ANTROPOSOFIE DOEN

stappen zetten in bewustwording & bewustzijnsverruiming

[antroposofiedoen]

De acht zielenoefeningen voor de vorming van de zestienbladige lotusbloem

Voor de dagen van de week

De mens zou aandacht voor bepaalde zielsprocessen moeten hebben waar hij gewoonlijk zorgeloos en achteloos aan voorbijgaat. Er zijn acht van deze processen.

Het is het beste als je jezelf gedurende langere tijd steeds één van deze processen per keer traag eigen te maken. Voor elke oefening neem je bijvoorbeeld acht of veertien dagen de tijd. Je zelfkennis neemt toe, je ziet welke vorderingen je maakt. En later kun je dan steeds elke dag weer een andere oefening doen: op zaterdag b.v. (start van de week) de gedachte-oefening, op zondag het besluiten, op maandag het spreken, op dinsdag het handelen, op woensdag de daden, enz.

Zaterdag / 1e oefening

Let op je gedachten/voorstellingen. Denk alleen betekenisvolle gedachten. Leer stap voor stap in je gedachten het wezenlijke van het onwezenlijk (onbelangrijke), het eeuwige van het vergankelijke, de waarheid van de/je/een mening te onderscheiden.

Bij het aanhoren van wat anderen je mededelen, probeer je van binnen heel stil te worden en af te zien van alle instemming, vooral van het afwijzende oordelen (bekritiseren, afwijzen) in gedachten en gevoelens. – Dit is de zogenoemde:

‘juiste mening’.

Zondag / 2e oefening

Alleen na grondige overweging, zelfs voor het onbelangrijkste, een besluit nemen. Al het gedachteloos handelen, al het onbelangrijke doen moet van de ziel worden weggehouden. Voor alles moet je steeds weloverwogen redenen hebben. Je moet absoluut niet iets doen waarvoor geen belangrijke reden is.

Als je overtuigd bent van de juistheid van een genomen besluit, dan moet daar ook aan worden vastgehouden in innerlijke standvastigheid. – Dit is het zogenoemde:

‘juiste oordeel’,

dat niet afhankelijk is van sympathie of antipathie.

Maandag / 3e oefening

Het spreken. Alleen wat zin en betekenis heeft moet van de lippen komen van degene die streeft naar een hogere ontwikkeling. Al het gepraat omwille van het praten – bijvoorbeeld als tijdverdrijf – is in deze zin schadelijk.

De gewone manier van converseren waarbij van alles door elkaar aan de orde komt, moet je vermijden; daarbij mag je je niet afsluiten voor de omgang met je medemens. Juist in het omgaan met elkaar moet het spreken zich langzaamaan ontwikkelen tot betekenisvol. Aan iedereen rekenschap geven, maar inhoudelijk en van alle kanten bekeken. Nooit zonder reden spreken! Graag zwijgen. Probeer niet te veel en niet te weinig woorden te gebruiken. Eerst rustig luisteren en dan verwerken.

Men noemt deze oefening ook:

‘het juiste woord’.

Dinsdag / 4e oefening

De uiterlijke handelingen. Deze moeten onze medemensen niet storen. Wanneer je door je innerlijk (geweten) wordt genoopt om iets te doen, dan zorgvuldig overwegen hoe je het initiatief het beste kunt inzetten voor het welzijn van het geheel, voor het blijvende geluk van de medemensen, voor het eeuwige.

Waar je vanuit jezelf handelt – uit eigen initiatief – de consequenties van je handelwijze vooraf heel grondig overwegen.

Men noemt dit ook:

‘de juiste daad’.

Woensdag / 5e oefening

De inrichting van het leven. Gericht op de natuur en de geest leven, je niet in uiterlijke beslommeringen verliezen.

Niets overhaasten, maar ook niet traag zijn. Het leven beschouwen als een middel tot werken, tot hogere ontwikkeling en dienovereenkomstig handelen.

Men spreekt in dit opzicht ook over:

‘het juiste standpunt’.

Donderdag / 6e oefening

Het menselijke streven. Let erop dat je niets doet wat boven je krachten uitgaat, maar ook niets laat liggen wat binnen je mogelijkheden ligt.

Over het alledaagse, het momentele heen kijken en jezelf doelen (idealen) stellen, die met de hoogste plichten van een mens samenhangen, bijvoorbeeld je daarom in de zin van de aangegeven oefeningen te willen ontwikkelen om je medemensen daarna des te meer te kunnen helpen en adviseren, hoewel wellicht ook nog niet in de allernaaste toekomst.

Je kunt wat er nu is gezegd ook samenvatten in:

‘alle voorafgaande oefeningen

tot gewoonte laten worden’.

Vrijdag / 7e oefening

Het streven om zoveel mogelijk van het leven te leren. Er gaat niets aan ons voorbij dat niet aanleiding geeft om ervaringen op te doen die nuttig zijn voor het leven. Heb je iets verkeerd gedaan of niet helemaal afgerond, dan wordt dat een aanleiding om iets dergelijks later op de goede manier te doen of aan te vullen.

Wanneer je anderen ziet handelen, bekijk ze dan met hetzelfde doel (maar niet met liefdeloze blikken). En je doet niets zonder terug te zien op belevenissen die een hulp voor je kunnen zijn bij het nemen van besluiten en bij de uitvoering daarvan.

Wanneer je oplet kun je van ieder mens, ook van kinderen, veel leren.

Men noemt deze oefening ook

‘de juiste herinnering’

Dat wil zeggen: je herinneren aan wat je hebt geleerd, aan de ervaringen die je hebt opgedaan.

Samenvatting

Van tijd tot tijd een blik werpen in je innerlijk; dagelijks vijf minuten op dezelfde tijd is al genoeg. Daarbij moet je in jezelf verzinken, zorgzaam bij jezelf te rade gaan, je levensprincipes onderzoeken en vormen, je kennis – of het tegendeel – in gedachten doorlopen, nadenken over je plichten, over de inhoud en de ware zin van het leven, heel ontevreden zijn over eigen fouten en onvolkomenheden, in één woord: het wezenlijke, het blijvende proberen te zien en je serieuze doelen daartoe voornemen, bijvoorbeeld te ontwikkelen deugden. (Niet in de fout vervallen en denken dat je ergens iets goed gemaakt zou hebben, maar altijd verder streven, met de hoogste voorbeelden voor ogen.)

Men noemt deze oefening ook:

‘de juiste beschouwelijkheid’.

(Uit: Seelenübungen, *GA 267; gevonden in: *De coronaviruspandemie, geschreven door Judith von Halle. In het Nederlands verschenen bij uitgeverij Cichorei in 2020).

[antroposofiedoen]

‘Meditatie is voortgezette concentratie … Naarmate concentratie overgaat in meditatie … gaat men merken, dat de ziel haar wil aan het denkvermogen oplegt … Eerst beheerst het denkvermogen de hersenen en de emotie-aard, dan beheerst de ziel het denkvermogen. Het eerste geschiedt door concentratie, het tweede door meditatie … het succes ervan hangt af van twee dingen: regelmaat en volharding … later – veel later – kondigt het vermogen tot contemplatie zich aan.’ (Uit: Alice Bailey, Van intellect naar intuïtie – Mirananda, 3e druk 1998).

Alice Bailey zegt: meditatie is voortgezette concentratie. Of je je nu in deze definitie kunt vinden of niet, de hedendaagse manier van denken over dit onderwerp is vaag en velerlei en de oosterse manier van denken over dit thema wijkt ook of van de westerse.

In Zoek het Licht, dat opgaat in het Westen (Occident, 2012) vertelt Mieke Mosmuller bijvoorbeeld dat de Brahmaan een heel andere bewustzijnsinhoud heeft dan de Europeaan. Mieke: ‘Maar misschien is niet alleen de bewustzijnsinhoud verschillend, doch ook de plaats van het bewustzijn ten aanzien van de eigen persoonlijkheid, misschien is de hele beleving van het bewustzijn wel anders. Dan zou het noodzakelijk zijn om de verschillen tussen Oosters en Westers bewustzijn te kennen, ten einde te begrijpen wat een Oosterse mens voor een Westerse mens kan betekenen en omgekeerd … Wanneer we zonder meer Krishnamurti volgen en zeggen: als ik mijn bewustzijn waarneem dan vallen waarnemer en waargenomene samen en eindigt alle conflict, dan blijft dat voor de Westerling een stelling, die hij kan aannemen en kan proberen uit te voeren. … De Westerling kent het directe beleven van de werkelijkheid niet (meer).’

De weg van meditatie volgens de methode van Rudolf Steiner – en in navolging hiervan ook die van Mieke Mosmuller – is:

Begin met een toegangsconcentratie. Hiervoor kun je de zin: ‘De wijsheid leeft in het licht’ of het eerste stadium van de Rozenkruis-meditatie gebruiken: het opbouwen van het rozenkruis (imaginatie-fase);

Na een poosje laat je de voorstelling/het opgebouwde beeld los. Je concentreert je alleen nog maar op de opbouwende kracht (de denkkracht, de concentratiekracht). Nu gaat de toegangsconcentratie over in meditatie. De opgebouwde energie kan de sensatie geven van borrelen en wervelen. In deze fase vermindert het zogenaamde hersendenken als gevolg van de opgebouwde denk- of concentratiekracht. Die wordt nu weggedrukt (inspiratie-fase); Je ziet niets; het blijft donker.

Als je bovenstaande sensatie hebt ervaren of als de concentratiekracht als een veld vóór je waarneembaar is geworden, zie je af van enige eigen activiteit. Er treedt nu een toestand op zoals die zich in de slaap voordoet. De geestelijke wereld wordt nu van binnenuit ervaren, mogelijk met dromerige beelden (intuïtie-fase); vaak blijft het donker.

[antroposofiedoen]

Uittreksel ‘Meditatie’ (Mieke Mosmuller, Occident, 2007)

Inleiding

De eerste stappen op het pad van meditatie brengen geen gelukzaligheid, maar een volledige, eerlijke confrontatie met het eigen wezen tot stand: geen zin om te mediteren, redenen vinden om maar niet te hoeven mediteren, angst voor wat er staat te gebeuren, twijfel of men het wel goed doet, twijfel of het wel ergens toe leidt, enz. ‘Het eerste wat men mag zien is niet de schoonheid van het Al, maar de onmacht van het eigen zelf … De zich ontwikkelende kracht heeft als eerste opgave dit lager zelf onder ogen te zien en het om te vormen. Die omvorming is tegelijkertijd een opengaan van de poort naar het Al.’

‘We hebben met meditatie geen ander doel voor ogen dan ontwikkeling … Alle verontschuldigingen om niet aan zichzelf te werken berusten op niet-wil. En de vrijheid ligt juist daar: te willen of niet te willen … We moeten … van een passieve dromende ziel een bewuste actieve ziel willen worden … Meditatie is in aanvang een aangelegenheid van de wil.’

Zuiver denken

‘Een ding roept in mij een voorstellng op: ik vorm haar strikt naar haar wezen, of ik vorm haar vanuit eigen ervaring, mening en behoefte.’

‘Je kunt iets pas onderzoeken als je je op enige afstand bevindt. In het bewustzijn zit je echter midden erin, daarom is objectieve zelfkennis in eerste instantie werkelijk onmogelijk … De eigenlijke mens, diegene die je werkelijk in zuiverheid bent, leeft bewust en actief in het zuivere denken … Ze neemt de vorm aan van het niet kunnen verdragen van enige volmaaktheid van het “zelf” …, het is een voor het eerst opglanzen van een hoger Zelf … De wilskracht stuurt je op, uit het verstand in de richting van het zuivere denken.’

Er zijn twee wegen om het zuivere, vrije, lichte denken te bereiken:

Het beoefenen van het zuivere denken in een zintuigvrij element. Men bestudeert, met gesloten ogen, een denkinhoud die geen enkele invloed van de zintuigen meer heeft.

Het beoefenen van het zuivere denken in de zintuigelijke waarneming. Men tracht zich al denkend te leven in wat in de waarneming gedacht wordt, nog voordat het oordeel (besluit) wordt gevormd. Het is een denkend constateren (objectief); geen concluderen (subjectief).

De innerlijke discipline die voor de tweede weg nodig is, wordt door middel van de eerste verworven. In theorie kan ook met de tweede weg worden begonnen, maar in de praktijk blijkt de denkkracht, de denkdiscipline, daarvoor te gering. Hoewel de eerste weg beslist de beste is, kun je het element van het zuivere denken ook bereiken door direct, zonder ‘studie’, met de hier gegeven meditatie (zie ‘De Rozenkruis-meditatie’) beginnen.

‘Studie vraagt altijd een vorm van zelfoverwinning …’: ik heb geen zin, het is zo moeilijk, ik moet er zo veel voor doen, e.d. ‘Maar de toename in zuiver innerlijke kracht is het geschenk, het “diploma”’: doorzettingsvermogen, zelfvertrouwen, kennis, nieuwe inzichten, zelfoverwinning, zelfwaardering enz.

Ad. Het beoefenen van het zuivere denken in een zintuigvrij element.

‘Zuiver denken vinden we overal, waar in algemene principes en begrippen wordt gedacht, zonder deze op de natuur, het leven, de wereld, jezelf te betrekken.’ Hierbij kun je denken aan de (niet-toegepaste) wiskunde. In de axioma’s en bewijsvoeringen hebben we direct toegang tot het denken in zuivere begrippen. In begrippen als bv. ‘cirkel’ heerst licht, orde en overeenstemming. Zo kun je ook een zuiver denken vinden in de algemene wetten van bv. de natuurkunde of de scheikunde. Zodra ze worden toegepast op een bepaalde specifieke situatie, verlaten we het zuivere denken.’

In de filosofie is ook een zuiver denken te vinden, echter, filosofie is niet zo door en door te vertrouwen als wis- en natuurkunde. ‘De persoonlijke mening kan bepalend zijn, waardoor het denken uit het zuivere denken in het gewone denken omlaag valt.’

Ad. Het beoefenen van het zuivere denken in de zintuigelijke waarneming.

Als je in de natuur loopt houdt je jezelf daarvan gescheiden door je associatieve gedachteleven. Maar op het moment dat je naar een bloem kijkt, zonder denken, staart het je slechts aan. ‘Juist het beseffen van wat je waarneemt – al vorm je geen gedachten – is het denken in de waarneming … Waarnemen en denken zijn hier één, natuur en “ik” zijn hier één … de waarneming is gezuiverd tot een begeertevrij kleed … Het gewone sympathie-antipathie oordeel is geweken … Je raakt aan het wezen der dingen … Het vatten van de idee in de werkelijkheid is de ware communie van de mens.’

De Rozenkruis-meditatie

‘Verstand doodt alle gevoel, het moet dat ook, want het beroept zich op objectiviteit. Gevoel is het meest subjectieve wat er is, maar het meest rampzallige wat een mens kan gebeuren, is dat hij niet meer kan voelen … Het gevoel wordt gestemd door zowel onze binnenwereld als ook door de buitenwereld … In het eerste geval waardeer je alles naar je eigen maatstaf. In het tweede geval spreken de dingen hun waarde in je gevoel uit. Dat is de tweespalt in het voelen: egoïsme en liefde … Telkens is er die mogelijkheid van zelfzucht en onzelfzuchtigheid.’

Het voelen is onder te verdelen in:

Het voelen stemt het denken, het denken stemt het gevoel

Het voelen stemt het handelen, het handelen stemt het gevoel

Het gevoel kan zodanig ontwikkeld worden dat het zichzelf voelt (hierbij kun je denken aan het zogenaamde ‘focussen’ van E. Gendlin)

1e trap: imaginatie (het gebruiken van de beeldvormende kracht)

De hier beschreven meditatie leidt tot een volledige omvorming van het kenvermogen (zie ook: ‘Metamorfose van voelen, denken en de wil’ aan het slot van dit uittreksel). Het gaat hierbij niet om het verkrijgen van méér kennis of een vergroting van het blikveld. Om verder te kunnen gaan in het waarnemen en denken dan het alledaagse (incl. de wetenschap/kunst) moet ons kenvermogen worden gekneed, plastisch worden, maar ook een totaal ander standpunt leren innemen. Daarom mediteren we en nemen we ons uitgangstpunt in het denken, in het voorstellen. Denkende meditatie is wat we beogen. De lichaamshouding is onbelangrijk, al blijkt een te ontspannen lichaam de actief denkende aandacht alleen maar te verzwakken.

In de meditatie wordt het fysieke lichaam als het ware vergeten door actief te gaan denken. Het denken is van nature het meest lichaamsvrije element; het willen en het voelen zijn te sterk met het lichamelijke leven verbonden. ‘Als je … een denk-inhoud kiest, die niet aan het leven in het lichaam herinnert, wen je je aan een leven buiten het lichaam.’

De zin ‘de wijsheid leeft in het licht’ (zie ad. 1 – hieronder) moet/kan niet met het gewone begrijpen worden beoordeeld en het beeld van de Rozenkruis-meditatie (zie ad. 2 – hieronder) heeft een betekenis die niet overeenstemt met het verstandelijke begrip dat bij dit beeld kan horen.

Ad 1. Bij de zin ‘de wijsheid leeft in het licht’ kun je je afvragen:

Wat is wijsheid?

Wat is licht?

Leeft wijsheid?

Hier is het denken actief in het onderzoeken (mediteren). Het stopt als we conclusies trekken en antwoorden gaan geven als ‘ja’ en ‘nee’; zonder meer. Veel gemakkelijker is het om aandachtig te blijven als je met je denken in beweging blijft. Dan begeef je je met je denken zo veel mogelijk in verschillende gedachten en voorstellingen rondom een gegeven meditatie-inhoud. Dáár gaat het om: het ontplooien van een volkomen aanwezige aandacht in een rond een zin als ‘de wijsheid leeft in het licht’. Even bestaat er niets anders meer dat het waard is om je aandacht te krijgen; even heb je voor de wereld, je lichaam en je herinneringen geen tijd. Uiteindelijk – en dat zul je wel merken – raak je uitgedacht en kom je stil te staan. Dan is er nog slechts een denkende stille aandacht voor de zin (schouwen).

We worden zowel vóór als tijdens het mediteren door allerlei zaken geprikkeld die uit onszelf afkomstig zijn – hierbij kun je denken aan verlangens als ‘ik wil liever andere dingen doen’, ‘ik heb slaap/honger’ – of de fysiek-zintuigelijke wereld – ‘ik hoor …’, ‘ik ruik …’, ‘ik voel …’. We worden hierdoor belaagd … bestormd, en we moeten veel moeite doen om ons daaraan te ontworstelen. Gaandeweg wordt duidelijk dat de weg veel langer is dan we aanvankelijk dachten.

Ad 2. De Rozenkruis-meditatie.

In plaats van een zin, nemen we nu een zinnebeeld als meditatie-inhoud. Meditatie moet ons uit het fysieke, uit het zinnelijke bevrijden. Dat kan alleen als het gekozen beeld niet betekent wat het in de wereld betekent, maar iets anders. De rode kleur van een rode roos doet denken aan bloed. Maar het rozen-bloedrood is zuiver. Het is begeerteloos van zichzelf. Het bloed in ons lichaam is troebel; begeertevol. Het rozenbloed kan symbool staan voor zuiverheid en onzelfzuchtigheid want de plant wil niets van zichzelf en groeit en bloeit voor iedereen, ongacht zijn of haar interesse voor de bloem en wat men daarmee gaat doen.

Bij de Rozenkruis-meditatie komt het niet alleen aan op een in- en aanspannen van het voorstellingsleven, maar tevens op een zich laten bevruchten door het beeld in het gevoelsleven. Je zult merken dat als het nog allemaal nieuw voor je is, dat het misschien wat moeite kost, maar het wordt nog lastiger (en anders lastiger) als je het ook nog eens dag in dag uit blijft doen. Naast vechten tegen het aanstromende alledag-gedachtenleven, moet je ook nog vechten tegen de routine.

Uitleg van de Rozenkruis-meditatie:

1e trap: imaginatie (de beeldvormende kracht inzetten)

Stel je een rode roos voor en voel/neem waar dat de plant onderhevig is aan de wetten van de natuur; door zijn groene sap kan niets uit zichzelf. Dit maakt dat hij zuiver is. Rein.

Stel je een mens voor en voel/neem waar dat de mens onderhevig is aan zijn begeerten; door zijn rode sap wil hij van alles bereiken, verwezenlijken, hebben totdat hij naar hogere doelen begint te streven omdat hij gaat inzien dat zijn zelfzucht hem geen voldoening meer schenkt.

Stel je vervolgens een donker, houten kruis voor. Bij het zwarte hout probeer je te voelen dat je wilt dat je lagere krachten (uit)sterven.

Stel je voor dat uit het dode, zwarte hout van het kruis leven voortspruit. Er vormen zich zeven rode rozen om het snijpunt der kruisbalken. Je wordt zuiver.

Je neem denkkracht waar tussen je ogen/in je voorhoofd. Nu gaat de meditatie (activiteit) over in contemplatie (passiviteit). Je geeft je over aan de denkkracht, je doet moeite om je lichaam/ademhaling zelfstandig te laten functioneren

Je stopt je wil in de denkkracht, laat die toenemen/leven en tracht langzaam uit het brandpunt in de periferie te komen.

In de 1e trap (imaginatie) oefenen we ons in exacte verbeelding. We vormen onszelf om tot een zelfgemaakt beeld. Dit is geen werkelijkheid, maar wel een realiteit. De enige werkelijkheid daarin is de telkens toenemende innerlijke activiteit – in eerste instantie merkbaar als denkkracht, als concentratiepunt boven de neuswortel. Bij voortgezette oefening breidt deze stuwende kracht zich uit naar het strottenhoofd, het hart en de armen en handen. ‘Je hebt geen visioenen, geen bovenzinnelijke waarneming van gestalten of wezen. Er is slechts de bundeling van je eigen denk-energie, waarin je niets gewaarwordt dan je eigen gestuwde fantasiekracht …’ Dan komt de volgende trap in zicht: inspiratie.

2e trap: inspiratie (het waarnemen van de beeldvormde kracht)

Vond je jezelf op de imaginatie-trap innerlijk als een zelfgemaakt beeld, door jezelf gemaakt als denker, als voelend en als willend wezen. Op de 2e trap beleef je jezelf als een merkbare stuwende kracht. Je hele wezen wordt ermee opgevuld, gestuwd, waardoor je haar gewaar wordt.

Op de deze trap verlegt de aandacht zich van het innerlijk beeld naar de innerlijke kracht. Je blik verschuift één trap verder in de richting van de geest, zij het dat het nog steeds alleen de eigen geest is die je gewaarwordt.

‘Mediteren van de innerlijke kracht vraagt een veel grotere aandacht dan mediteren van een beeld.’ Je ziet jezelf als wevend actief, zonder inhoud wevend aan een sluier, die het je onmogelijk maakt om een andere (geestelijke) inhoud waar te nemen dan jezelf in innerlijke activiteit. Langzaam komt er een golvend ritme in de kracht, een ander ritme dan de hartslag en de ademhaling. Het is een langzaam aanzwellen en weer afnemen van smart. Er is een tweedimensionale beweging. Je bent zelf op elk bewegend punt, op alle punten tegelijk in beweging, vormen en figuren bewegend die je niet zou kunnen tekenen, omdat je daar altijd van punt naar punt gaat. Hier ben je alle punten tegelijk in een veelvoud van bewegende vorm.

3e trap: intuïtie (de herkenning van de beeldvormer)

Op de derde trap is alle inhoud in het denken – die nog herinnert aan het aardse leven – omgevormd in wervelende, sproeiende levenskracht. In bewegende vormen bespeur je de levende architectuur van je lichaam, zij het nog heel elementair. De stilte van je fysieke vorm is overgegaan in het leven van de beweging. Toch weet je: alles wat ik beleef ben ik nog altijd zelf. Ik moet wél actief blijven, wil ik in dit bovenzinnelijk element standhouden. Hier passief worden betekent: terugvallen in het gedachteleven van alledag.

Terwijl de beeldvormende kracht in volle werveling is, kan het gebeuren dat je aandacht zich plotseling verplaatst van de krachtontplooiing naar de ontplooier. Er is nog slechts de beeldvormende kracht die één en hetzelfde is met het denkende. De denkende, die nu ook actief niet kan denken, moet zo leren zich te laten denken.

De beeldvormende denker (1e trap) weefde een sluier: de actieve niet-denker trekt de sluier die de openbaring van zijn zelf is weg, trekt het weefsel los, wordt doorzichtig zonder te verdwijnen (2e trap). De immense diepe duisternis biedt de vorm voor de geestelijke wereld. Ze zwijgt en de geest begint te spreken, in beeld, woord en wezen (3e trap).

Daar waar de beeldvormende kracht ontspringt vind je de derde laag: de laag van de beeldvormer, van de denker. Een grootse, immense duisternis doet zich aan je voor. Je staat tegenover jezelf, tegenover je wezen. Je leeft in een diepte die aanvankelijk duister en toch door en door bekend is. In het gewone leven noem je die diepte ‘ik’, maar je hebt er geen idee van hoe onpeilbaar diep en duister dit ‘ik’ is.

De Christusimpuls

Op het punt waar we nu zijn, hebben we het kennen als aangrijpingspunt voor ontwikkeling naar de geest genomen en hebben we het kennen verruimd tot imaginatie, inspiratie en intuïtie. In de intuïtie vonden we ons wils-wezen, maar het is daar eigenlijk indifferent, het kan vrij kiezen voor goed of kwaad. Daarom is een intensieve morele ontwikkeling een noodzaak. Deze morele ontwikkeling vindt plaats via het 8-voudige pad, geschonken door Gautama Buddha. Daarnaast is er ook nog het 6-voudige pad dat aan de zuivere, levende ziel zelfbewustzijn en meesterschap over zichzelf schenkt. Dit pad is gebaseerd op de Christusimpuls. Buddha als leraar van de liefde en het medelijden; Christus als het wezen van liefde en medelijden zelf.

Zonder de vaardigheid in het 6-voudige pad lijkt de beoefening van het 8-voudige pad een onmogelijkheid.

Het 6-voudige pad is eenvoudig, maar moeilijk. Het vraagt dagelijks niet meer dan 5 min. tijd. Eenmaal dit pad opgegaan, zou je het nooit meer moeten verlaten.

Het 6-voudige pad

Een gedachtengang in gang zetten: kies een voorwerp en vorm daar vervolgens in een tijdspanne van 5 min. allerlei gedachten over. Kies een eenvoudig door de mens gemaakt - niet kunstzinnig - voorwerp. Bedenk de fabricage, de herkomst van het materiaal, het nut, de gebruiksmogelijkheden, de varianten enz. Het beste is om er een maand mee bezig te zijn. Gaat deze oefening je goed af, dan ben je klaar voor de tweede.

Je iets voornemen en dat ook dóen: je neemt je 's morgens vroeg voor, om later op de dag, op een bepaald tijdstip, een zekere handeling te verrichten. Het moet een kleine handeling zijn,die geen andere zin heeft dan het in vrijheid verichten ervan. Hij moet nutteloos zijn en hoewel het net als in de vorige oefening steeds iets anders mag zijn geldt dat de levendigheid ervan nooit in een routine mag ontaarden.

Opletten dat je gemoed niet in uitersten doorschiet: in de eerste oefening ging het om controle van het denken, in de tweede om controle van de wil. Nu gaan we over tot de beheersing van het gevoel. Zonder de voorafgaande oefeningen te verslappen, probeer je nu de beide polen verdriet en vreugde te beheersen. Door beide polen, laat je je niet overweldigen. Juist in het in de hand hebben van intense gemoedsbewegingen ontstaat de gelijkmoedigheid.

Het positieve zien in het negatieve: in de vierde maand ga je bewust op zoek naar het positieve in elke situatie, in elk mens en ook in jezelf, zonder van het negatieve weg te kijken.

Voor alles open staan: je neemt je voor geen enkel voorbehoud te hebben, voor niets en voor niemand.

In jou komen al deze aspecten nu tot leven: in jou heerst de controle van/in het denken, de wil en het gemoed. Je staat gelijkmoedig in verbinding met de buitenwereld. Je ziet het positieve temidden van het negatieve ziet en staat open voor alles en iedereen.

Bij elke stap geldt dat er aan einde van de dag kort op gereflecteerd kan worden: heb ik het wel gedaan? hoe ging het? snap ik waar het om gaat? enz..

Het 8-voudige pad

In het 8-voudige pad, gaat het om het vormen van:

De juiste mening: je leert pas luisteren naar andere mensen als je je eigen mening laat zwijgen; een zuiver denken is een denken dat is gezuiverd van onnodige ballast.

Het juiste besluit (oordeel): een conclusie van meningen.

Het juiste woord: hier is je aandacht is gericht op het spreken.

De juiste daad: het gaat nooit om de persoon of het ogenblik; je leert steeds meer oog krijgen voor het grote geheel.

Het juiste standpunt: dit laat zich vinden in een evenwicht van uitersten.

De juiste gewoonte: het gaat erom, dat je een verwerkelijking van het 8-voudige pad wordt.

De juiste herinnering: gebruik de herinnering niet om te bekritiseren of om te beleren; gebruik haar om er iets van te leren.

De juiste aanschouwing: ga bij jezelf te rade; reflecteer op het eigen gedrag.

Karma en reïncarnatie

Je lot leren dragen is één ding, je lot bewust scheppen iets anders. Dit laatste kun je doen door je:

denkbeelden te zuiveren (bv. van ‘Er bestaat geen god/reïncarnatie’ enz. -> ‘Er bestaan goden/reïncarnatie’ en ‘God is een man met een baard die onzichtbaar op de wolken van de hemel naar de hemel kijkt’ -> ‘God is de absolute grond van het zijn’)

aan het 6- en 8-voudige pad te houden

bezig te houden met het zuivere willen/voelen en denken

Onthoudt dat zaken als zelfzucht, ijdelheid, eerzucht en ontevredenheid je eigen ontwikkeling in de weg staan. Hier is geen sprake van zuiver willen/voelen/denken.

Het beoefenen van het zuivere denken in een zintuigvrij element (meditatie op het fundament van de vrijheid)

Er is één moment in elk mensen-innerlijk, waar je volkomen vrij bent: de initiatie van het denken. ‘Beproef jezelf: nergens, nooit zul je een activiteit vinden waarvan je zeker kunt zijn dat ze op vrije wil berust dan uitsluitend in de act van het in gang zetten van een gedachtengang, een denkproces … Natuurlijk, als je een baan hebt waarin je creatief moet denken, is dat een soort dwang om te denken … [maar] Hier gaat het om die uitzonderingsmomenten die je jezelf schenkt, waarin je eigen wil het denken in gang zet.’

Piekeren, dromerig denken, associëren … dat is geen wilsinzet, geen denken.

‘Het is gang zetten van het denken in vrijheid is zoals als opstaan uit je stoel en aan het werk gaan – maar volledig innerlijk.’ Neem een stukje tekst, een zin, een woord en let telkens scherp op dat begin, op de overgang van passiviteit in activiteit, van niet-wil in wil, van niet-denken in wel-denken. Het vinden van dat punt is een grandioos moment, een gebeurtenis. Je vindt de vrijheid, het denken en de wil. ‘Elke voorstelling van die gebeurtenis doet haar tekort … het is een wedergeboorte uit geest, het is de geboorte van het ik, zoals het alleen maar te vinden is als het zich activeert. Dat vrijheidsmoment, het zich activerende ik, de eigenlijke mens, wordt onderwerp van meditatie. Daarop richt je je opmerkzaamheid, je concentratiekracht, maar ook je interesse en je overgave, je vermogen tot inzicht, ja alles wat je hebt. Meditatie met als onderwerp het moment van vrijheid wordt tot een daad, een act van bevrijding. Je rukt je los van alle objectgebondenheid en daarmee van de reële gebondenheid aan je lichaam, aan je lot … Dit is het begin van exacte helderziendheid, van geesteswetenschap.’

‘Er zijn niet “vele mogelijkheden om tot geesteswetenschap te komen”. Er is er maar één en die is hier beschreven. Wel zijn er meerdere voorbereidingen tot dat punt, maar het “punt” kan niet worden overgeslagen.’

‘Wanneer je begint met het in gang zetten van het denken is het de ontplooide gedachte die de aandacht vraagt, niet de daad van het in gang zetten. De activiteit moet zelf zo intens en sterk worden, dat ze onder de aandacht kan komen en niet zelf een gedachte blijft.’

‘Omdat het in gang zetten van het denken geheel in het gedachteleven zich afspeelt, en het gedachteleven zich afspeelt, en het gedachteleven alleen maar beeld is en geen substantie, treedt het in gang zetten van het denken in eerste instantie ook als beeld in het bewustzijn. Pas door intensieve oefening … komt langzaam iets anders dan beeld in het bewustzijn. Je begint reëel kracht te beleven, je hebt het beeld niet meer zo nodig om aandachtig en wakker in de meditatie te blijven … In de meditatie wordt kracht zelf een beleefbaar verschijnsel. Je bent het zelf, het is je eigen zijn, je ik, je vrijheid van ontplooiing – nu niet meer als gedachte, maar als beleefbare kracht … De beweging die het ik maakt kan vergeleken worden met de uitademing. Je geeft je kracht volledig aan de omgeving, je straalt, vanuit je middelpunt uit. Alleen adem je geen lucht, maar licht uit. Nu tracht je rust te vinden in die wereld van zelf gewild bewegend licht, bewegende kracht. Die wereld wordt nu zelf onderwerp van meditatie.’

Op de 2e trap trachten we het oordelende (besluitvormende), het denkende en voelende ik te vergeten. ‘De wilsactiviteit is er nog steeds, zij voorziet het bewustzijn immers van de kracht om in een inhoudsvrije toestand wakker te blijven. De enige energie van het bewustzijn, die in de inspiratie wordt ingeademd, is wilsinzet van het ik, al ziet het valle inhoud-geven af. De wilsinzet moet nu ook nog worden “vergeten”, terwijl we toch ten volle wakker blijven. … Je bent dan vrij geworden van het ik van nu, zelfs vrij van het ik zoals het deze incarnatie heeft voorbereid en je hebt een innerlijke ruimte geschapen waarin het bewustzijn van vroegere incarnaties kan ontstaan … Pas wanneer de realiteit van het ik van de vorige incarnatie in het bewustzijn begint binnen te treden – en dit is dus pas aan het eind van een lange, zeer intensieve oefenperiode – kun je de waarachtigheid ervan vertrouwen.’

Het beoefenen van het zuivere denken in de zintuigelijke waarneming (meditatie vanuit de Christusimpuls)

Het mediteren vanuit de Christusimpuls verloopt als volgt: we nemen met de zintuigen waar en voegen het denken daarbij.

1e trap (imaginatie): ‘Waarneming is a.h.w. inspiratie, denken expiratie. De waarneming krijgt betekenis door het denken. Nu kunnen we vervolgens onze blik, ons waarnemen … naar binnen richten, namelijk op het niveau van het denken. Geen waarnemen van het gevoel, van de wil, maar van het denken … Niet wat je denkt is dan van belang, maar hoe het denken gaat … Aanschouwen van het denken, van de intelligentie als innerlijke bezig-zijn, is aanschouwen van datgenee in ons wat zich uit het lichaam als geest kan vrijmaken … Het vinden van het begrip bij een waarneming wordt dan een innerlijk zoeken en vinden, het wordt een innerlijke communie.’

2e trap (inspiratie): ‘Stil worden vóór het denken doet je in het lichaam onderduiken. Wakker worden in het actieve denken tilt je juist eruit. Het dan tot zwijgen brengen van het dneken maakt je bereid om door iets anders dan jezelf aangeraakt te worden.’

‘Een zeer vruchtbare manier om dit niet-denken te oefenen (nogmaals: nadat het wel-denken tot grote activiteit is gebracht) is het actief maken van de waarneming, zonder gedachten … Dan tracht je beweeglijkheid in die waarneming te brengen door in warmte van de kleuren en tonen, de sympathische en antipatische werking, te leven … Dan kan dit zwijgende denkorganisme door een kwalitatieve verscheidenheid worden gegrepen. Het leert in beelden, in plaats van in begrippen te leven, terwijl het even helder en zuiver bewust blijft als bij het oplossen van een wiskundevraagstuk … De waarneming begint in beelden te spreken en je vindt jezelf liefhebbend temidden van die levende beelden … De etherische kwaliteiten van de zintuigen beginnen te spreken, de etherwereld, de wereld van het leven begint te spreken.’

Mediteren op het fundament van de vrijheid en mediteren vanuit de Christusimpuls, ‘… het is geensnelle weg naar helderziendheid, veel eer valt er niet mee te behalen en “de wereld zal u haten” … Pas na een lange, lange weg kun je de verruiming van het kenvermogen verwachten – die langs andere wegen veel sneller te bereiken is, maar die dan niet verbonden is met je eigenheid, met je individualiteit … De meditatieve weg die hier beschreven wordt (in haar drie vormen, die toch elke – hoe verschillend ook – hetzelfde zijn) leidt nooit tot die snelle inwijding.

Metamorfose van voelen, denken en de wil

Metamorfose van het voelen

‘Gedurende de meditatieve ontwikkeling wordt het voelen steeds meer een waarneming-, een ken-orgaan. De schertpte in het onderscheiden van de kenprocessen en de steeds sterker wordende mogelijkheid om kwaliteit gewaar te worden door die processen te beleven maken het gevoelsleven tot een vermogen om objectief kwalitatief te waarderen … Je onderscheidingsvermogen t.a.v. je innerlijke activiteit is zó verscherpt dat je absoluut zeker weet wanneer je zelf oordeelt en wanneer het oordeel objectief in je spreekt. Dit laatste oordeel spreekt dan niet meer abstract in woorden of beelden, het wordt een gevoelskracht die je geheel doortrekt. Je bent een nieuwgeborene: de gevoelswaarnemingen zijn je in hun betekenis vooralsnog vreemd, je zult ze lang moeten koesteren, ze niet meer betwijfelen, ze niet met het verstand paralyseren, voordat ze werkelijk waarde krijgen als kenmethode.’

Metamorfose van het denken

‘Door de metamorfose van het denken, die gedurende de meditatieve ontwikkeling tot stand komt, ontstaat een reëele beleving van de aard van het gewone denken, van de gedachtewereld zoals we die van nature hebben.’

‘Je ontwaakt in je eigen denken met jezelf als denker. Het onthutsende van die ervaring is, dat je iets voltrekt wat niet van deze wereld is. Je treedt een rijk binnen dat werkelijk niet van deze wereld is … Een tweede beleving door de metamorfose van het denken is, dat het vermogen ontwaakt om vóór de gedachte in het denken te kunnen verwijlen. In het gedachteleven zijn we ons de kant en klare gedachten bewust, niet het ontstaan ervan. Door de meditatieve oefening komt daar verandering in.’

Metamorfose van de wil

‘De betekenis van het woord “wil” wordt gedurende de meditatieve ontwikkeling een andere. Het wens-karakter van de wil, tot uitdrukking komend in “ik wil” of “ik wil niet” laat van de wil los. Het willen wordt zuivere activiteit, bezig zijn … Er ontstaat een behoefte om erbij te blijven, bij het denken zelf, bij het luisteren, het spreken en het handelen.’

‘In het mediteren hebben we wil in het denken gebracht. Nu leren we geleidelijk om tijdens de meditatie dit denken de denkende wilsprocessen te doordringen.’

‘Wanneer je het denkende denken oefent aan de hand van het begrip van de cirkel, oefen je het bewustworden van de begrips-zin. Je zou niet kunnen begrijpen als je dat zintuig niet had … Je kunt vervolgens dieper in het zintuigorganisme doordringen door te beseffen dat je een zintuig voor klanken (in de spraak) heb. Met dat zintuig … onderscheidt [je] klanken. Nog dieper dring je in het zintuigelijke organisme door als je je richt op de gehoors-zin (grondtoon/betekenis) … Steeds dieper doordringend bereik je dan de warmtezin. Je begint te raken aan het etherlichaam, aan de etherische zijde van je zintuigorganisme. Van de warmte kom je in het licht, in het zintuig dat aan het licht voor het licht geschapen is: het oog. Denkend lost het oog op tot licht, wevend in – en buiten je. Met nog grotere concentratie kun je dan mediterend leven in de smaak en vervolgens in de reuk … Heb je eenmaal de smaak- en de reukzin doordrongen, dan kun je onderzoekend geconcentreerd meditatief schouwend doordringen in het diepe wilsgebied van je fysieke lichaam, in het gebied van de diepst gelegen zintuigen. Je bereikt de evenwichts-zin, waarmee je je fysieke evenwicht waarneemt, je oriëntatie in de ruimte. Je vindt het zintuig waarmee je de bewegingen van je lichaam waarneemt – de bewegingszin. Tenslotte doordring je de diepste fysieke zin: het zintuig waarmee je je fysieke conditie gewaar wordt, de levens-zin. Met dit zintuig neem je vermoedheid, energie, pijn e.d. waar.’

[antroposofiedoen]

Bewustwording en bewustzijnsverruiming

Concentratie, meditatie en contemplatie zijn geestelijke activiteiten. Dat is hun overeenkomst. De mate wanneer of waarin we actief, dan wel passief zijn laat ze van elkaar verschillen.

Als we ons concentreren is onze aandacht vernauwd. Niet langer gaat ze uit naar alles wat we kunnen waarnemen, maar naar één iets in het bijzonder. Concentreren is mentale fitness. Het is actief; het is niet afgeleid zijn (samadhi).

Mediteren is voortgezette concentratie. Hierop volgt, wanneer ná het instandhouden van de concentratie, men daar vervolgens ook weer van afziet, de zogenoemde schouwing (contemplatie). Men schouwt wat men heeft opgebouwd. Schouwen is passief.

Over meditatie is veel gezegd. Het is ‘een modewoord geworden en beslaat zo ongeveer alle innerlijke en inmiddels ook uiterlijke verrichtingen die wat intenser en langer worden beoefend dan gebruikelijk is. Wanneer iemand niet achteloos aan de natuur voorbij gaat, maar deze dieper op zich laat inwerken, zou men dit in het moderne woordgebruik meditatie kunnen noemen.’ Deze omschrijving vinden we in boek Zoek het Licht, dat opgaat in het Westen, het filosofische hoofdwerk van de gepensioneerde antroposofisch-homeopathische huisarts Mieke Mosmuller. Meditatie heeft hier de betekenis van iets gedurende langere tijd met méér aandacht doen. En meer aandacht leidt in de meeste gevallen tot meer (details) zien.

Onder het kopje ‘concentreren’ vallen:

Het opbouwen van een beeld (visualisatie) met de innerlijke zintuigen en/of het denken.

Het uitvoeren van een body-scan (mindfulness)

Het tellen van de ademhalingen van 1 tot en met 10, waarbij men weer bij één begint als men even niet meer met de aandacht bij het tellen is.

Mantra-zingen, naar een kaarsvlam kijken of de aandacht gedurende langere tijd op de neuswortel of de onderzijde van de neus gericht houden. Wanneer dit langere tijd wordt volgehouden gaat de opgebouwde concentratie over in meditatie.

Enkele voorbeelden van meditatie:

Het nadenken over een (Bijbel)tekst of het overwegen van een spreuk. De vereiste (toegangs)concentratie kan men opwekken door b.v. eerste de desbetreffende tekst herhaaldelijk te lezen.

Een geleide-meditatie. De hiervoor vereiste concentratie kan men b.v. eerst opwekken door contact te maken met het lijf.

Het verblijven bij de opbouwende kracht, nadat deze is opgebouwd m.b.v. een beeld (concentratie).

Als we vergaderen, als we beslissingen dienen te nemen of als we iets willen verklaren dan wel onderzoeken, ook dan zijn we geestelijk actief, maar niet met de intentie/het doel om ons:

los te maken van de zintuigelijke waarneming;

los te maken van het zogenaamde hersen-/ verstandsdenken (oordelen, analyseren, associatief dingen herinneringen);

te verheffen tot een bovenzinnelijke bewustzijnstoestand.

Is deze intentie/zijn deze doelen wél aanwezig, dan verrichten we spirituele/religieuze oefeningen.

[antroposofiedoen]

Kruishout

Je bent het touw in mijn leven Dat in mijn lijf snijdt Als mijn wonden genezen Met mijn huid gaat verkleven

Je bent de wind Die door de bladeren ruist Als de bomen zwiepen Mijn ziel doet verschieten

Zo is mijn leven Verbonden met het jouwe Met mijn adem Jouw stem Met mijn lichaam Jouw Zelf Vanaf het einde Tot in het begin – Auteur van deze blog

[antroposofiedoen]

[antroposofiedoen]

[antroposofiedoen]

Ontmoetingskunst

Als uit een nevel scheen hij aangedreven en was zelf als een nevel grijs, toen ik hem vond zittend in avondschemer bij mijn haardvuur. Mild leek hij en wijs, niet blij en ook niet droef maar gelaten. Een zweem van een glimlach plooide zijn mond toen hij zei: ‘nu zal ik u niet meer verlaten tot de Meester zelf verschijnt, die mij zond.’ ‘Wie is uw meester’, vroeg ’k. De naam verstierf onhoorbaar maar ik zag zijn grijze lippen ’t woord vormen dat zij niet lieten ontglippen en ’k voelde hoe mijn blik van hem wegzwierf naar een groot’re dan hij. Zacht vroeg ’k: ‘Wanneer komt de Meester?’ – Ik zag zijn handen maken het gebaar dat betekent: ‘deze zaken zijn mij niet bekend’. Toen was alles weer ’lijk het geweest was, enkel dacht ik dat zo hij in één ding mij wilde inwijden, ik in vrede den hogen Meester beiden [d.i. afwachten of verwachten] zou die hem zond. En daarom bad ik tot hem: ‘vriend, zo ge mijn vriend wilt wezen, zeg mij dan dit ene, o zeg mij: wat kan ik doen om hem te wachten, vrij van angst en te zien nad’ren zonder vrezen? Vele’, als zij denken dat hij komen gaat, sluiten hun ogen en stoppen hun oren stijf dicht om zijn vleugelslag niet te horen maar ik zou willen wachten, het gelaat hem toegewend, kalm gelijk dat betaamt, vol eerbied en vol schroom en vol vertrouwen.’ Toen sloeg ’k mijn blik neer en hoorde beschaamd zijn effen stem deze waarheid m’ ontvouwen: ‘Zuiver uw huis van alle ijdelheden; wat ijdel is kan voor hem niet bestaan; laat een hoge wind door uw kaam’ren gaan en ge zult hem zien naderen in vrede.’ – Henriëtte Roland Holst-van der Schalk, ‘De afgezandt’ (uit Verworvenheden, 1927)

Pim Blomaard, antroposoof, filosoof, bestuurder en voormalig docent filosofie schrijft, verwijzend naar het boek De weg tot inzicht in hogere werelden (Steiner Vertalingen, 2021), in de inleiding van het boek de Esoterische Cyclus (Antroposofische Vereniging in Nederland, 2023) over de wachter aan de drempel: ‘Daarbij heeft hij (Steiner) de kleine en de grote wachter onderscheiden.’ De kleine wachter is ‘een soort dubbelganger, een ongure gestalte die je zelf hebt gecreëerd door je eigen handelingen … en vraagt erom door jou verlost te worden. Deze vraagt van jou om je minder goede eigenschappen om te vormen en je karakter te verbeteren. De grote wachter op zijn beurt toont wie je als mens bestemd bent te worden. Hij laat zien waartoe de ontwikkeling leidt als je je potenties ten volle benut en je eigen wezen ten diepste kunt verwerkelijken. En hij wijst je op je opdracht om alle medemensen en medeschepselen op aarde te blijven helpen in hun ontwikkeling.’ Met name het laatste doet een belletje rinkelen als het gaat om de bodhisattva-gelofte uit het Boeddhisme. Deze luidt:

Hoe talloos de levende wezens ook zijn, ik beloof ze alle te bevrijden. Hoe onpeilbaar de oorzaak van lijden ook is, ik beloof ze geheel te verwijderen. Hoe talloos de poortloze poorten ook zijn, ik beloof ze alle binnen te gaan. Hoe oneindig het pad van ontwaken ook is, de belichaming hiervan ga ik aan.

Op het zogenaamde ontwaken (ook wel verlichting genoemd, het eindstation in het Boeddhisme) volgt in de antroposofie de fase van inwijding. Ik vermoed dat Zen-meesters hedentendage – en misschien vele ook vroeger niet – in staat waren hun leerlingen te coachen naar het waarnemen van de geestelijke wereld. Het bovenzinnelijke leven diende te worden gemeden, elke imaginatie (makyo) de kop te worden ingedrukt. Terwijl men aan de andere kant dan wél weer het opdoen van nieuwe inzichten en spirituele ervaringen toejuicht. Rudolf Steiner omarmt het bovenzinnelijke wel. Hij beschouwt elke imaginatie als een teken dat de leerling op de goede weg is. Zijn weg is als een trap met een meerdere leuningen. De oefeningen vormen de leuningen, de treden omhoog zetten we zelf.

Nogmaals Pim citerend: ‘De Esoterische Cyclus kun je aanduiden als een weg tot inwijding. De inwijdingsweg is van oudsher gericht op bewustzijn van de hogere werelden en ons aards bestaan’.

Aan het einde van de inwijding vindt de ontmoeting plaats met de Christus. Echter, hoe kunnen we tot een dergelijke ontmoeting komen als we de Esoterische Cyclus niet zouden volgen – want die is niet bij het grote publiek bekend. Eigenlijk is alles wel terug te vinden in boeken De weg tot inzicht in hogere werelden (Steinervertalingen, 2021) en De wetenschap van de geheimen der ziel (Steinervertalingen, 2019). Kort samengevat gaat het hier om het zesvoudige- en het achtvoudige pad, waaronder ook het mediteren valt (zie hiervoor stap 8 in de opsomming verderop in dit bericht). Over meditatie heb ik al eens gesproken in het bericht ‘Dagindeling’.  Overigens vind je alle informatie ook terug in de boeken Waarom zou je willen mediteren? (Occident, 2008) en Meditatie (Occident, 2007) van de gepensioneerde antroposofische huisarts Mieke Mosmuller.

Het zesvoudige pad bestaat uit:

Een denkoefening

Een wilsoefening

Een gemoedsoefening

Een positiviteitsoefening

Een onbevangenheidoefening

In de 6e stap komen alle voorgaande samen. De uitvoering van het zesvoudige pad vraagt om een zekere alertheid welke wordt voortgezet in het achtvoudige pad. In het achtvoudige pad houden we ons bezig met het vormen van:

de juiste mening

het juiste oordeel (besluit)

het juiste woord

de juiste daad

het juiste standpunt

de juiste gewoonte

de juiste herinnering

de juiste aanschouwing

Het achtvoudige pad zou met een mooi woord ook ‘ontmoetingskunst’ kunnen heten. Hierover zegt Martin Buber het volgende: Het ‘jij ontmoet mij. Maar ik ben het die in directe relatie tot hem treedt’ (Ik en jij, Bijleveld 2020).  Net zoals elke vorm van kunst heeft de ontmoetingskunst ook een doel met een open einde. Je kunt het blijven doen, je doet het met je beste kunnen en je wordt er vanzelf steeds beter in. Hetzelfde gaat misschien ook wel op voor de zin van het leven – waarbij ik terloops even de opmerking moet maken dat doelen zin geven aan het leven – hetgeen Wim Wolbrink als volgt verwoord: ‘Waarom zouden wij tot inwijding over willen gaan? … Om tot een handelen te komen tot heil (genezing) van mens en aarde in het licht (het denken) van de samenhang tussen kosmos en mens’ (uit: les 7 van de online cursus De filosofie van de vrijheid). Deze gedachtengang die Rudolf Steiner aan het einde van zijn leven heeft uitgesproken in de Engelse badplaats Torquay, vinden we terug in het boek Het bewustzijn van de ingewijde (Steinervertalingen, 2018).  En wanneer zijn we daar klaar voor?

Is de leerling klaar, dan is de meester daar. – Anoniem

[antroposofiedoen]

[antroposofiedoen]

Helder zien

Helder zien

‘Kun je een makkelijke oefening geven zodat ik De filosofie van de vrijheid kan begrijpen? … Een hele mooi tekst die je gewoon op een blaadje kunt schrijven … En als je dat dan boven je bed hangt … Uitzonderingstoestand!’ – Wim Wolbrink in les 7 van de online cursus De filosofie van de vrijheid.

Over deze uitzonderingstoestand schrijft Mieke Mosmuller in haar boek Mediatie (Occident 2001):

‘Zuiver denken, rein denken … is het betreden van een uitzonderlijk gebied. Dit gebied ligt ‘boven’ het verstand. Het verstand denkt over allerlei zaken: wetenschappelijke, psychische, sociale, lichamelijke, economische zaken. Gedeeltelijk denkt het verstand in objectieve, gedeeltelijk ook in subjectieve gedachten. De persoonlijke mening, de sympathie en de antipathie spreken ongemerkt steeds mee. … Het zuivere denken speelt eveneens ongemerkt door het verstand heen, bevrucht het, maar heeft zijn oorsprong in een hoger gebied. Je opwekken tot het zuivere denken betekent je verheffen tot dat hogere gebied. Het is dit hogere gebied van waaruit meditatie pas mag aanvangen. … De eigenlijke mens, diegene die je werkelijk in zuiverheid bent, leeft bewust en actief in het gebied van het zuivere denken. … Het is het gebied van de zuivere intelligentie, waar niets van eigen belang, sympathie of antipathie meer een rol speelt, en waar je toch meer jezelf bent dan waar ook. Maar het is niet het ‘zelf’ waar ieder mens in zekere zin verliefd op is …’

Het hogere zelf is niet bepaald geliefd. Liever gedragen we onszelf als narcisten die half- of onbewust handelen vanuit het lagere zelf. We laten eerder onze stem gelden, koesteren onze schoonheid, handelen uit egoïsme en we omgeven onszelf met gevoelens en gedachten van sympathie of antipathie over mensen, dingen en van alles en nog wat. Je moet toch een eigen mening hebben? Aan de andere kant (her)kennen we de roep van het hogere zelf dan ook weer niet.  Over dit hogere zelf zegt Wim Wolbrink (in dezelfde les als die waaruit het citaat afkomstig is waarmee ik dit bericht begonnen ben) dat het eigenlijk altijd tegen de stroom ingaat en dat dit een teken aan de wand is. ‘Dán is het in één keer anders! En dat zie ik ook op het moment als de mens tot het geestlijk schouwen komt, en op het moment als de mens vanuit dat geestelijke schouwen tot een motief komt die uitvloeit tot in een daad, dan is dat bijna per definitie tegen de stroom der dingen in … en … dat kan iets ziekmakends hebben, iets ongezonds in zich dragen’. Doet dat ons niet aan Christus Jezus denken?

Wat is het Zen-woord? – Rients Ritskes

Met deze koan signeerde een bekende Nederlandse Zen-meester zijn boek Leer voelen wat je wil voelen (Asoka 2014) voor mij . Nu moet je weten dat elke koan meerdere antwoorden kent. Het ene antwoord is wel beter dan het andere. Tot één van de betere mogen we rekenen: Hey! (heel hard geroepen; aandacht!). Een andere: ‘Uitzonderingstoestand’. Waarom? Omdat we ons hier in de geestelijke wereld bevinden, boven het verstand, dat tegelijkertijd tot in ons verstand doordringt, alwaar we de dingen helder/zuiver/rein/smetteloos (kunnen) zien. Of zoals Mieke Mosmuller het uitdrukt:  ‘Het … [is het] gebied van de zuivere intelligentie, waar niets van eigen belang, sympathie of antipathie meer een rol speelt …’.

Over de ‘dingen helder (kunnen) zien’ lees ik op achterkaft van het boek De filosofie van de vrijheid (Steinervertalingen, 2023) nog het volgende: ‘In wezen is het denken … een helderziend waarnemingsorgaan’.  Hier gaat het natuurlijk niet over de helderziendheid van de mediums. Er wordt het vermogen bedoeld om de dingen helder te (kunnen) zien/beoordelen, met zuivere intelligentie, zonder enige vorm van eigen belang waarbij we onszelf verheven weten boven gevoelens/gedachten van sympathie of antipathie. Deze vorm van ‘zien’ wordt ook wel ‘lichaamsvrij-’ of ‘zintuigvrij denken’ genoemd.

Wat is het Zen-woord?

De ‘uitzonderingstoestand’ zou ik kunnen uitbeelden in een één-op-één gesprek (dokusan) met een Zen-meester, door de stoute schoenen aan te trekken en hem te verzoeken om van zijn kussen op te staan en deze vervolgens van hem weg te nemen om er zelf op te gaan staan.

We vinden het antwoord ook in De poort naar de geestelijke wereld (Occident 2018); óók geschreven door Mieke Mosmuller. Hier staat het als titel vermeld in de inhoudsopgave:

… De uitzonderingstoestand is Christus

In de uitzonderingstoestand waarin zich het zuivere denken bevindt beseffen we: hier is mijn perspectief volledig omgedraaid. Ik ben niet in het middelpunt, maar het middelpunt is overal (de periferie).

[antroposofiedoen]

Buigen

Eerder op deze blog heb ik een bericht geplaatst over de Rozenkruis-meditatie (Dagindeling). Daarin heb ik gezegd dat ik deze meditatie uitvoer in een oosterse houding op een zafu (kussen) en een zabuton (mat) in de halve lotus houding. Wat ik toen niet heb verteld is dat ik aan het begin van elke meditatie een buiging maak en dat ik dat aan het einde nog eens twee keer doe, deels uit gewoonte, deels vanwege mijn affectie/bekendheid met Zen-meditatie. Daarnaast heeft het buigen ook een persoonlijke betekenis voor mij gekregen. Zo buig ik vóórdat ik ga zitten, voor de tijd/energie die ik heb gevonden om te mediteren en ná het zitten op mijn kussen voor de vorderingen die ik heb gemaakt; of ik deze nu wel of niet heb opgemerkt. Aan het einde maak ik nog een laatste buiging, direct na het opstaan, waarbij ik de belofte doe om bij mijzelf terug te komen; om verder te gaan met mijn proces (nederigheid). Overigens buig ik altijd naar mijn omgeving/de wereld toe en nooit in de richting van mijn zitplek.

Uit ervaring weet ik dat veel mensen een diepe afkeer voelen voor het buigen. Toch maakt juist dit elke meditatie wat meer af. Het verleent er een zekere uiterlijke schoonheid aan. En het buigen kan ook, zoals in mijn geval, een persoonlijke betekenis krijgen. Dan gaat het buigen ook echt voor je leven.

[antroposofiedoen]

[antroposofiedoen]

Werken met spreuken

Werken met spreuken

Rudolf Steiner heeft tijdens zijn leven veel spreuken gegeven en een aantal ‘koans’ en mantrams. Eén reeks van zijn spreuken is verschenen onder de titel Antroposofische weekspreuken (Steiner Vertalingen 2005). Andere vinden we terug in bijvoorbeeld de Esoterische Cyclus.

Het werken met spreuken vraagt om:

Begripsvermogen (om tot de betekenis van de woorden in hun samenhang door te dingen)

Inlevingsvermogen (om de stemming achter de woorden te beleven)

Wilskracht (om je met de spreuken te verbinden en ze in je te laten leven)

Pim Blomaart involgend, kunnen we ook zeggen dat de meditatieve spreuken op drie manieren benaderd kunnen worden:

als gedachten-inhoud (een gedachten-organisme in woorden)

als beeld-ervaring (een compositie van beelden)

als geestelijke ontmoeting (een geordende reeks van wezens-ontmoetingen)

Deze drie ‘ingangen’ staan vermeld in de ‘Inleiding’ van de Esoterische Cyclus (Antroposofische Vereniging In Nederland, 2023). Deze cyclus werd eerder uitgebracht onder de titel De klasse 1, 2 en 3 (Zevenster 1990, 1992, 2000).

In zijn voordrachten over meditatie (Meditatie wezen en techniek, Pentagon, 2012) noemt Rudolf Steiner drie meditaties:

De wijsheid leeft in het licht (om het denken met het etherisch lichaam te stimuleren en tot de fase van imaginatie te komen; fase 1)

De wijsheid straalt in het licht (om het inlevingsvermogen te stimuleren en van imaginatie tot inspiratie te komen; fase 2)

De wijsheid van de wereld straalt in het licht (om de wilskracht te stimuleren en via imaginatie en inspiratie tot intuïtie te komen; fase 3)

Daarbij laat Steiner de volgende opmerking vallen: ‘Het gaat erom dat we een bepaalde voorstelling of een geheel van voorstellingen in het middelpunt van ons bewustzijn plaatsen. Het maakt volstrekt niet uit van wat voor gehalte dit geheel van voorstellingen is, maar het moet oorspronkelijk zijn, het mag geen reminiscenties uit onze herinneringen of iets dergelijks weergeven.’ Waar het om gaat, is dat we ons begripsvermogen, ons inlevingsvermogen en onze wilskracht telkens op één van deze zinnen concentreren.

Overdag rust ons etherlichaam in ons hoofd. Zodra we gaan slapen is het etherlichaam in ons lichaam én in ons hoofd actief. ‘Wie langdurig mediteert op de manier die ik heb aangegeven, raakt langzamerhand in een toestand waarbij hij in het rustige etherlichaam van het hoofd beelden gaat vormen.`

Het mediteren verloopt als volgt:

We richten ons begripsvermogen, ons inlevingsvermogen en onze wilskracht op de gekozen voorstelling.

We laten de opgewekte voorstelling op een willekeurige moment (in fase 2 en/of 3 om precies te zijn) ook weer uit het bewustzijn vervagen.

Fase 2 volgt op fase 1 en fase 3 op fase 2. Je komt er vanzelf wel achter of je klaar bent voor de volgende trap.

Het uit het bewustzijn verwijderen van de eerste voorstelling leidt tot een loskomen van het fysieke lichaam en een beschouwing van dit leven in achterwaartse volgorde. Fase 2 leidt tot het loskomen van het etherlichaam en de beleving van het voorgeboortelijke leven. Fase 3 tenslotte leidt tot het loskomen van het astrale lichaam en de beleving van vroegere planetaire incarnaties.

[antroposofiedoen]

Dagindeling

Dit artikel wordt regelmatig bijgewerkt. 

‘s Avonds (voor het slapen gaan) laat ik de dag in achterwaartse volgorde aan mijn dan gesloten ogen voorbij gaan. Meestal doe ik dat in bed, half zittend half liggend. Ik besteed dan geen aandacht aan elk detail, omdat het oefenen anders te veel tijd in beslag zou nemen. Wel blijf ik wat langer stilstaan bij de reacties op hetgeen ik heb gedaan of nagelaten en hoe bepaalde interacties tussen mij en andere mensen die dag zijn verlopen (ik kijk er kort naar, ik probeer er ook iets bij te voelen, maar dat is dan ook alles). De overige momenten neem ik tamelijk snel door: ik heb dat gedaan, dat gedaan, dat gedaan, enz. In totaal neemt de ongeveer oefening 5-7 min. in beslag. Hierbij probeer ik zoveel mogelijk in de beeldenstroom te blijven en zo weinig mogelijk aan iets anders te denken.

Soms na het hardlopen laat ik het parcours (zoals in de vorige oefening) aan mij voorgaan. Ik probeer mij dan wederom niet elk detail, elke stap, elke ademhaling te herinneren, maar wel elke weg, elk bospaadje, enz. Ik blijf wat langer stilstaan bij het horen ruisen van de wind (hooguit een paar seconden), het eerste lente zonnetje, het waarnemen van bepaalde geuren of geluiden en hoe ik andere weggebruikers heb ervaren.

‘s Morgens en ‘s avonds mediteer ik een twintigtal minuten. Ik zit dan op een kussen (zafu) en een mat (zabuton) in de halve lotushouding. Het laatste is niet verplicht, maar het past bij mij en het is een houding waarin ik gemakkelijk kan mediteren. Ik praktiseer de Rozenkruis-meditatie om mij: 

los te maken van de zintuigelijke waarneming 

los te maken van het zogenaamde ‘hersendenken’ (begrijpen, oordelen, analyseren, herinneringen)

te verheffen tot een bovenzinnelijke bewustzijnstoestand

‘Meditatie moet ons uit het fysieke, uit het zinnelijke bevrijden.’ (Mieke Mosmuller – Meditatie, Occident, 2001)

Het uitvoeren van de Rozenkruis-meditatie is verspilde moeite als er niet wordt geprobeerd om dit kruis ook zo levendig mogelijk te aanschouwen. ‘Het beeld moet zó intensief worden voorgesteld, dat het beeld geleidelijk aan even sterk in de aanschouwing aanwezig is als de fysiek-zintuiglijke realiteit, ja sterker nog.’ (Mieke Mosmuller – Meditatie (Occident 2001). Dat gebeurt niet als ik bij wijze van experiment op een dag mijn ogen zou sluiten om een object waar te nemen dat ik zojuist in mijn omgeving heb gezien. Zo’n beeld is ‘koud’, inhouds- en levenloos. Er doen zich geen gevoelens en gedachten voor zoals bij het terugdenken aan een ingrijpende gebeurtenis. Om deze reden gaat aan de eigenlijke schouwing een voorbereidingsfase vooraf.

STAP 1

In stap 1 laat ik een bol/zaadje uitgroeien tot een bloem/plant. Dit wakkert mijn concentratievermogen aan. Ik merk op: de plant is onderhevig aan de zuivere hartstochtloze groeiwetten. Dtt gebeurt al bij het eerste uitkomen van het zaadje: de plant kan niet anders dan gehoorzamen. Hoe anders is dat bij mens!

STAP 2

In stap 2 vergelijk ik de bloem/plant met de mens. Ik merk op: ten opzichte van de plant beschikt de mens over de mogelijkheid om zich vrij te bewegen. Hij kan gaan en staan waar hij wil en is een slaaf van zijn driften (lager zelf). Dat blijft hij totdat hij tot het inzicht komt: zo wil ik het niet langer! Ik wens een zuiverdere manier van leven (hoger zelf).

‘Als de mens eenmaal begint met mediteren, dan voltrekt hij daarmee de enige werkelijk volledig vrije handeling in het menselijk leven’ (Rudolf Steiner, Meditatie – wezen en techniek, Pentagon 2012).

STAP 3

In dit besef laat ik uit de plant groen sap en uit de mens rood bloed stromen. Deze twee sapstromen laat ik vervolgens samenkomen in het gedachtebeeld van een rode roos. De rode roos is een symbool voor het zuivere leven (het hogere zelf) waarin het lager zelf is overwonnen. De concentratie is inmiddels merkbaar toegenomen.

‘Je kunt feitelijk pas van meditatie spreken, als je het concentratiepunt van de gedachte in het voorhoofd ervaart. Van daaruit kun je veilig mediteren, mits je het denken op kracht houdt, ook tijdens de overgave. Overgave betekent niet: alles loslaten, ook de concentratie. Het is een ingespannen denken, dat zich opent voor het bovenzinnelijke. Dat openen is de overgave, maar de inspanning blijft gehandhaafd.’ (Mieke Mosmuller – Waarom zou ik mediteren?, Occident 2008)

STAP 4

Het kost moeite om dit ‘gebied van de zuivere intelligentie’ te betreden ’waar niets van eigen belang, sympathie of antipathie meer een rol speelt, en waar je toch meer jezelf bent dan waar ook’ (Mieke Mosmuller – Meditatie, Occident 2001). Daarom laat ik nu het beeld van de rode roos overgaan in een zwart kruis, waarop – omheen het punt waar de twee balken elkaar kruisen – een krans ligt van zeven stralende rode rozen (symbool voor de zeven chakra’s). Nu gaat de meditatie over in schouwen (contemplatie). Op levendige (geconcentreerde) wijze aanschouw ik dit Rozenkruis door mijzelf open te stellen voor gevoelens die in mij opkomen als ik naar dit kruis kijk. Zintuiglijke prikkels dringen zich naar de achtergrond in de mate waarin het mij lukt om mijzelf volledig over te geven aan dit beeld, om alleen maar dit kruis te zien/zijn. Zo bereidt ik mij voor op de fase van de inspiratie.

‘Het mediteren en contempleren moet een zó krachtige activiteit worden, dat de meditatie geen denkbeeld blijft, maar gebeurtenis, lotgeval wordt.’ (Mosmuller, Mieke – Meditatie, Occident 2001)

Er wordt gezegd dat het lang kan duren, alvorens ik de vruchten van deze oefening kan plukken. Om deze reden kan ik nu (nog) niets zeggen over wat er op uitvoeringsfase (stap 4) volgt, namelijk de stadia: imaginatie, inspiratie en intuïtie (zie voor een heldere beschrijving van deze fasen het hoofdstuk ‘Meditatie zonder voorafgaande oefening van het zuivere denken’ in het boek Meditatie van Mieke Mosmuller (Occident, 2001). Wat ik wel weet is dat er nu bovenzinnelijke waarnemingen kunnen optreden en dat deze imaginaties/beelden veel helderder zullen zijn dan de beelden ik zelf heb opgebouwd. Maar ook dat ze geen herinneringen kunnen zijn aan wat dan ook, zelfs niet aan vorige levens. Later zou er ook een zekere samenhang/betekenis in de beelden gaan ontstaan. Daarna vindt er wederom een verdere ontwikkeling plaats (zie het gedeelte ‘De drempel van de geestelijke wereld’ in het boek Meditatie, Steinervertalingen, 2000).  Pas in de laatste fase van het inspiratie/intuïtie stadium zou er ook contact met het hogere Zelf (ken uzelve!) mogelijk moeten zijn.

‘Meditatie is de weg voor de ziel om waarnemingsvermogen voor de geestelijke – bovenzinnelijke – wereld te verwerven … Meer dan ooit is het nodig te weten wat je doet, want je stoot je neus niet aan het niet-tastbare.’ (Mieke Mosmuller – Waarom zou ik mediteren?, Occident 2008)

Ik heb gezegd dat ik op dit moment (nog) niets kan zeggen over wat er op de uitvoeringsfase volgt, maar Mieke Mosmuller kan dat wel, en daarom geef ik haar hier nu het woord: ‘Bovendien groeit er toch iets in je, al “zie” je helemaal niets, dan alleen het met moeite vastgehouden zinnebeeld. Dichterbij dan dit beeld begin je een bewegende kracht te ervaren, die niet meer alleen het krachtpunt tussen de ogen is. Het wordt een zich verruimend krachtenveld, waarin je geen “punt” meer bent, maar een veel groter geheel. Eerst breidt het veld zich uit naar het gebied van mond en strottenhoofd, dan naar het gebied van het hart, maar ook van de armen en de handen. Heel, heel veel later, als het onderlijf en de benen allang niet meer voelbaar zijn, strekt het veld zich ook vaag tot daar uit. Vaag, veel minder welomschreven dan in hoofd, borst en armen. Het zijn niet meer de lichamelijke gewaarwordingen, want je beleeft jezelf niet meer als lichaam. In plaats daarvan is het zich verruimende krachtenveld gekomen, maar het is in zeker opzicht nog met het lichaam verbonden, je kunt het immers lokaliseren. Er wordt een “tweede” mens geboren, met een “tweede” lichaam, dat boven gedifferentieerd is, onder uitvloeit in vaagheid.  De tijd breekt aan, dat je voelt dat je de voorstelling van het zinnebeeld moet gaan loslaten; dat je je geheel en al aan dit krachtenveld moet gaan overgeven. Dat wil je ook, maar het komt je voor als “niets”. Het heeft geen andere inhoud meer dan bewegende kracht, niet helemaal helder begrensd. De tijd breekt aan, dat je voelt dat je de voorstelling van het zinnebeeld moet gaan loslaten; dat je je geheel en al aan dit krachtenveld moet gaan overgeven. Dat wil je ook, maar het komt je voor als “niets”. Het heeft geen andere inhoud meer dan bewegende kracht, niet helemaal helder begrensd.  Je wilt iets hebben om je aan vast te houden, het zinnebeeld was tenminste nog iets. Nu moet je zien één te worden met het bewegende, deinende, golvende krachtenveld. Daarmee laat je het fysieke lichaam voor een of enkele ogenblik(ken) los, volkomen. Dat geeft huivering, angst, onzekerheid – al dan niet bewust. Als het bewust is, kun je trachten te overwinnen. Is het onbewust, dan dwaal je nu af, val je terug in het gewone voorstellen. Je moet opnieuw beginnen of stoppen en de volgende keer opnieuw trachten …  Het kan zijn, dat het dan lang duurt voordat je weer zover komt, dagen, weken, nog langer. Je moet meer kracht verzamelen om deze beproeving te doorstaan. Het is een examen, maar er wordt geen kennis gevraagd. Moed wordt gevraagd, de moed om tot de allereerste loslating van het fysieke bestaan – en daarmee van je geliefde persoonlijkheid – te komen.  Maar er wordt een tweede zelfoverwinning gevraagd. Tot nu toe was je steeds zelf degene, die het hele innerlijke proces in gang zette. Je bent de denker, je bent tevens de gedachte, alles is jouw inzet, ook al is de inhoud nog zo onzelfzuchtig …  Nu moet je de moed vinden om uit dit krachtenveld te treden terwijl het zonder jou verder beweegt. Het is nog steeds van jou, door jou opgewekt, maar je treedt in de aanschouwing ervan, je stelt je er innerlijk tegen over. Dit is het spiritueel-concreet geworden “denken over het denken”. Je gebruikt het element van de denkkracht om van buiten af de denkkracht als bewegend veld te aan schouwen. Dan laat je niet alleen je fysieke lichaam los, maar ook je etherlichaam. Je begeeft je buiten het fysiek-etherische, buiten het levende lichaam dat op aarde je instrument is. Maar dan wordt werkelijk alles anders. Nog steeds kan het zijn dat je “niets” ziet, dan alleen het krachtenveld en jezelf erbuiten. Maar let op: alles verandert nu. Eerst keek je vanuit je levende lichaam om je heen. Nu kijk je voor een ogenblik vanuit de omgeving naar je levende lichaam, naar je krachtenveld. Als de moed om los te laten groot genoeg is, dan wordt het levenslichaam, het krachtenveld, tot een soort spiegel, waarin dat wat in de omgeving is, maar wat je in eerste instantie nog steeds zelf bent, gespiegeld wordt. Je voelt hoe je wordt meegevoerd in beweging buiten je “normale” zelf, je wordt bewogen, gedacht, voorgesteld – en dit bewogen worden, gedacht worden, voorgesteld worden, spiegelt zich in het krachtenveld. Dit neemt andere vormen, andere bewegingen aan, die niet meer uit jouw persoonlijkheid stammen, maar die jouw ziel als instrument gebruiken om zich kenbaar te maken. Hiervoor is een nog veel grotere overgave nodig. Er mag geen enkel verzet, geen eigen impuls, geen eigen gedachte meer zijn, alles is bereid zich te laten bewegen, denken en voelen.  Het is een proef, die moet worden afgelegd. De voorbereiding kan langdurig zijn. Alles wat je tot nu toe hebt opgebracht aan wilsinzet, waardoor je je concentratie versterkt hebt, waardoor je een krachtenveld bent geworden, waardoor je je erbuiten in de aanschouwing ervan hebt gesteld, die gehele wilsinzet moet nu stil worden, vervloeien, zich overgeven. Zou je dit gedaan hebben op een minder hoog niveau van wilsinzet in het denken, dan zou je dieper in het graf van je lichaam begraven zijn geraakt dan je aanleg is. Nu echter wacht je de opstanding uit het graf, maar daartoe moet je geheel bewust je wil kunnen ontspannen, zodat deze zich niet meer beweegt, niets meer wil dan alleen overgave. Je voelt dan hoezeer je gewend bent je te weren, voortdurend. Je zet je schrap met je wil, nu nog steeds, ook al valt er geen uiterlijk doel meer na te streven en is je innerlijke ontwikkeling je enige streven – naar het schijnt. Nu steekt nog eens in alle hevigheid de storm van de begeerte, van de zelf-wil op. Zodra je je wil gebiedt zich te ontspannen, drijf je hopeloos af van je meditatieve concentratie. Je zakt terug in je lichaams-denken, of je valt in slaap. Het loslaten van alle eigen wil staat gelijk aan het loslaten van de wil van deze incarnatie: dat wil je helemaal niet, je durft het niet. Wie kan jou garanderen dat je niet zult sterven? Dat je niet onherroepelijk bevrijd wordt van de banden met het lichaam, zodat je niet meer terug kunt? Hier sta je werkelijk aan de drempel met de geestelijke wereld en je durft deze niet te overschrijden. In je twijfel, je matheid, je angst verschijnt nog eens je totale hindernis voor je geestesoog. Je moet vechten, elke meditatie opnieuw, om het vervloeien van je wil te kunnen verdragen. Met het denken kwam je dankzij de concentratieoefeningen vrij gemakkelijk los van je verstand; je gevoel bevrijdde zich in de meditatie; maar je wil verzet zich. Je voelt hoe die wil verbonden is met de lichaamsprocessen, want plotseling wordt je gewaar hoe je ademhaling half willekeurig verloopt. Voordien merkte je geen ademhaling meer op, nu komt deze met alle kracht in het aandachtsveld. Dat wijst erop dat je terug bent gevallen in je lichaam, dat je concentratie- en meditatiekracht niet sterk genoeg is. Je hebt de proef niet doorstaan en moet verder streven. Je moet leren, je aandacht gericht te houden op je concentratiekracht, en deze niet laten afleiden naar de processen die met je lichamelijke wil zijn verbonden, zoals de ademhaling.  Pas wanneer je zover afstand hebt kunnen doen van je persoonlijkheid en je lichaam, wordt het mogelijk bevrucht te worden door de geestelijke wereld. Maar dan is je kennende verhouding geheel en al veranderd. Je staat niet meer tegenover een object of wezen dat je wilt leren kennen, het wezen spreekt door jou. Je bent volledig bewust doorgedrongen tot het intuïtieve kennen. Je bent één met het te kennen object, omdat dit zich in jou heeft uitgegoten. Je leeft erin, het leeft in jou.’ (Mieke Mosmuller – Waarom zou ik mediteren?, Occident 2008)

‘Wanneer je de innerlijke weg niet kunt zien als een spannende tocht, als een sprookje waarin het op volharding aankomt, heeft het geen zin hem te gaan.’ (Mosmuller, Mieke – Meditatie, Occident 2001)

Zie voor meer details over de Rozenkruis-meditatie: De wetenschap van de geheimen der ziel (Steinervertalingen 2019 – hoofdstuk ‘Inzicht in hogere werelden’) en Macrokosmos en microkosmos (Steinervertalingen 2015 – achtste voordracht).

‘s Morgens – op een vast tijdstip en/of op andere momenten van de dag – besteed ik aandacht aan één of meerdere van Rudolf Steiners nevenoefeningen. De tijdsduur van deze oefeningen varieert van een aantal seconden tot hooguit vijf minuten. Voor een bespreking van de oefeningen verwijs ik hier kortheidshalve naar het hoofdstuk ‘Inzicht in hogere werelden (Over de inwijding of initiatie)’ in het boek De wetenschap van de geheimen der ziel en het gedeelte ‘Imaginatie, inspiratie en intuïtie’ uit het boek Meditatie).

Tot slot, als aanvulling op het voorafgaande: ‘In de antroposofische scholingsweg ben je op jezelf aangewezen. Het is een weg die in de regel niet snel tot spectaculaire resultaten leidt, de belangrijkste kwaliteiten die je onderweg moet ontwikkelen zijn geduld en doorzettingsvermogen’ (uit het ‘Nawoord’ van Meditatie, Steinervertalingen 2000).

[antroposofiedoen]

De weg tot inzicht in hogere werelden (12)

De wetenschap van de geheimen der ziel

Het hoofdstuk ‘Inzicht in hogere werelden (Over de inwijding of initiatie)’ in het boek De wetenschap van de geheimen der ziel werpt meer licht op alles wat in De weg tot inzicht in hogere werelden staat geschreven. Zonder dit ‘aanvullende’ hoofdstuk zal een hoop onduidelijk blijven over wat in de vorige elf berichten is gezegd over De weg tot inzicht in hogere werelden.

Wie n.a.v. de bovenstaande vermelding nog meer informatie tot zich wenst te nemen die raadplege ook nog de volgende bronnen:

Steiner, Rudolf Joseph Lorenz – Macrokosmos en microkosmos (Steiner Vertalingen, 2015 – achtste voordracht)

Dam, Joop van – Het zesvoudige pad (Uitgeverij Vrij Geestesleven, 2007)

Steiner, Rudolf Joseph Lorenz – Antroposofie in drie stappen (Uitgeverij Pentagon, 2007 – de hoofdstukken I t/m IV)

Steiner, Rudolf Joseph Lorenz – Meditatie (Steiner Vertalingen, 2000)

[antroposofiedoen]

[antroposofiedoen]

Bewustzijnsverruiming

‘De geesteswetenschappelijke leer is een som van ideeën, die ons in bovenzinnelijke werelden binnenleiden, en derhalve moeten wij ons tijdens ons geesteswetenschappelijk denken verheffen tot hogere werelden. Iedere geesteswetenschappelijke stonde is een overschrijden, door de ziel, van het alledaagse. Op het ogenblik waarop wij ons vol overgave met deze leer bezighouden, zijn wij ontrukt in een andere wereld. Ons Ik is dan verenigd met de geestelijke wereld en wanneer wij bedenken dat het deze wereld is, waaruit ons Ik is geboren, dan zijn wij, wanneer wij geesteswetenschappelijk denken, met ons Ik in ons geestelijk vaderland, bij de oerbron waaruit het stamt.’

‘Geesteswetenschappelijk denken maakt ons sterk om ons geleidelijk aan bewust te verbinden met deze geestelijke werelden.’

(uit: ‘De God van de alpha en de God van de omega’, een voordracht gehouden te Berlijn op 25 mei 1909)