14 Temmuz 1862 tarihinde, Anna Klimt ve kuyumcu Ernst Klimt'in ikinci çocuğu olarak dünyaya gelmiştir. Yaşadığı dönemin en popüler sanatçılarından biridir. 1876'da Viyana'daki sanat ve zanaat Okulu'nda eğitime başladı ve kısa süre sonra okulun en popüler öğrencilerinden birisi olmuştur. Akademik eğitime ve sanata hayran olan, bu eğitimin mutlaka alınması gerektiğini düşünen bir sanatçıdır (şahsi olarak barok sanatı seviciyim).
Henüz onlu yaşlarındayken erkek kardeşi Ernst Klimt ve okuldan arkadaşı olan Franz von Matsch ile “Fikir Birliği”ni oluşturdu. Bu gençler yetenekli, hırslı ve yaratıcıydı. Sanat tarihinin öyküsü yeniden şekilleniyor, Avrupa'nın çeşitli şehirlerinde yeni gelişmeler yaşanıyordu. Modernizm, her alanda olduğu gibi sanat alanında da etkili bir şekilde yayılıyordu. Modern sanatçı kavramı, Batı'daki akademilerin yeni düşmanı olarak her geçen gün daha da güçleniyordu.
Akademik kuralları bilinçli olarak ihlal etmek isteyen modern sanatçılar, farklı manifestolar yayınlıyor, gruplar oluşturuyor, sanatlarını özgürce yapma arzularını haykırıyorlardı. Zamanla ayrılıklar oldu ve bu ayrılıklar akademik sanata bir tepki idi. Yenilikçi düşünceler, sanat tarihinin gelmiş geçmiş bütün kural ve kanunlarından ayrılmak, hatta kopmak istiyordu. Önce Münih Sezesyonu (ayrılma, kopuş) başladı. Önderi, sembolist ressam Franz von Stuck idi. Bu ayrılma 1892 yılında gerçekleşti ancak beklenen ilgiyi göremedi. Hemen sonrasında Viyana'da çok daha etkileyici, çarpıcı ve zengin bir sezesyon (ayrılma, kopuş) doğdu, lideri de sanat tarihinin en ünlü ressamlarından biri olan Klimt'ti. Art Nouveadan çok etkilenen Klimt, aynı zamanda empresyonizm, Japon baskı sanatı, Klasik Yunan Sanatı, Bizans ve Antik Mısır sanatından aldığı ilhamla sıradışı bir sanat sentezi meydana getirmişti. Sanatı, hem dekoratif hem de gerçekçi bir görüntü sunması bakımından izleyiciye benzersiz bir görsel ziyafet sunuyordu. Ancak resimleri erotik ve pornografik bulunduğu için ciddi eleştiriler almıştır. Her şeye rağmen modern sanatın en büyük sanatçıları arasına adını yazdırmayı başardı. En meşhur eseri olan Öpücük, o dönemin sanatseverleri için oldukça ilgi çekici bir eserdi.
Peki bu resmi böylesine başarılı kılan ne?
Öncelikle benzersiz bir zenginliğe sahip olduğunu görüyoruz. Bu zenginlik hissini veren ise gösterişli altın rengi. Altın Bizans mozaiklerinden etkilenen sanatçı, çocukluğunda kuyumcu olan babasının yanında çalışırken öğrendiği altın işçiliğini modern sanatın yeni anlatım dili olarak bize sunuyordu. Bu sıradışı uygulamayla, resim sanatında “Altın Çağ”ı (tartışılır ^^) başlatan da kendisidir.
Klimt, bu yeni dönemi başarılarla dolu bir serüven olarak yaşamıştır. 1908 yılında Sanat Gösterisi adlı bir sergide yer alan ve ağır eleştirilerin hedefi olan eser, sergiyi ekonomik bir fiyaskoya çevirir belki ama o dönem modernist düşünceye sahip olanlar, resimde kullanılan ilginç tekniklerin ve üstün niteliklerin farkına bu sayede varırlar. Sergi sona ermeden Avusturya hükümeti tabloyu ulusal eser ilan eder ve resmi satın alır.
Resim pek çok kişi tarafından aşkın, tutkunun ve erotizmin dekoratif ve gösterişli bir anlatımı olarak kabul edilir. Klimt özel hayatında da aşk, tutku ve erotizm üçgeni arasında yaşayan bir ressamdır. Bunun sanatına yansıması da oldukça doğal. Kadınlara düşkünlüğü ile bilinen Klimt'in en büyük zaafı kızıl saçlı olanlaradır. Ayrıca kedileri de çok sevdiği biliniyor.
Stüdyosunda onlarca kedinin ve kadının bir arada gezindiği, kadınların da tıpkı kediler gibi stüdyonun içinde çırılçıplak uzandıkları, buldukları yere kıvrılıp poz verdikleri bilinmektedir. Klimt ise resimlerini yaparken üzerine sadece bir entari giyer ve bu erotizm dolu ortamı kendi parlak düş dünyası ve yaratıcılığıyla harmanlayıp tuvale aktarır. Cinselliğe epey düşkün olan sanatçının diğer bir özelliği de sessizliğidir. Aklından neler geçtiğini kimseye söylemez. Kendisini ya da sanatını anlamak isteyenlerin sadece resimlerine bakması gerektiğini söyler. Bunun zekice bir yöntem olduğunu kabul etmeliyiz, çünkü bu açıklamayla birlikte bilinmezliğin çekiciliği devreye girer. Böylece resimle sizin aranızda bir alışveriş başlar. Tahminler yürütür, teoriler üretirsiniz. Çözümlemeye yardımcı olacağını umduğunuz insanlarla paylaşırsınız ki, konu Klimt olunca epey kalabalık bir gruba ihtiyacınız olacaktır. Merak büyüdükçe popülerlik de artar. Belki de Öpücük, popülaritesinin büyük bir çoğunluğunu bu gerçeğe borçludur.
Bugün The Kiss/Öpücük adıyla bildiğimiz eser, ilk sergilenişinde Aszk/ar ismiyle sunulmuştu. Yani bu sahnede kesinlikle bir aşk hikâyesi var; bunu görmekle kalmıyor, hissediyoruz da. Peki, Klimt'in ilerleyen yıllarda tablonun adını değiştirmesindeki sebep neydi? Bu sorunun yanıtını kimse bilmiyor. Emin olduğumuz şey, bugün aşkın ve şehvetin ikonu olarak tanımlanan eserin popüler kültürü derinden etkilediğidir. Kesinlikle görmediğiniz bir yer yoktur.
Bütün bunların altında bilinmezliğin çekiciliğinin önemli bir etkisi var, çünkü resimde nelerin döndüğünü anlamak çok da mümkün değil. Hatta baktıkça daha da kafa karıştırıcı bir hâle geliyor. Bu bir aşk sahnesi mi? Yoksa adam kadını zorla mı öpüyor? Esere baktığımızda altın gibi parlayan güçlü bir kompozisyon ile karşılaşıyoruz. Bir çift var. Bir araya gelmiş, birbirlerine dolanmış ve bir “şeye” dönüşmüşler. Pek çok sanat tarihçisi bu figürlerden bahsederken “organizma” sözcüğünü kullanmaktadır. Öpücüğün etkisiyle sıcak, ışıltılı, bildiğimizden çok farklı bir dünyaya geçmiş gibidirler. Eğer bu açıdan bakarsak fantastik dünyayı görselleştirmek isteyen sembolist resimlere bir örnek olduğunu da söyleyebiliriz.
Kadın ve erkeğin bedenleri garip bir örtüyle örtülmüş. Ancak ikisi de aynı örtünün içinde değil. Bunu üzerindeki süslemelerden anlıyoruz. İşte bu süslemeler Klimt sanatının en güçlü yönlerinden biridir. Bunların da boşuna, sırf görsel bir katkıda bulunmaları için yapılmadığı ortada. Kadının üzerindeki yuvarlak süslemeler kadın cinsel organını, erkeğin üzerindeki dikdörtgen ve uzunlamasına olan süslemeler ise erkek cinsel organını betimliyor. Yürek yaprağı ise sık sık tekrarlanan başka bir sembol olarak çıkıyor karşımıza. Bu yaprağın dalları, antik dönemlerde doğurganlığın sembolüydü. Buradaysa sadece doğurganlığa atıfta bulunmayıp sonsuzluk ifadesine dönüşüyor. Yürek yaprağının dallarına bakın, kadının çıplak ayalarına nasıl da dolanmış.
Sahne sadece atmosferi bakımından değil, hem bu sembollerinin anlaşılmazlığı hem de figürlerinin duruşları sebebiyle esrarengizdir. Mesela, erkek figürüne baktığımızda yüzünü göremiyoruz. Klimt'in buna benzer sahnelerde sıkça başvurduğu gizemli tekniklerden biridir bu. Erkeğin yüzünü göremeyişimiz kadının yüzüne daha çok önem vermemize sebep oluyor. Kadının ifadesi ise sorular sorduruyor bize. Eğer bu aşk ve huzur dolu bir sahneyse kadın neden bu kadar ilgisiz? Dikkat ederseniz başı sanki kesilmiş gibi, son derece rahatsız edici bir şekilde duruyor. Hemen ardından erkeğin duruşunda da bir tuhaflık olduğunu fark ediyoruz.
Kadının yüzü ve elleri dışında ayaklarını da görürken, erkeğin ayaklarını görmüyoruz. Kadın dizlerinin üzerinde. Erkek ise ayakta ama kadını öpebilmek için ona doğru eğilmiş. Hatta basit bir eğilme eylemi değil bu. Son derece rahatsız bir duruşu göze aldığı besbelli. Bu da akıllara, “Bu gerçek ve karşılıklı bir aşkın doğaüstü anlatımı değil mi?” sorusunu getirebilir. Pek çok araştırmacıya göre burada bir zorlama var. Kadının dudaklarını ve gözlerini sımsıkı kapatmış olması, zorla öpüldüğüne bir işaret olabilir. Çenesini kavrayan elden kurtulmak istemesi de olası. Adamın boynuna attığı eliyse neredeyse kapalı. Yani kendini öpmek isteyen erkeği ensesinden tutup kavramıyor, arkadaki uçuruma yuvarlanmamak adına, ona mecburen tutunuyor gibi.
Adamın başındaki defneyaprakları ise Klimt'in mitolojiye olan merakından ileri geliyor. Belki de bu mitolojik bir anlatının modernleştirilmiş versiyonudur ve anlamlandırmak da bu yüzden zordur. Aklınıza Apollon ve Daphne hikayesi gelsin. Daphne'nin yeni bedeni olan defne ağacı Tanrı Apollon tarafından zafer sembolü olarak kutsanmıştır. Zafer kazananların defne yaprağından taçlar takması bundandır, Tanrı Apollon'un büyük aşkını anıp onu onurlandırmak için (yersen).
Bilinmezliği bir silah gibi kullanmasının yanı sıra aşkın aldatıcılığının da sembolüdür bu eser. Ona ilk kez baktığınızda gizemli, sıcak, huzurlu ve gösterişli bir aşk sahnesi görüyorken, figürleri incelemeye başladığınızda gerilimli atmosferi ile aşkın nefrete, yok oluşa, baskıya, korkuya ve hatta ölüme dönüşebileceğini anlatan, aşk kadar dengesiz bir alt metinle karşılaşırsınız.
Aşk biraz da merak olsa gerek. Merak ettiğimiz insanların ya da kavramların peşinden büyük bir aşkla koşarken, onları tüketmeye, yok etmeye çalıştığımızı fark etmiyor, onlara dair ne varsa öğrenmeye çalışıyoruz. Bunu başardığımızdaysa bütün çekiciliklerini kaybedip güzel ya da kötü birer hatıraya dönüşüyorlar. Belki de Öpücük adlı eser hakkında bir şeyleri bilememek, ona olan sevgimizin tükenmemesine ve onu dünyanın en meşhur eserlerinden biri kabul etmemize sebep oluyor. Tıpkı ilk görüşte gözümüze mükemmel gelen şeyleri veya kişileri abartmaya olan yatkınlığımıza benziyor bu da; kusurlarını bulana kadar onu sevmeye devam ediyoruz…
jbbartram-illu
dededos
yousharknotpass
janainaart
kaledo-art
stormborns
