. Bunun üzerine ben de kibarlık olsun diye ne güzel, ne ilginç diyecek yerde, tuttum bir fikir edinmek için hikâyenin tamamını okumak gerektiğini söyledim. Tam böyle dedim. Aslında tersim söyler kurtulurdum, ne güzel. Arkadaşım hemen ayaklandı, Ramirez'in evine gidip metinleri almamızı söyledi. Ramirez'in kıpırdamadan bir arkadaşıma bir bana baktığını anımsıyorum, sonra ayağa kalktı. Karşı çıkabilirdim. Gerekmediğini söyleyebilirdim. Ama artık o saatte iyice uyuşmuştum, hiçbir şey umurumda değildi. Gerçi bir yandan ta içimden hareketlerimizi izliyor, doğaüstü bir dikkatle üstlendiğimiz bu rollerin bizi hangi yöne ittiğini, bizi bekleyen gerçek tehlikeleri görüyordum. Bu gidişatın bizi incineceğimiz bir yere sürüklediğini, bedelim ödemeden, acı çekmeden kurtulamayacağımızı, pişman olacağımızı biliyordum. Ama hiçbir şey söylemedim. Bardan çıktık, arkadaşımın arabasına bindik, Irapuato'yu çevreleyen sokaklardan geçerek sadece polis arabalarının ve tek tük otobüslerin geçtiği sokaklara daldık. Arabayı coşkuyla süren arkadaşımın dediğine göre Ramirez her gece ya da sabaha karşı kentte işi bitince bu sokaklardan yaya olarak dönüyordu evine. Hiçbir yorum yapmamaya karar verdim ve kötü aydınlatılmış sokakları, arabamızın unutulmuş endüstri gelişim döneminden arta kalan terk edilmiş fabrika ve sanayi sitelerinin duvarlarına vuran gölgesini seyretmeye koyuldum. Sonra artık bir işlevi olmayan bu binalara eklenmiş gibi duran bir mahalleye geldik. Sokak daraldı. Aydınlatma yok oldu. Köpek havlamaları duydum. Tıpkı Sanchez'in Çocukları, di mi abi, dedi dişçi. Yanıt vermedim. Arkamdan Ramirez'in sesi geldi, sağa dönüp doğru gitmemizi söylüyordu. Arabanın farları ahşap parmaklıklar ve dikenli tellerle çevrilmiş iki zavallı ev bozmasını yaladı. Bir toprak yol, sonra bir toprak yol daha ve kırlık bir yere geldik, ama çöplük de olabilirdi. Oradan sonra tek sıra halinde yayan devam ettik, önde Ramirez, arkasında dişçi, en arkada ben. Çok uzakta bir yol seçiliyordu, bizden çaresizce uzağa kayan arabaların ışıklan görünüyordu, onların bu hareketleriyle bizim yazgımız arasında bir benzerlik (kesinlikle korkunç bir benzerlik) görür gibi oldum. Bir tepenin siluetini gördüm. Karanlıkta bodur ağaçlar arasında bir hareket sezdim, hemen fare olduklarını düşündüm, oysa pekâlâ kuş da olabilirlerdi. Sonra ay çıktı, tepenin eteklerinde yalnız eyler gördüm, ötesinde sürülmüş tarlalar yolun bir dönemecine dek uzanıyordu, ondan sonra yapay bir yükselti gibi orman başlıyordu. Birden delikanlının arkadaşıma bir şey söylediğini duydum ve durduk. Bir anda yerden biter gibi Ramirez'in evi çıkmıştı karşımıza. Duvarları san ya da beyaz boyalı, alçak çatılı, Irapuato'nun eteklerindeki bütün öteki hüzün veren evler gibi bir ev. Bir an üçümüz de hareketsiz kaldık, bana sorarsanız büyülenmiş gibi aya ya da delikanlının ufacık evine bakakalmıştık, ama belki de bahçede yığılı duran şeylerin ne olduğunu anlamaya çalışıyorduk, ben sadece ahşaptan sepete benzer bir şey ayırt edebildim. Sonra rutubet kokan basık tavanlı bir odaya girdik, Ramirez ışığı yaktı. Bir masa, duvara dayalı tarım aletleri, koltukta uyuyan bir çocuk gördüm. Dişçi bana baktı. Heyecandan gözleri parlıyordu. O anda yaptığımızın yakışık almadığını düşündüm, başka yapacak bir şey yokmuş gibi akşam eğlencesi olarak sefaleti seyretmek. Başkalarının ve kendimizin sefaletini, diye geçirdim aklımdan. Ramirez iki iskemle getirdi ve baltayla yarılmış gibi duran bir kapının arkasında kayboldu. Gittiği yerin yakın zamanda eklenmiş bir oda olduğunu anlamam uzun sürmedi. Oturduk ve bekledik. Yeniden göründüğünde elinde kalınlığı beş santimetreyi bulan bir tomar kâğıt vardı. Bütün dikkatini toplayıp yanımıza oturdu, kâğıtları uzattı. İstediğinizi okuyun, diye fısıldadı. Arkadaşıma baktım. Kâğıtların arasından bir hikâye almış, sayfalan sıraya koyuyordu. Arkadaşıma metinleri alıp eve götürmemizi, orada rahat rahat okumamızın daha iyi olacağını söyledim. Belki söylememişimdir. Ama şimdi düşününce sahne gözümün önünde başka türlü canlanmıyor: Ben en iyisi gidelim, okumayı daha uygun bir yerde yaparız diyorum, dişçi ölüme mahkûm biri gibi hain hain yüzüme bakıyor, rastgele bir öykü seçip oturup okumamı emrediyor. Ve öyle yaptım. Utanarak gözlerimi indirdim ve okumaya başladım. Öykü dört sayfaydı. Belki de bu yüzden seçmişimdir, kısa olduğu için, ama bitirdiğimde uzun bir roman okumuş gibi yorulmuştum. Ramirez'e baktım. Karşımızda oturmuş uyukluyordu. Arkadaşım bakışlarımı izledi, genç yazarın sabah çok erken kalktığını fısıldadı. Başımı evet anlamında salladım, bir öykü daha alıp okumayı sürdürdüm. Yeniden Ramirez’e baktığımda artık başım kollarıma dayamış uyuyordu. Ben de daha önce arada bir uyuklamıştım, ama o anda uykum kaçmış, iyice ayılmıştım. Arkadaşım bir başka öykü uzattı. Oku bunu, dedi. Verdiği öyküyü bir yere bıraktım. Elimdekini okumayı bitirdim, sonra dişçinin verdiğini okumaya başladım. O gece okuduğum öykülerin sonuncusunu bitirirken öteki kapı açıldı ve içeri bir adam girdi, bizim yaşlarımızda olmalıydı ama çok daha yaşlı gösteriyordu. Sessizce bahçeye çıkmadan önce bizi selamladı. Jose'nin babası, dedi arkadaşım. Dışardan teneke sesleri, hızlanan ayak sesleri, açık havada işeyen birinin çıkarttığı sesler duyuldu. Başka zaman olsa bu duyduklarım beni alarma geçirir, bütün dikkatimi o seslere verirdim, ama bu kez okumayı sürdürdüm. Kitaplar bitiyor ama insan okumayı hiç bırakmıyor, tıpkı ölümün kesin bir olgu olduğunu bile bile yaşamayı sürdürdüğü gibi. Ama sonunda, şöyle söyleyeyim, okumamın bitmiş olduğunu ilan ettim. Arkadaşım zaten bayağı bir süredir okumuyordu. Yorgun görünüyordu. Artık gidebiliriz, dedim. Kalkmadan önce ikimiz de huzur içinde uyuyan Ramirez'e baktık. Dışarı çıktığımızda gün ağarıyordu. Bahçede kimse yoktu, çevredeki tarlalar bomboş görünüyordu. Kendi kendime çocuğun babası nerede olabilir diye sordum. Arkadaşım arabasını gösterdi, buralarda arabanın tuhaf görünmemesi ne tuhaf diye dikkatimi çekti. Hiçbir şeyle kıyasla- namaz bir görüntü, dedi, artık fısıldamaktan vazgeçmişti. Sesi kulağıma garip geldi, sanki bütün gece avaz avaz bağırmış gibi kısılmıştı. Hadi gidip kahvaltı edelim, dedi. Başımı salladım. Başımızdan geçenleri konuşalım. Bu sapa yerlerden ayrılırken o geceki deneyimimiz hakkında konuşacak pek bir şey olmadığım anladım. İkimiz de kendimizi mutlu hissediyorduk, ama şaşırmadan -ve kendi kendimize itiraf etme gereğim duymadan- anladık ki yaşadıklarımızı düşünecek, üzerinde konuşacak durumda değildik. Eve gelince, yatmadan önce iki viski koydum, arkadaşım olduğu yerden duvarda asılı duran Cavernas'lara bakakalmıştı. Bardağını masaya koydum, ayaklarımı uzatarak koltuğa yayıldım. Hiçbir şey demedim. Dişçi önce kollarını önünde birleştirerek, sonra elini çenesine dayayarak, daha sonra da saçlarım karıştırarak gravürlerine bakmayı sürdürdü. Güldüm. O da güldü. Bir an tabloyu alıp özenle parça parça edecek, diye geçirdim aklımdan. Ama öyle yapmadı, yanıma oturup viskisini içti. Soma gidip yattık. Çok uyumadık. Ancak beş saat. Ben rüyamda genç Ramirez'in evini gördüm. Kıraç arazide, çöplüğün orta yerinde, Meksika bozkırlarında yükselişine tanık oldum, gerçek ev gibi her türlü güzellikten yoksun. Tam bu edebiyat gecesinde gördüğümüz gibi. Ve bir an için sanatın gizemim, gizli doğasını anladım sandım. Ama sonra aynı rüyada dişeti kanserinden ölen yaşlı yerli kadının  cesedi göründü ve her şeyi unuttum. Galiba ceset Ramirez’in evindeydi. Kalkınca rüyamı, daha doğrusu aklımda kalan kadarını dişçiye anlattım. Kötü görünüyorsun, dedi. Aslında kötü görünen kendi- siydi, ama bir şey söylememeyi daha uygun buldum. Yalnız kalma-, sının daha iyi olacağını düşündüm. Biraz kenti dolaşacağımı söyleyince yüzünde bir rahatlama gördüm. O gün öğleden soma sinemaya gittim, filmin yarısında uyuyakaldım. Rüyamda intihar ettiğimizi gördüm, ya da başkalarının intihar etmeye zorluyorduk. Eve döndüğümde arkadaşım beni bekliyordu. Yemeğe gittik, bir gece önce olanları konuşmaya çalıştık. Boşuna. Meksiko'daki arkadaşları andık, tanıdığımızı sandığımız ama aslında bize tamamen yabancı olan insanlar. Korktuğumuzun tersine, yemek iyi geçti.  Ertesi gün cumartesiydi, muayenehanesine giderken arkadaşıma eşlik ettim, birkaç saat kooperatiften gelen hastalara bakacaktı. Benim de topluma katkım bu işte, gönüllü olarak çalışıyorum, dedi arabaya binerken. Ben pazar günü Meksiko’ya dönmeyi düşünüyordum, içimden bir ses arkadaşımla mümkün olduğu kadar uzun saatler geçirmemi söylüyordu, bir daha kim bilir ne zaman görüşebilecektik. Uzunca bir süre (hesaplamak istemediğim kadar uzun), dişçi, bir öğrenci ve ben hasta bekledik ama gelen olmadı.

Çev. Peral Bayaz, Metis, 2010

[alternatifsonlar]

İLK CİNAYET -  Ömer Seyfettin

Ben hep acı içinde yaşayan bir adamım! Bu sıkıntı âdeta kendimi bildiğim anda başladı. Belki daha dört yaşında yoktum. Ondan sonra yaptığım değil, hattâ düşündüğüm kötülüklerin bile vicdanımda tutuşturduğu sonsuz cehennem sıkıntıları içinde hâlâ kıvranıyorum. Beni üzen şeylerin hiç birini unutmadım. Anılarım sanki yalnız hüzün için yapılmış.

Evet, acaba dört yaşımda var mıydım? Ondan önce hiç bir şey bilmiyorum. Bilinç, başımıza nasıl yakmayan bir yıldırım gibi düşer. Tolstoy, daha dokuz aylık bir çocukken kendisinin banyoya sokulduğunu hatırlıyor. İlk duygusu bir hoşlanma! Benimki müthiş bir sıkıntıyla başladı. Ben ilk kez kendimi Şirket vapurunda hatırlıyorum. Hâlâ gözümün önünde: Sanki dünyaya o anda doğmuşum, annemin kucağı… Annem, yanındaki çok sarı saçlı, genç bir hanımla gülüşerek konuşuyor, cıgara içiyorlar. Annem cıgarasını ince gümüş bir maşaya takmış. Ben bunu istiyorum.

– Al ama ağzına sürme! diyor.

Bana bu ince maşayı veriyor, cıgarasını denize atıyor. Galiba yaz. Çok aydınlık, çok güneşli bir hava… Annem, konuşurken mavi tüylü bir yelpazeyi yavaş yavaş sallıyor. Ben kucağından kayıyorum. Beni kollarımdan tutarak yanına oturtuyor. Gümüş maşacığın halkasına parmağımı takıyor, annem görmeden ucunu ağzıma sokuyor, dişlerimle ısırıyorum. Konuştuğu sarı saçlı hanımın çarşafı mavi… Ben beyazlar giymiştim. Başım açık. Saçlarım çok. Hem galiba dağılmış. Annem bunları düzeltirken başımı yukarıya kaldırıyorum. Güneşten kum kum parlayan tentenin kenarında el kadar bir gölge kımıldıyor.

– Bak, bak! diyorum.

Annem de başını kaldırıyor: – Kuş konmuş, diyor.

Bu kuşu isteyince, – Tutulmaz, diyor.

Ben yine istiyorum. Annem şemsiyesiyle bu gölgenin altına vuruyor. Ama gölgede kımıltı yok. Yine yanımdaki hanıma dönüyor:

– A, kaçmadı. – Neye acaba? – Yavru olacak mutlaka. – … – Anne, ben kuşu isterim! diye tutturuyorum.

O vakit annem yelpazesini bırakıp ayağa kalkıyor, beni koltuklarımın altından tutuyor ve küçük bir top gibi dışarıya kaldırırken diyor ki:

– Birdenbire tut ha!

Başım keten tenteye yaklaşınca, gözlerim kamaşıyor. Ellerimi uzatıyorum. Tutuveriyorum. Bu, beyaz bir kuş… Annem alıyor elimden, öpüyor, sarı saçlı hanım da öpüyor, ben de öpüyorum.

– Ah, zavallı daha yavru. – Martı yavrusu. – Uçamıyor olmalı. – Denize düşerse boğulur. – …

Öteki kadınlar da söze karışıyor, «Yaşamaz!» diyorlar. Annem beyaz kuşu «A zavallı, a zavallı!» diye uzun uzadıya okşadıktan sonra benim kucağıma veriyor.

– Eve götürelim, belki yaşar, diyor, ama sakın sıkma yavrum. – Sıkmam. – Böyle tut işte.

Gümüş maşacığına bir ince cıgara takıyor. Yanındaki hanımla yine dalıyor söze. Kuşcağızın tüyleri o kadar beyaz ki… Dokunuyorum… Kanatlarının kemikleri belli oluyor. Ayakları kırmızı. Kaçmak için hiç çırpınm yor, şaşırmış. Gözleri yusyuvarlak. Kırmızı gagasının kenarında sanki sarı bir şey yemiş de bulaşığı kalmış gibi sarı bir iz var. Boynunu uzatarak çevresine bakmağa çalışıyor. Ben o zaman gözlerimi anneme kaldırıyorum. Yanımdaki hanımla gülüşerek konuşuyorlar. Benimle ilgili değil. Sonra beyaz kuşun uzanan ince boynunu yavaşça elimle tutuyorum. Bütün gücümle sıkmağa başlıyorum. Kanatlarını açmak istiyor. Öteki elimle onları da tutuyorum. Mercan ayakları dizlerime batıyor. Sıkıyorum, sıkıyorum, sıkıyorum. Dişlerimi, kırılacak gibi sıkıyorum, gık diyemiyor. Sarı kenarlı gagacığı titreyerek açılıp kapanıyor. Pembe sivri dili dışarı çıkıyor. Yuvarlak gözleri önce büyüyor. Sonra küçülüyor, sonra sönüyor… Birdenbire, kasılmış ellerimi açıyorum. Beyaz kuşçağızın ölüsü «pat!» diye düşüyor yere.

Annem dönüyor, eğiliyor. Yerden bu henüz sıcak masum ölüyü alıyor. «A… Aaa… Ölmüş!..» dedikten sonra bana dik dik bakıyor:

– Ne yaptın? – … – Sıktın mı? – … – Söyle bakayım? – …

Karşılık veremiyor, avazım çıktığı kadar ağlamağa başlıyorum. Annemin elinden beyaz kuşun ölüsünü sarı saçlı hanım alıyor:

– Ah, ne günah! – … – Zavallıcık. – …

Başka kadınlar da söze karışıyor. Karşımızda oturan şişman, yaşlı bir kadın cinayetimi bildiriyor:

– Boğdu. Gördüm vallahi, ne hain çocuk… – … – Annem sapsarı kesilmiş, sesi titriyor:

«Ah insafsız!» diye bana yine acı acı bakıyor. Daha beter ağlıyorum. O kadar ağlıyorum ki… Beni artık susturamıyorlar. Ne vakit, nerede, nasıl sustuğumu bugün hatırlayamıyorum. Sanki sonsuza kadar ağlıyorum.

Kendimi bilir bilmez yaptığım bu cinayetin üzerinden işte otuz yıldan fazla bir zaman geçti. Şimdi Şirket vapurlarının güvertelerinde otururken ne zaman bir martı görsem, birdenbire, neşemi kaybederim. Bir çocuk haykırışıyle ağlamak isterim. Yüreğimin içinde derin bir sızı büyür, büyür. Göğsümü acıtır.

«Ah insafsız!» diye beni azarlayan anneciğimin hiç bitmeyen paylamasını duyar gibi olurum.

[alternatifsonlar]

Hikâyeden Vazgeçmeye ve Söylenmemişe Dair

Bugünlerde sıkça duyduğumuz, “Dili çok iyi,” değerlendirmesi tam olarak neyi kastediyor bilmiyorum. Yine pelesenk olmuş bir başka ifadeyle cevaplamak gerekirse “dilin imkânları”nı sonuna kadar kullanınca ortaya çıkan şey, “iyi bir dil,” galiba. 

Peki dilin imkânlarını kullanmadan edebiyat yapılabilir mi, söylemeden, dilin imkânsızlığı ile? Güneşi Kötü Evler’i okuduktan sonra, hemen hepsi alelade meseleler üzerine yalın yazılmış bu öykülerin bıraktığı “rahatsızlık” hissinin, mimetik kısıtlanma ya da Buzdağı Teorisi ile açıklanamayacak şekilde öyküdeki ifade alanının dışında kalan kısımdan yani söylenmemiş sözlerden kaynaklandığını düşündüm. “Rahatsızlık” kelimesini de özellikle seçtim, Avuntular’ın son öyküsünün adı bu. Öyküde, küs olduğu babasının cenazesi için memleketine dönen anlatıcı, babasını ölüme götüren ve irsi olduğu anlaşılan hastalığın belirtilerini kendinde görmeye başlar. Öykünün bittiği yer, hastalık ile sağlık arasındaki ince çizgi üstündedir. Anlatıcı, henüz hasta değildir rahatsızdır sadece. Hasta olacağını bildiği için tedirgindir; ama bir yandan kaçınılmaz sonun bilgisine sahip olduğu için kendini güvende hissediyor gibidir, hemen rahat bir uykuya yatar. Öykü öylece biter, sonrası kalır. 

Bilginin verdiği güveni “Düğme” adlı öyküdeki çocuğun, aklından geçirdiği bir şeyin, asla başına gelmeyeceği inancında da görürüz. Küçük Salih, devamlı ona zarar verecek şeyleri kuruntu ederek kaza beladan kurtulacağını sanır. Tılsım dediği bu takıntıyla, gelecekte başına gelecek musibetleri düşünüp durur, böylece güvende olacaktır. Dile dökülebilen şeylerin asla gerçekleşmeyeceğine dair inanç, kitaptaki öykülerin kuruluşuna dair bir şeyler söylese de bu öyküdeki çocuğun akıbeti anlatılmaz, öykünün dışında kalır. 

Kehaneti dile hapseden Salih’in karşısında hakikati dil hapsinden kurtarmak isteyen Rıdvan vardır. Bu istek,  “İlgisizlik Gösterisi” adlı öyküde Rıdvan’ın okul arkadaşlarına attığı nutukta yüzeye çıkar. “Bizi dile dökülmemiş insanlığımız kurtaracak,” diyen Rıdvan, aslında meselesiyle oracıkta çelişmiştir. Dilden kurtuluş yolunu retorikte arayan, kafası karışık bir gençken söylediği sözlerden pişman hâlde, küçük dükkânında çile doldurmaktadır artık. Onda ışık görüp edebî bir dostluk kurmaya çalışan gence belki de sırf bu sebeple yüz vermez. 

Söylemek, anlatmak isteğine bir başka karşı çıkış da “Su Terazisi”ndedir. Anlatıcı, vakit geçsin diye hasbihale gittiği inşaat bekçisinin kulübesinde hikâye sırası kendisine gelince çocukluğunda şahit olduğu bir olayın teferruatına girmekten vazgeçip sırasını savar. Belki de, bekçinin ifade kabiliyetini kıskanmış, asla onun gibi anlatamayacağı için hikâyesinden vazgeçmiştir. İhtiyar bekçinin hikâye merakını küçümsediğini en başından sezdirmiştir zaten. Ona göre bekçinin hikâye hevesi, anlattıklarını zedelemekte, inanılması güç masallar haline getirmektedir. 

Hikâye iştahına dair bir başka karşı çıkış da “Özel İlgi”dedir. Ürün katalog çekimleri için taşra şehirlerindeki fabrikalara giden bir fotoğrafçı, boş zamanlarında kendi albümü için hayattan manzaralar aramaktadır. Ancak manzarayı bulduğu gibi fotoğraflamaktansa içinde kendinden bir parça olsun ister. O akşam otel odasına döndüğünde kendinden bir şeyler kattığı ve katmadığı, iki iyi fotoğraf çekmiştir. Başından geçenleri paylaşmak için aradığı sevgilisi onu, olmadık hikâyeler uydurarak işlerini anlamlandırmaya çalışmakla suçlayınca kendini savunmaya girişmez. Öfkeyle telefonu kapatıp aslında yakalayabileceği ama peşinde koşmadığı hikâyeleri sayıp döker kendi kendine. 

İnşaat bekçisi ile fotoğrafçının hayatlarına ya da işlerine hikâyelerle anlam kattıkları düşünülebilir. Aradaki fark bekçinin, hayatını bilindik kurgularla hikâye etmesi; fotoğrafçının ise hazır hikâyelerden kaçarak sanatını hayattan bir parça ile canlandırma çabasıdır. 

Fotoğrafçının hikâyeden kaçınma tavrını bu iki kitapta toplanmış öykülerin tamamında görmek mümkün. Bu kaçış, en belirgin şekliyle gündeliğin gölgesinde kalan ciddi meseleler ve  bağlanmamış sonlarda ortaya çıkar. 

“Helva”da ölüm gerçeğinin önüne geçen gündeliği görürüz. Salih’in cenaze evinde oyun arayışı yası bastırır, ölümün ve geride kalanların hikâyesini işgal eder. “Amerika’nın Tuhaf Yemekleri”nde, şehrin ve bedenin organik sefaletini  kaldıramadığı için hastasını ölüme terk eden doktor, kaçışını öykünün sonundaki bilgisayar oyununda tamamlar. 

Anlatılması gerekli ama güç olan asıl hikâyeden kaçarak oyuna ve banalliğe sığınılan bir başka öykü de “Mülteciler”dir. Vaatkâr bir adı olan bu öyküde futbol izlemek için buluşan iki arkadaşın sohbetini devre arası karşılarına çıkan gece haberleri böler. Haberde, şişme botla denizi aşmaya çalışırken hayatlarını kaybeden mülteciler vardır ancak bu kadar, öykünün kalanında yokturlar. Bir görünüp bir kaybolan mülteciler, izleyenlerin dikkatinde bulabildikleri yer kadar öyküye yansıtılmış, öyküye adını vermelerine rağmen öyküdeki yerleri futbola sığınmış beyaz yakalılarca işgal edilmiştir. Mültecilerin hikâyesinden kaçılmış, onlara dair söz söylenmemiştir. 

Bu meselenin sağlamasını “Filleri Bilirsiniz Susuz Kaldıklarında” öyküsünde, uçarı öykülerin arasına bir de iltica öyküsü sıkıştırarak dosyasını dikkatlere sunma maksadındaki genç yazarın sahte duyarlılığını imalı bir düzeltme ile ortaya çıkaran editör yapar. Genç yazarın öyküsü, aç susuz hâlde memleketlerini terk eden mültecilerin sınır gerginliğini konu edinmektedir. Nispeten tumturaklı bir dil, kitabi bir eda, eski ustaların tarzıyla, seçilmiş bir konu... Anlatıcı, bahsi geçen öyküyü kitaba almamayı öneren editörüne karşı çıkmak üzere mail sayfasına kelimeleri yazıp yazıp siler. “Filleri bilirsiniz susuz kaldıklarında,” diyerek başlayacaktır cümlesine ama gururu kırılmıştır, öfkelidir; kafası karışır, sözün gerisini getiremez. Dile döküldüğü anda boşunalığı anlaşılan bir mücadeleye girişmiştir, vazgeçer. Bu yarım kalan cümlenin öyküye de adını verdiği göz önüne alındığında söylemekten vazgeçişin genele yayılan yapısal bir tercih olduğu düşünülebilir. 

Öykülerin tamamında kurgu, tam bir yere varacağı noktada vazgeçer; sanki anlattıkça, anlatmanın mümkün olmadığı anlaşılmıştır. Bu durum ilk kitabın, ilk öyküsünden itibaren belirgin. “Kavanoz”daki en canlı sahnede böcek ilaçlamacı, topallığını taklit eden oğlunu tokatlamak istediğini söyler ama olaylar bu itirafın vadettiği biçimde sonlanmaz. Sonuçsuzluk, “Küçük Bir Müdahale” ve “Bandaj” öykülerindeki babanın tokat biçiminde havaya kalkıp bir türlü yanağa konmayan eline benzer. Burası sözün bittiği ama aksiyonun da başlayamadığı noktadır. 

Sözün bitişi iki kitapta da yer alan Cemre ve Salih arasındaki gerginlik üzerinden de okunabilir. Çok konuşan ama hiç anlaşamayan bu çift, söz enflasyonunun içinde anlamı yitirmiştir. Gerçeklerden kaçmak için sürekli konuşmaktadırlar. Öykülerin arasındaki ilişkiler de buna yakındır; birbirlerine seslenir, birbirlerini hatırlarlar, alakaları vardır ama doğrudan bağlanmazlar, biri diğerini tamamlayarak anlamlı bir bütün, kronolojik bir yapı oluşturmaz. Bu açıdan bakıldığında tıpkı iç hikâyelerin, içinde anlatıldıkları öykünün kurgusuna karışmamaları gibi kitap da gerçek hayatın rastlantısallığını düzene sokmaya, anlamlandırmaya çalışmayan bir parça görünümündedir. 

İthaf, epigraf, doğrudan referansların bulunmaması, öz geçmiş kısmının bir cümleden ibaret olması da yapısal tercihler olarak okunabilir. Bu hâliyle her iki kitap da ne dış yapısındaki referanslarla hayata işaret koyan ne de hayattan işaretlerin yardımıyla okunmak isteyen bir formda görünüyor. 

Göndermeler, işaretler ve dilin imkânlarından vazgeçen Avuntular ile Güneşi Kötü Evler dilin imkânsızlığı bağlamında okunduğunda anlamını bulacaktır. Hayatının bir noktasında durup bu dünyada ne yapıyorum, nereye gidiyorum diye düşünmeye başlayan birine, sürüp giden hayat gailesi ne kadar anlamsız geliyorsa bu öyküler de aynı noktada durup anlattıklarının anlamsız, anlatmak istediklerinin ise imkânsız olduğunu fark ediyorlar. Yoksunluğu dille donatmak, yaraları kelimelerle süslemek yerine fakir bir dil, bitkin ve biteviye kelimelerle hikâyeden vazgeçiyorlar.

(Not: Kitap değerlendirmesi denedim. Bu kadar zor olacağını düşünmemiştim. Sonra başka bir zorlukla karşılaştım. Yayınlanması için bir yer bulamadım.  Burada dursun öyleyse.) 

[alternatifsonlar]

HORLA - Guy de Maupassant

8 MAYIS. Ne güzel bir gün! Sabahı, evimin önünde bütün bahçeye gölgesini yayan dev çınarın altındaki çimenler üzerinde yatarak geçirdim. Buraları ve eski bağlarla bağlı olduğum için buralarda yaşamayı severim. İnsanın, atalarının doğup öldüğü toprağa, orasının fikirlerine ve yemeklerine, yerel konuşmaya, köylülerin o garip şivelerine, toprağın kokusuna, köylere ve havaya bir bağlılığı vardır.

Küçüklüğümden beri içinde olduğum evimi severim. Pencerelerden, yolun öteki tarafında bahçemin yanı sıra akan ve Rouen ile Havre’e giden, üzeri sürekli teknelerle dolu büyük ve geniş Seine Nehrini görebilirim. O yana doğru solda mavi damları, sivri Gotik kuleleri altında büyük Rouen kenti vardır. Kuleler kimi ince kimi geniş olup sayısızdırlar ve sabahları mavi gökyüzünde çınlayan çanlaru, o tadı ve uzak demir çınlamalarını benim evime kadar gönderirler. Rüzgârın benim yönüme taşıdığı o madeni şarkı, rüzgârın sertliğine bağlı olarak kâh çoğalır kâh azalır. Ne kadar kusursuz bir sabah! Saat on bir sularında bir sinek kadar iri bir buharlı çatana, kalın duman sütununu koyuverirken hiç zorlanmadan arkasında uzun bir mavna dizisi olduğu halde kapımın önünden geçti. Kırmızı bayrağı rüzgârda dalgalanan iki İngiliz teknesinden sonra geçiş sırası, görkemli bir üç direkli Brezilya teknesine geldi. Gemi bembeyaz, tertemiz ve pırıl pırıldı. Bilmem neden, ona selam durdum. Belki de tekneyi görmek beni fazlasıyla keyiflendirdiği için.

12 MAYIS. Son birkaç gündür hafifçe ateşim yükseldi, kendimi pek iyi hissetmiyorum. Mutluluğumuzu cesaretsizliğe, kendimize güvenimizi çekingenliğe dönüştüren o esrarengiz etkiler nereden geliverirler? İnsan gözle görünmeyen havanın, esrarengiz varlıklarına katlanmak zorunda olduğumuz meçhul güçlerle dolu olduğunu bile söyleyebilir neredeyse. Çok keyifli, şarkılar söylemek isteyerek uyanırım. Neden? Su kıyısına giderim ve kısa bir mesafe yürüdükten sonra aniden sanki beni bir felaket bekliyormuş gibi bir duyguyla dönerim eve. Neden? Üzerimden geçen bir ürperti sinirlerimi dalgalandırmış ve keyfimi mi kaçırmıştır? Gözlerimin önünden geçerken düşüncelerimi böyle bulandıran şey bulutların biçimi, göğün rengi ya da çevredeki nesnelerin o değişken renkleri midir? Bunu kim bilebilir?  Bizi çevreleyen her şey, bakmadan bile gördüğümüz her şey, farkında olmadan dokunduğumuz her şey, hissetmeden dokunduğumuz her şey, duygularımız üzerinde hızlı, şaşırtıcı ve açıklanamaz bir etki yapar, onların aracılığıyla da fikirlerimizi ve yüreğimizi etkiler. Görünmeyenin bu esrarı ne kadar da derindir! Onu sefil duyularımızla anlayamayız; neyin çok küçük ya da çok büyük, çok uzak veya çok yakın olduğunu gözlerimizle fark edemeyiz. Havadaki titreşimleri melodiler biçiminde bize ileten kulaklarımıza da inanamayız. Onlar bu titreşimleri sese çevirme mucizesini ve bu metamorfozla müziğe hayat veren, doğanın sessiz hareketini müziğe çeviren perilerdir. Bir köpeğinkinden bile daha az keskin olan koku alma duygumuzla… Bir şarabın yaşını bile seçemeyen tat alma duyumuzla bu Görünmeyenin esrarını anlamamız mümkün değildir. Ah! Bizim için başka mucizeler yaratacak organlarımız olsaydı kim bilir çevremizde ne yeni şeyler keşfederdik!

16 MAYIS. Kesinlikle hastayım. Geçen ay o kadar iyiydim oysa! Ateşim var, daha doğrusu ateşli bir gevşeklik içindeyim ki bu, bedenimi olduğu kadar ruhumu da etkiliyor. Sürekli olarak yaklaşan bir tehlikeyi, gelmekte olan bir felaketi ya da ölümü hissediyor gibiyim. Bu herhalde henüz bilinmeyen ve insanın etiyle kanımda kök salıp gelişen bir hastalığın nöbeti olmalı.

17 MAYIS. Artık uyuyamadığım için gittiğim doktorumdan geliyorum. Nabzımın hızlı attığını, gözlerimin irileştiğini, sinirlerimin çok gergin olduğunu, ama bunların korkutucu belirtiler olmadığını söyledi. Banyo yapmalı ve potasyum bromür içmeliymişim.

25 MAYIS. Hiçbir değişiklik yok! Durumum gerçekten çok garip. Akşam yaklaştıkça anlaşılmaz bir huzursuzluğa kapılıyorum, sanki gece tehdit edici bir felaketi gözlerden gizliyormuş gibi. Alelacele yemek yiyorum ve okumaya çalışıyorum, ama okuduklarımdan hiçbir şey anlamıyorum, hatta harfleri bile güçlükle seçiyorum. Bunun üzerine kalkıp salonda yürüyorum, karşı konulmaz bir korku duygusu altında eziliyorum, hem uykudan hem de yatağımdan korkuyorum. Saat onda odama çıkıyorum. Odaya girer girmez kapıya çifte kilit vurup sürgüyü itiyorum. Korkuyorum… Ama neden? Şimdiye kadar hiçbir şeyden korkmuş değildim ki… Dolapları açıyor, yatağımın altına bakıyorum. Dinliyorum… Ama neyi? En basit bir huzursuzluk duygusu, kan dolaşımının azalması veya çoğalması, bir sinir ucunun iltihabı, canlı makinemizin o kusurlu hassas işleyişindeki en küçük bir değişiklik, nasıl da en neşeli insanı melankoliye itiyor, en cesur birini bir korkağa  dönüştürüveriyor? Sonra yatıyorum ve bir insanın celladını beklemesi gibi uykunun gelmesini bekliyorum. Onu korkuyla bekliyorum, kalbim daha hızlı çarpıyor, dizlerim titriyor, sonra aniden sanki boğulmak isteyen birinin durgun suya adaması gibi örtünün altmda titreyerek uyuyuveriyorum. Eskiden olduğu gibi uykunun yaklaştığını hissedemiyorum. Bu hain uyku bana çok yakın, beni gözetliyor, kafamdan yakalayıp gözlerimi kapatmak ve beni yok etmek için bekliyor. Uzun bir süre -belki de iki üç saat- uyuyorum, sonra bir rüya, hayır, bir karabasan beni ele geçiriveriyor. Yatakta olduğumu ve uyuduğumu hissediyorum… Bunu hissediyorum ve biliyorum… Aynı zamanda birinin bana yaklaştığını, beni gözetlediğini, bana dokunduğunu, yatağıma çıktığını, göğsüme oturduğunu, boynumu elleri arasına alıp sıktığını da hissediyorum… Beni boğmak için olanca gücüyle sıkıyor boynumu. Sonra birden ter içinde, titreyerek uyanıyorum; bir mum yakınca yalnız olduğumu görüyorum. Her gece gelen bu krizden sonra sonunda uyuyakalıyorum ve sabaha kadar sakin bir şekilde uyuyorum.

2 HAZİRAN. Durumum daha da kötüleşti. Neyim var benim? Bromür bir işe yaramıyor, banyonun da bir etkisi yok. Zaten yorgun olmama rağmen iyice yorulmak için Roumare Ormanı’nda yürüyüşe çıkıyorum. Önceleri ışığın, yaprak ve bitki kokulu havanın damarlarıma taze kan pompalayıp kalbime yeni bir enerji dolduracağını sanmıştım. Önce geniş avcı yoluna girdim, sonra La Bouille’ye doğru yöneldim. İçimden bir ürperti geçti birden, soğuk ürpertisi değil de, garip bir ıstırap ürpertisi. Ormanda yalnız olmamdan huzursuzluk duyarak adımlarımı sıklaştırdım. Bu derin sessizlikten mantıksızca, aptalca korkuyordum. Birden izleniyormuşum gibi, sanki yanı başımda bana dokunacak kadar yakın biri yürüyormuş gibi hissettim. Arkama döndüm ama yalnızdım. Arkamda iki yanı ağaçlıklı, geniş ve bomboş yoldan başka bir şey yoktu. Aynı yol önümde de uzaklarda gözden kaybolana kadar uzanıyordu. Gözlerimi kapattım. Neden? Sonra topaç gibi hızla bir topuğum üzerinde dönmeye başladım. Az daha düşecekken gözlerimi açtım. Ağaçlar çevremde dönüyor, yer sallanıyordu. Oturmak zorunda kaldım. Artık oraya nasıl geldiğimi hatırlamıyordum. Ne garip bir fikirdi bu! Hiç bilmiyordum. Sağa döndüm ve beni ormanın ortasına götüren yola girdim.

3 HAZİRAN. Korkunç bir gece geçirdim. Birkaç haftalığına bir yere gideceğim, yolculuk bana iyi gelir sanırım. 

2 TEMMUZ. Epey iyileşmiş olarak döndüm işte. Çok da güzel bir yolculuk oldu. Daha önce hiç görmediğim Mont Saint Michel’e gitmiştim. Ne manzara ama! Hele benim gibi günün sonunda Avranche’a varanlar için. Kent bir tepe üzerine kurulmuş. Beni kentin ucundaki büyük parka götürdüler. Şaşkınlıktan bir çığlık koptu ağzımdan. Önümde iki tepe arasında gayet geniş bir koy uzanıyordu ve bu sapsarı koyun ortasında, kumlar arasında garip bir tepe yükseliyordu. Güneş henüz batmıştı ve hâlâ alev alev olan gökyüzünün altında, o garip kayanın üstünde müthiş bir anıt vardı. Sabah şafak sökerken oraya girdim. Sular bir gece önceki gibi çekilmişti ve yaklaştıkça o görkemli manastır önümde yükseliyordu. Saatlerce süren bir yürüyüşten sonra büyük kilisenin hâkim olduğu küçük kasabanın kurulduğu kayalığa vardım. Dar ve dik yokuşu çıktıktan sonra yeryüzünde Tanrı adına yapılmış olan en görkemli gotik binaya girdim. Tepeye varınca bana eşlik eden keşişe, “Peder, burada çok mutlu olmalısınız,” dedim. O da “Burası çok rüzgârlıdır, bayım,” dedi. Böylece yükselen denizin kumları örtmesini seyrederken sohbete başladık. Keşiş ondan sonra bana oraya ait eski hikâyeler anlattı, ama hepsi de efsaneden başka bir şey değildi. Bunlardan biri beni epey etkilemişti. Tepe’ye ait olan köylüler geceleri kumlar üzerinde konuşan sesler duyduklarını iddia ediyorlardı. Hatta biri sert, biri yumuşak sesle meleyen iki keçi sesi bile duymuşlardı. Bir kısmı bunların deniz kuşlarının melemeyi andıran sesinden başka bir şey olmadığı fikrindeydi. Ancak gece sabaha karşı balıktan dönen balıkçılar da denizin iki yükselmesi arasında, küçük kasabanın çevresindeki kumlarda dolaşan yaşlı bir çoban gördüklerine yemin ediyorlardı. Çobanın başı tümüyle örtülüymüş ve arkasında erkek suratlı bir teke ile kadın suratlı bir keçi kendisini izliyor ve sürekli olarak yabancı bir dilde tartışıyorlarmış. Sonra birden susup olanca güçleriyle melemeye başlıyorlarmış. “Buna inanıyor musunuz?” diye sordum keşişe. “Bilemiyorum,” dedi. Ben de “Eğer bu dünyada bizden başkaları da varsa, nasıl oluyor da bunları bu kadar zamandır hiç bilmedik ya da nasıl oluyor da siz şimdiye kadar görmediniz,” dedim. “Nasıl oluyor da ben bugüne kadar görmedim?” Keşiş, “Biz var olanın yüz binde birini görüyor muyuz acaba?” diye yanıtladı sorumu. “Bakın, doğanın en büyük gücü olan rüzgâr; insanları devirir, binaları yıkar, ağaçları kökünden söker, denizleri dağ gibi kabartır, yamaçları yok eder, koca gemileri kayalara çarpar… Öldüren, ıslık çalan, iç çeken, gürleyen rüzgâr… onu hiç gördünüz mü? Görebilir misiniz? Ama yine de vardır.”  Bu basit mantık karşısında sessiz kaldım. Adam bir filozoftu ya da bir budala, hangisi olduğunu bilemediğimden dilimi tuttum. Söylediği şeyleri ben de zaman zaman düşünmemiş değildim.

3 TEMMUZ. Çok kötü bir gece geçirdim; burada bir hastalık söz konusu: Arabacım da benim çektiklerimi çekiyor. Dün eve döndüğümde yüzünün olağanüstü solukluğunu fark ederek, “Senin neyin var, Jean?” diye sordum. “Hiç uyuyamıyorum, gecelerim gündüzlerimi yiyor. Beyim, sizin gittiğinizden bu yana adeta bir büyü yapılmış gibiyim,” dedi. Ancak diğer uşakların hepsinin sağlıkları yerinde. Ben yeni bir nöbet gelecek diye çok korkuyorum.

4 TEMMUZ. Kesinlikle yine hastalandım; eski karabasanlar başladı. Dün gece birinin üzerime uzanıp dudaklarım arasından canımı çektiğini hissettim. Evet, tıpkı bir sülük gibi canımı boğazımdan emiyordu. Sonra doymuş olarak kalktı, ben de uyandım. Uyandığımda o kadar bitkin, o kadar zayıf ve ezilmiştim ki yerimden kıpırdayamadım. Bu birkaç gün daha böyle devam ederse buradan yine uzaklaşacağım.

5 TEMMUZ: Aklımı mı kaybettim? Dün gece öyle garip bir şey oldu ki düşündükçe çıldıracak gibi oluyorum. Artık her akşam yaptığım gibi kapımı kilitlemiştim. Sonra çok susamış olduğumdan yarım bardak su içtim ve bir rastlantıyla sürahinin cam tıpasına kadar dolu olduğuna dikkat ettim. Sonra yattım ve o korkunç uykularımdan birine daldım. İki saat kadar sonra dehşet içinde uyandım. Uykusunda öldürülen bir adam düşünün: Uyandığında bıçağın boğazına saplanmış olduğunu görüyor, sesi hırıltılı çıkmakta, baştan aşağı kana bulanmış, soluk alamıyor ve ölmek üzere… İşte benim durumum da buydu. Kendime geldiğimde yine susamıştım. Bir mum yakıp sürahinin durduğu masaya yürüdüm. Sürahiyi kaldırıp bardağıma boca ettim. Ama su akmadı. Sürahi boştu! Bomboş! Önce hiçbir şey anlayamadım, sonra öyle bir duyguya kapıldım ki oturmak, daha doğrusu bir iskemleye yığılmak zorunda kaldım. Sonra birden ayağa fırlayıp çevreme bakındım, korku ve şaşkınlıkla bir daha oturdum şeffaf sürahinin karşısına. Gözlerimi dikerek bakıp ne olduğunu anlamaya çalışırken ellerim titriyordu. Biri suyu içmişti. Ama kim? Herhalde ben. Sadece ben içmiş olabilirdim. O zaman ben bir uyurgezerdim. Bizi içimizde iki varlık olup olmadığı konusunda kuşkuya düşüren o esrarengiz çifte hayatı yaşamıştım farkında olmadan. Ruhumuzun bir uyuşukluk anında olduğu o anlarda başka bir varlığın  sözünü bizden çok dinleyen vücudumuzu tutsak alan o garip, görünmez ve bilinmez varlığın neler yaptığını bilemezdik. Çektiğim o korkunç ıstırabı kim anlayabilir ki? Aklı başında, uyanık, sağduyu sahibi bir insanın kendisi uyurken boşalan sürahiye dehşet içinde bakıp neler hissettiğini kim bilebilir? Bir daha yatağa gitmeye cesaret edemeyerek gün ışıyana kadar öylece kaldım orada.

6 TEMMUZ. Çıldırıyorum. Gece sürahimin içindeki su yine içilmiş. Ya da daha doğrusu, ben içmişim! Ama bunu yapan ben miyim? Ben miyim? Başka kim olabilir? Kim? Tanrım! Çıldırıyor muyum yoksa? Beni kurtaracak biri yok mu?

10 TEMMUZ. Çok şaşırtıcı şeyler yaşadım. Kesinlikle çıldırdım artık. Ama yine de… 6 Temmuz’da yatmadan önce masamın üzerine şarap, süt, su, ekmek ve çilek koydum. Biri -ben- bütün suyu içti, sütten birkaç yudum aldı, ama şaraba, ekmeğe ve çileklere dokunmadı. Temmuzun yedisinde aynı deneyi tekrarladım ve aynı sonuçları aldım. 8 Temmuz’da suyu ve sütü koymadım ve diğerlerinin hiçbirine el sürülmedi. Son olarak 9 Temmuz’da masanın üzerine sadece su ile süt koydum, ama şişeleri beyaz bir patiskayla sarıp tıpalarını bağladım. Sonra dudaklarımı, sakalımı ve ellerimi kurşunkalemle boyayıp yattım. Karşı koyulmaz bir uyku bastırdı ve ardından korkunç bir uyanış. Yerimden kıpırdamamıştım, çarşaflarda kalem izi yoktu. Masaya koştum. Şişelerin çevresindeki beze dokunulmamıştı. Ellerim titreyerek ipi çözdüm. Süt de su da tümüyle içilmişti. Ey ulu Tanrım!… Hemen Paris’e gitmeliyim.

12 TEMMUZ. Paris. Son birkaç gündür kendimi kaybetmiş olmalıyım! Eğer gerçekten uyurgezer değilsem ya da telkin adı verilen, o nedeni açıklanmayan etkilerden birinin etkisinde kalmadıysam, epey zayıflamış olan hayal gücümün oyuncağı olmuş olmalıyım. Her neyse, ruhsal durumum çılgınlığa yaklaşmışken Paris’te yirmi dört saat geçirmem dengemi bulmama yardımcı oldu. Dün bir iki iş yapıp ruhuma taze ve canlandırıcı hava veren bir iki ziyarette bulunduktan sonra akşam Theâtre- Française’e gittim. Alexandre Dumas’nın bir oyunu sergileniyordu ve onun güçlü hayal gücü tedavimi tamamladı. Fazla çalışan beyinler için yalnızlık tehlikelidir. Bizler çevremizde düşünen ve konuşan insanlar ararız. Uzun bir süre yalnız kaldığımızda boşlukları hayallerle doldururuz. Bulvarlardan dolaşarak otelime çok büyük bir keyifle döndüm. Kalabalık  arasında son bir haftaki korkularımı biraz da alaylı olarak düşündüm. Çatımın altında gözle görünmeyen bir varlığın yaşadığına inanmıştım. Beynimiz ne kadar da zayıf ve nasıl da açıklanamayan küçük bir olayla korkuya ve yanlışa sürükleniyor. ‘Nedenini bilmediğim için anlayamıyorum’ demek yerine korkunç esrarlar ve doğaüstü güçler hayal etmeye başlıyoruz.

14 TEMMUZ. Cumhuriyet Bayramı. Havai fişekler ve bayraklar karşısında bir çocuk kadar neşelenerek sokaklarda dolaştım. Yine de hükümet emriyle belirli bir günde neşelenmek çok saçma bir şey. Halk kimi zaman budalaca sabırlı, kimi zaman şiddetle tepkisi olan beyinsiz bir koyun sürüsünden başka bir şey değil. Ona, “Eğlen!” diyorsun, gidip eğleniyor. “Git komşunla savaş,” diyorsun, gidip savaşıyor. “İmparator’a oy ver,” diyorsun, İmparator’a oy veriyor. “Cumhuriyet’e oy ver,” diyorsun, gidip Cumhuriyet’e oy veriyor. Halkı yönetenler de aptal; insanlara itaat edecekleri yerde sadece aptalca, kısır ve yanlış olabilecek ilkelere itaat ediyorlar. Bunların böyle olmasının nedeni de değişmez ve kesin sayılan fikirler olması zaten. İnsanın hiçbir şeyden emin olamadığı bir dünyada, ışığın ve gürültünün bile bir hayal olduğu bu dünyada, fikirlerin başka türlü olması beklenemez ki.

16 TEMMUZ. Dün beni çok rahatsız eden bazı şeyler gördüm. Kocası Limoges’da 76. Chasseurs Alayı’nın albayı olan kuzenim Bayan Sable’de yemek yiyordum. Yemekteki iki genç kadından biri Parent adında bir doktorla evliydi. Dr. Parent sinir hastalıklarıyla ilgileniyormuş ve o sıralarda hipnotizmanın ve telkinin etkileri altında görülen olguları incelemekteymiş. Doktor bize İngiliz bilim insanlarının ve Nancy ekolünden olan doktorların elde ettikleri olağanüstü sonuçlardan söz etti. Anlattığı olaylar bana öylesine garip geldi ki inanmadığımı açık açık belirttim. Doktor şöyle konuştu: “Doğanın en önemli sırlarından birinin keşfin arifesindeyiz. Yani demek istediğim bu dünyanın en önemli sırlarından biri; çünkü yıldızlarda herhalde başka önemli şeyler de vardır. İnsan düşünmeye başlayalı beri, düşüncelerini ifade edip yazmaya başladığından beri, kendisini kaba ve kusursuz olmayan duyularınca aşılmaz olduğuna inandığı bir esrara yakın hissetmiştir ve zekâsıyla duyularının eksikliğini gidermeye çalışmıştır. Zekâsı basit bir aşamada kaldıkça, görünmeyen ruhlar olgusu sıradan, ama ürkütücü biçimler almışlardır. İşte doğaüstüne olan inanç, periler, cinler, hayaletler, hatta Tanrı efsanesi bile buradan doğar. Hangi dinden bize  ulaşmış olursa olsun, işçi-yaratıcı kavramlarımız herhalde insan zihninin korkular içindeki beyninin yarattığı en sıradan, en aptalca ve inanılmaz icatlardır. Voltaire’in şu sözü unutulamaz: Tanrı insanı kendi görüntüsüne göre yaratmıştır, ama insan da O’na aynı karşılığı vermiştir.’ “Ancak yüzyılı aşkın bir süredir insanlar yeni bir şeyin peşindedir. Mesmer ve diğerleri bizi hiç beklemediğimiz bir yola sokmuşlardır ve özellikle son iki üç yılda gerçekten şaşırtıcı sonuçlara varmış bulunuyoruz.” Böyle şeylere inanmayan kuzenim gülümsedi ve Dr. Parent ona, “Sizi uyutmamı ister miydiniz, hanımefendi?” diye sordu. “Elbette,” dedi kuzenim. Sonra rahat bir koltuğa oturdu, doktor onu uyutmak için sabit bir şekilde gözlerinin içine baktı. Ben içimde bir huzursuzluk hissetmeye başladım, kalbim hızla atıyordu, boğazım daralmış gibi soluk almakta güçlük çekiyordum. Bayan Sable’nin gözlerinin ağırlaştığını, ağzının kasıldığını, göğsünün inip kalktığını gördüm. On dakika sonra uyumuştu. Doktor bana, “Arkasına geçin,” dedi. Gidip arkasında bir iskemleye oturdum. Doktor kadının eline bir kartvizit sıkıştırdı. “Bu bir aynadır, içinde ne görüyorsunuz?” diye sordu. “Kuzenimi görüyorum,” dedi kadın. “Ne yapıyor?” “Bıyığını buruyor.” “Ya şimdi?” “Cebinden bir resim çıkarıyor.” “Kimin resmi?” “Kendi resmi.” Doğruydu bu, resim o akşam otelde verilmişti bana. “Resimde ne yapıyor?” “Elinde şapkasıyla ayakta duruyor.” O beyaz karton parçasında sanki aynaya bakıyormuş gibi her şeyi görüyordu. Diğer genç kadınlar korkarak, “Bu kadar yeter!” diye bağırdılar. Ama doktor Bayan Sable’ye otoriter bir sesle, “Yarın sabah saat sekizde kalkacaksınız, sonra oteline gidip kuzeninizi bulacaksınız ve kocanızın sizden istediği beş bin frangı ödünç vermesini isteyeceksiniz, o da yeniden yola çıkarken bu parayı sizden isteyecek,” dedi. Sonra da kadını uyandırdı. Otele dönünce bu garip seansı düşündüm. İçim kuşku doluydu; kuzenimi çocukluğumdan beri kardeşimmiş gibi iyi tanıdığımdan, onun mutlak iyi niyetinden kuşku duyuyor değildim, ama doktorun bir hile yapmış olmadığından da emin olamıyordum. Acaba elinde bir ayna gizliydi de kartı verdiğinde uyuyan kadına bunu mu göstermişti? Profesyonel göz boyayıcılar buna benzer şeyler yaparlardı. Bu sabah saat sekiz buçukta uşağım beni uyandırarak, “Bayan Sable sizinle hemen görüşmek istiyor, efendim,” dedi. Alelacele giyinip dışarı  çıktım. Kuzenim telaşla oturdu, gözlerini yerden kaldırmadan ve peçesini açmadan, “Sevgili kuzenim, senden bir şey isteyeceğim,” dedi. “Nedir istediğin?” diye sordum. “Söylemek istemiyorum, ama yine de söylemem gerek. Beş bin franga ihtiyacım var.” “Ne? Senin mi?” “Evet, daha doğrusu kocamın, o kendisine beş bin frank bulmamı istedi.” Şaşkınlıktan ne diyeceğimi bilemiyordum. Dr. Parent’le birleşip benimle alay edip etmediğini, bunun önceden prova edilmiş ve iyi sahnelenmiş bir oyun olup olmadığını düşündüm. Ama ona dikkatle bakınca bütün kuşkularım kayboldu. Bu yaptığı şeyin kendisine ıstırap verdiği kesindi, ağlamaklı olduğunu görebiliyordum. Onun çok zengin olduğunu bildiğimden, “Ne! Kocanın beş bin frangı yok mu yani? Bunu benden istemen için seni gönderdiğinden emin misin?” diye sordum. Kadın bir an duraksadı, belleğini yokluyormuş gibi durdu, sonra, “Evet… Evet, bundan eminim,” dedi. “Sana mektup mu yazdı?” diye sordum. Yine duraksayıp düşündü. İşkenceler içinde kıvrandığını tahmin edebiliyordum. Bilmiyordu. Sadece kocası için benden beş bin frank alması gerektiğini biliyordu. Bunun için bir yalan söyledi. “Evet, mektup yazdı,” dedi. “Ne zaman? Dün böyle bir şeyden söz etmemiştin.” “Mektubu bu sabah geldi.” “Bana gösterebilir misin?” “Hayır… Hayır… Çok özel şeyler var içinde… Mektubu yaktım.” “Demek kocan borç yapmış?” Yine duraksadı. “Bilmiyorum,” diye mırıldandı. Ben bunun üzerine, “Sevgili kuzenim, şu anda üstümde beş bin frangım yok,” dedim. Kadın sanki ıstırap çekiyormuş gibi bir çığlık attı. “Yalvarırım, ne olur bul…” dedi. Bana dua ediyormuş gibi ellerini kavuşturdu. Sesinin tonunun değiştiğini hissediyordum. Ağlamaya, kekelemeye başladı. Aldığı karşı konulmaz emrin tümüyle etkisi altındaydı. Acıdım. “Peki, vereceğim, söz,” dedim. “Çok teşekkür ederim. Ne kadar da iyisin.” “Dün gece evinde olanları hatırlıyor musun?” diye devam ettim. “Evet.”  “Dr. Parent’in seni uyuttuğunu hatırlıyor musun?” “Evet.” “İşte o sana bu sabah bana gelip beş bin frank ödünç istemeni söyledi, sen de onun telkinlerini yerine getiriyorsun.” Bir süre düşündü. “Ama parayı isteyen kocam…” dedi. Onu ikna etmek için bir saat uğraştım, ama başaramadım. Kuzenim gidince, ben de doktora gittim. Dışarı çıkmak üzereydi. Beni gülümseyerek dinledi. “Şimdi inandınız mı?” diye sordu. “Evet, inanmamak elimde değil,” dedim. “Haydi şimdi kuzeninize gidelim,” dedi. Kuzenim yorgunluktan bitkin bir halde bir şezlonga uzanmış, uyuklamak üzereydi. Doktor kadının nabzını saydı, bir elini gözlerine doğru kaldırdı. Kuzenim bu mıknatısiyet etkisiyle uyumaya başladı. “Kocanızın artık beş bin franga ihtiyacı kalmadı,” dedi doktor. “Kuzeninizden parayı istediğinizi unutun, size ondan söz edecek olursa ne dediğini anlamayacaksınız.” Sonra kadını uyandırdı. Ben cüzdanımı çıkardım. “İşte bu sabah istediğin para, sevgili kuzenim,” dedim. Ama o kadar şaşırmıştı ki ısrar edemedim. Olayı kendisine hatırlatmaya çalışınca da şiddetle inkâr ederek alay ettiğimi söyledi ve sonunda da çok kızdı. İşte, artık döndüm ve bu deneyim sinirlerimi bozduğu için yemek yiyemedim.

19 TEMMUZ. Bu olayı anlattığım pek çok kişi benimle alay etti. Ne düşüneceğimi bilemiyorum.

21 TEMMUZ. Bougival’de yemek yedim. Sonra geceyi bir yatçılar balosunda geçirdim. Her şey mekâna ve çevreye bağlı. Grenoilliere Adası’nda doğaüstüne inanmak, saçmalığın ta kendisi olur… Ama Saint Michel Tepesi’nde?… Ya da Hindistan’da? Çevremiz bize müthiş bir etki yapar. Haftaya eve döneceğim.

30 TEMMUZ. Dün evime döndüm. Her şey yolunda.

2 AĞUSTOS. Bir yenilik yok; hava çok güzel, günlerimi Seine’in akışını izleyerek geçiriyorum.

4 AĞUSTOS. Hizmetçiler arasında kavga çıktı. Geceleri dolaplardaki bardakların kırıldığını söylüyorlar. Uşak aşçıyı, aşçı terziyi, o da diğer ikisini suçluyor. Bunun suçlusu kim? Doğrusu bunu söyleyebilmek için çok  akıllı olmak gerek.

6 AĞUSTOS. Bu kere deli değilim. Gördüm… Gördüm… Gördüm!… Artık kuşkum kalmadı… Gördüm onu!… Saat ikide güneş altında güllerimin arasında yürüyordum. Üç çok esaslı gonca açmış olan bir Geant de Bataille’a baktığımda güllerden birinin dalının sanki bir el tarafından eğildiğini ve sonra da gülün koparıldığını gördüm! Çiçek bir elin ağıza uzanırken yapacağı daireyi çizerek havalandı, bir süre havada hareketsiz kaldı. Gözlerimden iki metre ilerisinde korkunç bir kızıl nokta. Onu almak için ileri atıldım. Ama hiçbir şey göremedim; gözden kaybolmuştu. O zaman mantıklı ve ciddi bir insanın böyle hayaller görmemesi gerektiği için kendime çok kızdım. Ama bu bir hayal miydi? Dönüp gül dalına baktım. Evet, diğer iki gül arasında henüz kırılmış olarak oradaydı. O zaman kafam karmakarışık olarak eve döndüm; günün ardından gecenin geldiğinden emin olduğum gibi, su ve sütle yaşayan, nesnelere dokunabilen, onları alıp yerlerini değiştirebilen bir varlığın yakınımda olduğuna, çatımın altında yaşadığına inanıyorum artık.

7 AĞUSTOS. Rahat uyudum. Sürahimden suyumu içti, ama uykumda beni rahatsız etmedi. Çıldırmış olup olmadığımı merak ediyorum. Az önce güneş altında nehir kıyısında dolaşırken akıl sağlığım konusunda kuşkular uyandı içimde. Şimdiye kadar olduğu gibi öyle belirsiz kuşkular değil de sağlam, kesin kuşkular. Delirmiş insanları görmüşümdür. Bir tek nokta dışında gayet zeki olan, gayet güçlü görüşe sahip insanlar tanımışımdır. Bunlar her konuda derin fikirler ileri sürerler ve birden zihinleri deliliklerinin sığlığına oturunca, o korkunç ve dalgalı sisler denizinde paramparça olurlar. Bilinçli olmasaydım, durumumu çok iyi bilmeseydim, gayet berrak bir şekilde analiz ederek anlamış olmasaydım, delirdiğime kesinlikle inanabilirdim. Bir kuruntu etkisinde olan mantıklı bir insan da olabilirdim. Beynimde bilinmeyen bir arıza, günümüz fizyologlarının bulup doğrulamaya çalıştıkları o hastalıklardan biri çıkmış olabilirdi. Bu şey zihnimde ve fikirlerimin sırasında ve mantığında bir boşluk yaratabilirdi. Bazı insanlar bir kaza sonucunda insan adlarını, fiilleri ya da sayıları veya tarihleri hatırlayamazlardı. Günümüzde düşüncelerin beynin çeşidi bölgelerinden kaynaklandığı artık anlaşılmıştı; benim de bazı kuruntuları kontrol etme bölgemin bir süre için uyuşmuş olması mümkün değil miydi? Nehir kıyısında yürürken hep bunları düşünüyordum. Güneş suyun üzerinde parlıyor, dünyayı zevk alınacak bir yer yapıyordu. Çeviklikleri  hoşuma giden kırlangıçların uçuşları, kıyıdaki hışırtıları, kulağımda müzik olan oüar, içimi bir yaşama aşkıyla doldurmaktaydı. Ancak giderek tarif edilemez bir huzursuzluk duygusu kapladı içimi. Sanki bilinmeyen bir güç beni uyuşukluğa itiyor, durduruyor, ileri gitmemi engelliyor, beni geri çağırıyordu. Evde sevdiğiniz birini hasta bırakmışsınız da içinizde bir duygu onun kötüleştiğini söylüyormuş gibi bir geri dönme isteği hissediyordum. Bu nedenle istemeyerek geri döndüm. Beni kötü bir haberin, bir mektup ya da telgrafın beklediğine emindim. Ama hiçbir şey yoktu. Ancak ben yeni bir hayal görmüş kadar şaşkın ve huzursuzdum.

8 AĞUSTOS. Dün akşam berbat bir gece geçirdim. Artık kendini göstermiyordu, ama yakınımda olduğunu, beni gözetlediğini, bana baktığını, içime nüfuz ettiğini, bana hâkim olduğunu hissediyorum. Sürekli ve görünmeyen varlığını doğaüstü olgularla göstermek yerine böyle gizlendiği zaman çok daha korkunç oluyor. Ancak, uyudum da.

9 AĞUSTOS. Herhangi bir şey olmadı, ama korkuyorum.

10 AĞUSTOS. Hiçbir şey; yarın ne olacak?

11AĞUSTOS. Yine hiçbir şey olmadı. Evde kalıp bu korkuyla ve kafamda bu düşüncelerle yaşamak istemiyorum. Gideceğim.

12 AĞUSTOS. Gecenin onu. Bütün gün buradan uzaklaşmaya çalıştım ama başaramadım. Bu basit ve kolay şeyi yapmak, arabama binip Rouen’e gitme özgürlüğümü kullanmak istiyorum ama yapamıyorum. Bunun nedeni ne acaba?

13 AĞUSTOS. Çeşitli hastalıkların saldırısına uğradığımızda tüm fiziki varlığımız parçalanmış gibi olur, enerjilerimiz tükenir, adalelerimiz gevşer, kemiklerimiz et kadar yumuşak, kanımız su kadar akışkan olur. Bu duygularımı ruhsal varlığımda çok garip ve çok rahatsız edici bir biçimde hissediyorum. Artık kuvvetim, cesaretim, hatta kendi irademi uygulama gücüm de kalmadı. Hiçbir şey isteyecek gücüm yok artık; bunu benim yerime başkası yapıyor ve ben sadece boyun eğiyorum.

14 AĞUSTOS. Kayboldum! Biri ruhuma sahip ve ona hâkim artık. Biri bana ne yapacağımı, hareketlerimi, düşüncelerimi emrediyor. Artık kendi başıma bir hiçim, yaptığım şeylerin dehşet içinde kalmış seyircisinden başka bir şey değilim. Dışarı çıkmak istiyorum; çıkamıyorum. O  istemiyor, ben de evde kalıyorum, onun beni oturttuğu koltuktan kalkmıyorum. Sadece ayağa kalkmak istiyorum, onu da yapamıyorum. Koltuğuma çivilendim ve koltuğum da yeryüzünde hiçbir gücün bizi kıpırdatamayacağı gibi yere çivilenmiş. Birden kalkıp bahçemden çilek toplayıp yemek istiyorum ve oraya gidiyorum. Çilekleri toplayıp yiyorum. Tanrım! Bir Tanrı var mı? Eğer varsan, kurtar beni! Koru beni! Bağışla beni! Acı bana! Kurtar beni! Nasıl da ıstırap çekiyorum! Nasıl bir işkence bu! Nasıl bir dehşet!

15 AĞUSTOS. Zavallı kuzenim benden beş bin frank ödünç almaya geldiğinde herhalde böyle bir kontrol altındaydı. İçine bir ruh gibi girmiş olan başka bir iradenin altındaydı. Dünyanın sonu mu geliyor yoksa? Ama bana hâkim olan bu görünmeyen yaratık kimdir? Bu bilinmeyen varlık, bu doğaüstü bir ırkın gezgin varlığı kim olabilir? Şu halde gözle görülmeyen varlıklar vardır! Nasıl oluyor da dünyanın başlangıcından beri ortaya çıkmadılar öyleyse? Benim evimde olup bitenlere uzaktan yakından benzeyen bir şey okumuş değilim. Evden bir ayrılabilsem, bir daha dönmemek üzere bir kaçabilsem! O zaman kurtulurdum. Ama kaçamıyorum işte.

16 AĞUSTOS. Bugün iki saatliğine kaçtım. Zindanının kapısını rastlantıyla açık bulan bir tutsak gibi; birden özgür olduğumu, onun çok uzaklarda olduğunu hissettim ve atların hemen koşulmasını emrederek Rouen’e gittim. Size itaat eden bir adama, “Rouen’e çek!” demek büyük bir zevkti. Arabayı kütüphane önünde durdurdum, içeri girip Dr. Hermann Herestauss’un eski ve modem dünyanın bilinmeyen sakinleri hakkındaki kitabını aldım. Arabaya binerken “Tren istasyonuna çek!” demeye niyetliydim ama onun yerine gelip geçenin dönüp bakmasını gerektirecek kadar yüksek sesle, “Eve!” diye bağırdım. Sonra ruhsal ıstırap içinde arabamın koltuğuna serildim. Beni bulmuş ve yine eline geçirmişti.

17 AĞUSTOS. Ne geceydi ama! Yine de sevinmem gerekir sanırım. Sabahın birine kadar okudum. Felsefe ve ilahların soylu doktoru Herestauss insanın çevresinde dolaşan ve rüyalarına giren bütün o görünmez varlıkları yazmıştı. Onların kökenlerini, mekânlarını, güçlerini anlatıyordu; ama hiçbiri benim arkamda olana benzemiyordu. İnsan belki de düşünmeye ilk başladığından beri yeni bir varlıktan, onun kendisinden güçlü olacağından, dünyada yerini alacağından korkar ve onun varlığını hissedince o efendinin doğasını önceden sezememe korkusu içinde, korkudan doğmuş bir  hayaletler ırkı yaratır. Sabahın birine kadar okuduktan sonra gidip açık pencere önünde oturup başımı ve düşüncelerimi sakin gece havasında serinletmek istedim. Hava çok hoş ve ılıktı. Eski zamanlarda olsa böyle bir havadan nasıl da zevk alırdım! Ay yoktu ama yıldızlar karanlık göğe ışıklarını salıyorlardı. O dünyalarda kimler yaşardı? Nasıl canlılar, nasıl hayvanlar vardı? O uzak dünyaların düşünürleri, neleri bizlerden daha çok bilirlerdi? Bizden daha fazla neler yapabilirlerdi? Bizim bilmediğimiz neleri görebilirlerdi? Onlardan biri bir gün uzayı aşarak fethetmek üzere dünyamıza gelmeyecek miydi? Bir damla su içinde dönen bu çamur parçasındaki bizler o kadar zayıf, o kadar savunmasız, o kadar cahil ve o kadar küçüktük ki… Serin gece havasında böyle düşünerek uyuyakaldım. Üç çeyrek kadar sonra birden gözlerim açıldı. İlk önce hiçbir şey göremedim, ama sonra sanki masamın üstünde duran bir kitabın sayfaları kendiliğinden açılmış gibi oldu. Pencereden içeri herhangi bir esinti girmiş değildi. Şaşırmıştım, beklemeye başladım. Dört dakika kadar sonra gözlerimin önünde bir sayfa sanki bir parmak tarafından kaldırılmış gibi çevriliverdi. Koltuğum boştu. Ama onun orada olduğunu ve kitabı okuduğunu biliyordum. Terbiyecisine saldıran çılgın bir vahşi hayvan gibi yerimden fırladım; onu boğmak, öldürmek istiyordum. Ama ona erişemeden, sanki biri benden kaçıyormuş gibi koltuk devrildi, masam sallandı, fenerim yere düşüp söndü ve pencerem sanki suçüstü yakalanan bir hırsız kendini geceye atıp arkasından çekmiş gibi kapandı. Kaçmıştı demek. Ve korkmuştu; benden korkmuştu! Ama yarın ya da daha sonra, onu elime geçirecek ve yere çarpıp ezecektim. Köpekler de zaman zaman sahiplerini ısırıp boğmazlar mıydı?

18 AĞUSTOS. Bütün gün düşündüm. Evet, ona boyun eğeceğim, onun istediklerini yapacağım, karşısında alçalacağım, korkak olacağım. O daha güçlü; ama bir an gelecek ki…

19 AĞUSTOS. Biliyorum… Artık hepsini biliyorum! Revue du Monde Scientifique’de şunları okudum: “Rio de Janeiro’dan garip bir haber gelmiştir. Ortaçağlarda Avrupa halkının yaşadığı bulaşıcı çılgınlıkla kıyaslanabilecek bir olay şu anda Sao Paulo Eyaleti’ni kasıp kavurmaktadır. Korkuya kapılan bölge sakinleri gözle görülmeyen, ama sezilebilen varlıkların tahakkümünden kaçtıklarını söyleyerek evlerini terk etmektedirler. Bir tür vampirler olan bu varlıkların uyurken kendi canları ile beslendiğini ve bunların başka bir besin  maddesine dokunmadan sadece su ve süt içtiklerini söylemişlerdir. “Profesör Don Pedro Henriques ile tıp otoriteleri Sao Paulo Eyaleti’ne bu şaşırtıcı deliliğin kökenlerini ve tezahürlerini yerinde görmek için gitmişlerdir. Kurul, İmparator’a bu çıldırmış halkı mantığına kavuşturmak için gerekli önlemleri önerecektir.” Ah! Geçen mayısın sekizinde penceremin önünden geçen üç direkli o Brezilya teknesini hatırladım şimdi. O kadar beyaz, parlak ve güzeldi ki! O varlık gemideydi ve oradan gelmişti. Beni görmüştü. Beyaza boyalı evimi görmüştü ve gemiden eve atlamıştı. Artık biliyorum, gerisini tahmin edebilirim. İnsanın egemenliği sona erdi ve o geldi artık. İlkel insanın korktuğu, papazların kovaladıkları, büyücülerin karanlık gecelerde çağırdıkları, ama kimsenin görmeyip ona cin, peri, ruh gibi adlar takıp biçimler uydurdukları şey geldi artık. İlkel korkunun kaba kavramlarından sonra daha açık görüşlü insanlar onu daha net olarak öngörebilmişlerdi. Mesmer onu kavramıştı ve on yıl önce hekimler, o daha göstermeden önce, onun gücünü keşfetmişlerdi. Tanrının bu yeni silahıyla oynamışlardı bile. Buna mıknatısiyet, hipnotizma, telkin gibi adlar vermişlerdi. Bu korkunç güçle yaramaz çocuklar gibi oynadıklarını ben bile görmüştüm. Geldi işte… Adının ne olduğunu söylüyordu?… Bana adını bağıra bağıra söylediğini tahmin ediyorum ama ben onu duyamıyorum… evet evet, bangır bangır bağırıyor … dinliyorum … ama işitemiyorum… Tekrarlıyor işte… Horla… Duydum, duydum… Horla… evet evet, o… Horla… geldi işte! Akbaba güvercini yedi; kurt kuzuyu yedi; aslan keskin boynuzlu sığırı yedi; insan aslanı okla, kılıçla, barutla öldürdü; ama Horla insana, bizim ata ve öküze yaptığımız şeyi yapacak; onu kölesi ve yiyeceği yapacak ve sadece iradesiyle. Yazıklar olsun bize! Ama yine de hayvan kimi zaman isyan eder ve kendine hükmeden insanı öldürür. Ben de bunu yapmak istiyorum… Bunu yapacağım… Ama onu görmeliyim, ona dokunmalıyım. Bilim insanları hayvanların bizimkilerden farksız gözlerinin bizim gözlerimizin gördüğü şeyleri görmediklerini söylerler. Ve benim gözlerim de bana böylesine baskı yapan şeyi göremiyor. Neden? Şimdi Saint-Michel Tepesi’ndeki keşişin sözlerini hatırlıyorum: “Var olanın yüz binde birini görebiliyor muyuz? Bakın, doğanın en büyük gücü olan rüzgâr: insanları devirir, binaları yıkar, ağaçları kökünden söker, denizleri dağ gibi kabartır, yamaçları yok eder, koca gemileri kayalara çarpar… Öldüren, ıslık çalan, iç çeken, gürleyen rüzgâr… onu hiç gördünüz mü? Görebilir misiniz? Ama yine de vardır.” Ve düşünmeye devam ettim; gözlerim öyle zayıf, öyle yetersiz ki cam  kadar şeffaf olan sert nesneleri bile göremiyorum. Üzerinde hiçbir şey olmayan bir cam kapı önüme çıksa, bir odaya giren ve sonra başım pencere camlarına vurarak parçalayan bir kuş gibi çarparım ona. İnsanı kandıran daha binlerce şey vardır. İçinden ışık geçen bilinmeyen bir nesneyi görmemesinde şaşıracak ne var ki? Yeni bir varlık mı? Neden olmasın? Böyle bir şey nasıl olsa bir gün gelecekti! Biz neden sonuncu olalım ki? Onu bizden önce yaratılan bütün diğerlerinden daha fazla görüyor değiliz ki! Bunun nedeni onun doğasının çok daha mükemmel olması. Bizim gövdemiz ise zayıf, kötü yapılmış, hep yorgun, hep kırılmak üzere olan organlarla doldurulmuş. Hem bitki hem hayvan gibi yaşayan, havayla, bitkilerle ve etle güçlükle beslenen, hastalıklara ve çürümeye açık bir gövde. Bu dünyada istiridyeden insana kadar sayıca o kadar azız ki. Neden bir tane daha çıkmasın? Neden görkemli çiçeklere sahip ve bir bölgeye kokusunu saçan başka ağaç türleri olmasın? Neden ateş, hava, toprak ve sudan başka element olmasın? Sadece dört element var, bütün varlıkların sadece dört anası var. Ne yazık! Neden kırk tane, dört yüz tane, dört bin tane olmasın? *** Neyim var benim? Bütün bunları bana düşündürten Horla işte! O benim içimde, benim ruhum oluyor; onu öldüreceğim!

20 AĞUSTOS. Onu öldüreceğim. Gördüm onu! Dün masamın başına oturup yazar gibi yaptım. Onun bana yaklaşacağını biliyordum. Belki de ona dokunabilecek, onu yakalayabilecektim. O zaman… Belki de çaresizliğin gücüne sahip olacaktım; onu boğmak, ezmek, ısırmak, paramparça etmek için ellerim, dizlerim, göğsüm, alnım ve dişlerim vardı. Bütün uyarılmış duyularımla onu bekliyordum. İki lambamı ve şöminenin üstündeki sekiz mumu yakmıştım; sanki onu ışıkla bulabilirmişim gibi… Yatağım karşım daydı; sağımda şömine, solumda onu içeri almak için önce bir süre açık bıraktığım kapalı kapı vardı. Arkamda her gün karşısında giyindiğim, tıraş olduğum ve önünden geçtikçe kendime şöyle bir baktığım aynalı dolabım vardı. Onu kandırmak için yazar gibi yapıyordum. Birden hemen arkamda omzum üzerinden yazdıklarımı okuduğunu fark ettim. Kulağıma sürtünüyordu. Ellerimi uzatarak aniden kalkıp geri göndüm. Hareketi o kadar birdenbire yapmıştım ki az daha düşecektim. İçerisi gün ortası kadar aydınlıktı, ama  aynada aksimi görmedim. Ayna bomboş ve ışık doluydu. Ama benim aksim yoktu. İlerlemeye cesaret edemeyerek baktım. Onun orada olduğunu hissettiğimden kıpırdayamıyordum. Aksimi kendisinde toplamış olan varlık yine elimden kaçacaktı. Nasıl da korkuyordum ama. Birden sanki bir su tabakası içindeymiş gibi aynanın derinliklerinde kendimi sisler arasında görmeye başladım. Bu bir ay tutulmasının sonu gibiydi. Beni örten her neyse belirli çizgileri yoktu, giderek berraklaşan bulanık bir şeffaflığa sahipti. Sonunda kendimi her gün bakıp da gördüğümden farksız olarak gördüm. Onu görmüştüm! Ve duyduğum dehşet beni şu anda bile ürpertiyor!

21 AĞUSTOS. Onu ele geçiremediğime göre nasıl öldürebilirdim? Zehirle mi? Ama suya zehri kattığımı görürdü. Sonra onun cismi olmayan gövdesinde bizim zehirlerimiz etkili olabilir miydi ki? Hayır hayır… Peki, öyleyse…

22 AĞUSTOS. Rouen’den bir demirci çağırtıp Paris’te bazı otellerin zemin katlarına hırsız korkusuyla koydukları gibi, odama demir kepenkler yapmasını istedim. Bana bir de demir kapı yapacak. Korkak olduğumu gösterdim ama umurumda bile değil!

10 EYLÜL. Rouen, Hotel Continental. Tamam, tamam, oldu işte… Ama öldü mü acaba? Gördüklerim kafamı allak bullak etti. Dün demir kepenkler ve kapı takıldıktan sonra içerisinin soğumasına aldırmadan gece yarısına kadar hepsini açık bıraktım. Birden onun içerde olduğunu hissettim ve çılgıncasına bir sevince kapıldım. Yerimden sessizce kalktım, bir şeyden kuşkulanmaması için bir süre odanın içinde yürüdüm, ayakkabılarımı çıkartıp terliklerimi giydim. Sonra demir kepenkleri kapattım. Ardından kapıyı kapatıp bir asma kilit taktım ve anahtarını da cebime koydum. Birden onun huzursuzca çevremde dolaştığını fark ettim. O da korkmuştu ve kendisini dışarı çıkarmamı emrediyordu. Az daha dediğini yapacaktım da. Ama kendimi toparladım, kapıya sırtımı dayayıp ancak geçebileceğim kadar araladım. Boyum uzun olduğu için kapının üst kısmına değiyordu. Ona geçecek delik bırakmadığıma emindim. Ben kaçmıştım, o odada kalmıştı. Ne büyük mutluluktu bu! Onu yakalamıştım. Sonra yatak odamın altında olan oturma odama koştum, iki gaz lambasını alıp gazı halıya, mobilyaların üstüne boşalttım. Sonra ateşe vererek dışarı çıktım ve kapıya çifte kilit vurdum. Gidip bahçedeki çalılığın arasına saklanmıştım. Evime bakıp  bekliyordum. Ne kadar da uzun sürmüştü ama! Yangının kendiliğinden söndüğünü ya da onun söndürmüş olduğunu düşünüyordum ki birden alt pencerelerden birinden alevler fırlayıp evi çatısına kadar sardı. Işık ağaçlara, dallara ve yapraklara düştü, onlar da korkuyla titrediler. Kuşlar uyandılar, bir köpek havlamaya başladı, günün ışıdığını sandım. Hemen hemen aynı anda diğer iki pencereden de alevler fışkırdı ve evimin alt katı artık korkunç bir kazana dönüşmüş oldu. Ancak o sırada gece korkunç, tüyler ürpertici bir kadın çığlığıyla yırtıldı ve iki çaü penceresi açıldı. Hizmetçileri unutmuştum! Onları dehşet içindeki yüzlerini, çılgıncasına sallanan kollarını gördüm. O zaman ben de dehşete kapılarak köye doğru koşmaya başladım. Bir yandan da “Yangın! Yangın! İmdat! Yardım edin!” diye bağırıyordum. Alevleri görüp de eve doğru koşan insanlarla karşılaşınca geri döndük. Bu sırada ev bir cenaze ateşinden başka bir şey değildi. İnsanların ve onun da yandığı, bütün bölgeyi aydınlatan bir cenaze ateşi. Yeni Varlık, yeni Efendi, Horla yanıyordu! Birden çatı çöktü ve alevler göğe doğru yükseldi. Pencerelerden içerideki ateşi görüyordum. Onun da orada ölmüş olduğunu düşündüm. Ölmüş mü? Belki. Ya cesedi? Ama onun bizimkine benzemeyen gövdesi bizim yöntemlerimizle öldürülebilir miydi? Ya ölmemişse? Belki de o Görünmez ve Korkunç Varlık üzerinde sadece zamanın gücü vardı. Eğer kötülüklerden, sakatlıklardan ve zamansız yok oluştan korkacaksa, bu ancak bir ruha ait olabilen şeffaf, görünmeyen bedene ne gerek vardı? Zamansız yok oluş mu? Bütün insan korkusu bundan doğar işte! İnsandan sonra, Horla. Her gün, her saat, her an, herhangi bir kaza ile ölenden sonra, sadece belirli bir gün ve saatte, varlığının sınırlarına vardığı için ölecek olan gelirdi. Hayır hayır… Hiç kuşkusuz, ölmemişti o… O zaman… O zaman da sanırım benim kendimi öldürmem gerekecek…

Çev. Mehmet Harmancı, Epsilon, 2016

[alternatifsonlar]

HAVUÇLU PİLAV MESELESİ - Tarık Buğra

Yağmur yağıyordu, pis pis yağıyordu. Bu havada ancak yapabilecek bir şey bulanların, bulduklarını yapabilenlerin canı sıkılmazdı. Bense gazetenin bilmecesini de çözmüş bulunuyordum. Bu kara gün pazar, başka türlü geçerdi.

Karımı düşünmek istedim. Henüz kendi, güzeldi, şimdi akşam yemeğini hazırlamaya çalışıyor ve henüz mutfak işlerinden hoşlanıyordu. Epey çalışmama rağmen onu duygularımda canlandıramadım. Bu fena bir haldi… Ne yapmalı?

Radyo’ya gittim uzun dalga bomboştu. Orta dalgada öyle… Uzun uzun esnedim. Kısa dalganın parazitleri arasında bir mucize çıktı: Bu enfes bir kemandı ve karımla, daha iki sevgiliyken dinlediğimiz bir…

Her şey canlanıverdi. İçimde kâinatı güzelleştiren, hayata mana veren o büyülü o heyecan belirmeye başlamıştı. Seslendim

– Hürrem

Körpecik sesini işittim.

– Efendim!

Gelsene biraz, dedim.

– Ne var? diye sordu.

Ne var diye niçin soruyordu sanki? Ben onu güzel ve tatlı şeyleri paylaşmaktan başka ne için çağırırdım?

– Gel hele, dedim.

— Ama yemek yemek yetişmeyecek sonra.

Varsın yetişmesin, diyecektim fakat lüzum kalmadı. Keman susmuş bed bir ses hiç sevmediğim bir dilde konuşmaya başlamıştı. Bana içim yeniden boşalıverecekmiş gibi geldi. Mutfağa geçtim keman sesinin getirdiği iştiyak ile ılık hatırayı kaybetmek istemiyordum.

O bir şeyler yapıyordu: başını bile çevirmeden, rastgele bir gülüşle:

- Ne var? diye sordu.

– Hiç! Dedim. Hâlbuki aynı an içinde, saçlarını avuçlayıp yüzünü bu kadar geri çevirmek ve “Sen niçin o günkü gibi değilsin?” diye bağırmak istiyordum.

Masanın üstü karmakarışıktı: Bir tepside pirinç vardı; onu sabahleyin karşı karşıya ikimiz ayıklamıştık. Sabah hava güzeldi, gezmeyi tasarlamıştık. Ötede soyulmuş havuçlar duruyordu… Ve o bana bakmıyordu bile…

Umursamadan:

- Ne düşünüyorsun? dedi.

Dişlerimi sıktım, birdenbire başını çevirerek!

- Ne yapıyorsun orada? diye bağırdı.

Ekmek bıçağını almış, havuçlara hücum etmiştim. Ben bunun farkında değildim fakat istifimi bozmadan:

-Hiç! dedim. Pilav için hazırlıyorum.

Bu esnada demin havuçlar benden mühim diye düşünüyordum.

– Delirdin mi sen, Allah aşkına.

İşime daha dikkatle devam ettim. Biraz hırçınlaştı:

- Sonra bir işe yaramayacak havuçlar.

Oralı olmadım. Sesini biraz daha yükseltti.

— Bırak artık, aklanmaksa bu kadar kâfi… Hayretle ona baktım. Sesim gayet sakindi.

— Sen bunu eğlence mi zannediyorsun?

Oda tıpkı benim gibi sakinleşiverdi.

—Demek havuçlu pilav da oluyor?..

İzah ettim:

— İnsanlar umumiyetle böyledir yavrum. Bilmedikleri şeyleri asla olmazmış farz ederler. İlim zihniyeti işte bununla mücadele eder Tavada yağ cızırdıyor, o beni ses çıkarmadan dinliyordu. Havuçların en güzelini seçerek devam ettim.

— Sen şimdiye kadar havuçlu pilav görmediğin için şimdi bunu olmaz zannediyorsun.

— Peki, sen gördün mü? Diye sordu.

— Hayır! Dedim, fakat neden olmasın?

— Olsa ne çıkar? Sen bildiğimiz pilavı beğenmiyor musun?

— Anlayışsızlığa acıyormuş gibi güldüm.

— Beğeniyorum hem de çok beğeniyorum. Hatta daha da çok beğenebilirim. Fakat bu ondan da daha çok beğenilecek pilavı arayışıma mani olabilir mi? Ben iktifa etmemenin fazilet olduğuna inanıyorum. İnsanlığı bu hale getiren bu fazilettir. İlmin anası bu fazilettir. Benim istediğim, bu faziletin mutfağımıza da girmesidir.

– Bu mutfak sadece benimdir, yani demek istiyorum ki sen şimdi burada fazlasın.

Açık ela rengi iri gözleri çakmak çakmaktı. Güzel kaşlarının arasında incecik bir çizgi belirmişti. Kasılı dudakları hafifçe titriyordu. Sesine korkunç bir tatlılık vererek ilave etti:

- Haydi sen odana git, kitap oku, esne veya uzan!

– Pilavı hazırlamadan nasıl giderim canım? dedim.

Ve mani olmasına fırsat vermeyecek kadar süratle, fakat sükûnetimi bozmadan pirinci maltızın üstündeki suya salıverdim. Arkasından havuçları boca ettim. Atıldı, fakat geç kalmıştı. Yanakları pençe pençe kızarmıştı. Bu haliyle ilk randevumuzdaki kadar güzeldi. Ve bu hiddetini mağlup edebilmek bana ilk aşkı kadar tatlı gelecekti. Birden bire kucakladım; öptürmedi. Üstelik iki tanede tokat attı.

— Sana ne oluyor böyle kuzum? dedi.

Fakat dinleyen kim?

– Çık buradan. Git diyorum sana! dedi.

– Şaşılacak şey! dedim. Buradan çıkarım da nereye gideyim o bana evin dünya kadar geniş, uçsuz bucaksız olduğunu anlatmak istiyor; bense, belki de doğruluğunu sezdiğim için, o da mutfaktan başka bir yer olabileceğini kabul etmek istemiyordu.

Demek beni evden kovuyorsun? dedim. Bunu da nereden çıkardın?

Fakat izaha lüzum gördüm:

- Mademki öyle istiyorsun, peki. Beni bu kadar anlayışsız mı zannediyorsun? Zaten bu sabahtan belliydi. Sinemaya gidelim dedim, yağmuru bahane ettin. Tavla oynayalım dedim. Okuyacağım dedin. Mademki istiyordun niçin şimdiye kadar durdun. Seni tutan kim, hadi ne duruyorsun vakit kaybetme.

Ona gözlerimi kısarak bakarken bıçağı kuvvetle masaya sapladım ve dışarı çıktım. Arkamdan tekrar:

- Git! diye bağırdı. Bir an durakladım. Niye gidecekmişim sanki… Ona bir galibiyet vesilesi olsun diye mi? Nasıl olsa geri döneceğimden emin, göğsünü gere gere ‘git!’ diye meydan okuyor.

Fakat olmadı! Sandalyeleri devire devire gittim. Bu sırada ‘dönüşten dönüşe fark var’ diye mırıldanıyordum.

Sokak kapısına vardığım zaman mutfağın eşiğine çıkarak:

- Pilavı berbat ettin şimdi de gidiyorsun, dedi.

                                                           *

Caddeye çıktığım zaman içimde şu zıkkımı adam gibi içmeyi hala öğrenemedim diyerek bir arkadaşa hasret vardı.

Pilavı berbat etmişim. Sesi kulağımda yeniden belirdi. Fakat bunu söylerken bir tuhaftı.

Ben arkadaş falan istemiyorum bir kurt gibi yalnız olmalıydım; yalnız ve yepyeni bir yaylada.

Yağmur ne güzel çiseliyordu. Fakat insanlar bana yabancı bana aldırış etmeyen insanlar. Hâlbuki ben, meselâ şu kadını sevebilirim, şu adamla pekâlâ dost olabilirim, ama onlar geçip gidiyorlardı. Rastgele bir meyhaneye girdim. Büfenin ortasındaki taburelerden birine oturdum. Bir hamlede bütün şişeleri boşaltmak istiyordum. Bir kadeh, bir kadeh daha, bir kadeh daha…

Yanımdakiler mesut insanlardı. Hele biri ki beni saadetten kolayca tiksindirebilirdi, çocuklarından, karısından binlerce liradan bahsediyor. Hâlâ isimleri sayıyordu. Büfeci ona votkasıyla birlikte bir parça da limon getirdi. Adam limonu kadehe sıkmak için bir hayli uğraştı. Su yerine çekirdek sıkıyor ve beni eğlendiriyordu. Alay etmek için mükemmel bir fırsattı.

—Halinden anlamam ama beyefendi, dedim. Şu elinizdekinin ilk görüşte limon olduğunu söyleyebilirim.

Adam bana tuhaf tuhaf bakarak;

—Limoncu musun? Dedi.

O budala, bu sözdeki nükteyi asla kastetmemişti bana eminim. Fakat gene de çileden çıktım.

– Evet, dedim. Ben limon üzerine ihtisas yaptım. İtalya’da, Tirino’da, mektebin bahçesinde seksen yedi çeşit limon vardı!

Adamın gözleri hayretle açılmıştı:

—Seksen yedi çeşit mi?

— Pardon dedim, acele ile yanlış söyledim, sadece yetmiş sekiz çeşit. Bakın istiyorsanız size isimlerini sayayım ama ne lüzum var değil mi? Çeşit çeşit limonlar, renkleri ayrı sekilerli ayrı tatları ayrı limonlar.

Büfeci de beni dinliyordu:

— Tatları ayrı limonlar da var mı? diye sordu.

Onu “Sen işine bak” der gibi şöyle süzerek:

—Siz bana bir porsiyon havuçlu pilav getirin! Dedim.

—Havuçlu pilav mı?

— Sahi dedim siz bilmezsiniz. Pilaki olsun!

Yanımdaki adam gözlerini bana dikmişti. Derin derin içimi çektim:

—Bu benim karımın, rahmetli karımın yemeğiydi.

—Rahmetli mi dediniz?

Dik dik baktım:

— Bu şaşılacak bir şey mi?

Adam kekeledi:

— Hayır! Estağfurullah! Gençsiniz de!

— O benden gençti. Ve biz beş aylık evliydik.

Adam bana karşı bir kardeş kesilivermişti. Bu bana pek dokundu.

— Deli gibi severdik birbirimizi… Sonra havuçlu pilav…

Gözlerim yaşardı. Garson pilakiyi getirmişti. Fasulyelere kinle, nefretle bakarak:

— Ben artık yemek yiyemem ki, dedim!

Artık ağlıyordum.

                                                          *

Borcumu o adam ödedi sokağa beraber çıktık. Beni gezdirmek, avundurmak istiyor, ısrar ediyordu. Nihayet hüznüm onu mağlup etti ve ben yalnız kaldım. Oh karıma doğru uçma istiyordum. İçimde vicdan azabına benzeyen fakat aynı zamanda çılgın bir neşeyi müjdeleyen bir şey vardı. Bir taksiye atladım.

Yatak odasına yıldırım gibi girdim onu omuzlarından tutarak var kuvvetimle sardım. Saçları dalgalanıyordu, kurtulmak için çırpınıyor fakat gülüyordu. Bıraktığım zaman:

—Sen çıldırmışsın dedi.

Öptüm, yüzünü buruşturdu.

— Sarhoş! dedi.

—Ben havuçlu pilav isterim, açım… dedim.

– Gel!.. dedi. Mutfağa geçtik tabağı getirdi, yarısından fazlasını yemişti. Gülerek:

—Biraz daha itina edilse fena olmayacak, dedi. Vakit bırakmadın ki dedim.

Yarın Diye Bir Şey Yoktur, Ötüken, 2013