ARTERRIFIC @arterrific - Tumblr Blog

Posts

Er groeit een vrucht

in de schoot

van de stomme.

De stomme, die wél spreken kan.

Er groeit een vrucht

van eenvoud die

niét uitgesproken wordt.

Hoe meer de vrucht groeit

hoe minder de stomme

ontkomen kan.

Er groeit vertrouwen

in de schoot

van de stomme.

Hij kijkt om

en spreekt voort.

Ik voeg mij in een groep

een groep met onbekenden.

Gezichten die ik niet herken.

Stemmen die mijn oren

nooit eerder vonden.

Stagiair: ik walg van dat woord,

maar welkom.

Ik voeg mij in een kring

een kring die rond zou moeten zijn.

Ja, welkom,

pas je maar in, we eindigen

wel bij jou.

Misschien wel pas, wanneer de wekker al vier keer gegaan is.

Jullie missen je doel.

Mooi, dat gewauwel over verbinding.

Ik zie alleen trots, gegeil

op het horen van zoiets als:

zo, indrukwekkend!

Ik plaats mij buiten een kring.

Een kring die al nooit rond was.

Gelukkig is hier een raam.

Gelukkig zie ik een wereld,

buiten vier muren van beton.

Zij herkennen mijn gezicht niet.

Mijn stem heeft hun oren nooit eerder gevonden.

Ook vandaag niet.

Vraag mij

Bevraag mij

Antwoord mij

Er heeft geen stem geklonken.

Begraven, verbrand, als nooit geweest.

Beantwoord mij

Hij tekent met zijn voet

een kompas op de

nog onbelopen grond.

Als een magneet die

niet weet wat zijn plus

en min kant is

wordt hij toegetrokken,

weggeduwd.

Toegetrokken,

weggeduwd.

Duizeligheid neem haar verlies;

het noorden is nooit écht het

noorden geweest.

Zouden wij dan ooit duizelig kunnen zijn?

Zouden wij dan ooit in een en dezelfde richting gaan?

Zij tekent met haar voet

een kompas op de

zojuist belopen grond.

Noorden is naar het zuiden gekeerd.

Gezoem, storing, overleg, stilte,

sereniteit, kalmte

we zoeken

Zijn we als een bijenvolk?

Het is verleden

tijd

Moeizaamheid die tot dialoog verheven wordt.

De angel die prikt

door huidoppervlak.

Pijn die verbindt door

gedeelde individualiteit.

Het volk hangt stil,

vragen en verschil verbinden

verzorgen begrip.

Verlangen naar warm water,

wat er niet blijkt te zijn.

Verlangen naar warm water,

waar je langzaam wordt gevuld.

Nogmaals prikken met diezelfde

angel.

Is het eigenbelang?

een eigen feestje,

met gasten en

zonder klagende buren.

En toch,

wordt muziek zachter gedraaid.

Een bijenvolk bereikt onze tuin,

we dansen op gezoem.

In het voorbijgaan, bij LAM Lisse

Wanhopig vliegen mij ogen,

langs alle muren.

een blik, vereeuwigd,

vastgelegd, gestild.

Handrug streelt over wang.

De warmte trekt

langzaam weg.

Een haar landt in

nog natte verf.

Is niet te verwijderen

zonder blijvende verandering.

Herstel wacht

haar vonnis af.

Misschien herken je het wel: je ziet iemand lopen, of je leert iemand kennen en op de een of andere manier kun je bepaalde dingen invullen. Je hersenen voegen een aantal kenmerken samen en voilà je kunt raden welke auto iemand rijdt. Zo zijn er mensen die je in geen andere auto dan een Volvo ziet rijden. Puur op basis van een paar gegevens kun je dit al bepalen. En het gekke is, dat het vaak nog klopt ook.

Nou zo’n moment had ik vanmiddag in de trein van Leiden naar Utrecht. Op een bankje op het station zit een meneer. Met een super grote baard. Hij draagt een trenchcoat, een old-school zonnebril en van die lange sokken, waardoor er geen bloot been onder zijn pantalon vandaan komt. En nu draait het niet om de auto die hij rijdt, maar om de krant die hij leest. Dit is dé Volkskrantmeneer.

A white body of a man

Hier staat hij: met zijn rug naar het flinterdunne, groene landschap, en zijn ogen gericht op de horizon. De woeste golven komen voor zijn voeten tot rust in het zand. Hij verdwijnt, wordt uitgegumd en vervlakt met wat achter hem ligt.

Bas Jan Ader, geboren in 1942, was op aarde om het lot van de natuurkrachten te tarten. Wachten tot die krachten je meenemen in wat ze doen. Net zo lang aan een boomtak hangen totdat je armen verzuren. Loslaten, vallen, falen.

Zijn werk is komisch en wekt haast wat lachlust op. Dat lachen is van opluchting, want vallen is vernederend en tegelijk heb je onbewust de angst om overgeleverd te zijn aan de zwaartekracht. En dat is juist waar het Ader om gaat: Een strijd voeren met die kracht, tijdens de val een worden met die kracht, en uiteindelijk bij het neerkomen concluderen dat je weer niet hebt gewonnen.

In een serie van zes gekleurde foto’s zien we Bas Jan Ader in beeld komen, in een bos. Hij is formeel gekleed, in een pak, en neemt een zogenoemde afternoon tea: Rond vier uur in de middag een kopje thee en wat lekkers om de honger te stillen tot het avondeten. De gedekte tafel staat onder een grote kartonnen doos, omhooggehouden door een stok. Langzaam zoomt de camera uit en in het laatste frame zien we dat de stok weg is. De doos is omgevallen. Zo is de theedrinker gevangen als in een muizenval.

Zelf zei Ader of het feit dat hij strijdt met de zwaartekracht: ‘Zij overmeestert mij. Het lichaam van de kunstenaar als zwaartekracht, maakt hem tot meester van zichzelf.’ De mens is onderworpen aan natuurwetten, maar is sterk wanneer hij zich eraan overgeeft.

Steeds kroop Ader door het oog van de naald, tijdens het maken van zijn werk. Zijn vrouw verklaarde dat hij er niet altijd ongeschonden vanaf kwam. Zelf vond Ader dat volledig onbelangrijk: het gaat om het grotere geheel, niet om jezelf.

In 1975 strijdt hij niet alleen met de zwaartekracht, maar ook met de kracht van het water. Bas Jan Ader wil als onderdeel van de trilogie ‘In search of the miraculous’ van Amerika naar Groningen varen. Dwars de Atlantische Oceaan over, in een veel te kleine boot. Ader raakt vermist en zo’n tien maanden later spoelt zijn boot aan in Iederland. Er is geen spoor van Ader te bekennen.

A white body of a man, rocked in the arms of the waves,

Is small too.

What are we in the infinity of ocean and sky?

A small baby at the breast of eternity.

Een wit lichaam van een man, gewiegd in de armen van de zee,

is ook klein.

Wat zijn wij in de oneindigheid van de zee en lucht?

Een klein baby’tje aan de borst van de eeuwigheid.

Passage uit From the deep waters of see, dat op zondag 12 oktober 1975 (de periode dat Bas Jan Ader is verdwenen) opwelde in het hoofd van zijn moeder.

Tot hier

Een koffievlek maakt het

papier antiek.

Mijn neus wrijft even

en zoekt weer afstand.

Rimpelige handen glijden door

haar, voorzichtig.

De zee is inmiddels al

wel vol gehuild.

Tranen stroomden langs de

ramen, keer op keer.

Het was nog

Het was nog maar een oefening.

TEFAF is zegmaar echt mijn ding

Mijn privéjet staat klaar. De bediendes hebben mijn mooiste outfits keurig in een koffer gestopt. Het vijfsterren hotel is geboekt. Kortom: klaar om af te reizen naar TEFAF. Het is een must ieder jaar te gaan. Belangrijk dat iedereen op TEFAF mijn gezicht ziet, en wie weet hangt er nog wat leuks tussen. Bij de ingang kan ik direct doorlopen en word ik vriendelijk begroet. Op mijn hoogste naaldhakken paradeer ik door de prachtig aangeklede zalen. Gevolgd door mijn assistent die weet waar ik heen moet. De dag bestaat voornamelijk uit netwerken. En zo nu en dan een diamantenring om je vinger schuiven. Eind van de dag, na een luxe en exclusief diner keer ik naar mij hotel. Met als nieuw bezit een leuk schetsje van Matisse en een diamanten collier (altijd leuk voor een feestje).

De dag start met een ontbijtje in de zon. Op mijn balkon in Kanaleneiland, Utrecht. Het is een beetje fris, dus trek ik snel nog even een sweater aan over mijn donkerblauwe jurk. Gisteren heeft mijn moeder me via de telefoon nog op het hart gedrukt dat ik ‘toch wel iets netjes uit de kast moest halen’ en ‘zeker niet op die afgetrapte gympen’ voor de dag mocht komen. Moeders wil is wet, ook als je uit huis bent, dus haar advies heb ik maar ter harte genomen.

Om negen uur stap ik in de trein richting Maastricht. De tweedeklas zit vol met 65-plussers die een weekendje naar het zuiden gaan. Ik plof neer in de stiltecoupé, waar een echtpaar denkt dat ze fluisteren, en dat hun fluisteren vervolgens weer onder de definitie van stilte valt.

De lange reis maakt dat het voelt alsof ik op vakantie ga. Het is werkelijk stralend weer en de twee uur durende treinreis is een plezier. Op Maastricht stap ik over een boemeltreintje die mij zo goed als voor de deur bij TEFAF afzet.

Gespannen loop ik richting de ingang. TEFAF ken ik alleen van de verhalen. Bij het ophalen van mijn kaart weet echter niemand er iets vanaf. Er is geen kaart. Ik druip af en drink koffie in het zonnetje, terwijl Sietske hard haar best doet mij naar binnen te krijgen.

Gelukkig lukt dat! En kan ik uiteindelijk toch naar binnen. Daar sta ik dan. Ietwat verloren.

Met een plattegrond in mijn hand waan ik mij langs de stands, probeer ik geen enkel kunstwerk over te slaan en luister ik stiekem mee met de praatjes die galeriehouders met potentieel geïnteresseerden houden. Zo nu en dan herken ik wat gezichten, maar ik blijf anoniem.

De kleinere, bijna schetsmatige werken trekken mij steeds. Terwijl grotere werken schreeuwen om aandacht van de bezoekers. Zoveel blijft uiteindelijk ongezien.

Helaas is mijn portemonnee niet zo goed gevuld dat ik met een mooie Matisse onder mijn arm het MECC-gebouw uit kan wandelen. Maar een mens moet ergens van kunnen dromen.

Als een schaduw heb ik mij door de beurs begeven. Voelde me soms wat ongemakkelijk, maar heb vooral de ogen uit mijn hoofd gekeken.

Die Matisse komt nog wel een keertje…

Iedere donderdagavond eet ik samen met mensen uit het dispuut van mijn studentenvereniging. Hoe je dat het beste kunt omschrijven? Chaos.

Om aan te tonen dat je je werk toch altijd wel mee naar huis neemt: Zodra mij iets opvalt wat met voedsel te maken heeft gaat er een lampje branden. Zo ontstond er deze donderdagavond in alle chaos een klein kunstwerkje.

@ het atelier van Folkert de Jong

Serene Kitsch

Ze is in tal van kerken, musea én huiskamers te vinden: Maria. Als moeder van Jezus, maar ook als moeder van de wereld. Ze staat symbool voor liefde, genegenheid, vertrouwen, verdriet en troost. Waarom is zij zo mateloos populair? Waarom zwichten wij bij het zien van haar gestalte? En wat maakt dat wij eigenlijk helemaal niet zoveel van haar weten?

Museum Catharijne Convent in Utrecht neemt ons in de tentoonstelling Maria mee in het leven van deze inspirerende en mysterieuze vrouw: Van haar geboorte tot haar hemelvaart, wat zij voor de wereld betekent en wat zij teweegbrengt.

Op de bovenverdieping van het museum hangt een sacrale sfeer. De kloostergangen zijn in oude staat teruggebracht, er valt zacht, gekleurd licht door de ramen, en soms klinkt er gezang. Alle facetten voor een ontmoeting met Maria zijn present. Vanuit de kloostergangen kijk je uit op de binnentuin, waar een opvallend Mariabeeld te zien is.

De sacrale sfeer die heerst wordt plots doorbroken door Virgin of Mercy (2015) van de kunstenaar Elisabeth Stienstra. Het is een naakte, jonge vrouw. Ze staat met haar handen tot vuisten gebald, en leunt naar achteren, als een katapult geladen. Krachtig. Tegelijk is haar gezicht ingetogen en bescheiden, aanbiddend. Deze Maria omvat alles wat zij is, tot in de uitersten. Krachtig en kwetsbaar, verheugd en treurend, heilig en toch mens.

Het beeld Virgin of Mercy typeert in haar verscheidenheid de gehele tentoonstelling. Klassiek werk van onder andere Rubens, Rembrandt en Toorop wordt afgewisseld door modernere werken van Bill Viola, Jan Fabre en Klaas Kloosterboer. Werk met een ‘heilige’ uitstraling wordt afgewisseld door uitdagend en gedurfd werk; verdriet wordt afgewisseld met humor uit onze beeldcultuur. Door alle tijden heen is Maria tot inspiratie en beweegt zij ons denken.

De tentoonstelling Maria is tot en met 20 augustus 2017 te bekijken in Museum Catharijne Convent, in Utrecht. Voor meer informatie, kijk op: www.catharijneconvent.nl

Toren C

06 februari 2017

Het is vroeg, écht vroeg. Helemaal voor een nachtbraker als ik. Kwart voor zes schelt het meest verschrikkelijke geluid op een ochtend, namelijk de wekker, met extra volume door de kamer. De eerste gedachte: Vanavond moet je eerder naar je bed.’ Met mijn ogen nog half dicht zoek ik naar een warme trui en slof naar de keuken. Brood in de toaster, koffie zetten, terug sloffen. Pyjama uit, kleren aan. Wat doe je überhaupt aan op zo’n eerste dag? Bah, koud. Toch maar de gordijnen open.

Gelukkig stap ik op tijd op de fiets. Dat is ook wel eens anders geweest. Met vrolijke klanken in mijn oren sjees ik naar het station. In de trein kom ik wat tot rust. Het wel een wee van de hoofdpersonen uit het boek dat ik lees, verzetten mijn gedachten.

De rest van de reis volgt zich vanzelf en om half negen sta ik voor het hek van het kantoor. ‘Gelukkig niet zo’n Toren C kantoor.’ Niets is minder waar. Grapje.

De mensen zijn super vriendelijk, het kantoor zelf is alleen heel kaal en ongezellig. Lege bureaus, met computers. Typende mensen. Het is een ietwat abrupte overgang van de chaos van een kunstacademie naar de orde op een kantoor.

Zo start mijn eerste dag. Zo gaat mijn eerste dag voorbij. Ik maak kennis met de collectie, krijg wat verteld over het wel en wee en snuffel rond tussen allerlei soorten documenten.

Vanavond ga ik eerder naar bed.

Dampend

Zwart is de koffie

die hier nu voor

mij staat.

Zwart is de ziel

van degene die doorgaat

tegen zin.

Zwart is de kleur

waarmee ik zou

moeten schrijven.

Zwart is de nacht:

beangstigend en toch

vol schoonheid

De vierde dag in de woestijn

‘Toen trad er in Egypte een nieuwe koning aan, die Jozef niet gekend had. Hij zei tegen zijn volk: ‘Zie, het volk van de Israëlieten is talrijker en machtiger dan wij. Kom, laten wij er verstandig tegen optreden, anders zal het talrijk worden en, mocht het zijn dat er een oorlog uitbreekt, dan zal het zich ook bij onze vijanden aansluiten, tegen ons strijden en uit het land wegtrekken.’ (Exodus 1 vers 9,10) Toen de farao het volk had laten gaan, is het gebeurd dat God hen niet leidde langs de weg door het land van de Filistijnen, hoewel dat korter was. (Exodus 13 vers 17) Het Joodse volk: continu op reis. Er is geen plek waar zij haar hoofd kan rusten. Wanneer het volk even stilstaat om adem te halen, moet ze alweer verder. Onrust voert de boventoon. Slachtoffer van ballingschap, beschuldigd en veracht. Nu zit ik hier, aan mijn bureau. Ik zit hier in vrijheid, in een land dat ik volledig ken, ik sta met mijn beide benen op de grond, weet van veel dingen waar ik aan toe ben en ken weinig angst. Ik blik terug op een van de wonderlijkste museumbezoeken die ik tot nu toe heb gehad. Ik stel geen vraag, ik ga op onderzoek zonder vraag en laat mij meenemen in wat ik tegenkom in mijn reis door de woestijn. Op de vierde dag van de reis naar Berlijn bezocht ik het Jüdisch Museum. Het museum laat de bezoeker tweeduizend jaar Joods-Duitse geschiedenis zien, maar bovenal laat ze het de bezoeker voelen. Het gebouw is ontworpen door Daniel Libeskind (1946), een Pools-Joodse architect en tevens zoon van Holocaust-overlevenden. Het museum is qua architectuur doordrenkt met symboliek. Dit is alleen al aan de buitenkant te zien. De vorm verwijst naar een gebroken Davidster, de schrammen en littekens zijn lukraak met een mes in de voorgevel gesneden. Het gebouw bloedt. Ook van binnen ademt het gebouw de geschiedenis van het Joodse volk. Overal waar je je in het gebouw bevindt, voel je je gedesoriënteerd. Dit begint al bij de ingang, waarbij je afdaalt naar de kelder. Door zo het museum binnen te gaan, laat je de buitenwereld achter. De kelder is opgedeeld in drie assen: De as der Continuïteit, de as der Verbanning, die tevens uitkomt bij de tuin der Verbanning en de as der Holocaust, die uitkomt bij de Holocausttoren. De as der Continuïteit leidt naar de rest van het museum, waar de Joods-Duitse geschiedenis wordt verteld. Aan het eind van de as der Holocaust zit een dikke deur. Een deur zoals die ook wel in bunkers of grote kluizen te vinden zijn. De deur is zwaar en het kost flink wat moeite hem te openen. Bij het binnenstappen van de Holocausttoren valt de deur met al zijn gewicht met een harde, doffe klap in het slot. Dicht, afgesloten, opgesloten. De toren loopt in een smalle driehoek. Van binnen is het zwart, donker, grauw en stil, heel stil. Een enkel stadsgeluid is, als ware het heel ver weg, soms op te merken. Helemaal bovenin de hoek valt een straal licht naar binnen. De ruimte is kil, angstaanjagend en beklemmend. En tegelijk laat die ene lichtstraal verlangen naar wat er buiten is. Zoals Joost Zwagerman schrijft: ‘In het hart van het zwart bevindt zich vervolgens de absolute stilte van de dood. Het is de gevreesde Niets van genezijde. Eeuwige verduistering.’ (Zwagerman, 2016) Er is niets, alleen de dood is aanwezig. Voor mij kwam het gevoel dat ik beleefde heel dicht bij wat Zwagerman schrijft in zijn gedicht Licht uit de dichtbundel Wakend over God: ‘Ergens klonk een holle lach. Het lied hield op, de stilte klonk gedwee. De lach viel stralend uit een open raam. Alles was al weg, niets was nog te helen.’ (…) (Zwagerman, Licht, 2015) Zwagerman vergeet hier echter het raam bovenin de toren, die het toelaat een lichtbundel naar binnen te laten schijnen. Het raam laat een blik werpen op het witste wit. ‘Het witste wit is transparant en belichaamt misschien het helderst mogelijke licht. Dankzij het licht, dat zelf niet zichtbaar is, kunnen we ‘alles’ zien. (Zwagerman, 2016) Het wit, het licht, is als verlangen naar bevrijding, het is als de aanwezigheid van God.

Wanneer je door de as der Verbanning loopt, zie je op de muren de namen staan van toevluchtsoorden waar het Joodse volk heen kon vluchten tijdens het Naziregime. Deze toevluchtsoorden boden echter geen thuisland, geen bevrijding, geen stabiliteit. De as komt uit bij de tuin der Verbanning. Een ommuurde tuin, waarvan de grond net een beetje schuin loopt. In de tuin is geen groen te bekennen. Er staan 49 schuine betonnen bakken waar je tussendoor kunt lopen. Bovenop de bakken zijn olijfbomen geplant. Een tuin zou bevrijding moeten geven, een plek zijn om adem te kunnen halen, een plek om te luieren en te mijmeren. Deze tuin valt boven op je en verstikt. Alleen wanneer je ogen naar boven gericht zijn is er iets te proeven van vrijheid. Olijfbomen staan voor vrede, liefde en trouw (de Bergerie, 2016). Er zit echter nog een diepere laag achter de olijfboom. In Romeinen elf staat geschreven: Als nu enige van die takken afgerukt zijn, en u, die een wilde olijfboom bent, in hun plaats bent geënt en mede deel hebt gekregen aan de wortel en de vettigheid van de olijfboom, beroem u dan niet tegenover de takken. En als u zich beroemt: u draagt de wortel niet, maar de wortel u. (Romeinen 11 vers 17-23) De takken van de olijfboom zijn het Joodse volk, de wortel is Jezus Christus. De enten zijn wij. In dit bijbelvers waarschuwt Paulus de gelovigen, die uit de heidenen (niet Joden) komen, tegen arrogantie. De heidenen komen misschien in de verleiding trots te worden omdat God de Joodse takken van de olijfboom verwijderde en hen, de heidenen, entte. Dit kwam omdat de Joden niet geloofden in Christus, maar de heidenen blijven alleen wanneer ze een aanhoudend vertrouwen hebben. (Romeinen 11 vers 17-23) Wat er gebeurd binnen het antisemitisme is deels te herleiden naar dit Bijbelvers. Voor een deel is antisemitisme namelijk ontstaan door een meningsverschil tussen rabbijnen en kerkvaders. Sommige bekeerde heidenen stellen dat de Joden blind zijn door Jezus niet als Messias te erkennen. Daarnaast wordt het Joodse volk ook gezien als godsmoordenaar, door het kruisigen van Christus. Hier komt het stuk uit Romeinen van pas. Vers 20 vervolgt namelijk met: ‘Dat is waar. Door ongeloof zijn zij afgerukt en u staat door het geloof. Heb geen hoge dunk van uzelf, maar vrees. Want als God de natuurlijke takken niet gespaard heeft, dan is het ook mogelijk dat Hij u niet spaart.’ (Romeinen 11 vers 17-23) De hoge dunk kwam wel. Hitler rukte met het Nazisme op. Berlijn werd het heilige Jeruzalem en niet de Joden maar het Arische ras werd het beloofde volk. Zij dachten de wortel te dragen. Ze maakten zichzelf tot God. Misschien hadden ze beter naar Paulus moeten luisteren: ‘En ook zij zullen, als zij niet in het ongeloof blijven, geënt worden, want God is machtig hen opnieuw te enten. Want als u afgehouwen bent uit de olijfboom die van nature wild was, en tegen de natuur in op de tamme olijfboom geënt bent, hoeveel te meer zullen zij die natuurlijke takken zijn, geënt worden op hun eigen olijfboom.’ (Romeinen 11 vers 17-23) God zal Joden die hun geloof op Christus vestigen opnieuw enten op de olijfboom. Als God ‘heidenen’, die wilde takken waren, op de olijfboom ent, dan zal Hij zeker de Joden, e natuurlijke takken, weer enten op hun eigen olijfboom. Vers 26: ‘En zo zal heel Israël zalig worden, zoals geschreven staat: De verlosser zal uit Sion komen (…). Vrede, liefde en trouw zullen heersen. Zoals ik aan het begin van dit essay citeerde: Het Joodse volk legt niet de kortste reis af. Maar er wacht bevrijding. En tot die tijd blijft zij reizen.

Bibliografie de Bergerie. (2016). olijf als levensboom. Geraadpleegd op juni 24, 2016, van www.bergerie.nl: http://www.bergerie.nl/olijfbomen/olijf-als-levensboom/ (2014). Exodus 1 vers 9,10. In StudieBijbel Herziene Statenvertaling (p. 131). Heerenveen: Royal Jongbloed. (2014). Exodus 13 vers 17. In StudieBijbel Herziene Statenvertaling (p. 152). Heerenveen: Royal Jongbloed. (2014). Romeinen 11 vers 17-23. In Studiebijbel Herziene Statenvertaling (p. 1953). Heerenveen: Royal Jongbloed. Zwagerman, J. (2015). Licht. In J. Zwagerman, Wakend over God (p. 86). Amsterdam: Hollands Diep. Zwagerman, J. (2016, januari). Silence Out Loud. Bergen, Noord-Holland.

Trending Blogs

Recently Viewed Blogs

ARTERRIFIC