Aqua Utopia|海の底で記憶を紡ぐ
will byers stan first human second
NASA
styofa doing anything
cherry valley forever

titsay
Misplaced Lens Cap

祝日 / Permanent Vacation
Cosmic Funnies

Kiana Khansmith
almost home
I'd rather be in outer space 🛸
🪼

⁂
Cosimo Galluzzi

Product Placement

❣ Chile in a Photography ❣
Claire Keane
occasionally subtle

izzy's playlists!

seen from Germany

seen from China

seen from Saudi Arabia
seen from United States

seen from Chile
seen from United States

seen from Germany

seen from Türkiye
seen from United States
seen from United States
seen from United States

seen from United States

seen from United States
seen from United States

seen from United States
seen from United States
seen from United States

seen from United States
seen from Argentina

seen from United Kingdom
@gaidhlig-tv
Audio
Audio
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail -ceistean mu BhBC ALBA - A’ sparadh Beurla oirnn!
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail - còirichean nan Gàidheal
Pàirt III: Aonghas Dubh MacNeacail - Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air MG ALBA
Liza Storey - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
“Tha Beurla ga sparadh oirnn... tha dòigh eile ann” - Aonghas Dubh.
Aonghas Dubh MacNeacail - a bheachd air BBC Alba
Eist an seo. Agallamh air Rèidio nan Gàidheal.
Mu 3 mionaidean 28 diogan. Bha Aonghas Dubh a' bruidhinn air 12/12/2014.
Audio eile
Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2015 - beachd a’ BhBC
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal
Pàirt III: Aonghas Dubh MacNeacail 09/2015 - Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air MG ALBA
Aonghas Dubh MacNeacail san Albannach
“the Gaelic community ...we are a resilient lot, with no intention of “going away”
Aonghas Dubh MacNeacail
“Despite going under the name BBC Alba, which offers a pretence of existing to serve the Gaelic community, there are times when it acts as a sports channel for the rest of Scotland.”
The Gael who wishes to see and hear Gaelic on television lives in curious times. We have our own television station, apparently, called BBC Alba. But scratch the surface, and the story becomes a bit more complex.
Firstly, the station broadcasts for around seven hours per day – one hour for children, one aimed at teens, and five, or six at most, for adults. Of these precious hours, there are too many occasions when less than half of the material is actually in Gaelic.
Despite going under the name BBC Alba, which offers a pretence of existing to serve the Gaelic community, there are times when it acts as a sports channel for the rest of Scotland.
We have to accept regular doses of football and rugby, where commentary may be in Gaelic, but interviews are, almost inevitably, in English. These are not additional, but can take up a considerable slice of the few hours available to us.
That the service is underfunded is obvious. Machair, a rather elderly soap, was first recorded in 1992, and is now among the many repeats on the channel. Other material drawn from the archive includes Speaking Our Language, a series designed for those wishing to learn Gaelic, which was first transmitted in 1993, and is available on DVD.
Recent musical transmissions included a five-minute music slot, Barbara Dickson singing Rigs o Rye (inevitably repeated a couple of days later) and a half an hour of Rachel Sermanni, who can claim Highland connections, being from Carrbridge, in Strathspey, but is unlikely to include Gaelic in her repertoire. These are fine singers, who should add welcome variety to BBC Scotland’s schedules, but they shouldn’t be used to undermine the already diluted service Gaels receive. The History Shorts series may last only five minutes, but being entirely in English, only serve to reinforce the myth that Gaeldom contributed nothing to history.
We do have to live with the numbers game. There aren’t too many Gaels left, are there? But we may counter by reference to a couple of centuries of active repression followed by neglect.
Before the brutalities of the Highland Clearances, around 20 per cent of Scots spoke Gaelic. Then the 1872 Education Act, which introduced compulsory schooling, ignored the very existence of the language. The Gaelic male was a willing volunteer, in two world wars, to devastating effect. So, the number we would wish to engage with is that which might have applied without such depredations on our culture.
If, at peak, a minimum of 20 per cent of Scots were Gaelic-speaking, it may be assumed at least a million of us would still be communicating with each other through the language.
The perceived benefits of multilingualism would probably mean even more would have set about learning it, and ensuring their children did likewise. Even were such assertions arguable, there would certainly be many more speakers than at present.
Given such a repressive history, we might expect to read sympathetic letters demanding full compensation from the government, in order that we may begin to recover from the institutionalised cultural damage done. Instead, we read letter after letter treating us as some kind of profligate enemy of reason: the subtext being “eliminate Gaelic and the problem will go away”.
While we are a resilient lot, with no intention of “going away”, we are also numerically fragile. But Gaelic is a language, not a label, and it is imperative that the necessary demand for reparations is made, with urgency and clarity, so that both UK and Holyrood governments acknowledge the need to act.
Aonghas MacNeacail
Carlops, by Penicuik
Originally published in The Scotsman Newspaper 2015. In 2022, it is still highly relevant. The message to every detractor is exactly this: we, Gaelic speakers, have no intention of going away. We’re going to be around a long time.
gaidhlig DOT tv
"Bidh mi fhìn a' smaoineachadh gum bu chòir dha na guthan Beurla a tha sinn a' cluinntinn - agus tha cus dhiubh sin air BBC ALBA - gum bu chòir iadsan a bhith air an cur fo thar-ghuthan Gàidhlig." - Aonghas Dubh MacNeacail Aonghas MacNeacail - agallamh audio le faclan sgrìobhte - BBC Radio nan Gàidheal Èist an seo.
Prìomh phuingean Aonghais "'S e còraichean nan Gàidheal a tha còir a bhith a' faighinn lamh-an-uachdair.
'S e seirbheis Gàidhlig bu chòir a bhith ann airson a’ bheagan againn a tha air fhàgail agus, dh’fhaodainn a radh, airson an fheadhainn a tha a’ tighinn suas ann am foghlam a tha air a bhith a’ dol am meud thar na bliadhnachan a chaidh seachad.
Cha leig sinn a leas Beurla a bhith air a sparadh air Gàidheil.
Bidh mi fhìn a' smaoineachadh gum bu chòir dha na guthan Beurla a tha sinn a' cluinntinn - agus tha cus dhiubh sin air BBC ALBA - gum bu chòir iadsan a bhith air an cur fo thar-ghuthan Gàidhlig. "
BBC Radio nan Gàidheal, a' bruidhinn ri Calum MacIlleathain 07/01/2015.
3 mionaidean 51 diog. Èist gu h-àrd. Na faclan gu h-ìseal.
Dealbh: Aonghas Dubh MacNeacail còmhla ri Kevin MacNeil
3 mionaidean 51 diog (MP3) - èist gu h-àrd
Transcript - aithris
BBC: Tha an dà chuid fileantaich agus luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig a-nise a' seachnadh BBC ALBA ri linn 's na tha de Bheurla oirre, a-rèir aon fhear a tha ag iomairt airson tuilleadh Gàidhlig air an t-sianal. Bha Aonghas MacNeacail a' bruidhinn an dèidh do cheannardan BBC ALBA innse gu bheil iad fhathast ag amas air leth mhuillean luchd-amhairc san t-seachdain. Dhearbh Urras a' BhBC, ge-tà, dhan a bhuidheann-iomairt Gàidhlig TV nach eil dleastanas stèidhichte air BBC ALBA an àireamh sin a thaladh.
Aonghas MacNeacail: “‘S e seirbheis Gàidhlig a th' ann, agus seirbheis Gàidhlig a bu chòir a bhith ann airson a’ bheagan againn a tha air fhàgail agus, dh’fhaodainn a radh, airson an fheadhainn a tha a’ tighinn suas ann am foghlam a tha air a bhith a’ dol am meud thar na bliadhnachan a chaidh seachad. ‘S e còir a th’ againn gum bu chòir dhuinn èisteachd agus a bhith a' faicinn daoine a' bruidhinn anns a' chanan againn fhèin.
B' e aon de amasan oifigeil BBC ALBA o chionn bliadhna neo dhà gum biodh feum aca 500,000 neach-amhairc fhaighinn gach seachdain. Chan e figear oifigeil a th' ann a sin a-nise, ach tha iad fhathast ag amas air. Tha sibh a' gabhail ris gu bheil feum aca air luchd aig nach eil Gàidhlig a thaladh chun an t-sianal?
Uill, tha dà fhreagairt dha sin. 'S e a' chiad fhreagairt, bhruidhneadh iad ri muinntir an fhoghlaim, airson faicinn ciamar a tha na h-àireamhan de Ghàidheal ùra a' tighinn suas.
Ach an rud eile 's e ... tha na goireasan aca airson leigeil le daoine aig nach eil a' Ghàidhlig putan a bhruthadh agus fo-thiotalan fhaighinn. Cha leig sinn a leas Beurla a bhith air a sparradh air Gàidheil, far a bheil a' Ghàidhlig caran gann dha na cluasan againn co-dhiu.
Tha gach neach ann an Alba a' paigheadh airson an t-sianail tro chead TBH neo tro chìsean. Nach biodh e mi-chothromach sianal a chur ann a tha làn Ghàidhlig agus nach eil a' mhòr-chuid a' tuigsinn?
Uill, 's e sianal Gàidhlig a th' ann. Mar a thuirt mi, tha dòighean an-diugh air fo-thiotalan fhaighinn do dhaoine. Bidh mi fhìn a' smaoineachadh gum bu chòir na guthan Beurla a tha sinn a' cluinntinn - agus tha cus dhiubh sin air BBC ALBA - gum bu chòir iadsan a bhith air an cur fo thar-ghuthan Gàidhlig. Ma tha daoine ag iarraidh faighinn a-mach de th' aca ri radh, bhruthadh iad putan far am faigheadh iad fo-thiotalan. Dh'fhaodadh fo-thiotalan Gàidhlig a bhith ann do dhaoine a tha ag ionnsachadh na Gàidhlig. Agus tha iomadh goireas againn an diugh: iomadh 'putan' a leasaicheas còirichean dhaoine. Ach 's e còirichean nan Gàidheal a tha còir a bhith a' faighinn lamh-an-uachdair. Agus ma chanas daoine gu bheil na Gàidheil gann, tha sin ri choireachadh air an fhoghlam a tha sinn air a' bhith a' faighinn thar na linntean gu dearbha, thar nam bliadhnachan. Sa latha a th' ann tha sgoiltean Gàidhlig a sìor a dhol am meud air feadh na duthcha.
Chan urrainn dhut craoladh a sgaradh bhon chorr dhen bheatha aig daoine agus anns an t-seadh sin faodaidh sinn a bhith dòchasach gu bheil àireamhan dhaoine òga gu h-àraid aig a bheil Gàidhlig dol a dhol am meud.
An ann dha Gàidheil a-mhàin a bu chòir BBC ALBA a bhith?
Tha putannan, tha goireasan ann an-diugh a leigeas le daoine eile tighinn a-staigh agus a' Ghàidhlig a chluinntinn. Gu dearbha, tha gu leòr a dh'iarradh a' Ghàidhlig a chluinntinn a tha 's dòcha a' seachnadh programan air BBC ALBA air sgath 's nach e a' Ghàidhlig a tha iad a' cluinntinn. Tha mi a' ciallachadh an fheadhainn aig nach eil a' Ghàidhlig a tha ag iarraidh barrachd dhe na Ghàidhlig a chluinntinn - tha sin gun ghuth air na Gàidheil a tha ag iarraidh Gàidhlig a chluinntinn.
Tha sibhse a' creidsinn gun e ceist chòirichean a tha seo?
Aig bun a' ghnothaich, 's e. Ach tha sinn a' tabhainn sealladh eile air an t-saoghal dhan t-saoghail mhòr cuideachd. An dòigh a tha na Gàidheil a' faicinn an t-saoghail tha e stèidhichte anns an eachdraidh againn, eachdraidh na cànain agus tha feallsanachd 's dòcha air culaibh an dòigh a tha sinn a' cleachdadh na cànain. Tha sinn a' toirt sealladh air leth dhan a chorr dhen t-saoghal a dh'iarras faicinn de th' againn ri radh.
*
BBC Radio nan Gàidheal
*
Audio eile
Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!
Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2015 - beachd a’ BhBC
Pàirt III: Aonghas Dubh MacNeacail 09/2015 - Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air MG ALBA
Fiosrachadh eile
Ailean Dòmhnullach 2015 - beachd an seo
Dr Eithne O’Connell, Dublin City University "time to look seriously at the linguistic implications of audiovisual translation policies of TG4 and BBC ALBA"
Technological possibilities - Andrew Lambourne
ésAdir - Catalan linguistic support project - Dr Anna Matamala, Barcelona
Call for more Welsh language subtitles on S4C - Swansea University report
Debunking the Ofcom myth
BBC Trust - 500,000 viewers per week is no longer a requirement - breakthrough 2015
United Nations statement on Minority Language Rights
Advantages of L2 subtitles - Mitterer/McQueen study Max Planck Institute for Psycholinguistics, Nijmegen, The Netherlands
Call for action - recommendations - the way forward (tha seo ann am Beurla)
About this campaign - (English)
Molaidhean air an rathad air aghaidh (Gaelic) - an rathad air aghaidh an ALBA
AUDIO (GÀIDHLIG) - ÈIST AN SEO 3 mionaidean 55 diogan
“Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air Ceannard Phrògraman MG ALBA.” - Aonghas Dubh MacNeacail
ANN AN 2022, THA BEACHD AONGHAIS MHICNEACAIL CHO RIATANACH ‘S A TH’ ANN.
Ged a tha Ceannard Phrògraman MG ALBA air teicheadh, tha na poileasaidhean agus na cleachdaidhean ann fhathast. Tha Aonghas Dubh a’ faighinn gu crìdhe gnothaich - cothrom ùr.
COTHROM-ÈISTEACHD GU H-ÀRD.
Aonghas Dubh MacNeacail - “Bu chòir nàire a bhith air Ceannard Phrògraman BBC Alba...”
Freagairt do Ailean Esslemont, Ceannard Phrògraman BBC ALBA
Agallamh: BBC Radio nan Gàidheal, Aithris na Maidne, Dihaoine 04/09/2015
Puingean riatanach (am measg rudan eile)
1. “Bu chòir nàire a bhith air Ceannard Phrògraman BBC Alba/ MG ALBA, Alan Esslemont [na thuirt e mu dheidhinn ‘ghetto’]”
2. “[Toileachas ceangailte ri BBC Alba? Tha gu dearbha] Tha na Goill a’ gabhail toileachas leis na th’ aca de Bheurla air an t-sianal”
3. “Carson nach dèan sinn thar-ghuthan Gàidhlig air na guthan Beurla?”
4. “Crionadh sa Ghàidhlig an Alba? Tha an crionadh gu bhith ann mar as motha de Bheurla a th’ ann [air BBC Alba]”
5. “Chan e na h-aireamhan [luchd-amhairc] a tha cudromach ach còirichean dhaoine. Chan eil na Gàidheil a’ faighinn na còirichean aca. Ma tha an t-seirbheis Ghàidhlig gu bhith leitheach de dh'uairean Beurla, chan eil sinn a' faighinn na seirbheis air a bheil sinn araidh.”
2022 - IOMCHAIDH FHATHAST.
Audio eile
Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!
Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2015- beachd a’ BhBC
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal
gaidhlig DOT tv
Thar-ghuthan Gàidhlig: cothrom ùr
Aonghas Dubh MacNeacail, West Highland Free Press
le làn chead an ùghdair - earrann bho aiste sa Phàipear Beag - WHFP
“Carson nach fhaodar thar-ghuthan Gàidhlig a chluinntinn a' gabhail thairis air a’ Bheurla? Tha a’ bheachd ann gum biodh e "mì-nàdarra", ach saoil nach fàsadh daoine eòlach air? Chuidicheadh thar-ghuthan Gàidhlig air BBC Alba misneachd nan Gàidheal. Carson nach feuchar e, mar dheuchainn, airson mìos, trì mìosan, no ge bi dè an ùine shaoileadh eòlaich freagarrach, airson faighinn a-mach mar a bha an èisdeachd a’ gabhail ris?
“Ann an co-theacsa craolaidh, nuair a tha na milleanan a’ dol (faisg air £11 millean aig MG ALBA airson prògraman a h-uile bliadhna), ’s e bargan a bhios ann.”
“ tha a’ cheist ann, carson nach gabh na prògraman Beurla tha gan sparradh air na Gàidheil a bhi air an gluasad a-null gu BBC Scotland? Bidh na teagamhan ann mu “mhì-rùn mor nan Gall”, ach nach robh an t-aineolas sin ann riamh, agus bidh, bho fhuigheall a tha gu bhi nàimhdeil gu sìorraidh.”
Aonghas Dubh MacNeacail
That-ghuthan Gàidhlig: cothrom ùr
Ged nach iarrainn a bhi dol a-mach air mo charaidean aig a BhBC, tha ceist fhathast ri togail mu na tha de Bheurla ri chluinntinn air an t-seirbheis a bu chòir a bhi buileach Gàidhlig, gu h‑àraid bho nach eil againn ach beagan uairean gach feasgar, air aon t-sianal, BBC Alba, nuair a tha roghainn gun chrìch aig luchd na Beurla (sinn fhìn nam measg) mar thà. Ged a tha ceistean tarraingeachd agus eaconomaigeachd ri bhi air an cunntas, saoilidh mi fhìn gum biodh e deatamach gu faigheadh ceartas agus còirichean prìomhachas ann an tomhas na cùise seo.
Agus, ged is dòcha nach eil an eachdraidh soilleir gu leòr, tha fhios againn, aig a bheil beagan eòlais, nach b’ è coire nan Gàidheal fhéin a dh'fhàg sinn ann an càs far am b'fheudar dhuinn strì (dealasach ach sìtheil) a' dhèanamh an aghaidh tur-mhùchadh ar cànain. Gu bheil sinn fhathast ann, tha sin fhéin na aobhar moite, ach tha sinn fhathast gann, seach mar a bu chòir a bhi.
Gabhamaid, ge-tà, ris na h-àireamhan a bu chòir a bhi ann nan robh foghlam reachdach air inbhe thoirt do chànan gach ceàrna, mar mheadhain teagaisg. Gun ghuth air neart na Gàidhlig, bha a’ Bheurla Ghallda (agus dual-chainntean Shasainn?) air a bhi fada na bu treasa ann a coimhearsnachdan fhéin. Ceist eile tha sin, air am faod an fheadhainn a tha dìreach fo bhuaidh an dearmadan fhéin an aire fhéin a ghabhail.
Dha na Gàidheal, tha a’ cheist, agus an leasachadh, gu ìre mhór neo-thoinnte. Thoirear dhuinn an t-siostam foghlaim agus na goireasan craolaidh a tha air am meas buileach àbhaisteach aig mór-shluagh na Beurla.
A réir coltais, ged nach eil targaid oifigeil ann, tha luchd na Beurla rin tàladh, airson na h‑àireamhan a chumail suas - ach carson nach cuirear taghadh de phrògraman tarraingeach Gàidhlig a-mach air BBC Scotland (mar a b' àbhaist tachairt co dhiù?). Tha fhios againn gu bheil pasganan de nàimhdeas ann, a-measg sluagh na dùthcha, ach bha iad sin ann riamh. Cha b' e aobhar a bhi sgeunach a bh' anns an eascàirdeas shuarach sin.
Air BBC Alba, a thaobh thar-ghuthan, tha sinn eòlach gu leòr air Frangais, Gearmailteis, agus gach iomadh cànan eile a thig gu bàrr, 'g am bàthadh fo ghuthan Gàidhlig (no Beurla air an t‑sianal eile), gun bhuaireadh sam bith. Ma tha sgoilearan òga ann a dh'iarradh blasad de Ruiseanais no Sìnis a chluinntinn, airson cur ri an tuigsinn dhe na cànanan sin, chan fhaigh iad an cothrom.
Cha b’ ionnan sin agus luchd na Beurla, ge-tà. Ged a tha cuid de phrógaman "Gàidhlig" a' giùlain uiread ri trichead sa cheud (agus barrachd) de Bheurla, tha iad gu bhi buileach bàn de thar-ghuthan.
Moladh
Carson nach fhaodar thar-ghuthan Gàidhlig a chluinntinn a' gabhail thairis air a’ Bheurla? Tha a’ bheachd ann gum biodh e "mì-nàdarra", ach saoil nach fàsadh daoine eòlach air? Chuidicheadh thar-ghuthan Gàidhlig air BBC Alba misneachd nan Gàidheal. Carson nach feuchar e, mar dheuchainn, airson mìos, trì mìosan, no ge bi dè an ùine shaoileadh eòlaich freagarrach, airson faighinn a-mach mar a bha an èisdeachd a’ gabhail ris?
Nan robh guthan Gàidhlig a dhìth, chan eil teagamh ann gu bheil actairean is aithrisearan gu leòr rim faotainn (sgrìobhadair na h-aiste seo, e fhèin, nam measg), a bhiodh comasach, agus deònach, air a dhol sàs anns an t-saothair.
Prògraman BBC Alba: gan gluasad gu BBC Scotland
Cha bu chòir gum biodh e duilich beagan ghluasadan a dhèanamh. Nuair a sheallas sinn air cho neo-Albannach ’s a tha a mhòr-chuid dhe na naidheachdan a tha rim faighinn air BBC Scotland (gann trì mionaidean ’s an uair anns a mhadainn), tha a’ cheist ann, carson nach gabh na prògraman Beurla tha gan sparradh air na Gàidheil a bhi air an gluasad a-null gu BBC Scotland? Bidh na teagamhan ann mu “mhì-rùn mor nan Gall”, ach nach robh an t-aineolas sin ann riamh, agus bidh, bho fhuigheall a tha gu bhi nàimhdeil gu sìorraidh. Théid a mhór-chuid leinn, ge-tà, ma tha na prògraman tarraingeach gu leòr, agus bidh iad toilichte.
Ma tha eagal air na h-ùghdarasan gu’m bi gainne phrógraman ann airson seirbheis Ghàidhlig a cho-lìonadh, nach fhaodar bruidhinn air suaipean a dhèanamh le ar co-Cheiltich? Tha fhios gu’m biodh e inntinneach do gach coimhearsnachd cànain faicinn mar a tha ar càirdean a’ déiligeadh ri an cùraman fhéin agus an saoghal mor farsaing.
Leis an dàimh a tha, gu h-àraid, eadar Gàidhlig agus Gaeilge, bhitheamaid an dòchas nach biodh iarraidh ann, a-measg Ghàidheil, airson thar-ghuthan, ged a bhiodh iad iomchaidh, is dòcha, mar roghainn, gus na h-àireamhan Ghoill a tha ri ’n tàladh a fhrithealadh. Bu chòir dhuinn cuimhneachadh, a bharrachd, nach eil anns an dà chànan, aig a cheann thall, ach nan dual-chainntean a chaidh an sgàineadh bho chèile le cuan agus eachdraidh.
Tha na ceumanan eadar Gàidhlig agus Cuimris is Breatannais beagan nas fhaide mach, ged a tha càirdeas brìgheil ann, agus seo far am faodadh an roghainn de dh’fho-thiotalan a bhi air an cur gu feum.
Ma tha luchd-saidheans comasach air pasgan reultan a lorg, fada bhuain, a tha 30 millean turas nas treasa na a ghrian againn fhìn, tha fhios nach biodh e do-dhèanta goireasan a dheasachadh a bheireadh barrachd air aon roghainn dhuinn de chànain ri leughadh no chluinntinn air ar telebhisean. Chan eil cho fada air ais bho’n a bheireadh e coimpiutar cho mór ri cnapach de sheòmar airson an fhiosrachadh didseatach a ghlèidheadh a gheibhear an diugh air fòn-làimhe. Carson nach fhaodadh sinn gach roghainn de leughadh is éisdeachd a tha dhìth oirnn fhaighinn?
Cosgais?
Ma dh’abras duine “cosgais”, na biodh eagal oirnn tighinn air ais le “còir”. Ann an saoghal far a bheil luach innealan sgriosa air a chunntas anns na trilleanan, cha bu chòir gum biodh ar n’iarrtasan cruthachail nam buaireadh ro mhòr do riaghaltas sam bith.
Rud a bhios na chofhurtachd dhaibh, tha e coltach nach cuireadh cosgais gutha cus ris na tha dol, mar thà, ann an cur fiolm no prògram telebhisean sam bith eile ri chéile. Airson prògram aithriseach a mhaireas uair a thìde, can, le pailteas math de ghuthan Beurla, tha mo charaidean a tha eòlach air na cuspairean seo ag innse dhomh gun gabh thar-ghuthan a chur ann airson beagan mhìltean de notaichean. Ann an co-theacsa craolaidh, nuair a tha na milleanan a’ dol (faisg air £11 millean aig MG ALBA airson prògraman a h-uile bliadhna), ’s e bargan a bhios ann.
Aonghas Dubh MacNeacail
Carlops, Alba
Chaidh seo fhoillseachadh an toiseach air 13/04/2016
ANN AN 2022 - THA COTHROM ANN FHATHAST.
Audio
Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!
Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2014 - beachd a’ BhBC
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal
Tha seachd molaidhean an seo, thar-ghuthan nam measg.
gaidhlig DOT tv
Aonghas Dubh MacNeacail, WEST HIGHLAND FREE PRESS, - BBC ALBA output “JUST NOT VERY GAELIC”
“Is there now an unmeetable demand for Gaelic immersion courses at Murrayfield? I thought not!” Aonghas Dubh MacNeacail
“What’s both ironic and hard to take is that this dilution of provision is happening at a time when active interest in Gaelic is increasing...”
Aonghas Dubh MacNeacail, sgrùdadh air BBC ALBA 2015 - West Highland Free Press
THERE WAS A TIME when Gaels tracking TV programming in their own language used to joke of needing a calendar not a clock. Regular watchers of BBC Alba, which purports to be the Gaelic channel, fear that we are quietly heading back in that direction.
Where the English speaker has been able to take for granted a wide range of channels — including several from the BBC, offering a wonderfully diverse selection of programmes — Gaels have never had anything remotely resembling a full service. BBC Alba itself begins broadcasts at 5pm with two and a half hours of children’s programmes, followed by the now rather hoary ‘Speaking our Language’. Adult programming usually lasts from 8pm till 11pm (12pm - Ed). And there’s where the problem lies.
Many of these programmes are just not very Gaelic. To have an hour of The Proclaimers segue directly into another half-hour on Amy Winehouse seems a bit perverse. But we are no longer surprised, as the news programmes, documentaries, concerts and ceilidhs that comprise the rest of the service will have their own significant quotients of English.
Then there’s that traditional old Gaelic sport, rugby. Over four hours of what might be assumed to be the peak viewing hours (for those Gaels too old, infirm, sensible, to be hitting the town), on a recent Friday evening? Is there now an unmeetable demand for Gaelic immersion courses at Murrayfield? I thought not!
What’s both ironic and hard to take is that this dilution of provision is happening at a time when active interest in Gaelic is increasing: Gaelic-medium schools are thriving in many areas, rural and urban, though the Western Isles ‘heartlands’ have still to reach a 50 per cent intake. Summer schools, weekend courses and evening classes attract healthy adult attendances. But even without counting the many acquiring — or regaining — fluency in Gaelic, there is surely the right of those for whom it is their native language to be able to hear their own language uninterrupted in the few precious hours given to them.
That this is clearly not happening is a disgrace. If it’s a question of funding, we have to insist that budgets are revised accordingly, reiterating the argument that one of Europe’s oldest living cultures demands effective nourishment, to enable it to survive, and flourish.
And, if the objective is to attract more viewers to the channel, they should perhaps be alerted to it via trailers accompanying the broadcasts of ‘Eorpa’ on BBC 2 every Saturday evening. Optional subtitling can also allow non-Gaels to access both programming and the language itself, without depriving fluent speakers of what is already a severely limited ration.
Even were the available programming totally Gaelic, it should surely be possible, if such is desirable, to attract a wider audience through subtitling, which may, if necessary, be optional. Could there even be an optional English-language voice-over to access? In our technologically sophisticated times, it seems surprising that such facilities don’t exist.
As one who has now had a bit of practice in being a pensioner, with a bit of time on my hands, I could live with daytime repeats of genuinely Gaelic programmes (though I’m not such a pensioner that I couldn’t be persuaded to involve myself in the making of new programmes, if asked). I’m also old enough to remember when student activists were prepared to draw the broadcasters’ attention to deficiencies in what they delivered: any takers among today’s bright youth?
DR AONGHAS MACNEACAIL D LITT, FASLS CARLOPS PEEBLESSHIRE
27/02/2015
Faicibh duilleag 8 sa Phàipear Bheag 27/02/2015 airson tuilleadh fiosrachaidh mu dheidhinn gnothaichean - aithris ùr - cuideachd.
Agus…
GWEN BOWIE, AONGHAS PÀDRAIG CAIMBEUL, AILEAN DÒMHNULLACH, LOUISE EDMONDS, MAUREEN HAMMOND, ALISON KINNAIRD, RUAIRIDH MACIOMHAIR, ROBBIE ANNDRA MACLEÒID, AONGHAS DUBH MACNEACAIL, ISHI NICILLEATHAIN, MORAG NICLEÒID, PROFESSOR ROBERT PHILLIPSON, DES SCHOLES, TOVE SKUTNABB-KANGAS, LISA STOREY litir gu MG ALBA agus BBC SCOTLAND 23/04/2015
Twitter: @whfp1 @gaidhligtv
BBC Alba - “A’ bualadh na druma” airson Gàidhlig? Aonghas Dubh
“Tha mi air dà phrógram fhaicinn air BBC Alba anns an latha no dhà a chaidh seachad, a bha buileach anns a Bheurla, seach facal no dhà ann a siud’s an seo. Carson nach téid na prógraman seo an craoladh air BBC Scotland? Chuireadh iad ri blas Albannach an t-seirbheis sin - rud nach biodh na aobhar gearain!”
Beachd goirid san Ògmhios 2016 - Aonghas Dubh MacNeacail
Audio
Liza Storey 09/09/2014 - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail 12/12/2014 - ceistean mu BhBC ALBA a' sparadh Beurla oirnn! Sgur dhe!
Mairead Mairi Mhoireach 06/01/2014 - beachd a’ BhBC
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail 07/01/2015 - còirichean nan Gàidheal
Pàirt III: Aonghas Dubh MacNeacail - Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air MG ALBA
Soillse, “cunnart"is eile
Aonghas Dubh MacNeacail - 11/06/2016
BBC ALBA - aithris an seo
ANN AN 2022, THA E FIOR FHATHAST.
Gu h-àrd: an litir (eadar-theangachadh) a chaidh fhoillseachadh 23/04/2015
GWEN BOWIE, AONGHAS PÀDRAIG CAIMBEUL, AILEAN DÒMHNULLACH, LOUISE EDMONDS, MAUREEN HAMMOND, ALISON KINNAIRD, RUAIRIDH MACIOMHAIR, ROBBIE ANNDRA MACLEÒID, AONGHAS DUBH MACNEACAIL, ISHI NICILLEATHAIN, MORAG NICLEÒID, PROFESSOR ROBERT PHILLIPSON, DES SCHOLES, TOVE SKUTNABB-KANGAS, LISA STOREY
CUIN A GHEIBH NA GÀIDHEIL CEARTAS?
Secretary of State for Scotland - contact details:
Secretary of State for Scotland, Scotland Office, 1 Melville Crescent, Edinburgh, EH3 7HW
Twitter: David Mundell MP (check is up to date) https://twitter.com/DavidMundellDCT (a-rithist check is up to date)
Email the Secretary of State for Scotland: [email protected]
Secretary of State for Culture, Media and Sport, The House of Commons London SW1A 0AA. Twitter: Dept for Culture, Media and Sport https://twitter.com/DCMS
Contact the UK Culture and Media Secretary - use their contact form - ‘the quickest way to contact… they aim to respond in 20 days’
Bha an ‘MG ALBA Experiment’ le Beurla cearr - Aonghas Pàdraig Caimbeul
2020 - more information on gaidhlig.tv - an seo (Gàidhlig)
Audio
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail -ceistean mu BhBC ALBA - A' sparadh Beurla oirnn!
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail - còirichean nan Gàidheal
Pàirt III: Aonghas Dubh MacNeacail - Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air MG ALBA
Liza Storey - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
A’ feitheamh freagairt cothromach bho MG ALBA (Magaidh Choineagain, an Cathraiche) agus Coinneach MacGuaire, Ceannard, BBC Scotland - an dà bhuidheann a dh’fhaodadh atharraichean a dhèanamh
Fiosrachadh - am BBC TRUST - gabhaidh fo-thiotalan falaichte a bhith ann an-dràsta - 2015 - we have the technology and bandwidth for optional subtitles in 2015. Why the wait?
Letter to Rt Hon David Mundell MP, Secretary of State for Scotland
Aonghas Dubh MacNeacail
Rt Hon David Mundell MP
Secretary of State for Scotland (and Conservative MP for Dumfries-shire, Clydesdale and Tweeddale) Letter from Aonghas Dubh MacNeacail
05/08/2015
Dear Mr Mundell,
As one of your constituents, I should like to draw your attention to the disgracefully erratic service provided by BBC Alba (the Gaelic television channel?). Gaels have learned to live with a provision that assumes we don’t exist till after 5.00 pm, and that we become entirely comatose from midnight onwards.
But we have, more recently, had to get used to programmes where spoken Gaelic has itself become a minority language, presentations and interviews being largely conducted in English, with only short links in Gaelic. As this is the only television service Scots Gaels have access to, it seems not unreasonable that the BBC should deliver a service that satisfies our need, and right, to have the world interpreted through Gaelic eyes (and ears).
It may be some time since Gaelic was the language of kings, and of most of Scotland, but its present still vulnerable plight, despite the steady growth of Gaelic medium education, is the result of political hostilities over a period of centuries. There is, obviously, much more that needs to be done to ensure its future. A properly Gaelic television service would be a start.
Yours sincerely,
Dr Aonghas MacNeacail
Further action - contact the Government, like Aonghas Dubh, and show support for improved Gaelic provision on BBC Alba
Secretary of State for Scotland, Rt Hon David Mundell MP, Scotland Office, 1 Melville Crescent, Edinburgh, EH3 7HW
Twitter: David Mundell MP https://twitter.com/DavidMundellDCT
Email the Secretary of State for Scotland: [email protected]
Rt Hon John Whittingdale MP, Secretary of State for Culture, Media and Sport, The House of Commons London SW1A 0AA. Twitter: Dept for Culture, Media and Sport https://twitter.com/DCMS and Rt Hon John Whittingdale MP https://twitter.com/JWhittingdale
Contact the UK Culture and Media Secretary - use the DCMS contact form - ‘the quickest way to contact... they aim to respond in 20 days’
Further links
Letter to BBC Scotland and MG Alba, channel controllers
View research into unacceptable levels of English language content on BBC Alba - this is a ‘Gaelic’ channel
Technological possibilities - Andrew Lambourne
ésAdir - Catalan linguistic support project - Dr Anna Matamala, Barcelona
Call for more Welsh language subtitles on S4C - Swansea University report
Debunking the Ofcom myth - Ofcom do not require English language subtitles, and they certainly don’t need to be burnt-in
BBC Trust - 500,000 viewers per week is no longer a requirement - breakthrough 2015
United Nations statement on Minority Language Rights
Advantages of L2 subtitles - Mitterer/McQueen study Max Planck Institute for Psycholinguistics, Nijmegen, The Netherlands
Audio
Pairt I: Aonghas Dubh MacNeacail -ceistean mu BhBC ALBA - A’ sparadh Beurla oirnn!
Pairt II: Aonghas Dubh MacNeacail - còirichean nan Gàidheal
Pàirt III: Aonghas Dubh MacNeacail - Ghetto? Bu chòir nàire a bhith air MG ALBA
Liza Storey - chan e sianal Gàidhlig a th’ ann
Aonghas MacNeacail biography
Aonghas MacNeacail, constituent of the Rt Hon David Mundell MP, is a poet and songwriter, born in Uig, on the Isle of Skye. He is also a broadcaster, journalist, scriptwriter, librettist and translator. His website contains further information: www.aonghasmacneacail.co.uk
Fios 2022
Thuirt Kathleen Cleaver ann an 1968 - agus tha na faclan aice a cheart cho iomchaidh ann an 2022:
“Remember, like Solomon, there’s a time for everything.”
Dealbh: Kathleen Cleaver, 1968.
Ann an 2022, chan e #GaelicCrisis a th’ ann, ach cothrom.
Tha fianais làidir ann gu bheil cothrom ann fhathast - do na Gàidheil - a thaobh na meadhanan Gàidhlig. Chan e a-mhàin a thaobh sianal telebhisein 'traidiseanta’ ach craoladh Gàidhlig anns gach dòigh ùr. Tha cothrom ann ‘content’ Gàidhlig ùr a chruthachadh - stuthan de gach seòrsa, ‘short-form content’ agus rudan fada, aig ìre nàiseanta agus eadar-nàiseanta, air gach seòrsa platform - agus faodaidh iad seo a bhith ag amas air na Gàidheil.
Ach, mar a tha Aonghas Dubh MacNeacail ag ràdh: ‘An-dràsta, chan eil adhbhar aig na Gàidheil tionndadh gu BBC Alba’.
Tha beagan obrach ri dhèanamh. Chan eil an cothrom Gàidhlig seo a’ còrdadh ri cuid dhe na daoine aig ìre-riaghlaidh. Tha £13m sa bhliadhna aig MG ALBA, agus tha sinn air dearbhadh fhaighinn gu bheil vested interests ag obair nar n-aghaidh. Tha an saoghal a' gluasad air adhart, ach chan eil na h-ùghdarasan - an Riaghaltas, Ofcom agus MG ALBA nam measg - a' dèanamh gu leòr.
Tha cothrom ann atharraichean a dhèanamh. Stèidhichte air rannsachadh agus le taic bho eòlaichean, tha sinn air fianais a lorg gu bheil e comasach do chraoladairean tòrr a bharrachd Gàidhlig a thoirt a-staigh air prògraman BhBC Alba agus stuthan-craolaidh MG ALBA, agus gun gabh sin dèanamh gun mhòran chosgais. Chuidichidh sin le bhith a’ cur stad air na ficheadan de phrògraman le 40%-80% Beurla orra - Beurla ga phiobrachadh a h-aona ghnothach le MG ALBA.
Mholamaid na 'blog posts’ air fad (corr is 100) air gaidhlig.tv a leughadh, gus tuigse fhaighinn air gnothaichean. Na creid a h-uile facal a chluinneas tu bho Ofcom. Na creid an fheadhainn air Twitter agus na meadhanan sòisealta eile aig a bheil vested interest a thaobh status quo.
Tha rathad nas fheàrr ann. Mar a chanas iad (mur eil Gàidhlig agaibh), positive change.
Mur eil mòran ùine agaibh - mur eil agaibh ach 3 mionaidean - mholamaid èisteachd ri Aonghas Dubh MacNeacail, aon dhe na luchd-taic againn, is e a’ bruidhinn mu dheidhinn air BBC Radio nan Gàidheal. Tha Aonghas Dubh a’ faighinn gu crìdhe gnothaich. “Chan eil aobhar aig Gàidheil tionndadh gu BBC Alba... fhathast”. Tha an audio ri fhaighinn an seo
-
Ann an 2022 - tha cothrom ann.
(An dealbh gu h-àrd - le taing do American Public Media/American Radio Works; Na briathran - K. Cleaver: Toradh Bobby Hutton 12/04/1968)
Tha diofar dhaoine a’ cur taic ri gaidhlig.tv leithid Tove Skutnabb-Kangas, Robert Phillipson, Aonghas Pàdraig Caimbeul, Ishi NicIlleathain, Aonghas Dubh MacNeacail, Robbie Anndra NicLeòid, Seimon Brooks anns a’ Chuimrigh agus Lisa Storey. Tha leithid Pat Kane air taic a thoirt don iomairt cuideachd. Chan eil sinn ceangailte ri partaidh poilitigeach. Tha sinn ag obair gu saor-thoileach. Chan eil sgillinn ruadh againn. Tha sinn gu mòr an comain eòlaichean mar Eithne O’Connell agus feadhainn taobh a-staigh a’ BhBC (a tha faiceallach a thaobh bruidhinn a-mach: eagal ’s gun caill iad an cuid obraichean) a thaobh comhairle. Cumaibh taic rinn cuideachd! @gaidhligtv
Tuilleadh fiosrachaidh mar deidhinn an seo
Agus tha fiosrachadh mionaideach an seo bho cho-labhairt ann an Oilthigh Dhùn Èideann.
Cuidichibh!
AONGHAS DUBH - CEIST CHÒIRICHEAN SLUAIGH
Aonghas Dubh MacNeacail, a bheachd fhèin air gnothaichean:
"Ged nach eil sinn tuilleadh an urra ris a mhìosachan airson iomradh fhaighinn air prógraman Gàidhlig air an telebhisean, tha sinn fhathast gun dòchas air seirbheis fad-latha ann an aithghearrachd. Ach, fiù’s anns an t-seirbheis a th' againn, tha a chànan fhéin uaireanan caran tana. Mur eil Gàidhlig aig a' phearsa tha bruidhinn, tha sinn ro bhuailteach a' Bheurla lom a chluinntinn. Ach, air na prógraman Beurla, mur eil a' chànan aig an neach ceasnaichte (agus tha gu leòr ri’n cluinntinn, bho air feadh an t-saoghail), cluinnear thar-ghuth a toirt an eadar-theangachadh dhuinn. Bho’n a tha a' Ghàidhlig na cànan fhathast iomallach ’n a h-inbhe, is ann an suidheachadh cugallach, tha e iomchaidh bhi ag iarraidh gu’m bì an t-seirbheis a tha sinn a‘ faighinn cho Gàidhlig ’s is urrainn dhi a bhi. Chan e ceist “nàdarrachd” a tha seo, ach ceist chòirichean sluaigh."
Beachd-sgrìobhte 06/09/2014
Des Scholes, West Highland Free Press, 19/02/2015 “I for one am looking forward to change in 2015!”
Naidheachd MG ALBA 09/07/2020
Toiseach toiseachaidh math a th’ anns an naidheachd bho MG ALBA an-diugh (09/07/2020) gum bi cuid de phrògraman @BBCAlba gan sealltainn air iPlayer gun fo-thiotalan Beurla loisgte orra.
Ceum air aghaidh, o thòisich gaidhlig.tv a’ strì ann an 2014.
Tha ceistean ann. Chì sinn cò na prògraman (gun fo-thiotalan Beurla) a bhios ann air iPlayer; cia mheud agus dè seòrsa? An e prògraman làn Bheurla - aithris agus guthan - a bhios annta? Ma tha na prògraman seo ann le 70%-80% Beurla - mar a tha gu leòr air BBC Alba mar-thà - uill, as aonais thar-ghuthan Gàidhlig neo oidhirp a bharrachd Gàidhig a thoirt a-staigh, cha bhi an gluasad seo cho feumail sin. Ach, ma ’s e prògraman le pàilteas Gàidhlig ga bruidhinn a bhios annta, nì e cuideachadh gun teagamh.
’S e seo a’ chiad cheum a dh'ionnsaigh roghainn fo-thiotalan - Beurla neo Gàidhlig, mar a tha MG ALBA agus BBC Alba ag ràdh. Feumar fàilte a chur air a seo.
Feumar am putadh gus tuilleadh adhartais a dhèanamh ge-tà, gu h-àraid a thaobh prògraman a tha dha-rìreabh “in Gaelic” - mar a tha an Communications Act (2003), bun-stèidh MG ALBA agus an t-sianal - ag iarraidh orra a dhèanamh.
Aig a’ cheann thall, feumaidh fo-thiotalan Beurla loisgte a bhith air an sguabadh às gu lèir, ge brìth cò ‘platform’ agus/neo ge brìth cò am prògram. Chan eil àite sam bith dha leithid air sianal Gàidhlig san 21mh Linn. Chan eil fo-thiotalan Gàidhlig/Beurla mar roghainn daor, neo doirbh a thaobh teicneòlas, ge brìth dè chanas cuid. Tha fianais againn.
Agus chan e a-mhàin ceist fo-thiotalan Beurla a tha cudromach. Tha seachd molaidhean againn ceangailte ri sianal Gàidhlig: molaidhean a chuir sinn air adhart an toiseach aig co-labhairt an Dùn Eideann ann an 2016, le dòchas gum biodh iad air an coileanadh, gu ìre mhòr, ann an 2021. Tha sinn a’ feitheamh fhathast. Feumaidh obraichean 'Gaelic essential’ (an àite 'desirable’) a bhith ann aig teas meadhain gniomhachais craolaidh - agus sporan - na Gàidhlig. Feumaidh fo-thiotalan Gàidhlig a bhith ann mar roghainn, a bharrachd air Beurla. Tha fo-thiotalan Gàidhlig a’ cuideachadh a h-uile duine - tha rannsachadh a’ dearbhadh sin. Feumaidh guthan Gàidhlig a bharrachd a bhith ann am prògraman-spòrs: tha Gàidheil ann a nì na h-obraichean seo, ach thathas a’ dol gu luchd na Beurla ro thric.
Mar a thuirt Aonghas Phàdraig Caimbeul sa Phàipear Bheag an-diugh:
“Tha an dol a-mach aig an “t-Sianal Gàidhlig” fhèin (BBC Alba) le còrr is 70% Beurla air na prògraman aca (a bharrachd air fo-thiotalan Beurla) na fhianais gum faod thu ainm no bratach Gàidhlig a thoirt air rud sam bith, ach fhathast gur e rud Gallda th’ ann.
"Bha mi a’ coimhead as ùr air na molaidhean riatanach agus dòchasach air làrach-lìn gaidhlig.tv an la roimhe: ’s truagh nach eil MG Alba, le sporan de £13 millean, ag èisteachd riutha.”
West Highland Free Press, 08/07/2020
’S dòcha gu bheil fianais ann - rud beag - gu bheil MG ALBA ag èisteachd. Tha e soilleir, ge-ta, gu bheil beagan obrach ri dhèanamh fhathast.
Tha cothrom - agus rathad nas fheàrr ann. Sianal Gàidhlig!
Taing don h-uile duine a chuidich sinn thuige seo, nam measg:
SIMON BROOKS, PROFESSOR ROBERT PHILLIPSON, TOVE SKUTNABB-KANGAS, CYMDEITHAS YR IAITH, GWEN BOWIE, AONGHAS PÀDRAIG CAIMBEUL, AILEAN DÒMHNULLACH GLEANN UIGE, LOUISE EDMONDS, MAUREEN HAMMOND, PAT KANE, ALISON KINNAIRD, RUAIRIDH MACIOMHAIR, ROBBIE ANNDRA MACLEÒID, AONGHAS DUBH MACNEACAIL, ISHI NICILLEATHAIN, MORAG NICLEÒID SCALPAIGH, DES SCHOLES, AR CARAIDEAN ANNS NA MEADHANAN GÀDHLIG
Agus a h-uile duine eile a tha a’ cur taic rinn air na meadhanan sòisealta: tha e uamhasach math gu bheil sibh ann.
Gaidhlig DOT tv